خاتميت - صفحه : 94

بشناسيم ، آن هم قواعدی قطعی و تخلف ناپذير ، يا خير ؟ [ پاسخ اين است‏ كه ] ما از نظر اينكه مسلمان و موحد هستيم و تابع قرآن می‏باشيم ، بايد بپذيريم كه تاريخ بشر ، تاريخ امتها و اقوام و جمعيتها يك حساب منظم و قطعی و مشخصی دارد و ما بايد آن حسابها را بشناسيم و خودمان را با آن‏ حسابها تطبيق بدهيم ، و اتفاقا قرآن مجيد راجع به اين كه تاريخ بشر حساب‏ قطعی و منظمی دارد ، چون بيشتر با زندگی مردم سر و كار دارد ، با صراحت‏ بيشتری اين مطلب را بيان كرده است . در آيات زيادی از قرآن با كلمه [ ( سنت ) ] يا [ ( سنن ) ] برخورد می‏كنيم ، يعنی قرآن مجيد سرگذشت و سرنوشت يك قومی را كه ذكر می‏كند تحت عنوان [ ( سنة الله ) ] ذكر می‏كند : سنت الهی اينست ، روش الهی و قانون الهی اينست كه ملتها اگر چنين و چنان باشند يك همچو سرنوشتی داشته باشند ، و اگر نه ، طور ديگری باشند ، باز سرنوشت ديگری داشته باشند . مثلا اين آيه كه می‏فرمايد : « " ان‏ الله لا يغير ما بقوم حتی يغيروا ما بانفسهم " »( 1 ) يك قانون مسلم و قطعی را در تاريخ بشر و زندگی بشر ذكر می‏كند . ما می‏بينيم قرآن كريم سر گذشت فرعون و فرعونيان را ذكر می‏كند ، ستمگريها ، استكبارها ، استعلاها و تبعيضهای اينها را بيان می‏كند ، كفرورزی و كفران ورزيهای اينها را ذكر می‏فرمايد تا منتهی می‏شود به هلاكت آنها . پشت سرش اينچنين می‏فرمايد : ²ذلك بان الله لم يك مغيرا نعمة انعمها علی قوم حتی يغيروا ما بانفسهم‏ ( 2 ) يعنی اين بدان سبب و موجب است كه هرگز خداوند نعمتی را كه به‏ قومی ارزانی می‏فرمايد از آنها پس نمی‏گيرد

پاورقی : . 1 سوره رعد ، آيه . 11 . 2 سوره انفال ، آيه . 53