معاد - صفحه : 194

عنصر اول و دوم در داخل خود روح است ( 1 ) . می‏گفتند شما خيال كرده‏ايد كه روح جسم نيست ؟ روح هم خودش جسم دارد و ما الان دارای دو جسم هستيم : يك جسم جسم مادی و جسم ديگر جسم روحی ، و جسم روحی ما دارای ابعاد است‏ و مفاهيم رياضی را كه ما در ذهن خودمان تصور می‏كنيم و ابعاد برايش خلق‏ می‏كنيم و در عالم ذهن تقسيم می‏كنيم ، واقعا ما بعد رياضی را در ذهن‏ خودمان خلق می‏كنيم و رويش حساب می‏كنيم ، نه اينكه آن كه در ذهن ماست‏ بعد ندارد و فقط تصوری است از بعد ، تصور بعد غير از خود بعد است . ما هر جا كه درباره رياضيات فكر می‏كنيم و همه ابعادی را كه تصور می‏كنيم ، نه اين است كه ابعاد خارج را می‏بينيم ، بلكه همان ابعاد ابعادی است كه‏ ذهن ما قدرت خلاقيت آن را دارد و آن ابعاد را در خودش خلق می‏كند .

معاد از نظر ملا صدرا

امثال ملا صدرا گفته‏اند معاد جسمانی است اما همه معاد جسمانی را برده‏اند در داخل خود روح و عالم ارواح ، يعنی گفته‏اند اين خصايص جسمانی‏ در عالم ارواح وجود دارد ، اين فاصله‏ای كه قدما از قبيل بوعلی ميان روح و جسم قائل بوده‏اند و فقط عقل را روحی می‏دانستند و غير عقل را روحی‏ نمی‏دانستند ، اين فاصله وجود ندارد . اما البته اين مطلب هم مشكل را حل‏ نكرده است ، يعنی ما اين را با مجموع آيات قرآن نمی‏توانيم [ تطبيق كنيم‏ ] . با اينكه حرف خيلی خوبی است و آن را با دلايل علمی هم می‏شود تأييد كرد ولی معاد قرآن را با اين مطلب نمی‏شود توجيه كرد ، چون معاد قرآن‏ تنها روی انسان نيست ، روی همه عالم است . قرآن اساسا راجع به عالم‏ ماده بحث می‏كند نه تنها انسان : " « اذا الشمس كورت 0 و اذا النجوم‏ انكدرت 0 و اذا الجبال سيرت » " ( 2 ) مربوط به قيامت است ، " « يوم تبدل الارض غير الارض »" فقط ارض روح ما را نمی‏گويد ، قرآن ارض‏ ( همين زمين ) را دارد می‏گويد ، و ساير آياتی كه در قرآن هست . اينجا چيزهايی بوده است كه علم قديم قاصر بوده و نمی‏توانسته از اينجا يك قدم

پاورقی : . 1 البته عنصر دوم ( انرژی ) را نمی‏شناختند ، ولی جسم را می‏شناختند . . 2 تكوير / 1 - . 3