آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 212

يا متغير ، و به تعبير ديگر : يا ساكن است و يا متحرك ، و به عبارت‏ ديگر : حركت و سكون از عوارض جسم است . پس بحث ثابت و متغير صرفا بايد در طبيعيات آورده شود . ارسطو و ابن سينا و پيروان آنها مباحث حركت و سكون را در طبيعيات‏ آورده‏اند . ولی پس از كشف اصالت وجود و كشف حركت جوهريه وسيله صدرالمتألهين [ روشن شد كه ] طبايع عالم ، متحرك بما هو متحرك و متغير بما هو متغيرند ، يعنی جسم چيزی نيست كه صرفا حركت بر او عارض شده باشد و احيانا حركت از او سلب شود و حالت عدم حركت او را سكون بناميم ، بلكه طبايع‏ عالم عين حركت می‏باشند . نقطه مقابل اين حركت جوهری " ثبات " است‏ نه " سكون " . سكون در مورد حركتهای عارضی صادق است كه حالت " نبود " آن را سكون می‏خوانيم ولی در مورد حركت ذاتی جوهری سكون فرض ندارد . نقطه مقابل اينچنين حركت جوهری كه عين جوهر است ، جواهری هستند كه‏ ثبات عين ذات آنها است . آنها موجوداتی هستند مافوق مكان و زمان و عاری از قوه و استعداد و ابعاد مكانی و زمانی . عليهذا اين جسم نيست كه‏ يا ثابت است و يا متغير ، بلكه موجود بماهو موجود است كه يا عين ثبات‏ است ( وجودات مافوق مادی ) و يا عين سيلان و شدن و صيرورت و حدوث‏ استمراری است ( عالم طبيعت ) . پس وجود و هستی همچنان كه در ذات خود به واجب و ممكن تقسيم می‏گردد، در ذات خود به ثابت و سيال منقسم می‏شود. اين است كه از نظر صدرالمتألهين ، تنها قسمتی از حركات ،