جامعه و تاريخ - صفحه : 210

اين دو پديده به سود همان طبقه است . طبقه استثمار شده برحسب موقعيت‏ اجتماعی خود نه خاستگاه مذهب است و نه خاستگاه دولت ، مذهب و دولت‏ از طرف طبقه مخالف به او تحميل می‏شود ، پس دو سيستم مذهب وجود ندارد ، همچنانكه دو سيستم دولت وجود ندارد . برخی روشنفكران مسلمان مدعی شده‏اند كه برخلاف نظريه ماركس ، دوسيستمی‏ بر مذهب نيز حاكم است . همانطور كه اخلاق و هنر و ادبيات و ساير امور فرهنگی در جامعه‏های طبقاتی دوسيستمی است و هر سيستم خاستگاه و جهت‏گيری‏اش خاص طبقه خودش است - يكی تعلق دارد به طبقه حاكم و ديگری‏ به طبقه محكوم - مذهب نيز دو سيستمی است ، همواره در جامعه دو مذهب‏ وجود دارد : مذهب حاكم كه مذهب طبقه حاكم است ، و مذهب محكوم كه‏ مذهب طبقه محكوم است . مذهب حاكم مذهب شرك است و مذهب محكوم مذهب‏ توحيد ، مذهب حاكم مذهب تبعيض است و مذهب محكوم مذهب مساوات و برابری ، مذهب حاكم مذهب توجيه وضع موجود است و مذهب محكوم مذهب‏ انقلاب و محكوم كردن وضع موجود ، مذهب حاكم مذهب جمود و سكون و سكوت‏ است و مذهب محكوم مذهب خيزش و حركت و فرياد ، مذهب حاكم ترياك‏ جامعه است و مذهب محكوم انرژی جامعه . پس نظريه ماركس مبنی بر اينكه جهت‏گيری مذهب مطلقا به سود طبقه حاكم‏ و عليه طبقه محكوم است و مذهب ترياك اجتماع است ، در مورد مذهبی كه‏ خاستگاهش طبقه حاكم است صادق است و تنها همان مذهب بوده كه عملا وجود داشته و حكومت