توحيد - صفحه : 257

( مثلا يك برآمدگی مختصر ) قدری به حالش مفيد بود ، می‏گفتيم بسيار خوب‏ ، تدريجا در نسل بعد يك مقدار بيشتر ، در نسل بعدتر يك مقدار بيشتر [ شده ] تا بعد از ميلياردها سال چشم انسان و حيوانات به وجود آمده ، اما فرض اين است كه اين‏طور نيست ، بلكه اين چشم يك كارخانه عظيمی است كه‏ تا تمام آن به وجود نيايد ، فايده‏ای به حالش ندارد . من نمی‏خواهم بگويم‏ چشم در يك " آن " پيدا شده ، يا بايد اين‏طور باشد كه مثلا با يك جهش‏ به قول آنها پيدا شده باشد ، يا اگر هم تدريجا پيدا شده ، طبيعت از همان‏ روزی كه شروع كرده كه تدريجا اين چشم را به وجود بياورد هدف داشته و متوجه آن آخرين مرحله و نقطه بوده است ، والا به‏طور تصادفی با اين قوانين‏ استعمال و عدم استعمال لامارك يا تنازع بقا و انتخاب اصلح داروين ، دستگاه چشم يا دندان يا ريه يا قلب ، بلكه هيچ دستگاهی كه فقط به صورت‏ دستگاه در وجود موجود زنده مؤثر است ، قابل توجيه نيست . بنابراين در راز تكامل و اينكه موجودات به سوی كمال می‏روند ، در نهايت بايد به اين مطلب توجه كرد كه طبيعت ، آن كمال آخری را از اول‏ در نظر داشته و متوجه به سوی آن كمال بوده است و حتی اگر در يك مراحلی‏ ، مقدماتش را تهيه می‏كرده و هنوز اثری از آن نمی‏گرفته است ، برای اين‏ بوده كه می‏خواسته است درآينده ، كامل آن را برای نسلهای بعد به وجود بياورد . داروين در راز تكامل يك حرف مبهم معناداری گفته است و عبارت‏ هم از خود اوست كه اينجا آورده‏اند : " انتخاب طبيعی با حفظ كردن و جمع نمودن تدريجی تغييراتی كه در شرايط زندگی به حال موجود زنده مفيد است ، در هر جانداری مؤثر واقع می‏شود . نتيجه غايی اين انتخاب آن است كه هر جاندار بيش از پيش با شرايط محيط زندگی سازش يابد . پس اين تكميل دائمی بايد قسمت اعظم موجودات زنده‏ منتشره در روی زمين را به سمت كمال تدريجی سوق دهد " . ( 1 ) در يك جا بعد از آنكه عوامل تغيير را ذكر می‏كند - كه ما گفتيم آن‏ عوامل را قبول داريم و ايرادی به آن نداريم ولی از نظر خود او هم يك‏ عامل مجهولی هست می‏گويد : " اما آنچه محقق است آن است كه بسياری از تغييرات شبيه در محيطهای‏ مختلف

پاورقی : . 1 با آن مقدار بياناتی كه او گفته است ، كافی نيست .