جامعه و تاريخ - صفحه : 179

منطق ويژه موافقان را در گذشته بازگو كند و نشان دهد كه دو گروه چه منطقی‏ داشته‏اند . و اين جز برای اين نيست كه اين دو منطق ، مانند خود دو گروه‏ ، در طول تاريخ در برابر يكديگر قرار داشته و دارند و قرآن می‏خواهد با شناساندن منطق مخالفان و موافقان در طول تاريخ ، معياری برای امروز به‏ دست بدهد . در قرآن صحنه‏های متعددی هست كه در آنها اين دو منطق در برابر يكديگر قرار گرفته‏اند . جويندگان می‏توانند به آيات 40 تا 50 سوره زخرف و آيات‏ 23 تا 44 سوره مؤمن و آيات 49 تا 71 سوره طه و آيات 16 تا 49 سوره شعرا و آيات 36 تا 39 سوره قصص مراجعه نمايند . ما برای نمونه آيات 20 تا 24 سوره زخرف را می‏آوريم و مختصر توضيحی درباره آنها می‏دهيم : « و قالوا لو شاء الرحمن ما عبدناهم ما لهم بذلك من علم ان هم الا يخرصون 0 أم اتيناهم كتابا من قبله فهم به مستمسكون 0 بل قالوا انا وجدنا آبائنا علی امة و انا علی آثارهم مهتدون 0 و كذلك ما أرسلنا من قبلك فی‏ قرية من نذير الا قال مترفوها انا وجدنا ابائنا علی امة و انا علی اثارهم‏ مقتدون 0 قال / ولو جئتكم بأهدی مما وجدتم عليه آبائكم ، قالوا انا بما ارسلتم به كافرون ». و گفتند : اگر خدا می‏خواست كه ما فرشتگان را عبادت نكنيم ، عبادت‏ نمی‏كرديم ( پس اكنون كه عبادت می‏كنيم معلوم می‏شود خدا اينچنين می‏خواسته‏ است ، يعنی جبرگرايی مطلق ) آنها اين سخن را ( سخن جبرگرايی را ) از روی‏ درك و دانايی و با استناد به منطق و دليل علمی نمی‏گويند . جز اين نيست‏ كه فرض و تخمينی به كار می‏برند . آيا قبلا كتابی آسمانی به آنها داديم و در آن كتاب چنين مفهوم جبرگرايی وجود داشت كه با تمسك به آن بگويند ؟ ( اينها هيچ كدام نيست ، نه يك