معاد - صفحه : 212

بقای ماده و زندگی جسمانی مسأله ديگر مسأله بقای ماده و زندگی جسمانی است . حرف درستی است . می‏گويند در عالم آخرت ماده و زندگی جسمانی باقی است . البته اين همان‏ حرف قائلين به معاد جسمانی است . كسانی كه قائل به معاد روحانی شدند ، ديگران حرفشان را قبول نكردند ، به اين معنا كه گفتند تنها معاد روحانی‏ مسأله قيامت را حل نمی‏كند ، يعنی اگر ما بخواهيم به آنچه كه قرآن می‏گويد ايمان داشته باشيم ، قرآن برای قيامت جنبه جسمانی و مادی قائل است ، و همين طور هم هست ، سراسر قرآن پر است از جنبه‏های جسمانی بهشت و جنبه‏های جسمانی جهنم ، منتها اينجا ايشان تعبير كرده‏اند : بقای ماده و زندگی جسمانی . ايندو را با يكديگر رديف قرار داده‏اند . يك سؤال به وجود می‏آيد كه اگر ماده هم با تمام خصوصيات باقی باشد ، آنوقت چگونه می‏توانيم آن نظاماتی را كه در آنجا هست ( كه از جمله همين‏ مسأله است كه مرگ و پيری نيست ) توجيه كنيم ؟ البته ايشان جواب‏ داده‏اند كه با حكومت عنصر سوم بر عنصر دوم ، مرگ و مردن و كهولت و اين‏ حرفها بكلی از بين می‏رود ، ولی قدما ميان ماده و جسم تفكيك می‏كردند و می‏گفتند جسم عبارت است از آن حقيقتی كه اين ابعاد را ايجاد می‏كند ، ماده يك حقيقتی است كه از آن مخفی‏تر و مستورتر است و با تجزيه نمی‏شود آن را به دست آورد بلكه وجود آن را با دليل عقل كشف می‏كنيم . ماده يك‏ واقعيتی است كه آن واقعيت جز استعداد و قابليت برای حركت و تغيير چيز ديگری نيست . آن دنيا دنيای جسمانی است ولی دنيای مادی نيست . " دنيای جسمانی است " يعنی همين طور كه در اينجا ابعاد جسمانی داريم ، آنجا هم ابعاد جسمانی داريم ، ولی مادی نيست يعنی استعداد و قوه ( به‏ معنی استعداد ) برای حركت و تغيير ، استعداد برای چيز ديگر شدن ، امكان‏ برای اينكه چيزی باشد و چيز ديگر بشود از او گرفته می‏شود . قدر مسلم اين است كه زندگی جسمانی در آن دنيا هست ، حالا ماده به اين‏ معنا هست يا نيست محل حرف است و بايد بگوييم نيست ، به جهت اينكه‏ اگر باشد آنجا بايد دار عمل باشد . معلوم می‏شود در عين اينكه جسم هست‏ ولی آنجا امكان تغيير دادن خود و تغيير دادن وضع خود وجود ندارد . در آنجا هر چه هست ابداع است ، يعنی