علل گرايش به ماديگري - صفحه : 151

سازنده ماشين و خانه دارد . آقای هيوم می‏فرمايند : اينچنين نيست ، جهان بيش از آنكه شبيه به يك‏ كشتی يا يك ماشين يا يك خانه باشد ، شبيه دستگاه منظم و خود تنظيم يك‏ گياه يا يك حيوان است . اولا در پاسخ آقای هيوم می‏گوييم : معنی سخن شما اين است كه جهان مانند يك ماشين يا كشتی نيست ، بلكه مانند خودش است ! مگر شما انتظار داشتيد كه جهان مانند خودش نباشد ؟ مگر گياه يا حيوان جزئی از جهان‏ نيستند ؟ در حقيقت ، سخن بر سر همان گياه و يا حيوان است كه به قول شما چنان ساخته شده كه مانند يك دستگاه صنعتی بسيار پيشرفته هزار درجه از كشتی و ماشينهای بشری پيشرفته تر از درون خود تنظيم می‏شود . پس نشانه‏های‏ " صنع " در گياه و حيوان بيش از كشتی و ماشين است . پس اگر سازنده‏ كشتی و ماشين از عقل و انديشه بهره‏مند است ، سازنده جهان كه نمونه‏اش‏ گياه و حيوان است ، به طريق اولی دارای عقل و دانايی است . ثانيا اينكه آقای هيوم می‏گويد اين برهان از نظر ماهيت نوعی " تشبيه‏ " است و منظور ، اثبات كمال مشابهت ميان صنع صانع طبيعت و ميان صنع‏ انسان است ، اشتباه است . محال است كه صنع صانع طبيعت ( خدا ) شباهت‏ كامل به صنع انسان داشته باشد ، بلكه صانع طبيعت همچنانكه از نظر ذات و صفات منزه است از اينكه شبيه انسان باشد ، از نظر فعل و صنع نيز منزه‏ از شباهت است . انسان جزئی از طبيعت است . به حكم اينكه جزئی از طبيعت است ، موجودی است در حال " شدن " و تكامل . همه تلاشش اين است كه خود را از قوه به فعل و از نقص به كمال برساند .