آشنايي با علوم اسلامي 2 - صفحه : 66

بگذريم از بيانات ائمه اطهار عليهم السلام درباره " عقايد " كه به‏ صورت خطبه و روايت و دعا در دست است ، در ميان مؤلفان شيعی اولين‏ فردی كه در مورد " عقا يد " كتاب تأليف كرده است علی بن اسماعيل ابن‏ ميثم تمار است . ميثم تمار خود مردی خطيب و سخنور بوده و از صاحبان سر اميرالمؤمنين علی عليه‏السلام محسوب می‏شود . علی بن اسماعيل نواده اين مرد بزرگ است . اين مرد معاصر عمر و بن عبيد و ابوالهذيل علاف از متكلمان‏ معروف نيمه اول قرن دوم و از پايه گذاران طبقه اول كلام معتزلی است . در ميان اصحاب امام صادق عليه‏السلام گروهی هستند كه خود امام صادق‏ عليه‏السلام آنها را به عنوان " متكلم " ياد كرده است از قبيل هشام بن‏ الحكم ، هشام بن سالم ، حمران بن اعين ، ابوجعفر احول معروف به مؤمن‏ الطاق ، قيس بن ماصر و غيرهم . در كتاب كافی داستانی از مباحثه اين گروه با يكی از مخالفين در حضور امام صادق عليه‏السلام كه موجب نشاط خاطر امام شده بود نقل می‏كند . اين طبقه نيز در نيمه اول قرن دوم هجری می‏زيسته‏اند . اين گروه پرورش‏ يافته مكتب امام صادق عليه‏السلام بودند و اين خود می‏رساند كه ائمه اهل‏ البيت عليهم‏السلام نه تنها خود به بحث و تجزيه و تحليل مسائل كلامی‏ می‏پرداخته‏اند ، گروهی را نيز در مكتب خود برای بحثهای اعتقادی تربيت‏ می‏كرده‏اند . هشام بن الحكم همه برجستگيش در علم كلام بود ، نه در فقه يا حديث يا تفسير . امام صادق عليه‏السلام او را كه در آن وقت جوانی نو خط بود از ساير اصحابش بيشتر گرامی می‏داشت و او را بالا دست ديگران‏