شرح منظومه1 - صفحه : 32

شی‏ء شناخته شد ، حمل ذاتيات آن شی‏ء بر او بديهی است ، نيازمند به دليل‏ نيست و حال آنكه هيچ ماهيتی نيست كه وجود داشتن آن بديهی باشد ( 1 ) .

و لانفكاك منه فی التعقل
و لاتحاد الكل و التسلسل

و به دليل انفكاك وجود از ماهيت در تعقل و به دليل لزوم يكی شدن همه‏ ماهيات و لزوم تسلسل شرح : در اين بيت نيز دو برهان بر مدعا آورده شده است : 1 - اگر وجود عين ماهيت يا جزء ماهيت می‏بود تصور وجود از تصور ماهيت‏ منفك نمی‏شد . هر گاه ماهيت را تصور می‏كرديم وجود نيز تصور شده‏

پاورقی : 1 - اينجا ممكن است اين شبهه پيش آيد كه فقط ماهيتهای معقوله نيازمند به اثبات وجود می‏باشند ، از قبيل عقل ، هيولای أولی ، زمان و غيره . اما ماهيات محسوسه از قبيل انسان و درخت و سفيدی و غيره بديهی الوجودند . جواب اين است : اولا برای اثبات مدعا كافی است كه بعضی ماهيات بديهی‏ الوجود نباشند ، زيرا اگر وجود عين ماهيات يا جزء ماهيات بود همه‏ ماهيات بلا استثنا بديهی الوجود بودند . ثانيا فرق است بين بديهی الوجود و بين به اصطلاح محسوس الوجود . ماهيت آنگاه بديهی الوجود است كه از نظر عقل ، نفس تصور آن ماهيت كافی باشد برای تصديق به وجود آن ماهيت ، و بدون شك ماهيات محسوسه چنين نيستند ، در ماهيات محسوسه آنچه صورت‏ حسی را تشكيل می‏دهد ماهيت است ، مفهوم وجود مفهوم حسی نيست . همانطور كه محققين حكما گفته‏اند تصديق بوجود محسوس در خارج به كمك يك برهان‏ خفی صورت می‏گيرد پس حتی وجود ماهيات محسوسه نيز به كمك برهان اثبات‏ می‏شود . اين مطلب نيازمند به شرح و تفسير بيشتری است كه اينجا گنجايش‏ آن را ندارد .