انسان کامل - صفحه : 348

و يك انسان آزاد ، انسانی است كه در مقابل هيچ چيزی تسليم نباشد و در مقابل همه چيز عصيان بورزد . چون برای عصيان ارزش ذاتی قائل شده‏اند ، نتيجه‏ای كه گرفته شده اين‏ است كه لازمه اين مكتب ، هرج و مرج است . مكتبی كه در آن عصيان دارای‏ ارزش ذاتی باشد ، مستلزم هرج و مرج است . خود سارتر خيلی كوشش می‏كند كه اين تهمت را از خودش و مكتبش دور كند ولی نمی‏تواند . مكتبی كه برای‏ عصيان ارزش ذاتی قائل است نمی‏شود در آن ، هرج و مرج نباشد . در مكتب‏ اسلام " امكان عصيان " است كه برای انسان ارزش است ، يعنی انسان‏ می‏تواند عصيان كند و می‏تواند اطاعت كند ، می‏تواند بالا برود ، می‏تواند پايين بيايد . آيا كسی كه عصيان نمی‏كند ، از انسان بالاتر است ؟ خير ، او نمی‏تواند عصيان كند و نمی‏كند . توانائی اطاعت و عصيان معادل يكديگرند و برای انسان ، كمال [ محسوب می‏شوند ] . موجودات ديگر چنين توانائی را ندارند و لهذا مكلف و آزاد و مختار نيستند . بله ، بعد از عصيان بازگشتنی به نام توبه برای انسان ، كمال است . با بازگشت از عصيان است كه يك اسم از اسماء حق تعالی يعنی اسم " غفور " و " آمرزنده " تحقق پيدا می‏كند . اگر عصيانی و توبه‏ای نبود ، غفرانی‏ نبود و خدا غفور و آمرزنده نبود ، نه اينكه اگر عصيان نبود خدا غفور نبود . عصيان ، سقوط و توبه ، بازگشت است ، با اين سقوط و بازگشت است كه‏ غفران حق تحقق پيدا می‏كند . در روايت است كه خداوند متعال فرمود : اگر انسانهائی كه من روی زمين‏ خلق كرده‏ام ، عصيان نمی‏كردند ، بار ديگر موجوداتی