آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 96

حرارت منبسط می‏شود " قياس عقيم است و مولد نيست . زيرا قياس ما شكل‏ اول است و صغرای قياس ، سالبه است در حالی كه بايد موجبه باشد . همچنين اگر بگوييم : " انسان حيوان است ، بعضی حيوانها نشخوار كننده‏اند " باز هم قياس ما عقيم است ، زيرا شكل اول است و كبرا جزئيه است و حال آنكه كبرای شكل اول بايد كليه باشد .

شكل دوم :

اگر " حد وسط " در هر دو مقدمه محمول واقع شود شكل دوم است . اگر بگوييم : " هر مسلمانی معتقد به قرآن است . هر كس آتش را تقديس كند معتقد به قرآن نيست . پس هيچ مسلمانی آتش را تقديس نمی‏كند " شكل دوم است . شكل دوم بديهی نيست ، به حكم برهان اثبات شده كه با رعايت شرايطی كه‏ ذيلا ذكر می‏كنيم منتج است . از ذكر برهان مزبور صرف نظر می‏كنيم و به‏ شرايط آن می‏پردازيم .

شرايط شكل دوم

شرايط شكل دوم دو چيز است : الف - اختلاف مقدمتين ( صغرا و كبرا ) در كيف ، يعنی " ايجاب و سلب " . ب - كليت كبرا . عليهذا اگر دو مقدمه ، موجبه يا سالبه باشد ، و يا اگر كبرا