بيست گفتار - صفحه : 284

" « قل هل ننبئكم باعخسرين أعمالا 0 الدين ضل سعيهم فی الحيوه الدنيا و هم يحسبون أنهم يحسنون صنعا »" ( 1 ) . ( آيا به شما خبر دهيم از زيانكارترين مردمان كه زحمت و كوشش آنها در زندگی دنيا به هدر رفته و خودشان می‏پندارند كه عملشان نيك است ؟ ) . أميرالمؤمنين علی ( ع ) می‏فرمايد : " « المؤمن لا يصبح و لا يمسی‏إلا و نفسه ظنون عنده » " ( 2 ) . مؤمن شامی را صبح و صبحی را شام نمی كند مگر آنكه نسبت به نفس خود و اعمال خود بد گمان است و هر لحظه احتمال می‏دهد كه عملی ناپسند از او سر بزند . اگر انسان به اين مرحله برسد كه واقعا به نفس خود بد گمان باشد و خود را در معرض صدور گناه و اعمال زشت بداند ، خود به خود مراقبت‏ می‏كند و جلوی تجاوز و تعدی نفس خود را می‏گيرد . وای به حال كسی كه صد در صد با عين الرضا و با عينك خوش بينی سراپای وجود خود را مطالعه می‏كند . پس از همين جا معلوم می‏شود كه گاهی اين حالت برای انسان پيدا می‏شود كه قوه قضاوتش مريض می‏شود ، غلط قضاوت می‏كند ، از عدالت خارج می‏شود ، آزادی از عقل او سلب می‏گردد . اگر كانون عقل و انديشه ، مسخر دل و خواهشهای دل شد ، نه تنها انسان خود را فقط به زبان پاك و بی عيب معرفی‏ می‏كند بلكه در دل و ضمير خود نيز واقعا خود را پاك و بی عيب تصور می‏كند . نمی تواند

پاورقی : . 1 كهف ، 103 - . 104 . 2 نهج البلاغه ، خطبه . 175