گفتارهاي معنوي - صفحه : 32

يا نداشته باشد ؟ و مخصوصا من اين مسئله را از اين جهت بيشتر مورد توجه‏ قرار می‏دهم كه امروز توجه به آزادی معنوی بسيار كم شده است و همين ، خود يكی از علل نابسامانيهای امروز است . بسياری خيال می‏كنند كه اين مسائل‏ ديگر منسوخ شده است . در صورتی كه بر عكس در عصر امروز نياز بشر به‏ آزادی معنوی از اعصار گذشته اگر بيشتر نباشد ، كمتر نيست . آزادی معنوی يعنی چه ؟ آزادی هميشه دو طرف می‏خواهد به طوری كه چيزی از قيد چيز ديگر آزاد باشد . در آزادی معنوی ، انسان از چه می‏خواهد آزاد باشد ؟ جواب اينست كه آزادی معنوی بر خلاف آزادی اجتماعی ، آزادی انسان‏ ، خودش از خودش است . آزادی اجتماعی آزادی انسان است از قيد و اسارت‏ افراد ديگر . ولی آزادی معنوی نوع خاصی از آزادی است و در واقع آزادی‏ انسان است از قيد و اسارت خودش . قهرا اين سؤال پيش می‏آيد كه مگر انسان می‏تواند در قيد و اسارت خودش باشد ؟ مگر يك چيز می‏تواند خودش‏ هم برده باشد و هم برده گير ، هم اسير باشد و هم اسير كننده ، مگر چنين‏ چيزی ممكن است ؟ جواب اينست : بله ممكن است . در مورد ديگر اگر ممكن‏ نباشد ، فی المثل اگر در حيوانات بردگی معنوی ومتقابلا آزادی معنوی معنی‏ ندارد و امكان ندارد ، در انسان اين موجود عجيب ، اينكه انسان خود برده‏ و اسير خود باشد و يا خود ، آزاد از خود باشد ، معنی دارد . چگونه ممكن‏ است ؟ اين از آن جهت است كه انسان در ميان موجودات ديگر يك شخصيت‏ مركب است و اين يك حقيقت است . اينكه انسان يك شخصيت و موجود مركب است را اديان