آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 121

مقدمتين است و نه چيز ديگر . جواب اين است كه ممكن است مقدمتين صد در صد درست باشد اما نتيجه به‏ واسطه غلط بودن شكل و نادرست بودن اقتران غلط باشد . منطق جلو اينگونه‏ خطاها را می‏گيرد . اين ايراد نيز مانند ايراد پيش از اين ، از عدم توجه‏ به نقش صورت و شكل و ساختمان فكر در درست و نادرست بودن نتيجه پيدا شده است . ايراد سوم و چهارم همانها است كه از كلمات دكارت فرانسوی‏ استفاده می‏شود ( 1 ) . 5 - حداكثر هنر منطق اين است كه جلو خطای ذهن را در صورت قياس بگيرد . اما منطق ، ضابطه و قاعده‏ای برای جلوگيری از خطا در ماده قياس ندارد . پس منطق ، فرضا بتواند از نظر صورت قياس به ما اطمينان بدهد ، پس راه‏ خطا باز است و منطق ، بی‏فايده . درست مثل اين است كه در فصل زمستان‏ خانه‏ای دو در داشته باشيم و ما فقط يك در را ببنديم . بديهی است كه با باز بودن در ديگر سرما همچنان خواهد آمد و بستن يك در به كلی بی‏فايده‏ است . اين ايراد همان است كه سيرافی نحوی متكلم به متی بن يونس گرفت و امين استرآبادی در " فوائد المدنيه " آن را به خوبی تشريح كرده است . جواب اين است كه جلوگيری از خطای در صورت قياس ، خود يك فايده‏ نسبی است . جلوگيری از خطای در ماده قياس

پاورقی : ( 1 ) رجوع شود به " سير حكمت در اروپا " جلد اول ص 138 و 163.