حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 91

مناط تشخص از نظر مرحوم آخوند مرحوم آخوند اين حرف را قبول ندارد و حرفی می‏زند كه ابتدا فارابی آن‏ را گفته است و ايشان اين حرف فارابی را در فلسفه خود زنده كرده است . فارابی حرفی زده است كه با " اصالت وجود " تطبيق می‏كند ، گر چه برای‏ فارابی اصالت وجود مطرح نبوده است و لذا بدون ذكر برهان اين حرف را بيان كرده است . حرف مشهور و معروف فارابی اين است كه " تشخص به‏ وجود است " . يعنی آن اموری كه بنا به نظر قدما شی‏ء را " شخصی " می‏كند ، هيچ كدام از آنها با نظر به ذات و ماهيتشان سبب تشخص نمی‏شوند . يعنی همين طور كه انسان به حسب ماهيت كلی است ، انسان سفيد هم كلی‏ است . كوچك شدن دايره ، كليت را نقض نمی‏كند و كليت سر جای خودش‏ باقی است و باز هم قابل صدق بر كثيرين است . اگر يك ميليون قيد هم به‏ آن بزنيم و آن قيدها از قبيل ماهيتی باشند كه ضميمه شده باشند به ماهيت‏ اول ، ممكن است كه به صورت كلی منحصر در فرد در بيايد ، اما باز هم " كلی " ای است كه منحصر در فرد است . ضم ماهيت به ماهيت ولو اينكه‏ هزاران ماهيت به يكديگر ضميمه شود ، هيچ وقت كلی را شخصی نمی‏كند و يك‏ امر متشخص ايجاد نمی‏كند . بلكه مفهوم ذهنی تا در مرحله ذهن است قابل‏ صدق بر كثيرين است ، ولو اينكه ماهيت كلی نباشد و همان چيزی باشد كه به‏ آن می‏گوئيم " ماهيت جزئی " . و همانطور كه شيخ هم به آن توجه كرده‏ است ، حتی تصوراتی كه از جزئيات داريم هم قابل صدق بر كثيرين است . شخص معينی را در نظر بگيريم كه صورتی از او در ذهن ما هست ، مثلا تصوری‏ كه از مرحوم آقای بروجردی داريم . ممكن است كسی بگويد كه اين تصور جزئی‏ است ، زيرا فقط بر يك فرد صدق می‏كند . در حالی كه اين مطلب درست‏ نيست . چون بيش از يك فرد در خارج ندارد بر بيش از يك فرد صدق‏ نمی‏كند . اگر به فرض محال بتوان شخص