شرح منظومه2 - صفحه : 105

اين كه مباحث مربوط به ذات ، صفات و افعال خدا را الهيات ناميده‏اند ، وجه روشنی دارد ، اما اين كه چرا مجموع فلسفه اولی را الهيات می‏نامند ، سئوالی است كه بايد بدان پاسخ گفت . ممكن است گفته شود : اين كه همه فلسفه اولی را حكمت الهی يا الهيات‏ می‏نامند ، - در مقابل حكمت طبيعی و حكمت رياضی - صرفا از باب تسميه كل‏ به اسم جزء است ، يعنی از آن نظر كه بخشی از مباحث اين علم ، درباره‏ء ذات و صفات و افعال الهی است . اين وجه ، می‏تواند وجه صحيحی باشد ، ولی خود حكمای اسلامی كه اين اصطلاح‏ را وضع كرده‏اند ، ملتزم به آن نيستند ، و وجه ديگری برای آن ابراز می‏دارند : برخی می‏گويند : ناميدن فلسفه اولی به " الهيات " ، صرفا از يك غلط تاريخی ، سرچشمه می‏گيرد ، و آن اين است : در مجموعه فلسفه ارسطو ، كه بعدها به دست شاگرادان او و شاگردان‏ شاگردانش رسيد ، فلسفه اولی به حسب ترتيب ، بعد از طبيعيات قرار گرفته بود ، و از طرفی هم ، خود ارسطو هيچ نامی از قبيل " فلسفه اولی " يا " علم اعلی " و يا " علم كلی " و از اين قبيل نامها . . . بر روی‏ اين بخش از فلسفه خود ، ننهاده بود . از اين رو اين قسمت به مناسبت‏ اين كه بی نام بود و هنگام تدوين معارف فلسفی ارسطو از نظر ترتيب بعد از بخش طبيعيات قرار گرفت ، با نام " متا فيزيك " يعنی " ما بعد علم طبيعت " خوانده شد ، در دوره اسلام اين كلمه به " ما بعد الطبيعه‏ " ترجمه شد و تدريجا در عرف عام به جای كلمه " ما بعد الطبيعه " كلمه‏ " مأوراء الطبيعه " استعمال شد . مفهوم كلمه " ماوراء الطبيعه " مساوی است با كلمه " مجردات " ، يعنی حقايقی