خاتميت - صفحه : 110

طبقات اعيان و اشراف و حتی ملازاده‏ها يك ملا و يك مرجع تقليد حسابی به‏ وجود آمده باشد . يكی ديگر از جنبه‏های منفی ، اسم گذاری است . كمتر افراد به اين مطلب‏ توجه دارند . حتی اسلام برای علماء دينی اسم و عنوان خاصی انتخاب نكرده‏ است با اينكه علمای دين در آن زمانها اسم داشتند : كشيش و قسيس و يا رهبان كه آن زهادشان بودند ، احبار كه علمای يهود بودند . اسلام فقط گفت‏ [ ( عالم ) ] همان اسمی كه از حقيقت حكايت می‏كند . اگر بگوئيد كه اين‏ اسمهائی كه بعدها پيدا شده ، اين اسمهائی كه الان هست : شيخ ، ملا ، آخوند ، روحانی چيست ؟ می‏گوئيم اينها اسمهائی است كه بعدها خود مردم انتخاب‏ كرده‏اند . البته نمی‏خواهيم بگويم بدعت است چون اينها را كسی به قصد اينكه از اسلام است نمی‏گويد . اگر كسی واقعا خيال كند كه يكی از دستورهای‏ اسلام اينست كه به يك عالم دينی بايد گفت شيخ يا آخوند يا ملا ، اشتباه‏ كرده است . آن جوری كه من فكر می‏كنم تا قرن چهارم هجری و شايد اوائل قرن‏ پنجم ، تا چهار قرن پس از پيدايش اسلام ما يك نفر عالم دينی نداريم كه‏ يك اسم مخصوصی برای او گذاشته باشند ، مثلا كلمه [ ( شيخ ) ] به او اطلاق‏ كرده باشند ، فقط از قرن چهارم و پنجم است كه می‏بينيم در ميان علماء و فلاسفه و بزرگان كلمه [ ( شيخ ) ] بر اكابر علماء اطلاق می‏شده است ، مثلا شيعه به شيخ طوسی گفت [ ( شيخ ) ] يعنی بسيار عالم ، كثير العلم ، چون‏ اين مرد واقعا بسيار عالم بود . فلاسفه و منطقيين به بوعلی سينا گفتند [ ( شيخ ) ] ، علمای ادب به عبدالقادر جرجانی گفتند [ ( شيخ ) ] ، شعرا به سعدی گفتند [ ( شيخ ) ] ، ديگر بعد شايع شد و به هر طلبه‏ای هم گفتند [ ( شيخ ) ] . لفظ آخوند و ملا تا آنجا كه من تفحص كرده‏ام تا ده قرن بعد از اسلام به احدی گفته نمی‏شده است ، در زمان صفويه بود كه اين