درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 47

بوعلی مرد محتاط و بسيار باانصافی است می‏گويد ما هنوز نفهميديم كه چگونه‏ ماده می‏تواند به صورت اشتياق داشته باشد ، شايد بعد از ما افرادی بيايند و اين معنا را درك كنند كه ماده می‏تواند به صورت اشتياق داشته باشد . بنابراين از نظر بوعلی اگر جائی اشتياق در ميان باشد و شی‏ء شوق به كمال‏ دارد آنجا است كه شی‏ء به تمام جوهرش شوق به كمالات عرضی دارد والا معنا ندارد كه ماده به صورت اشتياق داشته باشد . معنا ندارد كه ماده به سوی‏ كمال برود . آن هم كمال صوری .

اختلاف نظر بوعلی و ملاصدرا درباره حركت در جوهر

از جمله موارد اختلاف نظر ملاصدرا با بوعلی يكی همين جا است . از نظر ملاصدرا اشتياق ماده به صورت يك حقيقت است ، اصلا ماده طالب صورت‏ است و به سوی او می‏رود . علاوه بر اين ملاصدرا اين نظر بوعلی كه اگر يك‏ شی‏ء جوهرش فاسد نشود شوقی به كمال و جوهر ديگر ندارد و اگر جائی كمال‏ مشاهده شد كمال در اعراض است را صحيح نمی‏داند . ملاصدرا تكامل در جوهر را صحيح می‏داند زيرا يكی از اصول فلسفه او حركت جوهری است . و چون‏ حركت در جوهر را صحيح می‏داند ، حتی حركت صبی به سوی رجوليت را نيز تكامل جوهری می‏شمارد . می‏گويد آيا نفس بوعلی از آن ساعت كه در رحم مادر پيدا شد تا آن ساعتی كه از دنيا رفت هيچ تغييری نيافته بود ؟ آيا جوهر نفس بوعلی در هنگام پيدايش با جوهر نفس او در هنگام مرگ يكسان است ؟ می‏گويد چنين نيست ، نفس انسان صدها تغيير و تكامل جوهری پيدا می‏كند تا به اين مرحله می‏رسد . بنابراين تكامل در ذات و كمال جوهری ، اشتداد در جوهر و لبس بعد از لبس مانعی ندارد و بلكه وجود دارد . البته ملاصدرا منكر اين نيست كه در مواردی خلع و لبس صورت می‏گيرد . مثلا تبديل آب به‏ هوا چنين است . در اين جا مانعی ندارد كه ماده صورتی را رها كند و صورت‏ ديگری را بپذيرد . اما اين را