حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 60

برای حركت ذكر كرديم ( مسافت و زمان ) به موازات هم پيش می‏روند يعنی‏ هر يك از حصولات زمانيه ، يك حصول ممتد در زمان و مسافت است . حالا اگر شما مصداق حركت توسطی را حصولات زمانيه بدانيد ، حصولات زمانيه‏ واقعا در خارج وجود دارد ولی اين حصولات ، جزئی حركت توسطی نيستند چون‏ حركت توسطی بسيط است . حصول در زمان هم جزئی حركت قطعيه است و هم جزء حركت قطعيه ، توضيح‏ اينكه امور بسيط متصل اين طور هستند كه هر جزء آنها در عين حال جزئی برای‏ كلی خودشان هم هست . مثلا يك ظرف آب را در نظر بگيريد نصف اين آب ، هم جزء آب است نسبت به كل آن ، و هم اين ظرف آب نسبت به مفهوم كلی‏ آب ، جزئی است يعنی يكی از مصاديق اين كلی به شمار می‏رود . همين طور هر بخشی از حركت زمانی ، مانند حصولات زمانيه را كه در نظر بگيريم ولو هر اندازه هم از نظر كشش زمانی كوتاه باشد ، ولی اگر اين بخش كوچك را نسبت به مجموعه بخشهای ديگر مثل خودش كه يك حركت مثلا يك دقيقه‏ای را به وجود می‏آورند در نظر بگيريم ، " جزء " اين حركت است و آن مجموعه‏ در حكم " كل " می‏شود و نيز اگر همين بخش كوچك از حركت زمانی را نسبت به مفهوم كلی حركت [ قطعيه ] كه يك كشش ممتد در مسافت و زمان‏ است در نظر بگيريم ، اين بخش جزئی اين كلی و از مصاديق آن محسوب می‏شود . بنابراين حصولات زمانيه كه مرحوم آخوند در پاسخ از ايراد خود به عنوان‏ مصداق حركت توسطی ، زياد بر آن تكيه می‏كرد ، نمی تواند مصداق حركت‏ توسطيه بوده و بلكه از هر حيث از مصاديق حركت قطعيه است . در مورد حصولات آنيه هم كه بحث كرديم ، لاجرم نتيجه اين می‏شود كه ايراد مرحوم‏ آخوند مبنی بر اينكه حركت توسطی به عنوان يك امر بسيط يك مفهوم كلی‏ است كه اعتباری بيش از يك انتزاع ذهنی از خارج نداشته ، و برای آن‏ واقعيتی بيش از اين متصور نيست ، اشكالی بجاست و جوابی ندارد . و اين‏ بيان مرحوم آخوند كه می‏گويد : گرچه حركت توسطی از يك جنبه ابهام‏