حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 143

فصل 28 تأكيد بر حركت در جوهر

اين فصل همان طور كه عنوانش حكايت می‏كند مطلب تازه‏ای ندارد ، تأكيدی‏ است بر مطالب و بحث‏های گذشته و رفع استبعادی است از وقوع حركت در جوهر . شبهه و استعباد اينست كه قول به تجدد طبيعت و تحرك بالذات آن قولی‏ است كه قائل ندارد و سخنی است كه تا حالا احدی نگفته است . خوب معلوم‏ است اين حرف تنها يك استعباد است نه دليلی بر محاليت . مستشكل‏ می‏خواهد بگويد : حكما تاكنون شی‏ء غير قار الذات را تنها دو چيز دانسته‏اند يكی زمان و ديگری حركت ، و لازمه حرف شما اينست كه ما يك‏ غير قار الذات ديگری هم داشته باشيم به نام طبيعت ، و هذا قول لم يقل‏ به أحد . جواب می‏دهند كه أولا : متبع برهان است ، يعنی انسان بايد تابع برهان‏ باشد نه تابع افراد و اقوال ( 1 ) ، ما بايد خود را تابع دليل بكنيم‏ می‏گويند : " نحن أبناء الدليل نميل حيث يميل " .

پاورقی : 1 - مرحوم آخوند در يكی از بحث هايش در باب جواهر و اعراض كه مسأله‏ تازه‏ای را طرح می‏كند و باز مواجه با استبعاد می‏شود كه اين استعباد در مورد حرفهای تازه معاصرين هميشه هست ، ايشان آنجا مثل خيلی خوبی را ذكر می‏كند و می‏گويد : خوب است انسان >