نظري به نظام اقتصادي اسلام - صفحه : 74

اين مطالب كه گفته شد اين نتيجه حاصل می‏گردد كه كارهای پيشه وران مختلف‏ ، كارهای توليد كنندگان ارزش استعمالهای گوناگون ، نمی‏توانند با يكديگر مقايسه شوند مگر به واسطه آنكه انواع كار به يك مفهوم كلی و عمومی منجر می‏شود و آن " صرف انرژی بشری " است ( 1 ) بدون آن كه شكلی كه اين‏ مصرف انرژی به خود می‏گيرد ، در آن دخالت داشته باشد . در اقتصاد مبادله‏ ای اگر كار را از نظر كلی ، يعنی مصرف انرژی بشری ملاحظه كنيم ، آن را كار مجرد گوييم ، و اگر كار از نظر شكلی كه اين مصرف انرژی به خود می‏گيرد ملاحظه شود ، " كار مجسم " نام دارد . پس كار مجرد ، ايجاد كننده ارزش ( قيمت ، بها ) است ، در صورتی كه كار مجسم ، ايجاد كننده‏ ارزش استعمال می‏باشد " ( 2 ) . اشكالی كه در اينجا به نظر می‏رسد اين است كه با وجود اين كه كار در اقتصاد مبادله ای تابع قانون عرضه و تقاضا است ، و در ميان انواع كارها طبعا رقابت هست ، يعنی كار سودمندتر ، جای كار كم سودتر را می‏گيرد ، معذلك به علل خاصی كار پرسود و كم سود ، هر دو به بازار می‏آيند ، به‏ واسطه اين كه در شرايط خاصی ، كار پرسود نمی‏تواند جای كار كم سود را بگيرد ( 3 ) . مثلا برای توليد گندم و جو ، يك مقدار كار مجرد صرف می‏شود ، در صورتی كه ارزش جو ، نصف ارزش گندم است . چرا كشاورز به جای جو ، گندم نمی‏كارد تا كار

پاورقی : . 1 اما پول معرف و مبين صرف مقداری انرژی است و به اصطلاح واسطه در اثبات ارزش است و نه در ثبوت آن . . 2 از قبيل اعتبار به شرط لائی و به شرط شيئی در ماده و صورت است . . 3 اين را دليل ديگر بايد شمرد بر اين كه كار ، پايه ارزش و همچنين‏ عامل اصلی تنظيم كننده بها نيست .