فلسفه تاريخ2 - صفحه : 121

خود بيگانه شده است . (واقعا اين جريانها مصيبتی است ! ) آيا دين منشا از خودبيگانگی است ؟ حال ، اينها متكی به چه دليلی است ؟ اينها ديگر برای اين افراد دليل‏ نمی‏خواهد چون تمام اينها حالت فرضيه دارد . اين را ما مكرر گفته‏ايم كه‏ ما وقتی می‏خواهيم از نظر جامعه‏شناسی درباره پيدايش يك پديده فكر كنيم ، اگر آن پديده هيچ تكيه‏گاه منطقی برای بشر نداشته باشد ، ناچار بايد برای‏ آن يك علت غيرمنطقی جستجو كنيم ، يك علت اجتماعی ، علت روانی ، چنين‏ چيزی ، برای اين كه منطق كه بشر را به اينجا نمی‏كشاند ، پس يك امر ديگری ، يك عادتی ، يك خيالی ، يك توهمی [ سبب آن پديده شده است . ] مثلا ما اگر ببينيم كه مردم برای عدد 13 يك نحوست خاص قائل هستند ، با توجه به اين كه امكان ندارد كه بگوييم بشر گذشته به يك منطقی دست يافته‏ كه طبق آن منطق عدد 13 با عدد 12 و عدد 14 متفاوت بوده است ، می‏گوييم‏ پس ناچار يك علتی غير از منطق بايد در اينجا دخالت داشته باشد . اينجا جای اين هست كه انسان برود دنبال علل اجتماعی ، علل روانی . آن وقت‏ فرضيه‏ها پيش می‏آيد . گاهی هم دليل پيدا می‏شود . اغلب هم دليل پيدا نمی‏شود ، يك فرضيه‏هايی در اين زمينه‏ها ممكن است پيدا شود كه منشا اين‏ پديده چيست . مثلا چرا بعضی برای نعل اسب يك احترامی قائل هستند ، تاثيری قائل هستند ؟ اين كه نمی‏تواند يك منطقی داشته باشد ، پس ناچار يك جريان غيرمنطقی سبب آن شده است . ولی اگر يك امری مبنای منطقی داشته باشد ، ولو غلط ، بشر فكر و منطقش‏ او را به آنجا كشانده ولو در فكر و منطقش هم اشتباه كرده باشد . فرق‏ است ميان چيزی كه منطق ندارد و چيزی كه منطق دارد ولی بشر در منطق خودش‏ اشتباه كرده است . مثلا چرا بشر گذشته عناصر را چهارتا می‏دانست ، آب و خاك و هوا و آتش ؟ اين را كه ما نمی‏توانيم آن‏جور در علتش جستجو كنيم‏ كه در باب مبدا [ نحوست ] 13 جستجو می‏كنيم . اين علم بشر بوده كه به‏ آنجا رسيده ، يعنی بشر با يك منطق به آن رسيده بوده است ، عالم را اين‏قدر كشف كرده بوده كه آنچه ما می‏بينيم مركباتی هستند از اشيا ديگر و آن مركبات مركبند از چند چيز ديگر ، پس در نهايت امر بايد يك عناصر اوليه‏ای باشد كه مركبات از آنها ساخته می‏شود و آن بسائطی كه مركبات از