فلسفه تاريخ2 - صفحه : 129

دين ، خود را از دست داده است و بعد با نفی دين بار ديگر خود را می‏يابد و بازگشت به خودش می‏كند . انسان از خودش دور شده است ، بار ديگر به‏ خودش بازگشت می‏كند . " از خود بيگانگی " از نظر ماركس ماركس در همين مساله " از خودبيگانگی " دو نظر ديگر ابراز داشت كه‏ [ از ] اينها پيش افتادگی نسبت به فويرباخ پيدا می‏شود . [ گفت اين‏ نظريه ] در اين جهت كه دين مظهر از خود بيگانگی بشر است چون در آن‏ مفاهيمی از قبيل رضا ، تسليم ، زهد و توكل وجود دارد درست است ، ولی دو نقص در نظريه فويرباخ هست ، يكی اينكه تنها به دين توجه كرده است و اين تنها دين نيست كه انسان را با خودش بيگانه می‏كند و مظهر انكار انسان است خودش را ، خيلی چيزهای ديگر هم از اين قبيل است . دولت از اين قبيل است ، سرمايه يعنی پول هم از اين قبيل است . پول خودش مظهر انكار بشر است خودش را ، به طوری كه انسان همه چيز را پول می‏بيند و پول‏ را برتر از خودش می‏بيند . همان حالت پول‏پرستی كه ما می‏گوييم ، در بشر پيدا می‏شود . انسان كه نبايد پرستنده پول باشد ، پول بايد در خدمت انسان‏ باشد ، ولی شما می‏بينيد انسانها در وضعی قرار می‏گيرند كه اساسا پول كه‏ بايد برای آنها وسيله باشد ، برای آنها مقصد است و در واقع خودشان را برای پول می‏خواهند و اينها می‏شوند پرستنده پول ، تسليم در مقابل پول . همچنين دولت كه بايد تشكيلاتی در خدمت بشر باشد ، بعد حالت خداوندگاری‏ و مطاع و متبوع بودن و حالت همه‏چيز بودن پيدا می‏كند به طوری كه بشر خودش را در مقابل دولت هيچ می‏داند و همه چيز را دولت می‏داند و دولت‏ را مظهر اصلی جامعه می‏داند ، كه در اينجا نظرياتش با نظريات هگل خيلی‏ متفاوت می‏شود ، يعنی ماركسيسم در اينجا كمی اصالت فردی می‏شود . بر خلاف‏ فلسفه هگل كه اصالت جمعی است و او دولت را مظهر عالی انسانيت می‏شمارد ، ماركس بر عكس ، دولت را نفی‏كننده انسانيت می‏شمارد . پس انسان اگر بخواهد به خويشتن بازگردد و از خودبيگانگی را از خود دور كند بايد دولت‏ را هم از بين ببرد ، ديگر دولتی وجود نداشته باشد كه دولت يك چيز باشد ملت يك چيز ديگر ، نه ، خود ملت باشد به جای دولت ، ملت خودش خودش‏ را اداره كند . سرمايه‏ای و [ شخص ] سرمايه‏داری وجود نداشته باشد بلكه‏ سرمايه اشتراكی باشد .