سيري در نهج البلاغه - صفحه : 73

عربی نقل شده عنوانی ندارند و در آثار حكمای اسلام كه از عرب و عجم پيدا شده و آثاری از خود گذاشته‏اند يافت نمی‏شوند . اين مسائل همانطور در حال‏ ابهام مانده و هر يك از شراح و باحثين به حسب گمان خود تفسير می‏كردند تا تدريجا راه آنها تا حدی روشن و در قرن يازده هجری حل شده و مفهوم‏ گرديدند ، مانند ، مساله وحدت حقه ( وحدت غير عددی ) در واجب ، و مساله اينكه ثبوت وجود واجبی همان ثبوت وحدت او است ( وجود واجب چون‏ وجود مطلق است مساوی با وحدت است ) و اينكه واجب معلوم بالذات است‏ و اينكه واجب خود به خود بلا واسطه شناخته می‏شود و همه چيز با واجب‏ شناخته می‏شود نه به عكس . . . " ( 1 ) . محور استدلالهای فلاسفه پيشين اسلام از قبيل فارابی و بوعلی و خواجه‏ نصيرالدين طوسی در مباحث مربوط به ذات و صفات و شؤون حق از وحدت و بساطت و غنای ذاتی و علم و قدرت و مشيت و غيره " وجوب وجود " است‏ ، يعنی همه چيز ديگر از " وجوب وجود " استنتاج می‏شود و خود وجوب وجود از يك طريق غير مستقيم اثبات می‏گردد ، از اين راه به اثبات می‏رسد كه‏ بدون فرض واجب الوجود ممكنات غير قابل توجيه است . گرچه برهانی كه بر اين مطلب اقامه می‏شود از

پاورقی : 1 - نشريه سالانه مكتب تشيع ، شماره 2 صفحه . 120