حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 25

اشكال فخر رازی به خروج تدريجی از قوه به فعل در اينجا در وسط بحث تعريفات ، به ذكر شبهه‏ای و سپس به حل آن تحت‏ عنوان " عقده و حل " می‏پردازد . اصل تشكيك از ( امام ) فخر رازی و اصل‏ پاسخ هم از ميرداماد است كه نام اين هر دو را ذكر می‏كند ( 1 ) . پاورقی : 1 - ( امام ) فخر در عالم اسلام قهرمان تشكيك است و فكرش در اين‏ زمينه فوق‏العاده قوی بوده و تشكيكاتش هم بی‏اندازه به فلسفه خدمت كرده‏ است . وی گرچه به مناسبت سنخ فكرش هميشه رای منفی داشته و نظر اثباتی‏ نمی‏دهد . ولی همين رای منفی‏اش خيلی كاركرده است ، چه او ناخن و پنجه به‏ صورت فلاسفه می‏زده و از آنجا كه می‏گويند " ان حياه العلم بالنقدوردی " ، اگر بحث و انتقاد و ايراد نباشد عيب علم مانند هر چيز ديگر كشف‏ نمی‏شود ، ايرادات فخر رازی مسائل بسياری را در فلسفه اسلامی ايجاد كرده‏ است ، خصوصيت ديگر فخر رازی شجاعت خاص اوست كه اصولا شايد تا كسی هم‏ شجاع نباشد نتواند تشكيك كند چه لازمه اين كار اين است كه انسان حرف‏ گذشتگان را به چيزی نگيرد و به صرف اينكه بزرگان چنين گفته‏اند ميدان را خالی نكند . ( امام ) فخر اين سبك را حتی در تفسير قرآنش هم به كار برده و به هر حال هيچگاه از طرح و مواجهه با اشكالات نگران و هراسان‏ نمی‏شده است .