بيست گفتار - صفحه : 280

را بپذيرد ناچار بايد برخلاف رضای دل خود رفتار كند . از اين بالاتر تربيت و تهذيب نفس خود انسان است . تهذيب نفس و تحصيل اخلاق آدميت از هر چيزی دشوارتر و سخت تر است ، زيرا در اينجا غالبا عقل و دل در دو قطب مخالف قرار می‏گيرند . مبارزه كردن با نفس‏ اماره سر پنجه‏ای بسيار قوی تر از عقل و ايمان می‏خواهد . رسول اكرم ( ص ) به جمعی از جوانان عبور فرمود ، ديد سنگ بزرگی را برای وزنه برداری انتخاب كرده‏اند و با برداشتن آن سنگ زور خود را می‏آزمايند . فرمود : می‏خواهيد من در ميان شما داوری كنم و بگويم از همه‏ قوی تر و زورمندتر كيست ؟ گفتند : بلی يا رسول الله ! آنها گمان كردند كه پيغمبر آن كس را معين خواهد كرد كه زور و بازويش قوی تر باشد ، ولی‏ بر خلاف انتظار آنها پيغمبر اكرم فرمود : قوی ترين شما آن كس است كه در هنگام غضب و خوشحالی ، نفس اماره زمام را از كف عقل او نگيرد ، قوی‏ ترين شما آن كس نيست كه بازوی قوی تر داشته باشد ، بلكه آن كس است كه‏ روحيه قوی‏تر داشته باشد . در مقام تهذيب نفس و تحصيل اخلاق ، هميشه يك جنگ و ستيز عجيب بين‏ دو كانون عقل و دل درگير است . تهذيب نفس و تربيت برای هماهنگ ساختن‏ اين دو كانون است ، مستلزم ضبط و كنترل خواهشهای دل است . اساسا نظم و انضباط از كانون عقل ناشی می‏شود و آشفتگی و خودسری از كانون دل .