شرح منظومه2 - صفحه : 213

روی دائره ده سانتی متری قرار دارند صبر می‏كنند كه اجزاء دائره صد سانتی‏ متری به مقدار نه جزء حركت كنند و هنگامی كه از جزء نهم به جزء دهم عبور می‏كنند اينها تكانی به قدر يك جزء به خود می‏دهند . اين ، هم خلاف محسوس‏ است زيرا بايد حركت اجزاء دائره كوچك تر كه در نه دهم زمان ساكن است‏ و فقط در يك دهم زمان متحرك است ابدا احساس نشود و آنها ساكن ديده‏ شوند و هم خلاف عقل سليم است ، زيرا وقتی كه نيروئی بر جسمی وارد می‏شود دليل ندارد كه حركات ذرات به آن شكل و نظم كه شبيه حركات ارادی است‏ صورت گيرد . و اما اگر فرض كنيم كه در لحظه‏ای كه اجزاء دائره‏ء بزرگ تر به قدر يك‏ جزء طی مسافت كرده‏اند اجزاء دائره كوچك‏تر نيز متحرك بوده و ساكن‏ نبوده‏اند ، در اين صورت مقدار حركت يعنی مسافت طی شده اجزاء دائره‏ كوچكتر يا برابر است با مقدار حركت اجزاء دائره بزرگتر و يا كمتر است‏ . اگر برابر است لازم می‏آيد كه دو حركت مساوی از لحاظ سرعت دو مسافت‏ مختلف را طی كنند يعنی لازم می‏آيد دو جزء با سرعت واحد در يك زمان‏ حركت كنند و در عين حال يكی مسافت ده سانتيمتر و ديگری مسافت صد سانتيمتری را طی كند و اين محال است . و اگر فرض كنيم ( مقدار ) حركت‏ اجزاء دائره كوچك‏تر كمتر است يعنی مسافت كمتری را طی كرده است ، لازم‏ می‏آيد تجزی آن اجزاء ، زيرا لازم می‏آيد كه مثلا در مدتی كه اجزاء دائره‏ بزرگتر هر كدام به اندازه يك جزء طی مسافت كرده‏اند اجزاء دائره كوچكتر هر كدام به قدر يك دهم جزء طی مسافت كرده باشد ، پس اجزاء مفروضه‏ دارای مقدار و بعد هستند و نصف و ثلث وربع و عشر دارند و اين خلاف‏ مدعای متكلمين است . خلاصه برهان اين است كه بنابر تركب جسم از اجزاء لا يتجزی لازم‏