آشنايي با علوم اسلامي 3 - صفحه : 51

حكم عقل ثابت می‏كنيم ، چگونه ممكن است از نظر شرعی عقل را حجت ندانيم. اصوليون بحثی منعقد كرده‏اند به نام " حجيت قطع " يعنی حجيت علم‏ جزمی . در آن مبحث ، مفصل در اين باره بحث كرده‏اند . اخباريين منكر حجيت عقل می‏باشند ولی سخنشان ارزشی ندارد . مسائل اصولی مربوط به عقل دو قسمت است : يك قسمت مربوط است به " ملاكات " و " مناطات " احكام و به عبارت ديگر به " فلسفه احكام " ، قسمت ديگر مربوط است به لوازم احكام . اما قسمت اول : توضيح اينكه يكی از مسلمات اسلامی ، خصوصا از نظر ما شيعيان اين است كه احكام شرعی تابع و منبعث از يك سلسله مصالح ومفاسد واقعی است . يعنی هر امر شرعی به علت يك مصلحت لازم الاستيفاء است ، و هر نهی شرعی ناشی از يك مفسده واجب الاحتراز است . خداوند متعال برای‏ اينكه بشر را به يك سلسله مصالح واقعی كه سعادت او در آن است برساند يك سلسله امور را واجب يا مستحب كرده است ، و برای اينكه بشر از يك‏ سلسله مفاسد دور بماند او را از پاره‏ای كارها منع كرده است . اگر آن‏ مصالح و مفاسد نمی‏بود نه امری بود و نه نهيی ، و آن مصالح و مفاسد ، و به‏ تعبير ديگر : آن حكمتها ، به نحوی است كه اگر عقل انسان به آنها آگاه‏ گردد همان حكم را می‏كند كه شرع كرده است . اين است كه اصوليون - و همچنين متكلمين - می‏گويند كه چون احكام شرعی‏ تابع و دائر مدار حكمتها و مصلحتها و مفسده‏ها است ، خواه آن مصالح و مفاسد مربوط به جسم باشد يا به جان ، مربوط به فرد باشد يا به اجتماع ، مربوط به حيات فانی باشد يا به