حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 51

الحركه ، اين باشد كه متحرك دارای دو نوع فرد است ، يك فرد زمانی‏ متدرج ممتد ، كه مثلا در مدت يك ساعت يك وجود يك ساعتی دارد نه وجود آنی ، ولی اين وجود واحد يك ساعتی زمانی به حيثی است كه از هر مرتبه آن‏ يك فرد آنی انتزاع می‏شود . پس اينكه متحرك در هر آنی فردی دارد ، به‏ اعتبار آن فرد زمانيش است ، يك فرد زمانی متصل واحد واقعی دارد كه به‏ امتداد مكان و امتداد زمان ممتد است و دارای دو امتداد است . چون دارای‏ چنين فردی است ، از فرد در هر آن يك فرد آنی انتزاع می‏شود . اگر معنای‏ اين مطلب اين باشد ، ملاك وحدت ، وجود زمانی ما فيه الحركه است ، نه‏ اينكه ملاك وحدت موضوع باشد ، و اين را هم ثابت كرديم كه فقط با اصالت‏ وجود قابل تفسير است . لازمه اصالت ماهيت اين است كه ما فرد تدريجی‏ نداشته باشيم و همه افراد فرد آنی باشند و همه هم بالفعل باشند و در نتيجه افراد غير متناهی محصور بين حاصرين باشد كه محال است . پس اگر اينجور بگوييم ، حتی موضوع باقی مستمر هم نمی‏تواند مصحح وحدت باشد . يعنی اگر در ذات كثرت داشته باشند و فرد مندرج زمانی نداشته باشيم ، گذشته از اينكه فی حد ذاته محال است ، وحدت را هم نمی‏تواند توجيه كند . پس در حركت در سواد هم اگر يك فرد تدريجی زمانی نداشته باشيم ، موضوع‏ نمی‏تواند وحدت را توجيه كند . در اينجا مرحوم آخوند اين مطلب را بيان می‏كنند . بعد آقای طباطبائی از اين حرف يك نتيجه‏ای می‏گيرند كه با حرفهای ديگر مرحوم آخوند موافق است‏ ، وقتی وحدت حركت و تشخص حركت و وحدت مراتب حركت به ذاتش است‏ يعنی به آن فرد تدريجی زمانی خودش است ، اصلا چه نيازی به موضوع داريم ؟ و اساسا مسأله نياز به موضوع از كجا پيدا شده است ؟ گفته‏اند كه چون حركت چيزی است كه برای شی‏ء ديگر وجود دارد . می‏گوييم دو حركت داريم اگر حركت در اعراض واقع شود به حكم اينكه ما فيه الحركه عرض است و موضوع لازم دارد ، حركت نيز موضوع لازم دارد . اگر