بيست گفتار - صفحه : 133

متساويا فراهم باشد ، تا اگر كسی همت داشته باشد در هر كجا كه هست و در هر طبقه ای كه هست ، بتواند در پرتو لياقت و استعداد و بروز فعاليت به‏ كمال لايق خود برسد ، حالا هر كس كوتاهی كرد خودش كرده ، هر كس كوتاهی‏ نكرد نتيجه‏اش را می‏برد . مثلا امكان تحصيل علم بايد برای همه فراهم باشد ، همه بتوانند به مدرسه‏ بروند ، امكانات تحصيلات عاليه برای همه فراهم باشد ، نه اينكه برای يكی‏ امكان درس خواندن باشد و برای ديگری نباشد ، برای يكی وسايل تحصيلات‏ عاليه فراهم باشد و برای ديگری نباشد . آن طور امكانات به طور مساوی‏ برای همه فراهم باشد كه مثلا برای فرزند فلان دهقان كه در فلان گوشه كشور است و استعداد علمی و اجتماعی نهفته‏ای در وجودش هست ، وسائل فراهم‏ باشد كه تدريجا بتواند پله پله و درجه به درجه مقامات را طی كند تا برسد مثلا به مقام تخصص در يك رشته علمی ، و اگر استعداد اجتماعی‏اش خوب‏ است برسد به مقام وزارت مثلا . تبعيض و تفاوت ناروا اين است كه از لحاظ امكانات و شرايط عمل ، همه‏ افراد مساوی نباشد ، برای يكی امكان بالا رفتن بر نردبان ترقی باشد ، برای‏ ديگری نباشد ، يكی محكوم باشد به پايين ماندن و ديگری با همه عدم لياقت‏ دستش را بگيرند و بر صدر مجلس اجتماع بنشانند . سعدی می‏گويد .

وقتی افتاد فتنه‏ای در شام
هر كس از گوشه‏ای فرا رفتند
روستازادگان دانشمند
به وزيری پادشا رفتند
پسران وزير ناقص عقل
به گدايی به روستا رفتند

جامعه به گونه‏ای نباشد كه فقط در موقعی كه فتنه‏ای پيش