مساله ربا - صفحه : 330

مسئله اتلاف يك نوع مسئوليت ديگر كه با مسئله بيمه مربوط می‏شود ، مسئله اتلاف‏ است . اتلاف به هيچ وجه مستلزم اين نيست كه انسان مالی را غصب كرده‏ باشد و يا اصلا آن مال در اختيار او و در تصرف او بوده باشد . ما در فقه‏ قاعده‏ای داريم كه فكر می‏كنم مضمون حديث است ، يك قاعده فقهی است : قاعده من اتلف : من اتلف مال الغير فهو ضامن . هر كسی به هر شكلی سبب‏ اتلاف مال غير بشود ، ضامن است . در باب غصب گفتيم : اگر چه غاصب مال‏ را اتلاف نكرده باشد و خود بخود تلف شود باز هم ضامن است . ولی اين‏ مسئله ، مسئله اتلاف است . هر كسی كه موجب اتلاف مال غير بشود ضامن‏ است . ممكن است شما سؤال كنيد آيا مقصود ، اتلاف عمدی است يا اتلاف‏ غير عمدی را هم شامل می‏شود ؟ نه ، اين اعم است از اتلاف عمدی كه خيلی‏ خوب واضح است . من اگر عمدا مال شما را از بين ببرم مثلا كاسه چينی شما را عمدا زمين بزنم و بشكنم ، اتومبيل شما را عمدا بزنم و خراب كنم ، خوب شك ندارد كه من ضامن هستم . ولی اتلاف لازم نيست عمدی باشد ، سهوی‏ هم باشد همينطور است . مثلا من همينطور كه دارم اينجا راه می‏روم ، پايم‏ به كاسه چينی شما بخورد و بشكند . در اين صورت من ضامن هستم . حتی اگر من در خواب باشم و پايم به يك چيزی كه مال غير است بخورد و آن مال از بين برود ، باز من ضامن هستم . پس در اتلاف مال غير ، تنها شرط اينست‏ كه آن اتلاف به سبب من انجام شده باشد ، يعنی من اين كار را كرده باشم ، خواه مقصر باشم يا نباشم .