فطرت - صفحه : 34

آيا انسان فطرياتی دارد ؟ فرق ديگری كه فطريات با غريزه دارد اين است كه غريزه در حدود مسائل‏ مادی زندگی حيوان است و فطريات انسان مربوط می‏شود به مسائلی كه ما آنها را مسائل انسانی ( مسائل ماوراء حيوانی ) می‏ناميم . پس در حقيقت [ بحث‏ ] فطرت اين است كه آيا اين مسائلی كه به عنوان مسائل خاص انسانی يعنی‏ ماوراء حيوانی مطرح است و برای حيوان مطرح نيست همه اكتسابی است و ريشه‏ای در ساختمان انسان ندارد ؟ يا اينكه نه ، همه اين مسائل ريشه‏ای در ساختمان انسان دارد و فطری انسان است ؟ مثلا مسأله‏ای است به نام حقيقت‏ خواهی كه خودش يك مطلبی است . مقصودم از حقيقت‏خواهی ، اين [ حالتی ] است كه انسان می‏خواهد به‏ واقعيت مجهولاتی كه در برابرش هست نائل شود و حقايق مجهولات را كشف‏ كند . اولا آيا انسان حقيقت خواه است يا خير ؟ ممكن است كسی منكر شود و بگويد اصلا انسان حقيقت خواه نيست و اگر انسان حقيقت را می‏خواهد برای منافع خودش می‏خواهد ، كه اين بحث در باب‏ علم هست ( چون علم می‏خواهد حقيقت را برای انسان كشف كند ) كه آيا انسان برای علم ارزش ذاتی قائل است يا فقط ارزش ابزاری قائل است ؟ بدون ترديد علم وسيله‏ای برای انسان است : " توانا بود هر كه دانا بود " ، علم به انسان قدرت می‏دهد و وقتی كه قدرت داد وسيله‏ای می‏شود كه‏ انسان با آن به زندگی خودش بهبود بخشد . ولی يك مسأله ديگر نيز هست : آيا علم برای انسان ارزش ذاتی هم دارد يا ندارد ؟ اگر قائل شديم كه علم‏ برای انسان در