شرح منظومه1 - صفحه : 133

در اين صورت محمول از معقولات ثانيه فلسفی به شمار می‏رود . ثالثا : اين كه در قسم سوم - يعنی معقولات ثانيه فلسفی - گفته می‏شود كه‏ ظرف عروض ، " ذهن " و ظرف اتصاف " خارج " است درست نيست ، زيرا آن چيزی كه موضوع در " خارج " به آن متصف است مصداق محمول است‏ و آن چيزی كه در ذهن به موضوع ملحق می‏شود مفهوم محمول است ( دقت شود . ) . به علاوه كلمه " عروض " در اينجا به دو معنی مختلف به كار رفته است‏ ، آنجا كه گفته می‏شود ظرف عروض و ظرف اتصاف هر دو خارج است ، از " عروض " ، حلول وجودی قصد شده است ( عروض به اصطلاح باب مقولات ) و آنجا كه گفته می‏شود ظرف عروض ، ذهن و ظرف اتصاف ، خارج است ، از " عروض " معنای حمل شی‏ء خارج از ذات قصد شده است . رابعا : اينكه در قسم دوم - يعنی معقولات ثانيه منطقی - گفته می‏شود كه‏ ظرف عروض و ظرف اتصاف هر دو " ذهن " است خالی از اشكال نيست . زيرا در قسم اول - يعنی معقولات اوليه - كه گفته می‏شود ظرف عروض و ظرف‏ اتصاف هر دو خارج است ، منظور اين است كه موضوع در خارج متصف به‏ محمول می‏شود و محمول هم در خارج عارض بر موضوع و ضميمه آن می‏گردد به‏ طوری كه وجود موضوع و وجود محمول در عين اين كه با يكديگر متحدند ولی از يك جنبه ديگر از هم متمايزند و آنچه بالذات ما بازاء محمول است مرتبه‏ خاصی از وجود است كه بر اصل وجود موضوع علاوه شده است . حال اگر منظور از عروض و اتصاف در قسم دوم - يعنی معقولات ثانيه منطقی - كه گفته‏ می‏شود ظرف عروض و ظرف اتصاف آنها هر دو " ذهن " است همين معنی‏ باشد لازمه آن اينست كه محمول در ذهن ضميمه موضوع شده باشد نظير ضميمه‏ شدن هر حالی به محل