نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 301

ميكند و وقتی ميگوييم زيد قائم نيست " نيست " خودش در اينجا نسبت‏ است ، يعنی يك نسبی ميان زيد و قيام برقرار كرديم كه نسبت نيستی است‏ ؟ ( 1 ) و يا نه ما نسبت سلبی نداريم . نسبتها هميشه ايجابی است حتی در قضيه سالبه : منتهی نسبت ايجابی تصوری است يعنی قضيه ما تصديق ، قضيه‏ واقعی ميشود و الا قبل از آن ، يك تصور بيش نيست ، زيد قائم را وقتی‏ تصور ميكنيم يك وقت تصديق ميكنيم كه زيد قائم است يعنی نسبت را ايقاع‏ ميكنيم ، يك وقت رفع ميكنيم زيد قائم را يعنی ليس زيد بقائم و ( ليس‏ ) رابطه ميان آن دو را قطع ميكند و محمول را رفع ميكند ( ليس ) بر مجموع‏ وارد ميشود نه اينكه ( ليس ) خودش يكی از اركان قضيه باشد . قضيه سالبه به اين معنی ، از هيچ چيزی در خارج حكايت نميكند بلكه‏ حكايت ميكند از اينكه اين چيز در خارج نيست . و اين نكته خوبی است كه‏ آقای خمينی روی آن تكيه ميكردند و ميگفتند اين حرف غلطی است كه ميگويند : " القضية ان كان لنسبته خارج تطابقه اولا تطابقه فخبر ، و الا فانشاء " قضيه سالبه كه خارج تطابقه اولا تطابقه ندارد ، تنها قضيه موجبه است كه‏ لنسبته خارج . پس مفاد قضيه سالبه ، سلب محض است و سلب قيد بر نميدارد تمام‏ قيدها مال مسلوب است ، و لهذا در تناقض ، اين مسامحه است كه می‏گوييم‏ نقيض قضيه ضروريه ، ممكنه عامه است ، نقيض واقعی " كل الف ب‏ بالضرورش " اينستكه " ليس كل الف ب بالضرورش " نه " ليس الف ب‏ بالامكان " منتهی لازمه اينكه ليس كل الف ب بالضرورش " اينستكه " بعض الف ب بالامكان " پس اين ، لازم نقيض است ، نه نقيض واقعی ، نقيض واقعی موجبه كليه همان " ليس كل " است و " لا شيی " هم لازم‏ قضيه است چه رسد به " بعض ليس و ليس بعض " . اينجاست كه وقتی عدم را اعتبار نقيض بودن ميكنيم ، هيچ حيثيتی ندارد الا حيثيت رفع قضيه ايجابی ، نه اثبات رفع كه بشود قضيه معدوله ، رفع‏ ايجاب است نه ايجاب رفع و نه اثبات شيئی هو الرفع . اين معنی از اثبات و رفع را ( كه تناقض واقعی همين است ) هيچ كس‏ نگفته است در حركت وجود دارد و در آن اجتماع اثبات و رفع ميشود . اگر حكمای ما گفته‏اند در حركت اجتماع وجود و عدم است توضيح داده‏اند كه‏ مقصودشان اين نيست . عدم ، يك اعتبار ديگری هم دارد و آن اينستكه : يك شيئی را بعد از آنكه در خارج رفع ميكنيم ، بعد همان رفع را بمنزله يك امر موجود در خارج‏ اعتبار می‏كنيم . اين تنها اعتبار است نه واقعيت . مثلا وقتی ميگوييم : ليس زيد ، بموجود فی الماضی ، يعنی وجود زيد را در ماضی رفع كرده‏ايم ( اعتبارا ) و لهذا ميگويند : مسأله به معنای واقعی چون بيان يك امر عينی‏ نيست قابل استصحاب نيست . چون در استصحاب بايد يك نفس الامريتی برای‏ شيئی اعتبار بشود ، و آن حالتی كه در خارج بوده است ( چه وجودی و چه‏ عدمی ) ابقاء شود ، در صورتيكه در قضيه سالبه جز نفی حالت ايجابی هيچ‏ چيزی اثبات نميشود ، ولی انسان يك عدم ازلی اعتبار ميكند ، يعنی از اين‏ چيزی كه الان وجود دارد و در گذشته

پاورقی : 1 - مرحوم آقای بروجردی روی همين نظريه تكيه داشتند و می‏گفتند مطلب‏ همين جور است .