درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 156

وقتها تصور ما از واحد به معنی ذاتی است كه خودش عين وحدت است ، يعنی‏ همان عدد خاص كه مبدأ اعداد ديگر است . شيخ همين تنظير را تكميل می‏كند و می‏گويد درباب اينكه مبدأ عالم چيست‏ اختلاف نظر است . بعضی مبدأ عالم را واحد می‏دانند و بعضی كثير . آنهائی‏ هم كه مبدأ عالم را واحد می‏دانند . خود دو گروه می‏باشند . : كسانی كه‏ مبدأ عالم را چيزی می‏دا نند كه آن چيز واحد است ، مثل طالس كه برای‏ جهان يك مبدأ واحد مادی قائل است و آن واحد را آب می‏داند ، پس از نظر او مبدأ عالم يك ذات واحد است نه يك ذات كثير . فيثاغورث هم مبدأ عالم را واحد می‏داند اما واحد او با واحدی كه طالس می‏گويد دو تا است . طالس كه مبدأ عالم را واحد می‏داند منظورش چيزی است كه آن چيز متصف به‏ وحدت است ، و فيثاغورث خود واحد بماهو واحد را به همان مفهوم عددی‏ خودش مبدأ عالم می‏شمارد ، می‏گويد كه خود عدد مبدأ عالم است ، خود عدد واحد مبدأ عالم است . اين است كه می‏گوئيم فيثاغورث واحد بماهو واحد را مبدأ عالم می‏داند ولی طالس ذاتی را كه متصف به واحد است مبدأ عالم‏ می‏شمارد . حال كه معلوم شد كه چگونه تصور ما می‏تواند درباره واحد دو گونه باشد ، می‏گوئيم كه تصور ما درباره واجب‏الوجود هم می‏تواند دو گونه باشد : يكی‏ اينكه واجب را همانگونه تصور كنيم كه مثلا طالس در مبدأ واحد تصور دارد ، ذاتی است كه متصف به وجوب وجود است ، معنای اين بيان چنين است كه‏ برای واجب‏الوجود ماهيت قائل شده‏ايم . ديگر اينكه بگوئيم واجب‏الوجود من‏ حيث هو واجب‏الوجود ، همان نفس وجوب وجود ، خودش واجب‏الوجود است . يعنی همانطور كه در آنجا به عدد وحدت واحد می‏گوئيم به واجب‏الوجود هم از آن جهت كه واجب‏الوجود است ، واجب‏الوجود می‏گوئيم . در اين صورت ديگر ذاتی كه متصف به وجوب وجود باشد نيست ، خود ذات عين وجوب وجود است. پس تا اينجا ما دو تصور را روشن كرديم ، و بيان كرديم كه مقصود حكما از