خدمات متقابل اسلام و ايران - صفحه : 250

است آتش نيز مورد توجه مزديسنان بوده ( 1 ) . ايضا می‏گويد : آتش در كمون كليه موجودات و مواليد طبيعت به وديعت نهاده شده ، جوهر زندگانی بشر و همه جانوران حرارت درونی يا غريزی است ، منبع وجود و فعاليت افراد همين آتش است ، آتش معنوی در نباتات و جمادات نيز ساری است . ملای رومی از آن تعبير نغز فرموده :

" آتش عشق است كاندر نی فتاد
جوشش عشق است كاندر می‏فتاد

آتش است اين بانگ نای و نيست باد هر كه اين آتش ندارد نيست باد " آقای دكتر معين در اين گفتار خود دچار همان اشتباهی شده است كه قبلا به‏ آن اشاره كرديم ، ايشان شرك در عبادت را با شرك در خالقيت اشتباه‏ كرده‏اند خيال كرده اند كه لازمه شرك در عبادت اين است كه آن چيزی كه‏ پرستش می‏شود در نظام آفرينش از نظر خلق و ايجاد مقامی داشته باشد و چون‏ زردشتيان چنين مقامی در نظام آفرينش برای آتش قائل نبوده‏اند پس مشرك‏ نبوده اند ، اگر چنين است پس اعراب جاهليت نيز مشرك نبوده‏اند ، زيرا آنان نيز جز اينكه عملی كه بايد برای خدا صورت گيرد ، يعنی نماز و قربانی ، برای بتها انجام می‏دادند كاری نمی‏كردند . آنها هرگز بت هبل يا عزی و غيره را رب النوع مستقل نمی‏دانستند اشتباه ديگر ايشان اين است كه‏ اگر چيزی وجودش خيلی مفيد بود مانعی ندارد بشر او را پرستش كند . مقايسه تقديس آتش با توجه حين نماز به سمت كعبه ، مقايسه غلطی است‏ هيچ مسلمانی هر چند عامی باشد آنگاه كه به سوی كعبه برای نماز می‏ايستد در خاطرش خطور نمی‏كند كه می‏خواهد با اين عمل كعبه را تعظيم و تكريم‏

پاورقی : ( 1 ) مزديسينا و ادب پارسی ، صفحه . 386