درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 64

ايراد دوم ثانيا ، از بيان ارسطو پيدا است كه هر جا " كون شی‏ء من شی‏ء " بود ولی با زوال صورتی و كسب صورت ديگر همراه نبود ، اين استكمال است . يعنی ما از بيان ارسطو اينجور می‏فهميم كه تغيير دوگونه بيشتر نيست : يا استحاله است و استكمال نيست و يا استكمال است و استحاله نيست . گفتيم‏ كه استحاله يعنی زوال صورتی و بروز صورتی ديگر . معلوم است كه اگر چيزی‏ زايل شود و چيز ديگری پيدا شود اين استكمال نيست ، زيرا استكمال آن است‏ كه شی‏ء آنچه را كه داشته است داشته باشد . مع شی‏ء زائد . ولی اينجا چيزی‏ از او گرفته می‏شود و چيز ديگر داده می‏شود . پس آنجا كه استحاله است‏ استكمال نيست ، و آنجا كه استكمال است قهرا ديگر استحاله‏ای نيست . ايراد گرفته می‏شود كه ممكن است موردی باشد كه نه استحاله باشد و نه‏ استكمال . يعنی تبدلی باشد كه در عين اينكه چيزی از متكون منه زايل نشده‏ كمالی هم برايش پيدا نشده است ، در عين حال " كون شی‏ء من شی‏ء " هم‏ باشد . مثل مواردی كه جهل مركب‏برای شخص پيدا می‏شود . اگر انسان به جهل‏ بسيط نسبت به چيزی جاهل باشد ، روشن است كه چيزی را نمی‏داند و می‏داند كه نمی‏داند ، فاقد كمالی است و خودش هم می‏داند . اگر اين شخص بعد علم‏ پيدا كند و اعتقاد جازم پيدا كند كه مثلا مطلب از اين قرار است ولی اين‏ قطعش خطا و اشتباه باشد ( دچار جهل مركب شده است ) . هيأت قديم را در نظر بگيريد : يك دانش آموز ابتدائی نمی‏دانست كه وضع آسمانها چگونه‏ است . بعد می‏آمد و تحصيل علم هيأت می‏كرد . در اين علم به او می‏آموختند كه طبقات زمين و طبقات هوا چگونه است ، قسمت اعظم خاك را آب احاطه‏ كرده و در آنجا هيچ خاكی وجود ندارد . محيط بر خشكی هوا است و بر هوا قشر ديگری محيط است كه آن قشر ناری است . برقشر ناری نيز كره فلك‏ احاطه پيدا كرده و اين كره از جنس مواد اين زمين نيست ، نه آب است نه‏ خاك نه آتش و نه هوا ، اصلا شباهتی با اينها ندارد ، او يك ماده‏ جداگانه دارد ، آن جسمی است كه بر همه اينها محيط است . بر آن‏