اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 118

موقع ادراك ) حتی يك جمله را نمی‏خواهيم انكار نماييم ، چيزی كه هست‏ نظر اين دانشمندان را به مثالی كه در آغاز مقاله و دو نظری كه در ذيل آن‏ آورديم بايد جلب كرد و پرسيد كه اين بيان كداميك از دو نظر نامبرده را می‏تواند تأمين كند ؟ زيرا نظر دوم به فكر و ادراك قابل انطباق نيست . بسيار شگفت‏آور است ، اين دانشمندان " مورد نزاع " را از بيخ فراموش‏ كرده ( البته اين فراموشی به فراموشی عمدی نيز بی‏شباهت نيست ) و مورد قبول و تسالم را هی به رخ خصم می‏كشند ( 1 ) . كسی نمی‏خواهد بگويد هنگام ادراك در انسان خواص مادی مربوط موجود نمی‏شوند . كسی نمی‏خواهد بگويد جانوران زنده و من جمله انسان هنگام ادراك و فكر ، سلسله اعصاب يا مغز را به كار نمی‏اندازند ( و اگر كسی بگويد نفس بعد از مفارقت بدن باقی و به ادراكات خود ادامه می‏دهد سخنی است كه اساسا دخلی‏ به اين گفتگو ندارد چنانكه خواهد آمد ان شاءالله ) . ولی اين حقيقت را نيز نمی‏شود ناديده انگاشت كه ادراكات و افكار پهناور ما با اينكه هيچكدام از خواص ضروری ماده را - مانند اجزاء ، انقسام ، تحول ، شخصيت - ندارند چگونه می‏توانند مادی بوده باشند و چگونه‏ می‏توان گفت ؟ مگر ما هر حقيقتی را با خواص ضروری وی اثبات نمی‏كنيم ؟ گذشته از اين اگر راستی مدرك يا ادراك ما همان لكه‏های سياه و سفيد عكسی بود ( مطابق نظر دوم مثال صدر مقاله ) كه در چينهای مغز يا لاهای‏ اعصاب مرتسم می‏شوند چگونه می‏توانستيم اين واقعيتهای خارجی را توی آنها پيدا كنيم يا از يك راهی به آنها پی ببريم ( 2 ) ؟ چنانكه منظره‏ای را كه‏ عكسی با همه خصوصياتش نشان

پاورقی : > . 1 رجوع شود به پاورقی صفحات 55 - . 59 . 2 در خاتمه مقاله دوم صفحات 42 - 44 اين مطلب گذشت كه مطابق نظريه‏ ماديين در بيان حقيقت علم و ادراك ، علم و معلوم با يكديگر مباينند هم‏ در وجود و هم در ماهيت و تنها رابطه‏ای كه بين علم و معلوم فرض كرده‏اند رابطه توليدی است و گفته شد كه اين نظريه صد در صد يك نظريه ايده‏آليستی‏ است زيرا روی اين نظريه صفت كاشفيت كه ذاتی علم است از علم سلب‏ می‏شود و با سلب صفت كاشفيت از علم و ادراك ، راهی برای اثبات عالم‏ خارج از ذهن باقی نمی‏ماند ، و اما اينكه ماديين گمان كرده‏اند از راه‏ اينكه ادراكات مولود تأثيرات خارجی هستند به وجود عالم خارج پی می‏بريم‏ غلط است زيرا اين پی بردن فرع آن است كه ما بتوانيم خارج را تصور كنيم‏ و در ذهن خود >