تعليم و تربيت در اسلام - صفحه : 359

حيوان يك سرو دو گوش مستقيم القامة كه حرف هم می‏زند . اگر انسان اين‏ است ، چمبه همان قدر انسان است كه لومومبا انسان بوده ، آنهايی كه‏ خواستند عيسی را به دار بكشند همان قدر انسانند كه خود عيسی . آنها هم‏ مثل عيسی حرف می‏زدند و از اين جهات فرقی با او نداشتند . يك وقت می‏گوئيم " انسان " يعنی اين هيكل خاص كه در همه اين افراد مشترك است ، و " انسان را دوست داشته باشيم " يعنی هر كسی را كه از نسل آدم هست دوست داشته باشيم ، و خلاصه منظور از انسان ، انسان‏ زيست‏شناسی است ، آن كه زيست‏شناسی او را انسان می‏داند . آيا مقصود اين‏ است ؟ يا نه ، مقصود انسان بماهو انسان است ، يعنی انسان به خاطر ارزشهای انسانی ، به خاطر انسانيت ، و انسان دوستی يعنی انسانيت دوستی‏ . اينجاست كه وقتی چمبه و لومومبا را كنار همديگر می‏گذاريم ، دو نوع از آب درمی‏آيند ، اين يك چيز از آب درمی‏آيد ، آن چيز ديگر ، يعنی ممكن‏ است اين يك انسان از آب دربيايد ، يك انسان درست با ارزشهای انسانی‏ ، و آن نه تنها يك انسان نباشد بلكه حيوان هم نباشد ، و به تعبير قرآن‏ از حيوان هم چند درجه پايين‏تر باشد . انسان را بايد دوست داشت به خاطر انسانيت نه به خاطر همين هيكلش . و به عبارت ديگر انسانيت را بايد دوست داشت . حال اگر انسانی ضد انسان و ضد انسانيت شد ، مانع راه انسانهای ديگر و مانع تكامل انسانهای ديگر شد ، آيا باز ما بايد اين انسان را - كه در واقع اسمش انسان است و در معنا انسان نيست ، و به تعبير اميرالمؤمنين‏ « الصورش صورش انسان و القلب قلب حيوان » ظاهر ،