شرح منظومه1 - صفحه : 28

حيوان فيل است پس هم معتقديم كه آن شی‏ء حيوان است و هم معتقديم كه از نوع فيل است ، سپس به حيوان نزديك می‏شويم و می‏بينيم اسب است ، پس‏ اعتقاد ما به فيل بودن آن شی‏ء منتفی می‏شود . اما اعتقاد ما به حيوان بودن‏ آن ، آسيب نمی‏بيند ، اين بدان جهت است كه حيوان مشترك معنوی است نه‏ مشترك لفظی ، در مشترك لفظی چنين چيزی امكان‏پذير نيست . " وجود " نيز از اين نظر مانند " حيوان " است . ممكن است به وجود چيزی معتقد شويم و آن وجود را وجود بالقوه بدانيم و بعد معلوم شود كه‏ بالفعل است ، اعتقاد ما به بالقوه بودن آن منتفی می‏شود اما اعتقاد ما به‏ اصل وجود منتفی نمی‏شود . همچنين ممكن است مثلا معتقد شويم كه عالم مبدأ موجودی دارد و مردد شويم كه آيا آن مبدأ موجود واجب است يا ممكن ، حادث است يا قديم ، مادی است يا مجرد ، اين ترديد ما به اصل اعتقاد قطعی ما به وجود مبدأ آسيب نمی‏رساند ، همچنانكه ممكن است ابتدا معتقد شويم كه آن مبدأ ممكن است و مادی است و بعد معتقد شويم كه ممكن و مادی‏ نيست بلكه واجب و مجرد است ، اين تبدل عقيده ما در خصوصيت وجود مبدأ ، به اعتقاد ما به اصل وجود مبدأ ، ضربه نمی‏زند ، از اينجا معلوم می‏شود اعتقاد ما به اصل وجود مبدأ از نوع اعتقاد به يك معنی عام است و اعتقاد ما به وجوب يا امكان يا حدوث يا قدم وجود آن مبدأ از نوع اعتقاد به‏ خصوصيات آن معنی عام است ، نه اينكه آنچه ما آن را خصوصيات می‏ناميم‏ يك سلسله معانی متباين باشند و هيچ وجه مشترك ميانشان نباشد .