تکامل اجتماعي انسان - صفحه : 171

معنی را يادآوری می‏نمايد . رسول اكرم اولين شخصی است كه مسلمين را به‏ سوی تعمق و اجتهاد و استخراج سوق داد . رسول اكرم با بيانات زيبای خود به مسلمين گوشزد كرد كه كتاب و سنت استعداد پايان ناپذيری برای درك‏ معانی تازه به تازه و نو به نو دارد ، او درباره قرآن كريم فرمود : ² ظاهره انيق و باطنه عميق ، له تخوم و علی تخومه تخوم لا تحصی عجائبه و لا تبلی غرائبه » ( 1 ) : ظاهر قرآن زيبا و باطن آن ژرفا است ، او را حدی‏ است و فوق آن حد حد ديگر است ، شگفتيهای آن بر شمرده نمی‏شود و تازگيهای‏ آن كهنه نمی‏گردد . رسول اكرم درباره خودش و سخنان خودش فرمود : « اوتيت جوامع الكلم » ( 2 ) : سخنان جامع و در بر گيرنده به من داده شده است . و هم آن حضرت‏ بيان لطيفی در همين زمينه دارد . در حديث معروفی كه در حجه الوداع ايراد فرموده است و شيعه و سنی بالاتفاق آنرا نقل و روايت كرده‏اند فرمود : « نضر الله عبدا سمع مقالتی فوعاها و بلغها من لم يسمعها فرب حامل فقه‏ غير فقيه و رب حامل فقه الی من هو افقه منه » (3) يعنی خداوند شاد و خرم‏ كند كسی را كه سخن مرا بشنود و آنرا به كسی كه آنرا نشنيده است برساند . همانا بسيارند كسانی كه سخن پر معنی با خود دارند ولی خود دارند ولی خود ، آنرا فهم عميق نمی‏كنند و چه بسا كسانی كه چنان سخنی را از بردارند و فهم عميق می‏كنند ولی وقتی كه به ديگری

پاورقی : 1 - كافی ، جلد 2 صفحه 599 2 - بحار الانوار ، جلد ششم ، چاپ سربی تهران ، باب فضائل النبی و خصائصه صفحه 229 نقل از امالی صدوق 3 - كافی ، ج 1 ، صفحه . 403