آشنايي با علوم اسلامي 3 - صفحه : 28

بحث كرد . پس از او علماء حنفيه در اين باره كتاب نوشتند و تحقيقات‏ وسيع به عمل آوردند " . همانطور كه مرحوم سيد حسن صدر اعلی الله مقامه در كتاب نفيس " تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام " نوشته‏اند ، قبل از شافعی مسائل اصول از قبيل اوامر و نواهی و عام و خاص و غيره مطرح بوده است و درباره هر يك‏ از آنها از طرف علماء شيعه رساله نوشته شده است . شايد بتوان گفت شافعی اول كسی است كه رساله جامعی درباره همه مسائل‏ اصول مطروحه در زمان خودش نوشته است . برخی مستشرقين پنداشته‏اند كه اجتهاد در شيعه دويست سال بعد از اهل‏ تسنن پيدا شد ، زيرا شيعه در زمان ائمه اطهار نيازی به اجتهاد نداشت و در نتيجه نيازی به مقدمات اجتهاد نداشت . ولی اين نظريه به هيچ وجه‏ صحيح نيست . اجتهاد به معنی صحيح كلمه يعنی " تفريع " و رد فروع بر اصول و تطبيق‏ اصول بر فروع ، از زمان ائمه اطهار در شيعه وجود داشته است و ائمه اطهار به اصحابشان دستور می‏دادند كه تفريع و اجتهاد نمايند ( 1 ) . البته و بدون شك ، به واسطه روايات زيادی كه از ائمه اطهار در موضوعات و مسائل مختلف وارد شده است ، فقه شيعه بسی

پاورقی : . 1 برای توضيح بيشتر اين مطلب رجوع شود به نشريه سالانه مكتب تشيع‏ شماره 3 مقاله " اجتهاد در اسلام " به قلم مرتضی مطهری [ و يا كتاب ده‏ گفتار ] و به جلد دوم كتاب هزاره شيخ طوسی ، مقاله " الهامی از شيخ‏ الطائفه " به قلم مرتضی مطهری [ و يا كتاب تكامل اجتماعی انسان ] .