درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 133

پس فرد ، مقدمه است برای نوع ، يعنی از باب ضروری قسم اول از سه قسم‏ امر ضروری سابق الذكر است . پس غايت كه وجود نوع است حاصل است و آن‏ غايت ، ديگر غايت ديگری نمی‏خواهد . 2 - جواب ديگر اين است كه ممكن است كسی بگويد غايت ، " لا تناهی‏ افراد " است . غايت اين است كه طبيعت آنقدر كه استعداد دارد صورت‏ افراد را بپذيرد ، آن صور ايجاد شوند . به اين معنی همه اين افراد در عرض هم و با هم ، هدفند . هدف ، افاضه وجود است به كل اين افراد . پس‏ اينجا ديگر مسأله غايتی پس از غايتی نيست ، هدف ، فرد نيست ، لا تناهی‏ ، غايت است ، و ديگر لا تناهی بعد از لا تناهی نيست . 3 - جواب سوم شيخ اين است كه دو چيز را در اينجا نبايد با يكديگر اشتباه كرد : يك وقت بحث ما در غايت طبع الكل است و يك وقت بحث‏ ما درباره طبيعت جزئی است ، كه اين دو در طول يكديگرند . طبع الكل ، مدبر اين عالم و مفيض صورت است . اين كه گفتيم هدف ، لاتناهی افراد است اين غايت طبع الكل است ، اما يك فرد هم غايتی دارد كه غايت او بقاء خودش است . غايت طبيعت جزئی فقط خودش است . 5 - مسأله حركت فلك : از ديگر اشكالاتی كه بر نظريه غايت وارد كرده‏اند مسأله حركت بی نهايت است كه مثلا در مورد حركت فلك بنا بر عقيده قدما وجود دارد . قدما يك حرفی داشتند كه حركت دوری نمی‏تواند مبدأش يك طبيعت بسيط غير شاعر باشد، چه اين اقتضای حركت مستقيم دارد. پس مبدأ حركت دوری يا يك شعور است و يا تركيب چند حركت و طبيعت . در باب فلك چون نمی‏توانستند طبايع مختلف فرض بكنند لذا قائل به‏ مبدأ شعوری و ارادی در حركت فلك بودند . شيخ می‏گويد : حركت فلك يك‏ حركت واحد است و دارای غايت واحد . بعد سؤالی كه مطرح می‏شود اين است‏ كه غايت اين حركت