اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 58

پاورقی : > ماده ) قرار می‏گيرد و چنين وانمود می‏شود كه تمام دانشمندان غير مادی‏ ايده آليست می‏باشند . ما برای آنكه خواننده محترم بهتر مورد استعمال اين دو كلمه ( ايده‏ آليسم و رئاليسم ) را دريابد و ضمنا از مغلطه‏هايی كه ممكن است به واسطه‏ معانی و اصطلاحات گوناگونی كه مخصوصا كلمه ايده آليسم در طول تاريخ به‏ خود گرفته مصون بماند ، معانی لغوی و اصطلاحی اين دو كلمه را مطابق آنچه‏ از مطالعه نظريات فلاسفه و از ترجمه دائره المعارف انگليسی برمی‏آيد شرح‏ می‏دهيم . ايده‏آليسم : كلمه " ايده " ( idea ) اصلا يونانی است و معانی مختلفی‏ از قبيل ظاهر ، شكل ، نمونه و غيره از برايش ذكر شده است و از اصل‏ يونانی " ايده‏ئيو " كه به معنای ديدن است ، مشتق شده . اول كسی كه در اصطلاحات فلسفی ، اين كلمه را به كار برده افلاطون است‏ كه به اعتبار يكی از معانی لغوی آن ( نمونه ) آن را در مورد يك سلسله‏ حقايق مجرده كه خود قائل بوده و امروز در ميان ما به نام " مثل افلاطونی‏ " معروف است ، استعمال كرده است . افلاطون برای هر نوعی از انواع موجودات جهان ماده يك وجود مجرد عقلانی‏ كه افراد محسوسه آن نوع پرتو او و او نمونه كامل آن افراد است قائل است‏ و او را " ايده " - كه مترجمين دوره اسلامی " مثال " ترجمه كرده‏اند - می‏خواند . افلاطون منكر وجود افراد محسوسه نيست ، بلكه وجود آنها را متغير و جزئی و فانی می‏داند ، بر خلاف " ايده " يا " مثال " كه به‏ عقيده وی دارای وجود لا يتغير و كلی و باقی است . در ميان مسلمين ، " اشراقيون " به مثل افلاطونيه معتقد بودند . ميرفندرسكی در قصيده معروف خود اشاره به اين مطلب می‏كند آنجا كه می‏گويد :

صورت زيرين اگر با نردبان معرفت
بر رود بالا همی با اصل خود يكتاستی
صورت عقلی كه بی‏پايان و جاويدان بود
با همه و بی‏همه مجموعه و يكتاستی

>