مساله شناخت - صفحه : 121

كند اما لااقل اين مقدار نبوغ داشته است كه بفهمد چنين اشكال بزرگی وجود دارد . او تحت عنوان " مشكلات روشهای علمی جديد ( 1 " اولا ميان‏ استقراء و تجربه اشتباه می‏كند ، بعد می‏گويد اين مشكل را چگونه می‏توانيم‏ حل كنيم كه استقراء به يك سلسله موارد جزئی تعلق می‏گيرد ، ده مورد ، بيست مورد ، هزار مورد ده هزار مورد را استقراء می‏كنيم ، ولی بعد آن‏ حكمی را كه استقراء كرده‏ايم به مواردی كه استقراء نكرده‏ايم تعميم می‏دهيم‏ . اين تعميم با چه ملاكی است ؟ مثلی را كه عرض كردم او نياورده است ولی‏ مثل بسيار خوبی برای توضيح مطلب است . با اين دستگاه فيلمبرداری - يعنی‏ دستگاه مشاهده و احساس - موارد مختلف را فيلمبرداری می‏كنيم ، مثلا هزار مورد را عكسبرداری می‏كنيم و كنار هم می‏چينيم ولی علم با هزار مورد يا دو هزار مورد درست نمی‏شود ، علم [ برای موارد ] نامتناهی است . اگر علم‏ می‏گويد آهن در حرارت انبساط پيدا می‏كند ابتدا يك مورد را استقراء كرده‏ است ( 2 ) ، پس از آن دو مورد ، ده مورد ، هزار مورد را تجربه كرده‏ است ، ولی بعد يكمرتبه قانون عام می‏سازد ، يعنی مواردی را كه مشاهده‏ كرده تعميم می‏دهد ، می‏گويد : هر چه در دنيا از جنس آهن است - و هر چه‏ از جنس آهن در گذشته وجود داشته است و هر چه آهن در آينده وجود داشته‏ باشد ، مادام كه فرمول آهن همين فرمول باشد و حرارتی كه می‏گوئيم همين‏ حرارت باشد - در حرارت انبساط پيدا می‏كند .

پاورقی : . 1 عنوانش دقيقا يادم نيست . . 2 البته به قول او استقراء است و الا اينها تجربه است .