خدمات متقابل اسلام و ايران - صفحه : 448

جرجی زيدان داستان معروف مرثيه گويی سيد شريف رضی را برای ابواسحاق‏ صابی ذكر می‏كند كه يك مرد روحانی در مرثيه يك دانشمند كافر شعر می‏گويد سپس می‏گويد : آزادی فكر و عقيده و مماشاه با دانشمندان چنان بود كه آن‏ مرد بزرگ روحانی با كمال آزادگی آن دانشمند صابی را مرثيه گفت . جرجی زيدان چنين نتيجه می‏گيرد كه مردم در تعصب و عدم تعصب از بزرگان‏ ( خلفا ، سلاطين ) خويش پيروی می‏كنند و اگر بزرگان و فرمانروايان‏ آزادمنش باشند ، سايرين نيز از آنان تبعيت دارند و عكسش هم عكس است‏ . ولی اين نتيجه‏گيری صحيح نيست . امثال سيد شريف رضی دنباله رو خلفا نبودند ، سعه صدر و بلند نظری را از خلفا نياموخته بودند ، از شارع مقدس‏ اسلام آموخته بودند كه علم را به هر حال محترم می‏شمارد ، و لهذا وقتی كه‏ به سيد اعتراض شد ، پاسخ داد كه من در حقيقت علم را مرثيه گفتم نه شخص‏ را . آقای دكتر زرين كوب نيز در كتاب " كارنامه اسلام " روح تسامح و بی‏تعصبی مسلمين را عامل مهمی در سرعت پيشرفت مسلمين می‏شمارند ( 1 ) . جرجی زيدان با اينكه تعصب مسيحی دارد و در بعضی مسائل اين تعصب كاملا نمودار است و گاهی می‏خواهد اصرار بورزد كه مسلمين اوليه با هر كتابی جز قرآن مخالف بودند ، مع ذلك اعتراف می‏كند كه تشويق اسلام به علم عامل‏ مؤثری بوده است . می‏گويد : همين كه مملكت اسلام توسعه يافت و مسلمانان از انشای علوم اسلامی فارغ‏ شدند . كم كم به فكر علوم و صنايع افتادند و برای خود همه نوع وسايل تمدن‏ فراهم ساختند و طبعا در صدد تحصيل علم و صنعت برآمدند و چون از كشيشان‏ مسيحی مطالبی از فلسفه شنيده بودند ، بيش از ساير علوم به فلسفه علاقه‏مند گشتند به خصوص كه احاديث وارده از ( حضرت )

پاورقی : ( 1 ) كارنامه اسلام ، صفحات 13 - . 16