درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 178

می‏خواهند بگويند نسبت ، نسبت ضرورت است نه نسبت امكان ولی اينها از قبيل آثار و لوازم ضروری مترتب بر فاعل‏هاست نه از قبيل غايات مترتب‏ بر فاعلها . و ما قبلا در كلمات شيخ خوانديم كه فرق است ميان ضرورتهائی‏ كه مترتب بر فاعل‏هاست و ميان غاياتی كه اين فاعلها به سوی آن غايات‏ حركت می‏كنند ، با اين فاعلها اين فعلها را برای آن غايتها بوجود می‏آورند . پس اين دو مسئله است ، اينها را در نظر داشته باشيم . حالا ما فعلا روی همان بيان شيخ بحث می‏كنيم . شيخ مسئله غايت و اتفاق‏ را از نظر ضرورت و امكان كه ما در اينجا مطرح كرديم به شكل ديگری طرح‏ می‏كند . می‏گويد ترتب يك اثر بر يك مقدمه يا دائمی است يا اكثری يا اقلی يا متساوی . چهار طرح بيشتر نمی‏شود اگر ترتب يك اثر بر يك مقدمه‏ دائمی باشد ، اين را كسی اتفاق نمی‏گويد . اين می‏شود ضروری . و اگر اكثری‏ باشد در باب اكثری اتفاق هميشه در جهت مخالف است ، يعنی يك شی‏ء كه‏ صدی 95 درصد ) وقتی علت پيدا می‏شود آن معلول پيدا می‏شود ، در آن 5 درصد اگر پيدا نشد آنرا می‏گويند اتفاقا پيدا نشد . پس آن جهت مخالفش بر می‏گردد به شق سوم يا چهارم . يك وقت هم هست كه ترتب يك مقدمه بر يك نتيجه به طور مساوی است ، يعنی 50 درصد به 50 درصد است . مثل اينكه انسان سكه‏ای را بالا بيندازد ، احتمال شير يا خط 50 درصد است و احتمال شير يا خط متساوی است . يك وقت هم اقلی است مثل همان موارد اكثری كه اقلی هم موجود است . اين علت غالبا اين اثر بر آن مترتب نيست ، و بطور اقل بر آن مترتب‏ می‏شود 50 درصد بر آن مترتب می‏شود . شيخ می‏گويد در مورد دائمی كه بحثی نيست ، می‏رويم سراغ اكثری ، شيخ‏ می‏گويد آنجا كه 95 درصد بر آن مترتب می‏شود و 5 درصد