درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 49

ماده‏ای دارد و صورتی . وقتی صورت نطفه زايل شود ، همان ماده‏ای كه در نطفه است بعدها صورت انسانی را می‏پذيرد . وقتی كه می‏پرسيم آيا ماده می‏تواند غيرمتناهی باشد ، منظور كدام معنی‏ است ؟ آيا منظور اين است كه اگر يك شی‏ء داشته باشيم مركب از ماده و صورت ، همين الان ماده اين شی‏ء می‏تواند مركب باشد از ماده و صورتی و اين‏ ماده هم مركب باشد از ماده و صورتی ( الی غيرالنهايه ؟ ) شيخ می‏گويد در اينجا اگر تا صد واسطه هم پيش بروی مانعی ندارد ولی در آخر بايد به‏ ماده‏ای برسی كه ماده محض می‏باشد ، نه مجموع ماده و صورت . ماده محض‏ يعنی حقيقتی كه جز قابليت و قوه و استعداد چيزی ندارد . "

بجوهر ذا محض قوه الصور
جسمية حدالهيولی مشتهر

" ( 1 ) ببينيد ، ما الان سراغ بدن انسان می‏رويم و می‏گوئيم اين بدن ماده است‏ برای نفس ناطقه خود اين بدن هم مركب از ماده و صورتی است . يعنی اين‏ بدن كه حامل نفس ناطقه است خودش مجموع ماده و صورتی است : صورت‏ حيوانی و ماده نباتی . چون هم خصلت نبات در اين است و هم خصلت حيوان‏ . سراغ جنبه نباتی انسان می‏رويم . آن نيز مجموعی از ماده و صورت است . ماده‏اش همان خصلت معدنی است ، كه اين خصلت معدنی يعنی تركيبات جمادی‏ نيز در انسان است . اگر سراغ معدن برويم آن نيز خودش مجموع ماده و صورتی است . جسم مطلقی در آنجا وجود دارد و يك صورت معدنی . حال اگر از جسم مطلق پائينتر برويم باز هم به عقيده اينها ماده و صورت دارد ، صورت آن صورت جسميت است كه در زير اين صورت حقيقتی است كه جز ماده‏ بودن هيچ هويتی ندارد و آن اسمش هيولای اولی است . اينست كه ماده‏ها و صورتها الان منتهی می‏شوند به ماده‏ای كه آن ديگر يك ماده محض است .

پاورقی : 1 - [ شرح منظومه حاجی سبزواری ( ره ) . المقصدالرابع ، الفريده الاولی‏ ، غررفی تعريف الهيولی ] .