خدمات متقابل اسلام و ايران - صفحه : 273

اين گويندگان كلماتی از قبيل : بت ، ترسا ، دير ، چليپا ( صليب ) ، شطرنج ، نرد و غيره نيز در اصطلاحات خويش فراوان آورده‏اند . پس لازم‏ است اين كلمات را نشانه علائق اين گويندگان به بت پرستی و مسيحيت و قمار بازی بدانيم ! . در چند سال پيش يكی از نويسندگانی كه گرفتار چنين انديشه‏هايی بوده‏ است ، استدلال كرده بود كه غزل معروف حافظ كه با اين بيت آغاز می‏شود :

بلبل زشاخ سرو به گلبانگ پهلوی
می‏خواند دوش درس مقامات معنوی

نشانه احساسات ملی شاعر است و شاعر به ياد گذشته افتاده ، آن وقتی كه‏ هنوز اسلام به ايران نيامده بود و زبان پهلوی زبان رائج و دين زردتشتی دين‏ رسمی بود ، شاعر خواسته است به اين وسيله تمايل خويش را به رسوم و سنن‏ و آيين پيش از اسلام ابراز نمايد . يك نويسنده ماترياليست ( 1 ) جواب داده بود " اگر چنين است پس‏ شعر بعدی كه می‏گويد :

يعنی بيا كه آتش موسی نمود گل
تا از درخت نكته توحيد بشنوی

نشانه علاقه شاعر به يهوديگری است ، و شعر ديگری كه در همين غزل است و می‏گويد :

اين قصه عجب شنو از بخت واژگون
ما را بكشت يار به انفاس عيسوی

نشانه علاقه شاعر به مسيحيت است " . بدون شك اين اصطلاحات و تعبيرات رمز يك سلسله معانی عرفانی است و ربطی به علاقه گوينده به مذهب زردشتی يا مسيحی يا يهودی ندارد . شمس الدين مغربی ، شاعر عارف مسلك معروف در گذشته در قرن نهم‏

پاورقی : ( 1 ) دكتر ارانی ، در جزوه عرفان و اصول مادی .