جهان بيني توحيدي - صفحه : 100

است ، براساس قوانين و سنن جريان می‏يابد . قرآن كريم به صراحت اين‏ مطلب را تاييد می‏كند . ی . جهان همچنانكه از يك نظام كلی لايتخلف برخوردار است ، در ذات‏ خود يك واحد تجزيه ناپذير است ، يعنی مجموع خلقت ، يك واحد اندام‏وار را تشكيل می‏دهد . پس نه تنها شرور و اعدام از خيرات و هستيها تفكيك‏ ناپذيرند ، مجموعه اجزای جهان نيز به حكم اينكه يك واحد است و يك " جلوه " است ، از يكديگر جدايی ناپذيرند . بنابر اصول دهگانه فوق آنچه امكان وجود دارد ، نظام معين كلی لايتغير است ، پس امر جهان داير است ميان اينكه موجود باشد با نظام معين و يا اصلا موجود نباشد . اينكه موجود باشد و نظام نداشته باشد و يا نظام به‏ شكلی ديگر باشد ، مثلا علتها به جای معلولها و معلولها به جای علتها باشد ، محال است . پس آنچه از نظر حكمت بالغه مطرح اين است كه جهان با نظام معين وجود داشته باشد و يا هيچ چيزی وجود نداشته باشد . بديهی است‏ كه حكمت اقتضا می‏كند افضل را ، يعنی هستی را نه نيستی را . ايضا آنكه امكان وجود دارد ، وجود اشياء است با همه لوازم و اوصاف‏ لاينفك آنها . و اما اينكه خيرات و هستيها و از شرور و نيستيها جدا شوند ، خيال محض و توهم محال است . پس از اين نظر نيز آنچه از جنبه حكمت‏ بالغه مطرح است ، بود و نبود خيرات و شرور است تواما ، نه بودن خيرات‏ و نبودن شرور . ايضا آنچه امكان وجود دارد ، كل جهان است به صورت يك واحد به هم‏ بسته نه وجود يك جزء و عدم جزء ديگر پس از نظر .