فطرت - صفحه : 154

باز بر می‏گرديم به همان نتيجه‏گيری سابق خودمان كه اين اصالتهای انسانی آن‏ وقت معنی و مفهوم و واقعيت پيدا می‏كند كه يك سلسله امور فطری برای‏ انسان باشد ، مايه‏هايی در فطرت انسان باشد و خود اينها يك سلسله‏ واقعيتها باشد كه انسان به واقعيت خودش به سوی آن واقعيتها حركت می‏كند ، همين طور كه در خير محسوس ، انسان با واقعيت محسوسش به سوی‏ واقعيتهای محسوسی حركت می‏كند آنها هم يك واقعيتهايی باشد كه انسان با واقعيت معقولش به سوی آن واقعيتها حركت می‏كند . تكامل انسان هم فقط با اين فرض قابل تصور است ، و اگر اين را از انسان بگيريم تكامل در انسانيت معنی ندارد هر چند تكامل در ابزار معنی دارد . پس ارزشها همان خيرهای واقعی‏اند . اين حرف هم حرف بی اساسی است كه‏ ما بياييم آنچه را كه بشر دنبالش می‏رود تقسيم كنيم به سودها و ارزشها ، و بعد بگوييم ارزشها كه هيچ و پوچ است ، منطقی نيست و عقل هيچگاه حكم‏ نمی‏كند برو دنبال اينها ولی انسان می‏رود ، انسان يك كارهای ديوانگی ( غير عقلی يعنی ديوانگی ) و غير عقلانی هم دارد ، حال اگر چه ضد عقل نيست‏ كه بگوييم بر ضد حكم عقل است ولی بالاخره عقلی هم نيست و مساوی می‏شود با كار ديوانگی ، و به عبارت ديگر يك نوع خل گريهايی است ولی خل گريهای‏ خوبی است كه لازم است باشد . تازه اين " خوب است و لازم است باشد " اساسا معنی ندارد . بالاخره ناچاريم اينها را يك سلسله خل گريها برای بشر بدانيم . از اين بحث می‏گذريم . حال بحث فطری بودن دين مطرح است . اينهايی كه می‏گويند دين فطری است‏ مقصودشان چيست ؟ چه دليلی بر