درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 141

است . وقتی كه قهرمانی مسابقه می‏دهد و هدفش سرور و لذت در خود اوست‏ ماده قابل در خود اوست . غايت ، غايت فاعل است از آن جهت كه فاعل‏ فاعل است ولی خير او هم هست از آن جهت كه قابل هم در خود اوست . اما در صورت اول هم گفتيم كه در واقع مطلب غايت برمی‏گردد به خود فاعل . پس هميشه غايت و خير يك چيز است ( لااقل در موجودات تحت‏ الكون نه ماوراء الطبيعه ) ، يك چيز به يك اعتبار خير است و به يك‏ اعتبار ديگر غايت . در ما تحت الكون هميشه فاعل و قابل يكی است . يعنی‏ يك چيز نسبت به يك چيز از يك حيث غايت است و از حيث ديگر ، خير است . ( 1 ) مسأله ديگر فرق ميان جود و خير بود كه شيخ مثال زد كه ممكن است كسی‏ كاری انجام دهد و انگيزه‏اش فقط نيكی كردن و احسان به مردم باشد . بعضی‏ها كه از جنبه علم النفس بحث كرده‏اند گفته‏اند انسان در هيچ فعلی‏ از افعال خود عاری از يك غرض مادی كه بخودش برگردد نيست . وقتی‏ می‏گويد اين كار را انجام می‏دهم برای اينكه خيری به ديگران برسد دروغ‏ می‏گويد ، امكان ندارد كاری كند نه برای اينكه خير آن بخودش برگردد . اسم‏ اين را می‏توانيم بگذاريم ماديت اخلاقی در مقابل ماترياليسم فلسفی كه جهان‏ را بطور مادی تفسير می‏كند و در مقابل ماترياليسم تاريخی كه جامعه را بطور مادی تفسير می‏كند ، می‏خواهد بگويد كه محرك اصلی جامعه روابط توليدی و توزيعی اقتصادی و مادی است . پس در اينجا يك مكتب اين است كه همه انگيزه‏های انسان يك سلسله‏ منافعی است كه به او برسد ، يك سلسله منافع مادی ، نقطه مقابل اين‏ مكتب ، مكتبی است كه مدعی است كه انسان می‏تواند به مرحله‏ای برسد كه از فعل

پاورقی : [ 1 ] در اينجا يك درس از مباحث استاد ثبت نشده است .