آشنايي با علوم اسلامي 2 - صفحه : 84

اهل عرفان هرگاه با عنوان فرهنگی ياد شوند با عنوان " عرفا " و هر گاه با عنوان اجتماعی شان ياد شوند غالبا با عنوان " متصوفه " ياد می‏شوند . عرفا و متصوفه هر چند يك انشعاب مذهبی در اسلام تلقی نمی‏شوند و خود نيز مدعی چنين انشعابی نيستند و در همه فرق و مذاهب اسلامی حضور دارند ، در عين حال يك گروه وابسته و به هم پيوسته اجتماعی هستند . يك سلسله‏ افكار و انديشه‏ها و حتی آداب مخصوص در معاشرتها و لباس پوشيدنها و احيانا آرايش سر و صورت و سكونت در خانقاهها و غيره ، به آنها به‏ عنوان يك فرقه مخصوص مذهبی و اجتماعی رنگ مخصوص داده و می‏دهد . و البته همواره - خصوصا در ميان شيعه - عرفائی بوده و هستند كه هيچ‏ امتياز ظاهری با ديگران ندارند و در عين حال عميقا اهل سير و سلوك‏ عرفانی می‏باشند . و در حقيقت عرفای حقيقی اين طبقه‏اند ، نه گروههايی كه‏ صدها آداب از خود اختراع كرده و بدعتها ايجاد كرده‏اند . ما در اين درسها كه درباره كليات علوم اسلامی بحث می‏كنيم ، به جنبه‏ اجتماعی و فرقه‏ای ، و در حقيقت به جنبه " تصوف " عرفان كاری نداريم ، فقط از جنبه فرهنگی وارد بحث می‏شويم ، يعنی به عرفان به عنوان يك علم و يك شاخه از شاخه‏های فرهنگ اسلامی نظر داريم نه به عنوان يك روش و طريقه كه فرقه‏ای اجتماعی پيرو آن هستند . اگر بخواهيم از جنبه اجتماعی وارد بحث شويم ناچار بايد اين فرقه را از نظر علل و منشأ و از نظر نقش مثبت يا منفی ، مفيد يا