تعليم و تربيت در اسلام - صفحه : 278

خارجی‏ها را از ايرانی و رومی و هندی و يونانی و هر جا كه دسترسی داشتند ترجمه كردند و وارد دنيای اسلام نمودند . علت اين چه بود و چطور دنيای‏ اسلام عكس‏العمل مخالف نشان نداد ؟ علتش همين بود كه اين تعليمات وجود داشت . اين تعليمات زمينه را آماده كرده بود كه اگر در اقصی بلاد چين هم‏ كتابی را پيدا می‏كردند مانع نمی‏ديدند كه ترجمه‏اش كنند ( « اطلبوا لعلم‏ ولو بالصين » ) ( 1 ) . مثلا عبدالله مقفع كه منطق ارسطو را ترجمه كرد در زمان امام صادق ( ع ) بود . از قبل از امام صادق ( ع ) بلكه از زمان‏ بنی‏اميه اين كارها شروع شده بود ، ولی در زمان امام صادق ( ع ) اوج گرفت‏ . در زمان هارون و مأمون و در عصر ائمه با چه شدتی علوم اوايل ترجمه شد . " بيت الحكمة " مدرسه‏ای بوده كه در دنيای زمان خودش نظير نداشته و بعدها هم كم برايش نظير پيدا شده . ما در ميان احاديث و اخبار ائمه‏ خودمان كه اينهمه با چشم نقد به خلفا نگاه می‏كردند و انحرافات آنها را مكرر بازگو می‏نمودند - و خلفا كه اينهمه ملعون و مطرود شده‏اند بر اثر اين‏ بوده كه ائمه اينهمه ملعونشان گفته‏اند و شناختشان را درباره آنها چنين‏ بيان داشته‏اند - در يك حديث نمی‏بينيم كه اين كار خلفا به عنوان يك‏ بدعت تلقی شده باشد و بگويند كه يكی از چيزهايی كه اينها كار را خراب‏ كردند اين بود كه علوم ملتهای كافر را از يونان و روم و هند و ايران‏ ترجمه كردند و وارد دنيای اسلام نمودند ، و حال آنكه اين در ميان عوام‏ بهترين وسيله بود برای كوبيدن آنها . ولی ما حتی در يك حديث نديده‏ايم‏ كه اين كار خلفا به عنوان يك بدعت و

پاورقی : . 1 جامع‏الصغير ، ج 1 ، ص . 44