گفتارهاي معنوي - صفحه : 49

خودش از خودش حساب می‏كشد . انسان خودش را مجازات می‏كند . همه اينها دليل بر اينست كه انسان شخصيت مركبی دارد . اين شخصيت‏ مركب ، قسمت عالی دارد كه قسمت انسانی اوست و قسمت دانی دارد كه‏ قسمت حيوانی اوست . آزادی معنوی يعنی قسمت عالی و انسانی انسان از قسمت حيوانی و شهوانی او آزاد باشد . گفتيم انسان خودش را مجازات‏ می‏كند . يادم افتاد از تعبيری از اميرالمؤمنين علی ( ع ) : مردی می‏آيد خدمت اميرالمؤمنين ، استغفار می‏كند ، توبه می‏كند ، يعنی صيغه استغفار را جاری می‏كند . او مثل بسياری از ما خيال می‏كرد كه توبه كردن يعنی گفتن : استغفر الله ربی و اتوب اليه . اميرالمؤمنين با يك شدتی به او فرمود : « ثكلتك امك ، ا تدری ما الاستغفار ؟ الاستغفار درجة العليين » ( 1 ) ، يعنی خدا مرگت بدهد ، مادرت به عزايت بنشيند ، اصلا تومی‏دانی استغفار يعنی چه كه می‏گويی « استغفرالله ربی و اتوب اليه ؟ » حقيقت استغفار را می‏دانی چيست ؟ استغفار ، درجه مردمان بلند مرتبه است . اصلا خود توبه ، محكوم كردن خود است . بعد حضرت فرمود استغفار چند اصل دارد ، دو تا ركن‏ دارد ، دو تا شرط قبول و دو تا شرط كمال و مجموعا شش تا كه حالا من‏ برايتان عرض می‏كنم : فرمود اولين ركن استغفار اينست كه انسان واقعا ازگذشته تيره و سياه‏ خودش پشيمان باشد . دوم : تصميم بگيرد كه در آينده آن گناه گذشته‏ رامرتكب نشود . سوم اينكه اگر حقوق مردم را بر عهده و ذمه دارد ادا بكند . چهارم اينكه اگر فرائض الهی راترك كرده است ،

پاورقی : 1 - نهج البلاغه فيض الاسلام ، حكمت 409 ص . 1281