درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 336

استاد : اين علمهای استدلالی همه علم حصولی است . يعنی به تبع يك‏ سلسله صورتها است كه علم پيدا می‏كنيم . - : يعنی با صورتهای معقول ؟ استاد : بله ، صورتهای انتزاعی . - : می‏توانيم علم حضوری هم داشته باشيم ؟ استاد : بله ، اين مسأله خيلی مهمی است كه از درجات اتحاد عاقل و معقول هم هست . مسأله اين است كه آيا علم موجودات به ذات حق يك علم‏ فطری و حضوری است ؟ آيا اشيائی كه به خودآگاه هستند ، به نحو فطری به‏ علت خودشان هم آگاه هستند يا نه ؟ شيخ می‏گويد : نه ، آگاه نيستند . ولی‏ فلاسفه‏ای مثل ملاصدرا شبيه به اين بحث را مطرح كرده‏اند [ و گفته‏اند كه‏ چنين علمی هست ] . اين بحث را ملاصدرا هم در اوائل اسفار بحث كرده ، كه‏ در آنجا اين شعر را هم دارد كه :

دانش حق ذوات را فطری است
دانش دانش است كان فكری است ( 1 )

درباب اتحاد عاقل و معقول هم مطرح كرده است . سؤال : بحث خيلی مهمی است ، اگر انشاءالله در يك مناسبتی بفرمائيد خيلی خوب است . استاد : اين بحث در اينجا نمی‏آيد درباب اتحاد عاقل و معقول می‏آيد . در كتب شيخ هم نيست . سؤال : اين مطلب كه ماده خودآگاهی ندارد را ما نمی‏توانيم به اين طريق‏ وارد شويم كه معنی خود را تحليل كنيم و بگوئيم در يك امر قابل تجزيه [ مانند ماده ، خود و ناخود با يكديگر است ؟ ]

پاورقی : 1 - اسفارج . 118 / 1