درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 153

چيزها كمالشان در اثر پذيری آنهاست نظير فيلم عكاسی كه فايده وجوديش در همين خاصيت انفعالی آن است . پاسخ استاد : اين همان حرف ماست چه كه تأثر فی حد ذاته عدم است . مثلا همين ماده المواد كه ضعيف‏ترين و فاقدترين موجودات است اين ضعف‏ برای وی منشأ كمال است ، چه در غير اينصورت هيچ صورتی را نمی‏پذيرفت چه‏ كه شيئی هميشه از آن جهت كه واجد است از پذيرفتن چيز ديگر امتناع دارد و هميشه از آن جهت كه فاقد است قبول كمال می‏نمايد . و هر متأثری هم از جنبه فقدان است كه قبول اثر می‏نمايد پس شما هم كه می‏گوئيد فاقد بودن‏ بهتر است از واجد بودن ، خود فاقد بودن بذاته محال است كه بر واجد بودن‏ بذاته رجحان داشته باشد بلكه اين فاقد بودن از آن حيث كه منشأ بسياری از واجد بودنهاست بر آن واجد بودن از آن جهت كه منشأ خيلی فاقد بودنهاست‏ ، برتری دارد . " بس زيادتها كه اندر نقصهاست " باز هم شما واجد بودن را بر فاقد بودن ترجيح می‏دهيد و اين همان مقصود ماست . سؤال - پس می‏توان گفت كه اصولا مقايسه بين سنگ و انسان غلط است ؟ پاسخ استاد : اگر كسی اينكار را بكند بله ، ولی ما بين سنگ و انسان‏ مقايسه نكرديم ، بلكه ميان " وجدان " و " فقدان " قياس نموديم ، وجدان و فقدان را بطور كلی در همه جا می‏توان يافت و اولی كمال و دومی‏ نقص است . و همين جمله كه در قوه و فعل می‏گوئيم " شی‏ء از آن جهت كه‏ بالفعل است ، فعليت ديگری را نمی‏پذيرد بلكه از آن حيث كه بالقوه است‏ فعليت قبول می‏كند " اين قوه همان جنبه فقدان و فعليت جانب وجدان شی‏ء است ، و شيئی كه هم بالفعل و هم بالقوه است ، از آن جهت كه بالفعل‏ است فعليت ديگری را نپذيرفته و اين پذيرش از سوی قوه بودن آن صورت‏ می‏گيرد پس : " ملاك وجدان و فقدان است " كما اينكه هيولای اولی از نظر وجود ذاتی شرالموجودات و انقص الموجودات است و همو فتح باب كليه‏ خيرات است .