شرح منظومه1 - صفحه : 217

مجموعا دوازده احتمال می‏شود . 1 - جعل وجود بالذات به جعل بسيط 2 - جعل وجود بالذات به جعل مركب 3 - جعل وجود بالعرض به جعل بسيط 4 - جعل وجود بالعرض به جعل مركب 5 - جعل ماهيت بالذات به جعل بسيط 6 - جعل ماهيت بالذات به جعل مركب 7 - جعل ماهيت بالعرض به جعل بسيط 8 - جعل ماهيت بالعرض به جعل مركب 9 - جعل صيرورت بالذات به جعل بسيط 10 - جعل صيرورت بالذات به جعل مركب 11 - جعل صيرورت بالعرض به جعل بسيط 12 - جعل صيرورت بالعرض به جعل مركب . و سپس می‏گويد هر يك از سه قول اين باب يعنی قول اشراقی و قول مشائی‏ و قول مختار ، از اين دوازده صورت شش صورت را صحيح می‏داند و شش صورت‏ را باطل ، به ترتيبی كه بعد از تأمل روشن می‏شود . چنين به نظر می‏رسد كه با در نظر گرفتن آنچه حاجی در ابتدای اين بحث‏ راجع به جعل تأليفی گفته است در اينجا خلطی در بيان جعل تأليفی به‏ معنائی كه در ابتدای بحث گفته شده و جعل تركيبی به معنائی كه در جدول‏ اين كتاب و مقدمه جدول كتاب بيان شده است وجود دارد . آنچه در اين‏ جدول به عنوان جعل مركب نام برده شده منحصر است به جعل ذاتی از برای‏ ذات يعنی جعل الوجود