حکمتها و اندرزها - صفحه : 108

خويشاوندان و معلمان و همسايگان و همكيشان و همنوعان خود دارد . اميرالمؤمنين عليه السلام به يكی از فرمانداران خود می‏نويسد : " مبادا كه‏ مانند حيوان درنده‏ای به جان مردم بيفتی ، زيرا افراد رعيت يا مسلمان اند و هم دين تو می‏باشند و يا اگر مسلمان نيستند لااقل انسان اند و همنوع تو می‏باشند " . كلمه " حق " و " حقيقت " را زياد می‏گوييم و می‏شنويم ، بايد هم حق را بشناسيم و هم حقيقت را . شناختن حقيقت به اين است كه‏ نظام هستی و جريان عالم وجود را همان طور كه هست تصور كنيم نه اينكه در ذهن خود گرفتار خيالات و اوهامی بشويم كه از واقع فرسنگها دور است ، خودمان را همان طور كه هستيم بشناسيم ، جهان را همان طور كه هست بشناسم‏ ، خداوند را با صفات كمال و جمال و جلال بشناسيم . و اما شناختن حق به‏ اين است كه دين خود را تميز دهيم و بدانيم چه مديونيتها داريم ، بدانيم‏ نسبت به نزديك ترين امور به خودمان يعنی اعضا و جوارح بدن خود مديونيم‏ و حقوق اينها را ادا كنيم ، نسبت به پدر و مادر و زن و فرزند و معلم و همسايه و خويشاوندان و همكيشان و هموطنان و حتی نسبت به زمينهايی كه در اختيار ما گذاشته شده و نسبت به شغل و مقام اجتماعی كه به ما واگذار شده‏ و نسبت به هر كاری كه به عهده گرفته ايم مديونيم و بايد حق آنها را ادا كنيم . اگر خودمان و خدای خودمان و جهانی را كه در آن زندگی می‏كنيم‏ شناختيم و به حقوقی كه به عهده ما هست آشنا شديم ، می‏توانيم با سر بلندی‏ و سر افرازی ادعا كنيم كه ما ، هم اهل حقيم و هم اهل حقيقت .