نبوت - صفحه : 292

خيلی به اين حرف معتقد است و می‏گويد در الهيات كسانی كه تنها به‏ استدلال قناعت كرده‏اند به جايی نرسيده‏اند و كسانی هم كه مدعی كشف و الهام هستند بدون اينكه بتوانند آنچه را كه با كشف و الهام مدعی [ درك‏ آن ] هستند با برهان تأييد كنند ، به آنها هم اعتنايی نيست ، ايندو بايد يكديگر را تأييد كنند . در واقع مثل اين است : آنچه كه ذوق آن را درك‏ می‏كند عقل هم آن را دريابد ، چون آنچه كه انسان به طريق ذوقی و كشفی‏ می‏گويد مطلبی است كه كأنه در قلبش القاء شده ولی عقل هم بايد با مقياس‏ خودش آن را اندازه گيری كند و بگويد آنچه را كه تو يافتی من اندازه‏گيری‏ كردم با اندازه‏گيری من هم درست درآمد . اين ، بيان خوبی است ، ولی‏ اينكه مقصود گوينده اين شعر اين مطلب باشد اندكی محل ترديد است . چون‏ اين شعر قبل و بعدش حكايت می‏كند كه مطلب ديگری را می‏خواهد بگويد . در آن وقتی كه اين شعر گفته می‏شده اهل استدلال و اهل كشف دو راه جدا را طی‏ می‏كردند و همديگر را تخطئه می‏كردند . آنها می‏گفتند كشفيات شما همه‏ تخيلات است و تخيلاتی پيش خودتان كرده‏ايد كه اساسی ندارد ، اينها هم‏ می‏گفتند استدلالات شما همه ضعيف است . بنابراين آنچه در آنجا می‏گويد ، منظورش توأم بودم [ راه استدلال و راه اشراق ] نيست ، به آنها می‏گويد ای‏ كسانی كه راه تقوا و معنويت را كنار گذاشته‏ايد و نمی‏خواهيد از راه عمل‏ به خداوند نزديك شويد و مرتب می‏خواهيد از راه تفكر و تعقل و استدلال خدا را كشف كنيد ، مثل شما مثل كسی است كه بخواهد مسافتی را با پای چوبی طی‏ كند و آدمی كه با پای چوبی می‏خواهد راهی را برود آن پای چوبی در اختيارش‏ نيست و به همين جهت خطر سقوط و لغزش برايش خيلی زياد است . منظورش‏ اين است . در عين اينكه مطلب جنابعالی مطلب درستی بود ولی خيال نمی‏كنم‏ اين شعر آن مطلب را بخواهد بگويد .