نهضتهاي اسلامي در صد ساله اخير - صفحه : 62

مردمی كه در خارج و يا حاشيه قرار دارند . هنگامی كه نهضتی در جريان است مانند اين است كه صحنه‏ای را در حالی كه‏ گرد و غبار برانگيخته است بخواهيم مشاهده كنيم يا از آن عكسبرداری‏ نمائيم كه البته اندكی دشوار است ، بر خلاف هنگامی كه نهضت پشت كرده و پايان يافته باشد [ كه ] مانند آن است كه صحنه‏ای را پس از فرو نشستن‏ گرد و غبار بخواهيم ببينيم يا از آن عكسبرداری نمائيم . به هر حال تحليل‏ اين نهضت چه برای مردم معاصر كه خود در آن شركت دارند و چه برای‏ آيندگان تاريخ كه بخواهند در باره آن قضاوت نمايند هم اكنون امری ضروری‏ و حياتی است . به نظر می‏رسد مسائل ذيل بايد مورد بررسی قرار گيرد : ماهيت نهضت هدف نهضت رهبری نهضت آفات نهضت

ماهيت نهضت

وقايع و حوادث اجتماعی و تاريخی ، همانند پديده‏های طبيعی ، احيانا از نظر ماهيت با يكديگر اختلاف دارند . همه نهضتهای تاريخی را نمی‏توان از نظر ماهيت ، يكسان دانست . هرگز ماهيت انقلاب اسلامی صدر اسلام با ماهيت انقلاب كبير فرانسه و يا انقلاب اكتبر روسيه يكی نيست . تشخيص ماهيت يك نهضت از راههای مختلف ممكن