خدمات متقابل اسلام و ايران - صفحه : 245

نفوذ كرده بودند با زردشتيان درباره آتش پرستی مباحثه و مجادله می‏كردند . كريستن سن پس از آنكه می‏نويسد پيشرفت آيين عيسی در ارمنستان موجب‏ تشويش و اضطراب دولت ايران شده بود و مهر نرسی پادشاه ايران پس از مشاوره با علمای زردشتی فرمانی نوشت و آنها را به ترك دين عيسوی و پذيرفتن كيش زردشتی دعوت كرد ، و ضمنا از آنها خواسته بود كه اصول دين‏ خود را بنويسند ، می‏گويد آنها نامه مفصل جسورانه‏ای نوشته‏اند ، ضمن نامه‏ چنين ياد آور شدند : اما راجع به اصل دين خود : اجمالا گوييم كه مانند شما عناصر و خورشيد و ماه و باد و آتش را نمی‏پرستيم ( 1 ) . . . ايضا در فصل هشتم كتاب خود می‏نويسد : . . . روحانيان زردشتی هر روز قدمی واپس می‏رفتند ، و ديگر قدرت سابق‏ را نداشتند كه بتوانند در برابر جريانها سدی بكشند ، تعديات ديانتی تا حدی تخفيف يافت . در محافل دانشمندان ، حكمت عملی احكام دين پيشی‏ گرفت . با توسعه افق و انبساط افكار جديد ، رفته رفته دامنه شك وسعت‏ يافت . سادگی افسانه‏های باستانی كه در اجزاء مزديسنی وارد بوده تدريجا حتی علماء دين را هم ناراحت و مشوش نمود . ناچار تاويلات استدلالی برای‏ حكايت مزبور پيش آوردند و از راههای عقلی در اثبات آنها كوشيدند . در مباحثه‏ای كه يكی از " مغان " با " گيورگيس " عيسوی كرده چنين گفته‏ است : " ما به هيچ وجه آتش را خدا نمی‏دانيم ، بلكه به وسيله آتش خدا را می‏ستاييم ، چنانكه شما به وسيله " خاج " او را عبادت می‏كنيد . " گيورگيس " كه خود از مرتدان ايرانی بود ، در پاسخ ، چند عبارت از اوستا بر خواند كه در آنها آتش را چون خدايی نيايش كرده‏اند . آن مغ‏ پريشان شد و برای اينكه مغلوب به شمار نيايد گفت : " ما آتش را می‏پرستيم از اين رو كه او با " اوهرمزد " از

پاورقی : ( 1 ) ايران در زمان ساسانيان ، صفحه . 309