توحيد - صفحه : 288

خود می‏گيرند ، پس به اصطلاح شر بالعرض می‏شوند ، يعنی شر به واسطه شی‏ء ديگر ، نه به خودی خود . اين مطلب را گاهی بعضی اشخاص به اين صورت تلقی می‏كنند كه می‏گويند : گفته‏اند شرور نيستی است ، پس مثلا عقرب را كه گفته‏اند شر است ، نيستی‏ است ، فقر را كه گفته‏اند شر است ، يعنی اصلا فقری وجود ندارد ، شما خيال‏ می‏كنيد فقری وجود دارد ، بدی نيستی است ، ظلم وجود ندارد . نه ، به اين‏ شكل نيست ، [ حكما ] نمی‏خواهند بگويند در دنيا فقر وجود ندارد يا فقير وجود ندارد يا عقرب وجود ندارد ، عقرب نيستی است ، صحبت اين است كه‏ اين شروری كه در عالم وجود دارند ، يا خودشان نيستی هستند يا هستی‏ای‏ هستند كه اين صفت نيستی ( نيستی يك شی‏ء ) را دارا هستند . مثلا ممكن‏ است كسی بگويد آيا شما می‏گوييد كوری نيستی است ؟ می‏گوييم بله . می‏گويد پس چه فرق است بين اينكه بگوييم زيد كور است و كوری نيستی است يا بگوييم زيد كور نيست ؟ مثل اين است كه يك وقت من می‏گويم زيد پول‏ ندارد ، و يك وقت می‏گويم زيد پول دارد ، و پول نيستی است . هر دو يكی‏ شد . چه فرق است ميان اينكه شما بگوييد فلان كس كور است و كوری نيستی‏ است و اينكه بگوييد نه ، اصلا كور نيست . مسلم ميان ايندو فرق است و اين مغلطه است . وقتی كه ما می‏گوييم فلان كس كور هست ، يعنی متصف به‏ اين نيستی است ، اصلا كوری يعنی اين نيستی . " كور هست " يعنی متصف‏ به اين نيستی است ، " كور نيست " يعنی متصف به اين نيستی نيست . پس آنها كه می‏گويند اينها نيستی است ، يعنی يك سلسله صفات عدمی است‏ در اين دنيا كه اين صفات عدمی منشأ انتزاعش به اصطلاح فلاسفه وجود دارد ، خودش نيستی است والا منشأ انتزاع اين نيستی ، مسلم وجود دارد . وقتی يك‏ وجود محدود شد به يك حدی ، برای آن حد هم به مناسبت محدود ، يك نوع‏ اعتبار هستی می‏شود ، گواينكه آن هستی يك هستی اعتباری است . خيال‏ نمی‏كنم در اين مطلب كه تمام شرور و بديهای عالم از نيستيها انتزاع می‏شود ، ايرادی باشد . ممكن است اين بيانی كه من امروز كردم بيان كاملی نباشد ، بعد سؤال كنيد و روی آن بحث می‏كنيم ، ولی مطلب مطلب درستی است .