بيست گفتار - صفحه : 35

اين بود كه آنها كه می‏بايست اجرا كنند اجرا نكردند و بر ضد آن عمل كردند ، تاريخ خلفای اموی و عباسی گواه صادق اين مطلب است . بد تفسير شدن عدالت اما تمام علت اين نيست . يك علت مهم ديگر هم هست كه اثرش از علت‏ اول اگر بيشتر نباشد كمتر نيست . امشب می‏خواهم در اطراف اين علت بحث‏ كنم . آن علت اين است كه اصل عدل در اسلام از طرف عده‏ای از پيشوايان و علمای اسلام بد تفسير و توضيح داده شد و با آنكه عده ديگری در مقابل آنها مقاومت كردند ، فايده‏ای نكرده و دسته اول پيش بردند . يك قانون خوب و عالی در درجه اول بايد خوب تفسير شود و در درجه دوم‏ بايد خوب اجرا و تنفيذ گردد . اگر خوب تفسير نشود ، فرضا آنها كه متصدی‏ اجرا و تنفيذ هستند بخواهند خوب اجرا كنند ، فايده ندارد ، زيرا همانطوری اجرا ميكنند كه تفسير شده ، و اگر هم قصد خوب اجرا كردن نداشته‏ باشند برای آنها چه بهتر ، وقتی متصديان تفسير قانون ، مطابق با نيات‏ سوء اجرا كنندگان تفسير كردند ، عملا و نتيجتا خدمتی به آنها كرده‏اند و آنها را از زحمت و دردسر مردم نجات داده‏اند ، خواه آنكه تفسير كنندگان‏ از اول قصدشان اين باشد كه به قانون و مردم خيانت كنند ، و يا همچون‏ قصدی نداشته باشد ، فقط روی كج فهمی بد تفسير كنند . در تفسير اصل عدل همين طور شد . غالبا و شايد همه كسانی كه منكر اين‏ اصل در اسلام شدند - به شرحی كه عرض خواهم