توحيد - صفحه : 190

جسم بر آن وارد بيايد ، در صورتی كه از نظر قدما " قوه " در درجه اول‏ نيرويی است كه در خود جسم است و نيروهای خارجی نوعی از قوه است . آيا شما امروز می‏توانيد بگوييد نيروی داخلی در اشياء وجود ندارد و قوه را طوری تعريف كنيد كه به اين موانع منحصر شود ؟ شما از كجا می‏توانيد ثابت‏ كنيد كه در داخل اشياء قوه - يعنی مبدأ نيرو - وجود ندارد ؟ چرا شما قوه‏ را اين‏طور تعريف می‏كنيد ؟ اينكه قوه را اين طور تعريف می‏كنيد كه فقط آن‏ چيزی است كه در سرعت يا جهت حركت تغييری ايجاد می‏كند ، مبنی بر همان‏ فرض قانون جبر گاليله است و قانون جبر گاليله مبنی بر اين است كه قوه‏ را منحصر بدانيد به نيروهايی كه از خارج بر شی‏ء وارد می‏شود ، در صورتی كه‏ چه ملزمی از نظر علم داريم كه قوه را منحصر بدانيم به نيروهايی كه از خارج بر شی‏ء وارد می‏شود ؟ ( چه اشكالی دارد كه ) در خودش يك قوه باشد ؟ ما كه جز كار در اشياء نمی‏بينيم . برای كار هم مبدأ اثر فرض می‏كنيم . - خوب ، اگر اين خاصيت از خود ماده باشد ( ذاتی ماده باشد ) چرا گاهی‏ اثرش موجود نيست ؟ استاد : ذاتی ماده نيست . تحليل شی‏ء به ماده و صورت از همين‏جا درمی‏آيد . اگر خاصيت از خود ماده باشد . به قول شما ذاتی است ، مثل‏ خاصيت مثلث است برای خود مثلث كه آن ديگر قابل تفكيك نيست ، ولی ما می‏بينيم از ماده تفكيك می‏شود ، پس معلوم می‏شود كه قوه نهفته در ماده‏ غير از خود ماده است . قبلا گفتيم كه ما می‏بينيم ماده می‏ميرد . ماده زنده‏ می‏شود ، موجود معدوم می‏شود ، معدوم موجود می‏شود ، ماده دارای خاصيتی‏ می‏شود ، خاصيت از آن گرفته می‏شود ، پس ناچار براساس فرض عقلی بايد بگوييم چيزی با ماده توأم می‏شود ، ماده در جوهر خودش كمالی پيدا می‏كند و گاهی اين كمال از آن گرفته می‏شود . آن كمال هم كشف كردنی است نه حس‏ كردنی ( 1 ) .

پاورقی : . 1 [ و آن همان چيزی است كه " طبيعت " يا " صورت نوعيه " ناميده می‏شود ] .