شرح منظومه1 - صفحه : 214

5 - گرفتن معلول ، وجود را از علت . . 5 عمل گرفتن هديه از سوی هديه‏ گيرنده شك نيست كه اين قياس باطل است زيرا در مورد مثال بخشش ، يك موجود ( شخص بخشنده ) به موجود ديگری ( شخص گيرنده بخشش ) موجود سومی را ( جامه كه مورد بخشش است ) می‏دهد و حال آنكه بالبداهه در مورد علت و معلول اين طور نيست زيرا اولا اگر معلول با قطع نظر از عمل و فعل علت ، موجودی باشد از موجودات پس احتياجی به علت نخواهد داشت و ثانيا نسبت‏ وجود معلول به معلول از قبيل نسبت جامه به شخص گيرنده نيست ، زيرا شخص گيرنده با قطع نظر از جامه حقيقت و واقعيتی است و اما معلول قطع‏ نظر از وجود و با فرض انفكاك از وجود نمی‏تواند واقعيتی از واقعيت‏ها باشد ( چه بنا بر اصالت وجود و چه بنا بر اصالت ماهيت ) . پس از اين مقدمه معلوم شد كه در باب ايجاد چيزی چيزی را ، عوامل‏ متعدد و متكثری به نام موجد و موجد و وجود و ايجاد و انوجاد ، موجود نيست بلكه بيش از دو واقعيت در واقع و نفس الامر نمی‏تواند موجود باشد كه يكی را علت و ديگری را معلول می‏ناميم و بعد از تحليل عقلی و محاسبه‏ خاص عقلی به اين نتيجه می‏رسيم كه معلول بايد در ذات خود هم موجد و هم‏ ايجاد و هم وجود باشد يعنی وجود و ايجاد و موجد و انوجاد در واقع و نفس‏ الامر تعبيرات مختلفی است از يك حقيقت و يك واقعيت كه به آن نام‏ معلول می‏دهيم . اجمال اين بيان اينكه علت كه به معلول وجود می‏دهد نه‏ اينطور است كه وجود را كه قطع نظر از دادن علت ، " وجود " است بر می‏دارد و به معلول می‏دهد بلكه معلول با همين عمل ايجاد معلول می‏شود و ايجاد كردن هم برداشتن وجود و منتقل كردن به