بيست گفتار - صفحه : 302

پوستها از مغزها جدا می‏شوند و هر كدام خاصيت و اثر مخصوص به خود را حفظ می‏كند و اثر هيچ كدام با اثر ديگری مخلوط نمی شود . انسان اگر در علم و معرفت كامل گردد ، عقلش از حس و وهم و خيالش‏ جدا و مستقل می‏شود ، احكام هيچ يك از آنها را با ديگری اشتباه نمی كند . در اين هنگام به چنين شخصی گفته می‏شود " لبيب " ، يعنی كسی كه قوه‏ عاقله‏اش استقلال خود را بازيافته است . عرفا می‏گويند مراتب وجود انسان با عوالم وجود متطابق است ، انسان در مراتب وجودی خود دارای جبروت و ملكوت و ناسوت است و با هر مرتبه‏ای‏ از مراتب وجود و هستی خود ، با يك مرتبه و درجه از عالم كلی می‏تواند مرتبط شود . دستگاه عقل و فكر انسان از همين راه حس و حواس قوام و مايه و قوت‏ می‏گيرد ، راه عبور به معقولات از ميان محسوسات است . قرآن كريم دعوت‏ به تدبر در همين محسوسات می‏كند ، زيرا از همين محسوسات بايد به معقولات‏ پی برد و نبايد در عالم محسوسات متوقف شد : " « إن فی خلق السموات و اعرض و اختلاف الليل و النهار لايات لاولی‏ اعلباب »" . يعنی در خلقت آسمانها و زمين ، در مشاهده همين پيكر عالم و پوسته و قشر عالم ، نشانه‏ها و دلايلی بر روح عالم و لب و مغز عالم هست ، ولی از برای كسانی كه خودشان دارای لب و مغز و هسته هستند و عقل قوی و خلاص شده‏ از حس دارند . " « الذين يذكرون الله قياما و قعودا و علی جنوبهم و يتفكرون