مساله ربا - صفحه : 32

كوچكی از شيخ محمد ابو زهره هست . در آن كتاب به طور مشوش مطالبی ذكر شده و نظم منطقی ندارد . چيزی كه در آنجا به چشم می‏خورد در فلسفه حرمت‏ ربا اين است كه جلو قدرت و نفوذ و سيطره سرمايه گرفته شود ، بدون آنكه‏ در اطراف اين مطلب توضيحی داده شود . ولی ما می‏توانيم در اينجا بيان‏ خاصی ذكر كنيم از اين قرار : در ربای توليدی نوعی همكاری سرمايه و كارگر است بر خلاف تجارت كه با سرمايه شخصی باشد و بر خلاف اجاره كاری كه بر اساس شركت سرمايه و كار برای توليد نيست بلكه بر اساس انتفاع شخصی از اثر سرمايه ديگری است . از اين جهت ربای توليدی نظير مضاربه و نظير كارخانه داری بر اساس مزد دادن است . در توليد ، هم سرمايه دخيل است و هم كار ، احيانا طبيعت و كار سبب‏ توليد می‏شود مثل كشاورزی . در شركت سرمايه و كار بايد ببينيم كه سرمايه‏ بايد در خدمت كار باشد يا كار بايد در خدمت سرمايه باشد يا هيچكدام‏ نبايد در خدمت ديگری باشد ؟ می‏توان گفت در مضاربه هيچكدام در خدمت‏ ديگری نيست ، و در استخدام برای توليد ، كار در خدمت سرمايه است و در ربا سرمايه در خدمت كار است . به اين بيان ابتداء به نظر می‏رسد كه ربای‏ توليدی كه امروز رايج است خصوصا با در نظر گرفتن اينكه بهره از حد معينی‏ تجاوز نكند نه تنها مشروع است بلكه بر مضاربه و بر مزد ترجيح دارد زيرا ربا به منزله مزد دادن به سرمايه است ، كار سرمايه را در خدمت خود گرفته است . ولی اين بيان درست نيست بلكه قضيه كاملا بر عكس است