حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 450

يعنی همان جنس الاجناس ، يعنی خود مقوله را در نظر بگيرد . و بعد هم‏ گيرم كه ما بگوييم ماهيت باقی است ، ماهيت كه امر اعتباری است و از آن كاری برنمی آيد كه بتواند حافظ وحدت باشد . در بعضی كلمات ديگر مرحوم آخوند آمده است كه حافظ وحدت مراتب در حركت جوهری ، امر مفارق و مجرد است ، اين هم يك حرف سوم . يك حرف ديگری هم مرحوم آخوند در اين مورد دارد و آن اينكه : اساسا ما نياز به موضوعی غير از خود جوهر نداريم . در حركات عرضيه اگر نياز به‏ موضوع داشتيم برای اين جهت بود كه آنها خودشان عرضند و نياز به موضوع‏ دارند به خلاف جوهر . به عبارت ديگر : نياز به موضوع برای اين است كه‏ حافظ وحدت مراتب حركت باشد ، نفس‏صور جوهريه خودشان وحدت دارند و همان مافيه‏الحركه كه وحدت دارد من اوله اولی آخره خودش حافظ وحدت‏ خودش است و نيازی به موضوع نداريم . آقای طباطبائی در حاشيه همين را اساس اشكال بر مرحوم آخوند قرار داده‏ اند كه چرا شما اصرار داريد برای اثبات موضوع در حركت جوهريه ، قدما كه‏ موضوع را برای حركت لازم می‏دانستند برای اين بود كه آنها فقط به حركت در اعراض قائل بودند و لذا می‏گفتند موضوع لازم است اما حركت در جوهر كه‏ نيازی به موضوع ندارد ، و دليلی نداريم كه حركت از آن جهت كه حركت‏ است نيازمند به موضوع باشد . لذا تلاش برای اثبات موضوع در حركت جوهری‏ تلاش بيجائی است . پس اين اشكال [ عدم موضوع ] در حركت جوهری من رأسه‏ وارد نيست . در اينجا چند بحث هست : يكی اينكه آيا كلمات مرحوم آخوند در مورد موضوع حركات جوهری واقعا متخالفند يا قابل جمع هستند و همه بيانات در طول يكديگر قرار می‏گيرند نه‏ در عرض يكديگر . مرحوم آقا علی مدرس در " بدايع‏الحكم " مدعی می‏شود كه‏