معاد - صفحه : 32

سال پيش اين شبهه را طرح كرده‏اند . همين هم كه الان گفتم همان بود ، چيز ديگری نبود ، تعبير ديگری از آن مطلب بود . اين را طرح كرده‏اند ، حالا كه‏ طرح كرده‏اند م ا بگوييم آرامش خيال خودمان را بهم نزنيم ؟ ! جواب ندهيم‏ ؟ ! نمی‏دانم ، اگر می‏گوييد نگوييد ، نمی‏گوييم ولی اگر در اينجا نگوييم ، در جای ديگر از ما می‏پرسند . و اما آن مسأله كه فرموديد ، راست است ، خوب است كه ما اول آيات‏ قرآن را در اين زمينه بخوانيم ، بعد ببينيم از همه اين آيات يك فكر ساده‏ای می‏فهميم ؟ حالا می‏خواهد اشكال داشته باشد ، می‏خواهد اشكال نداشته‏ باشد . اول ما ببينيم كه اين طور است يا نه ، خود آيات قرآن از نظر مفهوم برای ما سؤال به وجود می‏آورد ؟ اگر ديديم آيات قرآن خودش يك‏ مطلب ساده‏ای را دارد می‏گويد ، اين را به صورت يك امری كه قرآن گفته‏ طرح می‏كنيم ، بعد می‏رويم سراغ اشكالاتش ، اشكالاتش را توانستيم جواب‏ بدهيم جواب می‏دهيم ، نتوانستيم می‏گوييم چيزی كه پيغمبر گفته ما قبول‏ می‏كنيم . مگر همه اشكالات را ما بايد حل كنيم ؟ بعد خواهند آمد و اشكالات‏ را حل خواهند كرد . اما عمده مطلب اين است كه مسأله معاد فی حد ذاته ، در واقعيت خودش‏ يك مسأله‏ای بوده كه نمی‏توانسته به آن سادگی بيان شود . اين مسأله به‏ تعبيری البته تشبيه است نظير اين است كه بچه‏ای كه در رحم است و با نظام خاص زندگی رحمی دارد زندگی می‏كند ، نه چشمش باز است جايی را ببيند ، نه با گوشش چيزی را می‏شنود ، نه از راه دهان تغذی می‏كند ، نه‏ تنفس می‏كند ، بخواهند درباره زندگی بعد از تولد با او صحبت كنند . با آن معلوماتی كه او در زندگی جنينی دارد ، امكان ندارد بتواند آنچه را كه‏ در زندگی بعد از تولد است به حقيقت دريافت كند . پس ناچار با او يك‏ مقدار هم با زبان خودش صحبت شده است . از كجا می‏گوييم با زبان خودش‏ صحبت شده ؟ به قرينه بعضی حرفهای ديگری كه هست . اين چيزها بوده كه تصورها را درباره معاد متفاوت كرده و هر كسی در حد خودش [ تصوری از اين مسأله دارد ] . اين مثل خود مسأله خداست . همه‏ معتقد به خدا هستند ولی اگر كسی محتواهای اين افكار را بيرون بريزد ، می‏بيند از زمين تا آسمان متفاوت است . همه می‏گويند خدا ، به حسب ذوق و غريزه فطری هم خدا را عبادت می‏كنند ، در عمق دلشان هم خدا را عبادت‏ می‏كنند ، ولی او خدا را يك شكل داده و يك تصوير دارد ، آن يكی تصوير ديگری و . . . به طوری كه او خدای اين را قبول ندارد ، اين خدای‏