جامعه و تاريخ - صفحه : 123

علی‏رغم همه اينها ماركس مدعی است كه " هر انقلاب اجتماعی بيش از هر چيز يك ضرورت اجتماعی - اقتصادی است كه ناشی از قطبی شدن ماهيت و شكل‏ جامعه مدنی نيروهای مولد و روابط اجتماعی می‏باشد " ( 1 ) . ماركس می‏خواهد بگويد اين غريزه نوآوری و يا عقايد و ايمانهای شورانگيز نيست كه تحولات اجتماعی را به وجود می‏آورد ، بلكه ضرورت اجتماعی - اقتصادی است كه ميل به نوآوری و يا عقايد و ايمانهای شورانگيز را می‏آفريند . پس با اين نتيجه گيری از ماديت تاريخ ، اگر بخواهيم مثلا جنگهای ايران‏ و يونان يا جنگهای صليبی يا فتوحات اسلامی يا رنسانس غرب يا انقلاب‏ مشروطيت ايران را تحليل كنيم ، اشتباه است كه رويدادهای ظاهری و شكلهای‏ صوری آنها را كه احيانا سياسی ، مذهبی ، فرهنگی است مورد مطالعه و قضاوت قرار دهيم و يا حتی احساسی كه خود آن انقلابيون داشته‏اند كه حركت‏ خود را سياسی يا مذهبی يا فرهنگی می‏پنداشتند ملاك قرار دهيم ، بايد ماهيت و هويت واقعی آن حركتها را كه اقتصادی و مادی است مورد توجه‏ قرار دهيم تا كليد اصلی را به دست آوريم . امروز هم می‏بينيم كه جوجه ماركسيستهای معاصر به توجيه هر حركت تاريخی‏ كه می‏خوا هند دست بزنند ، ژستی می‏گيرند و چند جمله‏ای هم كه شده ، ولو آنكه هيچ اطلاعی هم نداشته باشند ، از اوضاع اقتصادی مقارن آن حركت بحث‏ می‏فرمايند !

پاورقی : . 1 همان مأخذ ، ص . 183 مقصود از قطبی شدن ماهيت و شكل جامعه يا قطبی شدن نيروهای مولد و روابط اجتماعی ، در دو وضع متضاد و ناسازگار قرار گرفتن آنهاست .