اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 144

ابتدا پيش از آنكه وارد بحث دوام و توقيت " حقيقت " بشويم ، برای‏ آنكه از خلط مبحث جلوگيری كرده و دو مطلب را از يكديگر تفكيك كرده‏ باشيم ، ببينيم آيا واقع و نفس الامر كه مفاهيم و محتويات فكری و ذهنی‏ ما از آنها حكايت می‏كند موقت است يا دائمی ؟ ترديدی نيست كه واقع و نفس‏الامری كه قضيه ذهنی از آن حكايت می‏كند ممكن است موقت باشد و ممكن است دائمی ، مثلا واقعيتهای خاص مادی در عالم خارج موقت است زيرا ماده و روابط اجزاء آن دائما در تغيير است . در طبيعت يك چيز در دو لحظه به يك حال باقی نمی‏ماند . هر واقعيتی برای‏ يك مدت محدود در صحنه طبيعت ظاهر می‏شود و از بين می‏رود . اين نوع‏ واقعيتها موقت و زائل شدنی است . ولی يك نوع واقعيتهای مستمر و ابدی در خود طبيعت است ( قطع نظر از ماوراء الطبيعه ) مثل واقعيت " حركت " و اگر بگوييم " ماده در حركت‏ است " از يك امر مستمر و دائمی حكايت كرده‏ايم . در منطق قديم درباب‏ قضايا كه بحث از دوام و ضرورت و غيرها می‏شد مقصود اين نوع دوام بود كه‏ خاصيت بعضی از واقعيتهاست و اين نوع از دوام مربوط به مطلب ما نيست . پس واقعيتهای خارج از ذهن ممكن است موقت باشند و ممكن است دائمی . حالا ببينيم آيا حقايق موقت است يا دائمی ؟ يعنی آيا مطابقت مفاهيم و محتويات ذهنی با واقع و نفس‏الامر ( خواه موقت و خواه دائمی ) موقت‏ است يا دائمی ؟ البته نمی‏تواند موقتی باشد زيرا هرچند مفاهيم و محتويات‏ ذهنی ، يك واقعيت متغير را كه مربوط به يك لحظه خاص از زمان است‏ بيان كند ، مطابقت آن محتوای ذهنی با واقع خود ابدی است ، اختصاصی به‏ يك لحظه معين از زمان ندارد . و به عبارت روشن‏تر آنچه مقيد و محدود به زمان است واقعيت خارجی است‏ نه مطابقت مفهوم ذهنی با آن واقعيت خارجی ، مثلا موقعی كه می‏گوييم " ارسطو در قرن چهارم قبل از ميلاد شاگرد افلاطون بوده است " يكی از روابط متغير اجزاء طبيعت را بيان كرده‏ايم زيرا شاگردی ارسطو پيش افلاطون مربوط به يك قطعه خاص از زمان است ( قرن چهارم قبل از ميلاد ) . اما اين حقيقت كه در فكر ما آمده هميشه و دائما صادق است و با واقع‏ خود مطابقت دارد يعنی در همه زمانها صادق است كه ارسطو در قرن چهارم‏ قبل از ميلاد شاگرد افلاطون بوده است .