درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 374

گرفت كه چون فرد محسوس دارد بذاتها اعتبار دارد كه اگر فرد محسوس‏ نمی‏داشت اعتباری نداشت . نه ، اگر فرد محسوس نمی‏داشت ما نيازی به اين‏ اعتبار نداشتيم . [ اين اعتبار ] مال طبيعت لا بشرط است . می‏خواهد بگويد طبيعت بما هو هو چه اقتضائی دارد ، اقتضای مادی بودن را يا اقتضای ديگر . [ و اگر اين طبيعت محسوس مباين با آن مفارق باشد ، در اين صورت‏ تعليميات معقوله غير از اموری است كه ما تعقل كرده‏ايم و برای اثبات‏ آنها نيازمند دليل جديدی هستيم ] ما از راه همين محسوسات آنها را اثبات‏ می‏كنيم و برهانی كه اقامه می‏كنيم از همين طريق است . و اگر ما احتياجی‏ به دليل جداگانه داشته باشيم از نو بايد اشتغال پيدا كنيم كه آيا افراد ديگری غير از اين افراد هست يا نه ، و آيا آن افراد مجردند يا مجرد نيستند . [ سپس مشغول توجه به حال مفارقت آنها شويم . و اينكه آنها به‏ بيان جاودانگی اين صور مجرد پرداختند به معنی بی نيازی از اثبات اصل‏ وجود آنها نمی‏باشد و اينكه در عمل بحث از بيان مفارقت آنها را مقدم بر اثبات آن مفارقات داشته‏اند موجب اطمينان نمی‏گردد ] . " و ان كانت مطابقه مشاركه له فی الحد فلا يخلو : اما أن تكون هذه‏ التی فی المحسوسات انما صارت فيها لطبيعتها وحدها ، وكيف يفارق ما له‏ حدها ؟ و اما أن يكون ذلك أمرا يعرض لها بسبب من الاسباب ، وتكون هی‏ معرضه لذلك ، وحدودها غير مانعه عن لحوق ذلك اياها ، فيكون من شأن تلك‏ المفارقات أن تصير ماديه ومن شأن هذه الماديه أن تفارق ، و هذا هو خلاف‏ ما عقدوه وبنوا عليه أصل رأيهم " . اين فرض اصلی است [ كه اگر آن تعليميات مفارق در حد و ماهيت با محسوسات يكی هستند ، از دو حال خارج نيست : يا چنين است كه اين‏ تعليميات محسوس ] طبيعتشان اقتضا كرده كه محسوس و مادی باشند ، [ يا امری كه عارض آنها شده است ] . اگر طبيعت اقتضا كرده پس اين مفارق‏ چگونه توانسته از اينها جدا شود ؟ و حال آنكه [ مادی بودن ] مقتضای ذات‏ آنها است ، الذاتی لا يختلف ولا يتخلف . [ و اما اگر به سبب امری عارضی‏ باشد ، ] كه منظور از امر عارضی امر خارجی و سبب خارجی است ، در اين‏ صورت آن طبيعت و ذات