نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 62

انسان بدهد ، تازه شده است موجود طماع ، فرق نمی كند طمع از هر جا باشد طمع است و چنين موجودی از طمع وارسته نشده است ، بلكه برای يك شيئی‏ بزرگتر از يك شيئی كوچكتر دست بر می‏دارد ، بوعلی هم می‏گويد : الزهد عند غير العارف معامله ما كانه يشتری متاع الدنيا متاع الاخره . انسان شريف‏ ، آن انسانی است كه در ماورای اخلاق يك مطامعی نداشته باشد ، و بدون اين‏ مطامع به اخلاق گرايش پيدا بكند ، پس دين نتوانسته به انسان اخلاق بدهد ، يك اخلاق از روی طمع و از روی ترس به وجود آورده كه برای جامعه مفيد است ولی انسان را بالا نمی برد . قبلا می‏گفتند در مادی گری هيچكدامش‏ نيست ، نه اخلاق واقعی ، و نه اخلاق مفيد برای جامعه بلكه از نظر جامعه هم‏ مادی گری لجام گسيختگی به وجود می‏آورد . فوئر باخ آمد برای فلسفه مادی انسان گرايی به وجود آورد ، كه هم فرد به‏ شرافت خودش می‏رسد و هم جامعه از انحطاطی كه در مادی گرائی مبتذل دچارش‏ می‏شد ، رهايی می‏يابد . اين مطلب برای ماركس يك تحفه بسيار بزرگی بود ، يعنی يك ركن و يك‏ پايه در فلسفه ماركس فلسفه انسانگرايی شد ، اينها الان دم از اومانيسم و انسانگرايی می‏زنند منتهی بعدا خواهيم گفت ، كه اينها ( ماركسيستها ) نه‏ در مادی گرائی در حد فوئرباخ توقف كردند و نه در انسان گرائی . از خود بيگانگی هم كه فوئر باخ آورده بود ، نزد ماركس گسترش پيدا كرد ، به اين معنی كه او تنها دين را منشأ از خود بيگانگی انسان می‏دانست ، ماركس آمد گفت نه منحصر در اين نيست بلكه دين را در درجه دوم قرار داد . ماركس گفت كه اصلا دولت منشأ از خود بيگانگی انسان است ، دولت هم‏ يكی از منشأهای از خود بيگانگی است ، انسان اگر بخواهد به خود واقعی‏ برگردد و از تمام از خود بيگانگی‏ها رهائی پيدا كند جز سوسياليسم و كمونيسم كه در آن هم سرمايه نفی می‏شود و هم دولت و هم دين ، راه ديگری‏ وجود ندارد . بعد بايد ديد ، ماركس از فوئر باخ هم در ماده گرائی و هم انسانگرائی‏ بيشتر رفت ، چه قدمهائی برداشت ، در ناحيه ماده گرائی ، او حرف زيادی‏ ندارد ، آندره پی يتر در اين كتاب همين قدر می‏گويد كه فوئر باخ طبيعت‏ گرا بود ( كه ظاهرا ترجمه ناتوراليسم باشد ) و ماركس ماده گرا شد . اين البته خيلی روشن نيست كه فرق ميان طبيعت گرا و ماده گرا چيست ؟ ولی از تعبيرات بعدی وی روشن می‏شود كه مقصود اين است كه ، فوئر باخ يك‏ ماده گرای سطحی بود و چندان عمقی نداشت برای اينكه يك ماده گرائی بود كه ماديت را با همان منطقهای قديم می‏ديد و ماديت تحولی نبود و نمی‏ توانست جهان را توجيه بكند ، ولی ماترياليسم ماركس كه از منطق هگل كمك‏ گرفت ، يك ماترياليستی است كه می‏تواند جهان را آنچنان كه بايد توجيه‏ بكند چون براساس منطق حركت است ، حركتی كه ناشی از تضاد است و معنای‏ ناشی از تضاد بودن اين است كه جهان خودش خالق خودش است ، برای اينكه‏ تضاد لازمه ذات عالم است و همينكه لازمه ذات است بدون اينكه به يك اصل‏ ماورائی احتياج داشته باشيم .