آشنايي با قرآن 3 - صفحه : 138

عزت می‏دهی و هر كس را كه تو بخواهی به ذلت می‏نشانی . اين آيه ، متشابه‏ است يعنی آن را چند گونه می‏شود پياده كرد . حالا اگر ما بوديم و همين يك‏ آيه قرآن ، امكان اينكه آن را به گونه‏ای كه جبری مذهبان پياده می‏كنند پياده نماييم وجود داشت . می‏گويد ملك را به هر كه بخواهی می‏دهی و از هر كه بخواهی می‏گيری ، عزت را به هر كه بخواهی می‏دهی و از هر كه بخواهی‏ می‏گيری . جبری مذهب هم همين مطلب را می‏گويد ، منتها از اين مطلب‏ نتيجه‏گيری می‏كند كه هيچ چيزی شرط هيچ چيزی نيست . ديگری می‏گويد : نه ، اين [ اصل ] مخصوص همه اشياء نيست ، يك مواردی هم هست كه به مشيت‏ خدا مربوط نيست . يعنی می‏گويد [ اين اصل ] يك عامی است تخصيص بردار يعنی استثناپذير . ما خيلی كليات در قرآن داريم كه استثنا می‏پذيرند . اما اگر ما آيه مورد بحث را محكم اين آيه قرار بدهيم ، مادر اين آيه‏ قرار بدهيم ، يعنی اين آيه را با آن آيه تفسير بكنيم ، می‏بينيم هر دو صحيح و كامل است بدون اينكه هيچ ايرادی وارد باشد . آيه مورد بحث‏ می‏گويد : « ذلك بان الله لم يك مغيرا نعمه انعمها علی قوم حتی يغيروا ما بانفسهم »آن بدين جهت است كه خدا هرگز چنين نبوده است ، يعنی‏ خدائيش ايجاب نمی‏كند و بر خلاف خدائيش می‏باشد كه نعمتی را به گزاف از مردمی بگيرد ، مگر آنكه آن مردم قبلا آنچه را كه مربوط به خودشان است‏ تغيير داده باشند . در آن آيه ديگر ، از يك نظر ، به طور اعم بيان می‏كند : « ان الله لا يغير ما بقوم حتی يغيروا ما بانفسهم ». اسم نعمت هم در ميان نيست . اعم از نعمت و نقمت