فلسفه اخلاق - صفحه : 304

آن ، نظريه معروف حسن و قبح ذاتی افعال است . می‏دانيم عده ای بوده اند كه برای افعال ، حسن و قبح ذاتی قائل بوده اند و اين به يك معنای خاص‏ درست هم هست ، البته تعبيرش فرق می‏كند گفته اند : زيبايی يا حسن دو جور است حسن حسی داريم و حسن عقلی ، همچنان كه حسن خيالی هم داريم ، و حسن حسی بر چند قسم است " حسن " يعنی زيبائی ، و زيبايی تعريف هم‏ ندارد ، ما يدرك ولايوصف است حسن حسی ممكن است بصری باشد ، ممكن است‏ سمعی باشد و حتی ممكن است لمسی باشد ، ذوقی باشد ، می‏باشد حسن عقلی هم‏ داريم : بعضی چيزها به ديده عقل زيباست و جاذبه دارد خاصيت زيبايی را از جاذبه اش می‏شود فهميد هر چه كه در انسان عشق و شوق توليد كند و انسان‏ را به سوی خودش بكشاند و تحسين و آفرين و تقديس انسان را هم جلب بكند " زيبايی " است گفته اند : بعضی كارها ذاتا زيباست ، و بعضی كارها ذاتا زشت و نازيباست ، همين طور كه صورتها بعضی ذاتا زيباست و بعضی‏ نازيبا مثلا راستی ذاتا زيباست ، حق ، سخن راست ، زيباست امانت ذاتا زيباست ، سپاسگزاری ذاتا زيباست ، احسان به غير ذاتا زيباست ، عدالت‏ كردن ذاتا زيباست در مقابل ، مقابلات اينها مثل دروغ ، ظلم و همه اموری‏ كه اخلاق ناپسند خوانده می‏شود ذاتا نازيباست پس [ طبق اين نظر ] معيار اخلاقی [ بودن ] زيبايی فعلهاست آن هم زيبايی عقلی كه عقل مستقلا و مستقيما درك می‏كند اين تعريف خيلی جامعتر از آن تعريفها حتی تعريف‏ كانت است ولی اگر ملاك را زيبايی بدانيم بحث حسن و قبح عقلی پيش‏ می‏آيد و البته كمی خالی از دشواری نخواهد بود . به حسب اين نظريه كه در ميان مسلمين زياد مورد