حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 382

اين نوعی از حركت است كه اسم ندارد چون محسوس نيست ، عرف برای آن‏ اسم نگذاشته است و ايشان برای اولين بار چنين حركتی را كشف كرده اند ، و درست هم كشف كرده اند ، در واقع نوعی حركت مركب است ، نه حركت در حركت . مثالی از حركت در حركت اينجا يك بحثی است كه طرحش بی فايده نيست و آن اينكه : آيا اينكه‏ می‏گويند مثلا زمين حركت وضعی می‏كند و در عين حال حركت انتقالی انجام‏ می‏دهد حرف درستی است ؟ يك شی‏ء اگر در جای خودش ثابت باشد و در همان‏ جا دور خودش بچرخد ، اين حركت حركت وضعی است ، يعنی بدون اينكه‏ مكانش را تغيير بدهد نسبتش تغيير می كند ، ولی شيئی كه دارد دور خودش‏ می‏چرخد و حركت انتقالی هم می‏كند ، مثلا چرخ اتومبيل ، آيا درست است كه‏ هم حركت وضعی دارد و هم حركت انتقالی ؟ به يك معنی درست است [ اگر در تعريف حركت وضعی قائل به مسامحه شويم ] ولی به يك معنی درست نيست‏ . برای فهميدن اينكه اين شی‏ء دور خودش نمی چرخد ، می‏شود از طريقه ذيل‏ استفاده كرد : در يك نقطه از چرخ اتومبيل يك نقطه سفيدی رسم كرد و بعد ماشين را آهسته به حركت درآورد ، در اين صورت بطور محسوس می‏توان ديد كه نقطه سفيد اصلا نمی چرخد بلكه در يك خط منحنی حركت انتقالی می‏كند ، البته اين مطلب مهمی نيست . ولی آن مطلبی را كه در جلسه قبل گفتيم شايد بشود حركت در حركت به شمار آورد و اشكالات را با آن حل كرد . و آن‏ مطلب اين بود كه شی‏ء حركت كند ولی حركتش يك نواخت نباشد و آنا فانا بر سرعت حركت افزوده شود و شتاب پيدا كند . مثل سنگی كه از بالا به‏ پائين می‏آيد و آنا فانا بر سرعت آن افزوده می‏شود و در دو زمان مثلا دو ثانيه يا كم تر سرعتش يك جور نيست ، و همچنين اگر سنگی را به بالا بياندازيم كه آنا فانا از سرعتش كاسته