درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 255

غايتی غايت داشته باشد اين به جائی منتهی نمی‏شود لازم می‏شود كه اساسا غايتی در كار نباشد چون اگر غايتی غايت داشته باشد و آن غايت هم غايت‏ ديگری داشته باشد پس هيچكدام از آنها اصالت ندارد وقتی هيچكدام اصالت‏ ندارد پس هيچكدام غايت ندارد . يعنی اگر فاعلی الف را بخاطر ب بخواهد و ب را بخاطرج وج را بخاطر د . . . يعنی هيچكدام را به خاطر خودش‏ نخواهد و همه را به خاطر شی‏ء ديگر بخواهد و بعد هم به هيچ جائی منتهی‏ نشود ، لازم می‏آيد كه اصلا غايتی در كار نباشد و تسلسل است و محال . جواب اين اشكال خيلی واضح است . كسی نگفته است كه هر مطلوبی برای‏ مطلوب ديگری است . صحبت در اين است كه فعلی را كه طبيعت انجام می‏دهد برای يك مطلوبی انجام می‏دهد . آن مطلوب ممكن است " لذاته " باشد و ممكن است مطلوب " لغيره " باشد و هر مطلوب لغيره منتهی می‏شود به‏ مطلوب لذاته . مثلا كسی كه بيمار است و دوا استعمال می‏كند ، اگر از او بپرسند چرا دوا می‏خوری ؟ می‏گويد برای اينكه صحت خود را باز يابم . حالا اگر باز بپرسند برای چه صحت خود را باز يابی ؟ می‏گويد اينكه ديگر سؤال‏ ندارد ، صحت ، بالذات مطلوب انسان است يا اگر جلوتر هم برود می‏گويد برای اينكه بر اثر بيماری رنج می‏برم و در اثر صحت آسايش می‏يابم . اگر بپرسند چرا می‏خواهی از رنج آسوده شوی و چرا می‏خواهی از زندگی لذت ببری ؟ خواهد گفت اين ديگر چرا ندارد ، اين مطلوب بالذات انسان است و چيزی‏ نيست كه انسان آنرا برای چيز ديگری بخواهد يا ضرورتی داشته باشد كه‏ انسان آنرا برای چيز ديگری بخواهد . اين حرفی است كه در جاهای ديگر هم‏ هست . طبيعت هميشه حركت می‏كند بسوی غايتی وقتی به غايت خود رسيد به‏ كمال خود رسيده است ، وقتی به كمال خود رسيد ديگر ضرورتی ندارد كه برای‏ كمال هم كمال ديگری باشد . اگر كمال واقعی باشد و كمال اولی او باشد ( نه‏ كمال اولی در باب حركت بلكه كمال اولی در مقابل كمال ثانی ، كه اعراض‏ را می‏گويند كمال ثانی ) ، اگر يك شی‏ء كمال اولی يك شی‏ء ديگری باشد او می‏شود مطلوب بالذات آن شی‏ء . بنابراين ضرورتی ندارد كه برای او هم‏ غايت ديگری باشد .