علل گرايش به ماديگري - صفحه : 93

ممتنع الوجود بالغير می‏گردد . فلاسفه نام اين خع را " امكان ذاتی " می‏گذارند و می‏گويند ملاك‏ نيازمندی اشياء به علت ، امكان ذاتی است ، همچنانكه نام آن " مع " وجودی را " وجوب ذاتی " می‏نهند . در حقيقت ، از نظر فلاسفه آن نقص ذاتی كه موجودات را نيازمند و ناقص‏ و وابسته به غير می‏كند ، همان خع ذاتی است و آن كمال ذاتی كه منشأ كمال‏ موجودات است و آنها را از وابستگی به غير بی نياز می‏سازد ، " مع " ذاتی يعنی عينيت ذات و وجود است . از نظر اين فلاسفه نظر به اينكه ريشه و ملاك نيازمندی ، خع ذاتی است نه‏ سابقه نيستی ، فرضا موجودی در عالم وجود داشته باشد كه هميشه بوده و هيچ‏ گاه نبوده كه نبوده است و به هيچ وجه سابقه نيستی ندارد اما ممكن الوجود است ، يعنی ماهيتش عين هستی نيست و در مرتبه ذات خود خع هستی دارد ، چنين موجودی معلول و مخلوق و وابسته به غير است هر چند ازلی و ابدی باشد . به عقيده حكما چنين موجوداتی وجود دارند و آنها را " عقول قاهره " می‏نامند .

ج . نظريه خاص صدرالمتألهين و پيروان مكتبش :

صدرالمتألهين قبول كرد كه هر حادثی نيازمند به غير است و هم قبول كرد كه هر ممكن الوجودی نيازمند به علت است ، ايرادهای فلاسفه را بر متكلمين‏ وارد دانست و نظر فلاسفه را درباره اينكه هيچ مانعی ندارد كه موجودی ، قديم زمانی و دائم الوجود و ازلی و ابدی باشد و در عين حال وجودش وابسته‏ و مخلوق و معلول باشد ، پذيرفت ، همچنانكه نظر فلاسفه را درباره اينكه‏ ملاك نيازمنديها و وابستگيها را در درون اشياء بايد جستجو كرد نه در عدم‏ پيشين ، صحيح دانست ، ولی ثابت