درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 180

برای اينكه اگر كسی بگويد الف علت است برای ب و هيچ چيز ديگری هم‏ دخالت ندارد . ولی الف 50 درصد علت است 60 درصد علت است ، 90 درصد علت است ، در علت هيچ گونه تضمينی نيست كه علت كه وجود پيدا كرد معلول هم وجود پيدا كند ، ممكن است 50 درصد علت وجود پيدا كند و معلول‏ وجود پيدا نكند . شيخ می‏گويد اين معنايش اين است كه اين علت وقتی وجود پيدا كرد ، معلول هنوز هم بالامكان باشد ، يعنی امكان دارد معلول وجود پيدا كند و ممكن است وجود پيدا نكند ، حالا اگر علت نبود چطور بود ؟ اين‏ ذاتش محال نيست كه وجود پيدا كند و كما اينكه واجب هم نيست . پس‏ ذاتش ممكن است وجود پيدا نكند . در حاليكه چرا شما می‏گوئيد نياز به‏ علت است زيرا اگر علت نباشد مرجحی برای وجود اين نسبت به عدمش نيست‏ علت عامل وجود است ، و الا شما اساسا منكر علت بشويد نه منكر ضرورت‏ عليت ، بگوئيد هر چه كه در عالم وجود پيدا می‏كند ، بدون دخالت هيچ علتی‏ وجود می‏يابد . آن طور كه اشاعره می‏گويند . البته لااقل آنها اراده خدا را دخيل می‏دانند كه اينجا اراده خدا نيز نفی می‏شود . آنچه را كه ما علت‏ می‏ناميم بهيچ نحو دخالت ندارد ، هيچ چيز در وجود هيچ چيز دخالت ندارد . ترجح بلامرجح است . در حاليكه نفی ترجح بلامرجح از ضروريات حكم عقل است‏ . كسی كه قائل به ترجح بلامرجح باشد ، اگر در يكجائی بگويد در جای ديگری‏ خودش آنرا نفی می‏كند . اگر بگويد من علت را قبول دارم اما ضرورت عليت را قبول ندارم ، اين‏ معلول هر وقت بوجود می‏آيد به حكم اين علت وجود می‏يابد ، اما اينطور نيست كه هر وقت اين علت وجود پيدا كند ، معلول هم وجود پيدا كند ، در حاليكه تمام علت هم خود اين است . اين حرف معنی‏اش اينست كه با فرض‏ وجود اين علت هم معلول در حد