درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 172

هم می‏گويند ، كما اينكه در خلقت عالم می‏گويند خلقت عالم بر اساس اتفاق‏ بوده . فرض كنيد مثلا شما يكنفر را می‏بينيد كه می‏خواهد چاه برای خانه‏اش بكند ، آنوقت منتهی به يك گنج می‏شود . می‏گويد چاه خانه‏ام را می‏كندم اتفاقا به يك گنج رسيدم . ديگری چاه خانه‏اش را می‏كند می‏لغزد و می‏افتد و پايش‏ می‏شكند بعد می‏رود بيمارستان مدتی بستری می‏شود . می‏گويد مشغول كندن چاه‏ بودم ، اتفاقا پايم لغزيد ، افتادم توی چاه پايم شكست . حالا اين چگونه است ؟ آيا اينها واقعا اتفاق است ؟ يا اتفاق نيست ؟ در اينجا شيخ اقوال فرق مختلفی را كه در اين زمينه آرائی داشته‏اند نقل‏ می‏كند : از جمله بعضی‏ها گفته‏اند پيدايش عالم بر اساس اتفاق است . گفته‏اند اصل عالم ذراتی بوده است ( نظريه ذيمقراطيس ) كه در خلاء لايتناهی‏ پراكنده بوده‏اند ، و اينها به طبع خودشان يك سلسله حركات انجام‏ می‏داده‏اند حركاتی كه هيچ غايتی از اينگونه غاياتی كه الان وجود دارد ، در آن حركات وجود نداشته است . حركاتی نامنظم ، اگر هم منظم بوده در دايره‏ خودش منظم بوده است ، ولی اينگونه نبوده كه حركاتی تكراری باشد و هيچ‏ چيز جديدی در آن حادث نشود . چون ممكن است ما فرض كنيم در خلاء نامتناهی ذراتی هستند و هر ذره‏ای در نقطه‏ای حركت می‏كند بدون اينكه تماسی‏ با ذره ديگری داشته باشد . اين منجر به هيچ اتفاقی نمی‏شود . ولی فرض ما اينگونه نيست بعد اينگونه شد كه ذرات در جائی جمع شدند و از جمع شدن‏ اينها تركيباتی پيدا شد ، و از تركيب اينها مجموعا عالم پيدا شد . فرق‏ نمی‏كند چه عالم جمادات ، چه عالم نباتات ، چه عالم حيوانات ، چه عالم‏ انسان . همه اينها پيدايششان در اثر اتفاق بوده است . يعنی حركات‏ بلاغايتی به اين غايت منجر شده كه اينها غايت