علل گرايش به ماديگري - صفحه : 115

می شود نسبت به جاهل به اسباب و علل اتفاق و تصادف است نه نسبت به‏ عالم و محيط بر جريانات . از اينجا معلوم می‏شود كه برای ذات باری تعالی و در حقيقت بايد بگوييم‏ از نظر متن واقع و نفس الامر ، تصادف و اتفاقی در كار نيست . پس اينكه‏ گفته می‏شود " اگر قائل به خدا باشيم بايد قبول كنيم كه حوادث جهان طبق‏ طرح قبلی و قابل پيش بينی بوده و تصادف و اتفاق در كار نبوده و نقشی‏ نداشته است و حال آنكه علوم برای تصادف و اتفاق نقش مؤثر و مهمی‏ قائل‏اند " سخنی بيهوده است . اين تصادفات نسبت به ما كه جاهل به مجموع علل و اسبابيم ، تصادف‏ است نه نسبت به خداوند كه خالق و آفريننده كل است و محيط بر همه‏ اسباب و اوضاع و احوال و علل و شرايط است . اما مسأله اراده ازلی و مشيت ازلی . اين ايراد از ايراد اول سست‏تر است . عجبا ! تصور شده است كه لازمه مشيت مطلقه ازليه اين است كه وجود همه مخلوقات ، دفعی و آنی باشد . چه اشتباه بزرگی ! لازمه مشيت و اراده‏ مطلقه اين است كه هر چيزی همچنانكه او می‏خواهد و به شكلی كه او می‏خواهد ، بدون هيچ مانع و رادعی به وجود آيد و هيچ فصلی ميان اراده او و شی‏ء اراده شده وجود نداشته باشد ، نه اينكه هر چيزی كه اراده می‏كند دفعتا به‏ وجود آيد ، يعنی دفعی الوجود باشد . توضيح اينكه ما - كه اراده و مشيتمان ناقص و محدود است - اگر چيزی را اراده كنيم بايد متوسل به چيزهايی غير از اراده خود بشويم و تا آن اسباب‏ و وسايل را تحصيل نكنيم ، از اراده ما كاری ساخته نيست ، همچنين يك‏ سلسله از موانع را بايد رفع كنيم و با