فلسفه تاريخ1 - صفحه : 283

پيش بينی آينده اين بحث كه تحت عنوان " افق رو به گسترش " آمده است در واقع‏ دنباله همان بحث " تاريخ به منزله پيشرفت " يعنی مسأله معروف‏ پيشرفت در تاريخ و تكامل در تاريخ است كه اين برای خود اروپايی‏ها محل‏ بحث بوده است كه اصلا پيشرفت در تاريخ معنی دارد يا ندارد ؟ و اگر بگوييم پيشرفت معنی دارد ، پيشرفت به سوی چه ؟ ممكن است كسی بگويد كه‏ نسبت به گذشته تا حال می‏شود پيشرفت و تكامل را تشريح كرد كه روی چه‏ اصول و خطوطی بوده ولی از اين به بعد را نمی‏شود به صورت پيش بينی و پيشگويی بيان كرد كه اصلا تكامل چيست و بعد اينطور خواهد شد يا نخواهد شد ، كه اين اساسا دو مسأله است و دو اشكال در آن هست ، يكی اين كه ما ببينيم آيا می‏توانيم تكامل را به طور مبهم پيش بينی كنيم و ديگر اين كه‏ خطوط اين تكامل را هم نسبت به آينده روشن كنيم گفتيم كه از نظر زيست‏ شناسی اين قضيه ميسر نيست ، يعنی در تكامل زيست شناسی ، ما گذشته را می‏توانيم شرح دهيم كه در حلقات گذشته چه حلقه ای نسبت به حلقه پيش‏ تكامل يافته تر بوده ولی از اين به بعد را نمی‏توانيم . مثلا اگر