خاتميت - صفحه : 152

سال باز برمی‏گردد به همان حرف اول خودش ، ولی در يك سطح عاليتری رو به‏ پيش است . اين راجع به حقايق طبيعی . راجع به قرآن چطور ؟ آيا حقايق قرآن همان چيزهائی است كه نوابغ مفسرين‏ هزار سال پيش گفته‏اند ؟ همان است كه در تبيان شيخ طوسی و مجمع البيان‏ طبرسی و تفسير كشاف زمخشری و تفسير كبير امام فخر رازی آمده است ؟ يا خير ، خالق و واضع و مدون قرآن همان خالق و واضع و مدون طبيعت است ، همانطور كه طبيعت متشابهات و محكمات دارد و تدريجا بايد معماها و مشكلاتش حل شود و تدريجا بشر بايد خود را با حقايق طبيعت آشنا كند ، قرآن هم از اين قبيل است . پس ركن چهارم مسأله خاتميت ، فياضيت و پايان ناپذيری زمينه اجتهاد و استنباط است ، جوشانی و تمام ناشدنی آن است ، چيزی است كه [ به موجب‏ آن ] هر زمان تازه است .

فياضيت قرآن از ديدگاه احاديث

در حديث است كه از امام صادق عليه‏السلام پرسيدند : « ما بال القرآن لا يزيد بالنشر و الدراسة الا غضاضة » ؟ يعنی چرا قرآن هر چه بيشتر خوانده و تدبر می‏شود بر طراوت و تازگی آن افزوده می‏شود ؟ فرمود : « لانه لم ينزل‏ لزمان دون زمان و لا لناس دون ناس ، و لذلك ففی كل زمان جديد و عند كل‏ ناس غض » ( 1 ) . يعنی از آن جهت است كه قرآن برای يك زمان معين و برای مردم معين نازل نشده است ، برای همه زمانها و همه مردم است . از اين جهت در هر زمانی نو است و نزد هر مردمی تازه است .

پاورقی : . 1 عيون اخبار الرضا ، چاپ سنگی ، ص . 239