آشنايي با علوم اسلامي 2 - صفحه : 217

تأثير ناپذير می‏تواند آزاد بماند و مانند جزيره‏ای در قلب اقيانوسی متلاطم‏ ، ثابت و پابرجا و مستقل به حيات خود ادامه دهد . می‏گفتند : " اگر انسان اراده‏ای نيك داشته باشد و بتواند نسبت به رويدادهای‏ بيرونی بی‏اعتنا و سهل گير بماند ، وقايع خارجی نمی‏توانند شخصيت ذاتی او را تباه سازند " ( 1 ) . در حقيقت از نظر رواقيان ، رستگاری به شخصيت انسان بستگی دارد و شخصيت انسان به اراده او وابسته است . رواقيان اراده خوب را اراده‏ای‏ می‏دانستند كه اولا نيرومند و تأثير ناپذير باشد و ثانيا موافق با طبيعت‏ باشد . اپيكتتوس كه يكی از رواقيان سرشناس است می‏گويد : " اگر هر يك از شما خود را از امور خارجی كنار كشد به اراده خويش‏ باز می‏گردد و آن را با كوشش و رياضت به پيش می‏برد و اصلاح می‏كند بدان‏ سان كه با طبيعت سازگار شود و رفيع و آزاد و مختار و بی معارض و ثابت‏ قدم و معتدل گردد ، و اگر آموخته باشد كه آن كس كه خواستار چيزی يا گريزان از چيزی است كه در حيطه اقتدار او نيست ، هرگز نخواهد توانست‏ ثابت قدم و آزاد باشد بلكه بالضرورش بايد با آنها متغير گردد " ( 2 ) . در حقيقت ، رواقيان آزادگی را در اراده خوب می‏دانند و اراده خوب‏ چنانكه گفتيم مشروط به دو چيز است : يكی تأثير ناپذيری از حوادث و وقايع جهان ، و ديگر توافق و سازگاری با طبيعت .

پاورقی : . 1 همان كتاب ، [ فصل فلسفه اخلاق ] . . 2 همان مدرك .