شرح منظومه2 - صفحه : 161

رسيده‏ايم . اما اگر آن نيروها ، طبيعی باشند - كه واقعا هم ، چنين است‏ زيرا در محل خود ثابت شده كه محال است ، حركات ظاهری اين عالم ، مستقيما از ماورای طبيعت ( ماوراء الطبيعه ) نشات گيرند - به حكم اينكه‏ قوای طبيعی ، بايد متغير باشند پس خود نيازمند به نيروهای ديگری هستند ، كه در خود اين‏ها حركت و تغيير ايجاد كند ، و باز نقل كلام می‏شود به قوائی‏ كه مبداء تغيير در اين قوا هستند و بالاخره در نهايت امر بايد معتقد شويم‏ كه همواره در بن و ريشه عالم ، قوه و يا قوای ثابت و ماوراء الطبيعی ، كه همه حركات از آنجا ناشی می‏شود ، وجود دارد . و اين همان برهان محرك‏ اول ارسطوئی است ( 1 ) . . . راه حركت به نحوی كه گفته شد ، يك راه عمومی است . يعنی آنچه مبداء استدلال است ، همه حركاتی است كه در عالم هست ، و هر يك از حركات‏ عالم ، صلاحيت دارند كه مبداء استدلال قرار گيرد . ولی اين راه را به نحوی خاص نيز می‏توان طی كردو آن از راه حركت نفس‏ است از حد " عقل هيولانی " به حد " عقل بالفعل " . و از حد " عالم‏ بالقوه " ، به حد " عالم بالفعل " . و به عبارت بهتر : ازحد " عالم قلانی بالقوه " ، به حد " عالم عقلانی‏ بالفعل " . حاجی سبزواری در " شرح منظومه " اين مطلب را به نحوی بيان‏ كرده است كه استدلال جداگانه‏ای ، غير از آنچه گفته شد به شمار نمی‏رود ، ولی ما به نحوی تقرير

پاورقی : 1 - اين برهان به تفصيل در درسهای " اسفار " استاد شهيد كه در حوزه‏ علميه قم می‏فرمودند تقرير گرديده است كه انشاء الله آن درسها ضمن " مقالات فلسفی " استاد منتشر خواهد شد . ( ناشر )