توحيد - صفحه : 83

بهترين دليل بر اين است كه اصل عليت غايی در عالم وجود ندارد . مثلا راجع به پيدايش زمين می‏گويند زمين چگونه پيدا شده ؟ فرضيه‏ای است كه‏ اينها را نمی‏شود به طور قطعی ثابت كرد ، می‏گويند زمين يك قطعه و يك‏ ذره‏ای است كه از خورشيد جدا شده ، اول جزء خورشيد بوده ، خورشيد در همان‏ حال حركت شديدی كه داشته است در اثر يك جريانهايی همانطور كه در مثال‏ ، آتش چرخان را انسان وقتی چرخ می‏دهد ، يك جرقه‏هايی از آن جدا می‏شود زمين به صورت يك جرقه‏ای از آن جدا شده است ( خوب ، اين كاملا يك امر تصادفی است ) ، بعد در يك حد معينی كه رسيده است تحت تأثير قوه جاذبه‏ از يك طرف و نيروی گريز از مركز از طرف ديگر ، دور خورشيد چرخيده و چرخيده ، سالها ، قرنها ، ميليونها ، ميلياردها سال گذشته تا كم كم قشر زمين سرد شده است و برای زندگی مستعد گرديده و بعد زندگی پيدا شده است‏ . پس اساس اين دنيا را تصادف به وجود آورده . من كار ندارم كه اين‏ حرف درست است يا نادرست . ما فرض می‏كنيم چنين حرفی درست باشد ، آيا اين منافات دارد با اينكه اين نظامی كه الان می‏گردد و می‏چرخد بر نظام‏ عليت غايی است ؟ باز طبيعت به سوی هدف حركت می‏كند ؟ نه ، اين مثل‏ اين است كه شما وقتی از كنار خيابان رد می‏شويد يك وقت می‏بينيد مثلا يك‏ گلی از بغل ديوار روييده است . با خودتان فكر می‏كنيد كه چطور شده اين‏ پيدا شده . می‏گوييد حتما در وقتی كه گل اينجا را درست می‏كردند تخم اين‏ گل تصادفا ، اتفاقا در لابلای اين گلها وجود داشته و بعد اينها هم متوجه‏ نشده‏اند ، بعد هم اتفاقا مصادف شده [ با اين ] كه از وسط آجر درآمده . ممكن است كه اين تخم گل تصادفا اينجا افتاده باشد به همين معنايی كه‏ عرض می‏كنيم ، اما اين منافات ندارد كه خود طبيعت گل كه اين حركت را انجام می‏دهد باز روی همان اصل توجه به هدف انجام بدهد ، چون صحبت در اين نيست كه آيا اين‏جور حركات تصادفی در عالم واقع می‏شود يا واقع‏ نمی‏شود ، صحبت در خود طبيعت است ، طبيعت اشياء . آيا طبيعت گندم يك‏ طبيعتی است كه به سوی هدف حركت می‏كند يا نه ؟ طبيعت گندم به هر حال‏ به سوی هدف حركت می‏كند . در قديم در حمامی كه مردها می‏رفتند ، پشت سر ، زنها ، می‏رفتند می‏گفتند ممكن است احيانا نطفه يك مردی هنوز زنده باشد و يك زنی بنشيند و جذب شود ، بعد اين زن آبستن شود . اين يك امر تصادفی است ، يعنی از نظر جذب شدن اين نطفه در رحم زن يك امر تصادفی‏ است اما بعد كه اين جذب شد ، اين جنين حالت تكاملی كه پيدا می‏كند ، باز روی هدف پيدا می‏كند .