انسان و سرنوشت - صفحه : 83

مقدرات حتمی يعنی مقدراتی كه در چنگ علل و شرايطی هستند كه آن علل و شرايط وجود پيدا می‏كنند ، و اما مقدرات غير حتمی يعنی مقدراتی كه در دست علل و شرايطی می‏باشند كه زمينه وجود برای آنها پيدا نمی‏شود . فرض كنيم شخص معينی از لحاظ ساختمان جسمی استعداد دارد كه اگر حفظ الصحه را رعايت كند صد و پنجاه سال عمر كند ، ولی اگر رعايت نكند عمر او به نصف تقليل پيدا می‏كند . مقدر او چنين است كه اگر رعايت حفظ الصحه بكند صد و پنجاه سال عمر كند و اگر نكند هفتاد و پنج سال ، آنگاه‏ آن شخص رعايت نكرد و در هفتاد و پنج سالگی مرد . پس برای اين شخص دو عمر تقدير شده و هر دو مشروط بوده است ، ولی شرط يكی محقق شده و شرط ديگری تحقق نيافته است . آن تقديری كه شرطش واقع شده و صورت واقع به خود گرفته قضا و قدر حتمی‏ است و آنكه شرطش واقع نشده قضا و قدر غير حتمی است . در مقام تمثيل ، اين دو تقدير مانند دو قانون است درباره يك نفر در زمينه دو شرط مختلف . مثلا قانون حكم می‏كند اگر متهم به جرم خود اقرار كند ، مجازات مربوط اجرا شود و اگر اقرار نكند و دلايل ديگری هم عليه او نباشد ، آزاد گردد . حالا اگر متهم اقرار كرد قهرا مجازات می‏شود . قانون‏ از جنبه اينكه اگر اقرار كرد بايد مجازات شود درباره اين شخص قطعيت و حتميت پيدا كرده است و از جنبه اينكه اگر اقرار نكرد و علی‏الفرض دليل‏ ديگری هم در كار نيست بايد آزاد شود ، قطعيت و حتميت پيدا نكرده است‏ . مطابق اين تفسير ، مقصود از قطعيت و حتميت در اينجا وجود