شرح منظومه1 - صفحه : 65

اين نظريه منسوب است به سيد صدر شيرازی معروف به سيد سند ، اين‏ نظريه نيز مبنی بر انكار مقدمه سوم است ، زيرا مدعی است در اثر انقلاب‏ ، شی‏ء ذهنی ، ماهيت اصلی خود را از دست می‏دهد . اين نظريه نيز بسيار سخيف است . زيرا انقلاب در موردی امكان پذير است كه يك واحد شخصی‏ خصوصيتی را از دست بدهد و خصوصيت ديگر را به جای آن بپذيرد . انقلاب‏ بدون اينكه شی‏ء منقلب شده چيزی را از دست بدهد و چيز ديگر به جای آن‏ پيدا شود ميسر نيست . زيرا در اين صورت شی‏ء اول به حالت اول باقی است‏ و تبديل به چيز ديگر نشده است ، همچنان شرط است كه يك امر باقی در هر دو حال باشد ، زيرا اگر هيچ چيز از متبدل در متبدل شده نباشد پس آنچه آن‏ را متبدل می‏ناميم معدوم شده و چيز ديگر از نو موجود شده است و هيچ‏ رابطه‏ای ميان اولی و دومی نيست تا تبدل صورت گرفته باشد . اگر فرض كنيم ماهيتی كه از مقوله‏ای است متبدل شود به ماهيت ديگر كه‏ از مقوله ديگر است هيچگونه اصل محفوظی باقی نخواهد بود زيرا مقولات‏ متباينات به تمام ذاتند پس انقلاب معنی ندارد .

و قيل بالتشبيه و المسامحه
تسميه بالكيف عنهم مفصحه

و گفته شده است كه بر سبيل تشبيه و مسامحه ناميدن علم و ادراك به‏ كيف از حكما نقل شده است شرح : اين بيت اشاره به نظريه ديگری است و آن اينكه حكما كه علم و ادراك را از مقوله كيف دانسته‏اند بر سبيل تشبيه و مسامحه در تعبير بوده‏ است . علم واقعا از مقوله معلوم است ، اگر معلوم از مقوله جوهر باشد علم جوهر است