علل گرايش به ماديگري - صفحه : 90

باشد ، وابستگی معلول به علت از واقعيت معلول غير قابل تفكيك است‏ بلكه عين واقعيت معلول است . اين است كه فلسفه بدون آنكه به معلوليت‏ خصوص " ب " برای " الف " توجه كند ، يك مسأله را به طور كلی مطرح‏ می‏كند و آن اينكه ريشه وابستگيهای علی و معلولی و نياز معلول به علت در كجاست ؟ آيا اشياء از آن جهت كه " شی‏ء " يا " موجود " می‏باشند نيازمند به علت‏اند ؟ يعنی شيئيت و موجوديت ، ملاك نيازمندی است ؟ پس‏ هر شيی‏ء و هر موجودی از آن جهت كه شی‏ء است و موجود است بايد وابسته به‏ علتی باشد ، يا صرف شيئيت و موجوديت ملاك وابستگی و نيازمندی نيست ؟ اگر بنا باشد كه صرف شيئيت و موجوديت ملاك چيزی باشد ، قاعدتا بايد ملاك بی نيازی و عدم وابستگی باشد نه ملاك نيازمندی و وابستگی آنچه‏ مناسب است ملاك نيازمندی و وابستگی باشد ، نقص در شيئيت و موجوديت‏ است نه نفس شيئيت و موجوديت و نه كمال در شيئيت و موجوديت . فلاسفه اسلامی و همچنين متكلمين كه آغاز كننده اين بحث بودند ، هرگز فرض نكردند كه صرف شيئيت و موجوديت ملاك نيازمندی و وابستگی باشد كه‏ لازمه‏اش اين است كه موجود از آن جهت كه موجود است بايد وابسته باشد بلكه اين مطلب را قطعی دانستند كه حيثيت و جهت ديگری كه به جنبه‏های‏ نقص و عدمی اشياء بر می‏گردد ، بايد ريشه اين نيازمندی و وابستگی باشد . در اينجا مجموعا سه نظريه ابراز شد :

الف . نظريه متكلمين :

متكلمين ملاك وابستگی و نيازمندی معلولها به علتها و عدم استقلال آنها را " حدوث " يعنی سابقه نيستی