مساله ربا - صفحه : 174

نيست اين است كه پول ثروت بودن خود را از رابطه بودن و معنی حرفی بودن‏ دريافت كرده است . خلاصه مطلب اينكه ملاك سرمايه‏داری مشروع اين است كه‏ انسان مالك ثروتی باشد كه آن ثروت سبب و مولد ثروتی ديگر باشد . مادامی كه انسان مالك ثروت اول است مالك ثروت دوم هم هست خواه آنكه‏ مولد بودن آن مملوك بالاستقلال باشد ( شايد تا كنون چنين مصنوعی وجود نداشته است كه خود مصنوع مستقلا بتواند مولد باشد ) يا به ضميمه عمل‏ انسان باشد ( مانند مولد بودن كارخانه‏ها و هر افزاری ) و خواه آنكه رابطه‏ بين اثر و اثر اثر رابطه علت فاعلی باشد يا رابطه علت قابلی باشد ( اولی مانند منافع حيوان كه اگر كسی حيوانی توليد كند ، حيوان مولد شير و غيره است و رابطه بين حيوان و شيرش رابطه علت فاعلی و فعل است . و دومی مانند پنبه كه قابل است تبديل به پارچه شود ، كه رابطه بين كمال‏ پارچه بودن و پنبه رابطه قابلی است ، چنانچه رابطه بين آن و بين كارگری‏ كه پنبه را تبديل به پارچه كرده است رابطه فاعلی است و بر اين اساس‏ كمال حاصل ، تعلقی به مالك پنبه دارد و تعلقی به كارگر ) و خواه آنكه‏ اثر اثر يك امر حقيقی و يك كمال واقعی يا يك امر اضافی و اعتباری كه‏ ايجاد ارزش می‏كند بوده باشد . مثلا مال التجاره قابل است كه مورد تجارت‏ قرار بگيرد . واضح است كه با تجارت كردن ، كمالی واقعی در مال التجاره‏ ايجاد نمی‏شود ولی همان نقل و انتقالی كه تاجر روی مال التجاره انجام‏ می‏دهد و آنرا به مشتری نزديك می‏كند ايجاد ارزش می‏كند و چون مال التجاره‏ قابل اين عمل است لذا مالك مال التجاره در اين ارزش سهيم است و بر اين اساس مضاربه تصحيح