فلسفه تاريخ1 - صفحه : 240

اسماعيل خويی مصاحبه ای داشته است با شخصی به نام ضرابی كه در آن ، اين دو نفر به جان هم افتاده اند او اين مصاحبه را چاپ كرده است به نام‏ " جدال با مدعی " دو قسمت است يك بحث راجع به تكامل و آينده است‏ كه مفصل هم هست و بحث ديگر راجع به شعر نو است . درباب طبيعت نيز اينكه ما هدف را چه چيز مشخص كنيم كار بسيار مشكلی‏ است قبلا هم بحث بود كه ما همين قدر می‏توانيم بگوييم حيوانات آن وضعی‏ كه فعلا دارند [ از نظر زيستی ] نسبت به گذشته كاملتر است ولی نمی‏توانيم‏ خط سير آينده را مشخص كنيم كه اگر حيوانات بخواهند بيشتر رو به تكامل‏ بروند چه بايد بكنند چنين حرفی در آنجا می‏زنند در طبيعت ، اين حرف را گفته اند خيلی كار مهمی نيست كه كار طبيعت را بخواهند تشريح كنند ولی‏ درباب تاريخ بحث در بينش سازنده است كه بالاخره تاريخ به دست انسان‏ ساخته می‏شود ( 1 ) ما نمی‏خواهيم خودمان را دربست در

پاورقی : > كه هست اين است كه ما كه اكنون نظر می‏دهيم به تكامل تاريخ و تكامل‏ نظريات فلسفی تاريخ ، از هم اكنون بايد مقياسی در دست داشته باشيم كه‏ با آن مقياس بگوييم اين دو متكامل می‏شود درباره تاريخ می‏توانيم بگوييم‏ كه در هر دوره طبق نظريات فلسفی آن دوره متكامل است ، ولی درباره خود آن نظريات چه معياری هم اكنون داريم ؟ اگر امروز معياری برای تكامل‏ نظريات فلسفه تاريخ داريم ، همان معيارها و يا مانند آنها می‏تواند معيار تكامل تاريخ باشد صرف اينكه نظريات بعدی در زمان بعد است نمی‏تواند معيار باشد ، زيرا اولا خود مؤلف قائل به تراجع تاريخ است ، ثانيا اگر چنين است باز هم ما نيازی به نظريات معياری در آينده نداريم ، از هم‏ اكنون می‏گوييم تاريخ آينده چون متعلق به آينده است ، آيندگی و تأخر زمانيش مساوی است با تكاملش اين ، نظريه اين كتاب بود كه انتقاد شد . ولی ماركسيستها از هم اكنون خط سير آينده را تعيين می‏كنند و آن رسيدن‏ به جامعه بی‏طبقه است ولی البته ماركسيسم كه قائل به تطور نظريات مطابق‏ تطور اجتماع است ، نمی‏تواند چنين نظريه ای بدهد ، در اين زمان ، برای‏ زمان ديگر نظريه دادن ، ضد اصول ماركسيسم است . ما كه از طرفی قائل به تكامل تاريخ هستيم ، از طرف ديگر ، فكر و نظر را مشمول قوانين عمومی ماده نمی‏دانيم ، و از طرف ديگر تاريخ را نتيجه‏ سرشت متكامل انسان می‏دانيم نه تكامل غير قابل پيش بينی ابزار توليد ، به آسانی می‏توانيم آينده متكامل تاريخ را پيش بينی كنيم . . 1 اين اشكال بر نظريه مؤلف وارد است كه فرضا ما چيزی از تكامل‏ آينده زيستی ندانيم ضرری به جايی نمی‏رساند ، و امور زيستی از شعب علوم‏ نظری است و كار علم كشف واقعيات است ، جهل به آينده زيانی به حال‏ حاضر نمی‏زند اما در مورد تاريخ كه ما نيازمند به بينش سازنده به قول‏ مؤلف " تاريخ >