نظري به نظام اقتصادي اسلام - صفحه : 40

هست ؟ قطعا شق دوم صحيح است . پس آنچه گفته شد كه " موضوع بحث و مطالعه علم اقتصاد ، قوانين ابتدائی است كه انتظام دهنده روابط توليد اجتماع سرمايه داری تجاری است " ناقص است ، مگر آن كه گفته شود مقصود از اجتماع سرمايه داری تجاری ، مطلق اجتماعات مبادله‏ای است ، پس اين‏ اشكال وارد نخواهد بود . ثانيا همان طوری كه اجتماع فئودالی روی قوانين خاص اقتصادی ، منتهی به‏ سرمايه داری ، و سرمايه داری منتهی به سوسياليستی می‏شود ، اجتماع اشتراكی‏ اوليه نيز روی يك سلسله قوانين طبيعی كه مافوق اراده و شعور مردم است ، به اجتماع فئودالی منتهی شده ، پس اجتماع اشتراكی اوليه نيز در عين اين‏ كه با اراده و شعور ، از لحاظ اقتصادی تنظيم می‏شده ، به حكم قوانينی‏ مافوق اراده و شعور جامعه ، متكامل شده و به صورت اجتماع فئودالی درآمده‏ است ، آيا آن قوانين مافوق شعور اجتماع ، روابط اقتصادی است ؟ پس آن‏ اجتماعات نيز تابع قوانين لا يشعر اقتصادی بوده است . اگر آن قوانين ، قوانين غير اقتصادی چرخ تاريخ ، پس فلسفه " ماركس " مبنی بر اين كه‏ " محرك اصلی چرخ تاريخ ، روابط اقتصادی است " غلط است . ثالثا اگر در اجتماع كمونيستی ، روابط اقتصادی به واسطه عدم مالكيت‏ فردی و عدم مبادله و فقدان ارزش پول ، وجود ندارد و از اين جهت اقتصاد وجود ندارد ، پس معنی اين كه " روابط توليدی غامضی خواهد بود " چيست‏ ؟ و اگر روابط توليدی هست ، پس چرا علمی كه آن روابط را توضيح می‏دهد " اقتصاد " نيست ؟ مگر اين كه گفته شود مقصود از علم اقتصاد ، علم به‏ قوانين طبيعی خارج از اختيار بشر در روابط توليدی است . در اجتماع آينده‏ ، روابط توليدی هست ، ولی خارج از اختيار بشر نيست ، قوانين طبيعی‏ نيست ، قوانين ارادی