نبوت - صفحه : 51

در راه طی شده هم همين مطلب است ، فقط بعضی اصول كه در اينجا هست در آنجا نيست ولی بعضی اصولی را كه در اينجا به اختصار آمده ، مثل تفاوت‏ روش انبياء با روش دانشمندان و فلاسفه ، خيلی تفصيل داده‏اند كه نيازی هم‏ به تفصيل نداشته چون هيچ‏كس قائل نيست كه روش انبياء با روش دانشمندان‏ و فلاسفه يك روش بوده . در آنجا بعد مطلب ديگری [ دارد ] كه من ابتدا كه می‏خواندم متوجه شدم ، بعد ديدم كه خود ايشان هم متعرض شده‏اند : " روش انبياء روش درونی بوده ، از درون خودشان الهام می‏گرفته‏اند همان طوری كه هنرمندان و شعرا و موسيقی‏دان‏ها از درون خودشان متأثرند نه‏ از بيرون . " تا اين مقدار وجه مشترك تا اندازه‏ای درست است اگرچه راجع به‏ هنرمندان تعلم و تأثر از خارج يعنی عامل خارجی هم خيلی مؤثر بوده كه خود ايشان در عين حال از راسل نقل می‏كند كه " هر هنرمند نابغه‏ای نتيجه وفور يك عده هنرمندان عادی است " . بعد در آخر كار می‏خواهنديك فرقی‏ بگذارند ميان الهاماتی كه به هنرمندان می‏شود و الهاماتی كه به پيغمبران‏ می‏شود ، می‏گويند : " آنها هرگز از دايره همان نفسانيات و امور ذهنی خودشان خارج نشدند ولی اينها بر عكس دری به سوی عقل و خارج و تربيت اجتماع باز كردند و چون اينها مكتبشان يك مكتب مفيد و اثری و عملی بوده است ( در آخر بدون‏ اينكه كوچكترين توضيحی بدهند : ) پس فرق است ميان الهامات اينها و الهامات آنها . الهامات اينها ( يعنی هنرمندان ) شيطانی است ، همان‏ است كه قرآن به شيطان نسبت می‏دهد ( « هل انبئكم علی ما تنزل الشياطين ) و الهامات اينها الهی و از ناحيه خالق و آفريننده است " . كه من نتوانستم اين را بفهمم . اولا چرا اينها را ما شيطانی بدانيم ؟ اينها هم شيطانی نيست . آنچه كه قرآن شيطانی می‏داند اكاذيبی است كه‏ كاهنها می‏گفتند و احيانا خبرهای غيبی است كه آنها می‏دادند كه قرآن آن را تنزيل شياطين می‏داند . و بعد هم چه دليل هست كه آنچه مال پيغمبران بوده‏ است كه يك الهام درونی هست - و فرض اين است كه آنها هم قدرت ابداع‏ و ابتكار دارند ، اين مقدار ابداع و ابتكاری كه در اينجا ذكر شد - الهی‏ است ؟ ( ممكن است كه من درست نفهميده باشم ) .