درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 133

قابل انكار نبودن وجوب وجود تقريبا می‏شود گفت كه هيچ مكتبی واجب‏الوجود را نمی‏تواند انكار بكند و در واقع و باطن انكار هم ندارد ، اگر چه به ظاهر بگويند . از هر مكتبی‏ حتی يك مكتب مادی اگر سؤال شود كه آيا امكان دارد كه تمام هستی يك‏ مرتبه نيست شود ؟ آيا امكان دارد كه تمام هستی و هر چه هست ، مايری و مالا يری ، همه نيست مطلق بشود ؟ يا محال است ؟ [ دو راه بيشتر ندارد ] . اگر بگويد محال است ، معنايش اين است كه مجموع عالم را واجب‏الوجود می‏داند و معدوم شدن آن را محال می‏شمارد . می‏پرسيم : منظور شما از اينكه‏ مجموع عالم محال است كه معدوم شود چيست ؟ آيا اين انسان معدوم نمی‏شود ؟ اين هوا معدوم نمی‏شود ؟ می‏گويند : نه . در آخر سخن آنها برمی‏گردد به اين‏ جهت كه اين مركبات ممكن است كه معدوم شوند و اين تركيبها به هم بخورند ، اما آن چيزی كه اصل همه اين تركيبات است محال است كه معدوم شود . يعنی مطلب بالاخره به اجزای اوليه برمی‏گردد . می‏پرسيم آيا اجزای اوليه‏ است كه محال است معدوم شود ؟ می‏گويند بالاخره يك چيزی در اينجا هست كه‏ نيستی بر او محال است و آن ديگر معدوم نمی‏شود . يعنی در اينجا علت‏ معدوم نشدن به مركب نبودن نسبت داده شده است . در واقع گفته شده كه‏ معدوم شدن چيزی جز انحلال تركيبات نيست . پس وقتی يك شی‏ء معدوم می‏شود تركيبات آن به هم می‏ريزد ، اما اجزای اصلی تشكيل دهنده مركبات معدوم‏ نمی‏شوند و وجوب وجود دارند . سؤال : آيا برگشت سخن كسانی كه به طور غيرمستقيم برای مجموع عالم‏ وجوب وجود را قائل می‏شوند به همان واجب‏الوجودی است كه ما معتقديم ؟ استاد : ما بايد حرف آنها را بشكافيم كه مجموع واجب‏الوجود است يعنی‏ چه ؟ آيا مجموع واجب‏الوجود بالغير است يا واجب‏الوجود بالذات ؟ يا در مجموع هم واجب‏الوجود بالغير داريم و هم واجب‏الوجود بالذات ؟ در تحليل‏ همين می‏شود كه در اين مجموع هم واجب بالذات داريم و هم واجب بالغير .