فلسفه تاريخ1 - صفحه : 145

" هگل گفته است : مرد بزرگ دوران كسی است كه بيان كننده اراده زمان‏ خود باشد " . قائل به مرد بزرگ شده ، ولی قائل شده كه خود زمان اراده ای دارد مرد بزرگ آن كسی است كه بيان كننده اراده زمان خود باشد ، يعنی آنچه كه‏ زمان اراده كرده ، او مظهر اراده زمان باشد " به عصر خود بگويد كه اراده آن چيست ( اراده زمان چيست ) و آن را عمل كند اعمال چنين فردی جان و ذات عصر اوست وی به زمان خويش فعليت‏ می‏بخشد " . يكچنين حرفی هگل داشته است اين هم خودش نظريه ای است و قابل بحث‏ است . بعضی تعبيرشان " مشيت الهی " است كه تاريخ را به سوی هدفی سوق‏ می‏دهد ، تاريخ مقصدی و هدفی دارد كه به آن سو می‏رود البته همه اينها فرع‏ بر اين است كه ما برای جامعه شخصيت و روح قائل باشيم ، روح اجتماعی‏ قائل باشيم و يا فرد را انتزاعی محض بدانيم ، يا اگر فرد را هم انتزاعی‏ نمی‏دانيم و برايش شخصيت مستقل قائل هستيم ، برای جامعه هم شخصيت قائل‏ باشيم . يكی از مطالب اين است كه : اين كه نظريه قهرمانان به اين شدت در اروپا محكوم شد ، به واسطه پا گرفتن نظريه اصالت جامعه و انتزاعيت فرد بود به هر نسبت كه از قدرت اين نظريه كاسته شود به همان نسبت نظريه‏ قهرمانان احياء می‏شود نويسنده ، اين بحث را در واقع برای دو چيز طرح‏ كرده است ، يكی همان مطلبی كه در فصل پيش گفتيم : هر مورخی ساخته جامعه‏ خودش است ، روحش همان روح زمان خودش است ، نمی‏تواند از روح زمان‏ خودش خارج شود و بنابراين تاريخ هر عصری را كه بنويسد با