گفتارهاي معنوي - صفحه : 269

تأثير در تربيت وپختگی روح انسان است . ممكن است بعضی اشخاص بگويند ما اگر متأهل نيستيم ولی بالاخره به حال عزوبت باقی نمی‏مانيم . نه ، مسئله تأهل ، اختيار همسر كردن ، متعهد شدن در مقابل يك همسر و بعد متعهد بودن در مقابل فرزندان است كه در روح انسان را پخته و كامل می‏كند چيز ديگر جانشينش نمی‏شود . عواملی كه در تربيت انسان مؤثر است ، هر كدام بجای خود مؤثر است ، هيچكدام جای ديگری را نمی‏گيرد . هجرت و جهاد هم عواملی هستند كه چيز ديگری جای آنها را نمی‏گيرد . جهاد با نفس سر جای‏ خود محفوظ است . هجرت از سيئات همچنين . اما هجرت عملی چيزی است كه‏ هجرت از سيئات جای آنرا پر نمی‏كند . جهاد با دشمن هم چيزی است كه جهاد با نفس جای آن را پر نمی‏كند و جهاد با دشمن هم جای جهاد با نفس را پر نمی‏كند . اين است كه اسلام هر دو را در كنار يكديگر قرار می‏دهد . اما تكليف افراد در شرائط مختلف چيست ؟ چون همه شرائط ، شرائط جهاد نيست و همه شرايط ، شرايط هجرت نيست . پيغمبر اكرم ( ص ) تكليف‏ اشخاص را معين كرده است ، فرموده است : تكليف يك نفر مسلمان اينست‏ كه در نيت جدی و قصد واقعی او هميشه چنين چيزی باشد كه اگر وظيفه‏ای‏ ايجاب كرد هجرت كند ، اگر وظيفه‏ای ايجاب كرد ، جهاد كند : « من لم يغز و لم يحدث نفسه بغزو مات علی شعبة من النفاق » . آنكس كه جنگ نكرده ، يا فكر جنگ را در مغز خود نپرورانده است ، وقتی بميرد ، در شعبه‏ای از نفاق مرده است . افرادی كه نيتشان