تعليم و تربيت در اسلام - صفحه : 204

سوی شهوات و رغبتها بكشاند ، تو نفس را از اين آلودگيها برتر بدان . « فانك لن تعتاض بما تبذل من نفسك عوضا » . تو هر چه را از دست بدهی‏ می‏توانی عوضش را به دست‏آوری مگر آن مقدار كه از خود و جانت از دست‏ بدهی . اگر نفست را لكه‏دار كنی ، آن ديگر عوض ندارد . « و لا تكن عبد غيرك و قد جعلك الله حرا » ( 1 ) . هرگز بنده ديگری مباش زيرا خدا تو را آزاد آفريده است . ممكن است كسی بگويد اگر آدم می‏خواهد با نفس پرستی مبارزه كند ، اگر بنده كسی نباشد كه بيشتر نفس پرستی كرده تا اينكه آزاد باشد . نه ، آن‏ نفسی كه بايد با آن مبارزه كرد غير از اين نفسی است كه بايد آن را حفظ كرد . اين جمله‏ها را علی ( ع ) می‏گويد كه تمام شعارش مبارزه با هواپرستی‏ و نفس پرستی است . معلوم می‏شود كه آن هواپرستی و نفس پرستی كه اسلام با آن مبارزه می‏كند غير از آن چيزی است كه می‏خواهد آن را زنده كند . محمد اقبال پاكستانی در كتاب " اقبال شناسی " ترجمه آقای سيد غلامرضا سعيدی ، يك بخش اشعار و يا يكی از فصلهای افكارش " فلسفه خودی " است . در ميان شعرا تنها كسی كه به اين نكته - يعنی بازگشت به خود ، دريافت خود و پيدا كردن خود - توجه داشته اقبال است . امام صادق در حديثی كه در تحف‏العقول ( صفحه 304 ) هست می‏فرمايد : « و لا تكن فظا غليظا يكره الناس قربك و لا تكن واهنا يحقرك من عرفك ». از آن اشخاص تندخو مباش ، از آنها كه مردم خوش ندارند

پاورقی : . 1 نهج‏البلاغه ، نامه 31 ، قسمت . 45