مساله شناخت - صفحه : 115

كنيد كه بسياری از اينها كه نوشته‏اند اصلا نمی‏دانند درباره چه نوشته‏اند و معما چيست . يك عده می‏گويند كه ذهن تعميم می‏دهد . اصلا اشكال سر همين‏ تعميم ( 1 ) است . تنها و تنها معدودی از فيلسوفان جهان به اين نكته‏ مربوط به شناخت شناسی توجه كرده‏اند . از قدمای ما نظير بوعلی سينا ، خواجه نصيرالدين طوسی و چند نفر مانند اينها ، و از فلاسفه جديد افرادی‏ نظير كانت و بعضی ديگر به اين نكته توجه كرده‏اند و الا اكثر اساسا نمی‏دانند معما در مسأله شناخت شناسی چيست . ماركسيستها راه حل خوبی پيدا كرده‏اند ! راه حل خوبشان اين است كه‏ می‏گويند اين شناخت احساسی سطحی ( خودشان هم توجه دارند كه شناخت احساسی‏ ، سطحی است ) كه معلول رابطه مستقيم ذهن با عالم عين است ، در عالم ذهن‏ ، در مغز ، از راه قانون " گذار از كميت به كيفيت " ( 2 ) تبديل به‏ شناخت منطقی می‏شود . همين جمله را می‏گويند و رد می‏شوند به خيال اينكه‏ ديگر معما حل شد . گذار از مرحله كميت به كيفيت چيست ؟ اگر يك سلسله‏ تغييرات تدريجی روی مواد طبيعی صورت گيرد ، اين شی‏ء در حالی كه تغيير تدريجی می‏كند ماهيت و ذاتش هنوز محفوظ است ، ولی اين

پاورقی : . 1 نه تعميم در مرحله تصور ( آن چندان اشكالی ندارد ) ، تعميم در مرحله تصديق است كه ايجاد اشكال می‏كند ، يعنی حكم مربوط به ده نفر يا هزار نفر را كه دستگاه فيلمبرداری احساس ، آن را ديده است ، تعميم دادن‏ به غير متناهی . . 2 قانونی است كه ابتداء هگل و بعد ديگران خيلی روی آن تأكيد كردند . پس از آن در علومی نظير زيست شناسی ، اين مسئله ثابت شد . البته اين‏ حرفی است كه قدما هم قبول داشته‏اند ولی نه به اين نحو .