تعليم و تربيت در اسلام - صفحه : 154

مثال به راستی از اينجور حساب نكردن‏ها زياد داريم . فعلی را كه اخلاقی است ضداخلاق‏ می‏شناسيم و فعلی را كه ضد اخلاقی است اخلاقی می‏دانيم . مثلا راستی از آن‏ جهت كه راستی است خوب است و بايد راست گفت ، و دروغ از آن جهت كه‏ تحريف است بد است و نبايد دروغ گفت ، ولی آيا راست را در همه جا می‏توان گفت و دروغ در همه جا گفتنش حرام است ؟ يك جاهايی قطعا دروغ‏ گفتن واجب است . و چيز عجيبی است كه اخيرا عده‏ای به سعدی حمله می‏كنند كه [ او گفته است ] دروغ مصلحت آميز به از راست فتنه انگيز است . بسيار حرف درستی است . ولی عده‏ای می‏گويند كسی كه دروغ می‏گويد لابد مصلحتی را در نظر دارد . نه ، دروغ منفعت آميز غير از دروغ مصلحت آميز است . راست را انسان چرا می‏خواهد بگويد ؟ برای مصلحت اجتماع . دروغ را چرا نبايد گفت ؟ چون برخلاف مصلحت اجتماع است . ولی اگر يك جايی همان‏ دروغ به مصلحت اجتماع و فرد باشد ، بديهی است كه بايد آن را گفت . خيلی‏ها از جمله موسيو جردن رئيس كالج آمريكايی‏ها حمله كرده‏اند به سعدی‏ كه چرا گفته است دروغ مصلحت آميز به از راست فتنه انگيز است . همين‏ طور زردشتی‏ها حمله می‏كنند به سعدی كه چرا اين جمله را گفته است . محيط طباطبائی يك وقت مقاله‏ای نوشته بود كه در هند - كه قبلا در آنجا فارسی خيلی معمول بود - وقتی انگليسی‏ها آمدند ، از جمله كتابهايی كه‏ تدريس آن را در مدارس ممنوع كردند و زردشتی‏ها هم آنها را تأييد می‏كردند " گلستان سعدی " بود چرا كه