مساله ربا - صفحه : 181

ماليت ندارد تا لازم آيد كه معامله بر روی آن صحيح نباشد ، بلكه مراد ما اين است كه مثلا گندم در ذمه ، گندم بالقوه است ( استعداد در اينجا استعداد اقتصادی است نه استعداد طبيعی ) و البته گندم بالقوه ارزش دارد ولی ارزش آن معادل با ارزش گندم بالفعل نيست ) ( 1 ) . و بر همين اساس است فرق بين معامله نقد و نسيئه . شك نيست كه " للاجل قسط من الثمن " يك اصل صحيح اقتصادی است . ( 2 ) می‏توان گفت‏ قرض هم يك نوع معامله نسيئه ( 3 ) است ، با اين تفاوت كه اصطلاحا نسيئه در جائی گفته می‏شود كه ثمن و مثمن از يك جنس نباشد و در قرض ثمن‏ و مثمن از يك جنس است . در هر حال چون ارزش مال بالقوه كمتر از ارزش‏ مال بالفعل است اخذ فضل در اينجا عين عدل است و اگر بگوئيم اخذ فضل‏ جايز نيست ظلم كرده‏ايم زيرا فضل را در طرف قرض گيرنده قرار داده‏ايم ، و واضح است هر چه مدت قرض بيشتر باشد ، استعداد مال فی الذمه برای‏ بالفعل شدن ابعد به فعليت است و ارزش آن كمتر خواهد بود . ( اين بيان‏ در صورتی است كه حقيقت قرض را تمليك مال فی اليد به مال فی الذمه‏ بدانيم ) .

پاورقی : 1 - ارزش خود گندم مساوی است ، تفاوت در مولد بودن است . 2 - بعدا خواهيم گفت يكی از دروغهای اقتصادی اصل : للاجل قسط من الثمن‏ است . متأسفانه با اينكه حرمت ربا در اسلام مبتنی بر انكار ارزش دادن مدت‏ است ، فقهاء ما علت حرمت ربا النسيئه را در مثل به مثل ، به اين اصل‏ دروغين قرار داده‏اند . رجوع شود به يادداشتها نمره . 68 3 - قرض معاوضه و معامله نيست . صحت معامله نسيه از آن جهت است كه‏ استثمار از مال در ذمه غير نيست .