نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 252

از سازمانها در سير خود از سازمانهای ديگر پيش يا پس می‏افتد ، بستگی‏ متقابل شئون اجتماعی بيكديگر و تشخيص چگونگی آنها و كشف علت پيش و پس افتادن آنها كار اصلی جامعه شناسی است " . [ بيان مطلب اينكه ] : جامعه از سازمانهای مختلف تشكيل می‏شود كه اين‏ سازمانها بايد با يكديگر هماهنگی داشته باشند . تا تعادل وجود دارد تضاد وجود ندارد و جامعه حالت ايستائی دارد . بنابر مقتضياتی در يك سازمان از سازمانهای اجتماعی تغييری - چه به صورت‏ پيش افتادگی و چه به صورت پس افتادگی - پيدا می‏شود . وقتی اين تغيير پيدا شد تعادل جامعه بهم می‏خورد و چون سازمانهای جامعه با يكديگر پيوستگی‏ دارند ، بحكم اصل تأثير متقابل ، اين تغيير در ساير ارگانهای جامعه اثر می‏گذارد . درست مثل بدن انسان كه اگر در يك عضو اختلال رخ بدهد بر ساير اعضا اثر می‏گذارد ، و اين اثر " يك دستگاه بودن " است و وقتی تعادل‏ برهم خورد ، جامعه كوشش می‏كند برای بازگشت به تعادل . اين حرف درستی‏ است ، و حاكی از وجود يك روح و يك نيروی بر قرار كننده تعادل است ، موجود زنده اين خاصيت را دارد ماشين اين خاصيت را ندارد ، يعنی يك‏ ماشين اين چنين نيست كه اگر در يك قسمت آن انحراف پيدا شد و در تمام‏ دستگاههای ماشين يك فعاليتی شروع بشود برای مبارزه با آن انحراف و بازگرداندن اين طبيعت منحرف شده به حالت تعادل ، ولی در موجودات چنين‏ روح و نيروئی هست و خاصيت حيات و به قول قدمای ما خاصيت نفس كه مدبر بدن است ( بدن موجود زنده ، اعم از نبات و حيوان و انسان ) اين است كه‏ اگر يك اختلال در بدن پيدا شود تمام نيروها را متوجه رفع آن اختلال می‏كند . جامعه هم همين جور است و اينها هم قبول دارند كه همين جور است ، ( و حالا بحث نمی كنيم كه خود اين وضع دليل بر اين است كه جامعه يك واحد حقيقی زنده است . چون اين مطلب مربوط به بحث اينجا نيست ) ما هم قبول‏ داريم كه جامعه حكم يك پيكر بهم وابسته و پيوسته را دارد و بنابر تعبير آقای طباطبائی در الميزان واقعا حيات دارد و همانطور كه اگر در بدن‏ اختلالی پيدا شود همه بدن تب می‏كند جامعه نيز چنين است . پس در جامعه تمايل به برگشت به تعادل وجود دارد ، منتهی اگر اين‏ اختلال در اثر پس افتادگی يا پيش افتادگی زياد باشد منجر به انحلال و از بين رفتن آن جامعه می‏شود مثل مزاج يك حيوان كه اگر انحراف زياد باشد منجر به موت می‏شود و اگر اختلال زياد نباشد به تعادل باز می‏گردد . اين‏ حرف درستی است . اما علت اين تغيير چيست ؟ و بعد ، چرا اين تغيير در جهت پيشروی است‏ . آيا اين مطلب بتنهائی می‏تواند تكامل را توجيه كند ؟ اگر علت اين‏ تغيير را از بيرون جامعه بدانيم ، اينكه دليل پيشروی نمی شود ، مثل‏ ميكربی كه وارد بدن شود و بدن برای ايجاد تعادل كوشش كند در اينجا كه‏ پيشروی حاصل نمی شود ، ولی در جامعه انسانی ( بقول اينها ) تعادل به اين‏ شكل بهم می‏خورد كه يكی از سازمانها ( فعلا اسم نمی برد كه آن سازمان چيست‏ ولی بعدها خواهد گفت كه آن سازمان سازمان اقتصادی است ) تغييری در جهت‏ پيش افتادگی پيدا می‏كند و رشد و تكامل پيدا می‏شود ، و در اثر تكامل اين‏ قسمت تعادل بر هم می‏خورد و