نظري به نظام اقتصادي اسلام - صفحه : 125

محال است كه كار پرسودتر را به خاطر كار كم سودتر ترك كند ، درست‏ نيست . اين نظر مبتنی بر ماترياليسم تاريخی است ، مبتنی بر اين است كه‏ محرك اصلی بشر در همه توليدها و كارها ، منافع اقتصادی باشد ، و حال آن‏ كه منافع اقتصادی يكی از محركات بشری است . در كارهای اقتصادی غالبا همين طور است كه هدف اصلی تحصيل سود و منفعت مادی است ، ولی ساير كارها كه ارزش اقتصادی نيز دارد اكثر برخلاف است . مثلا اكثر معلمين ، شغل خود را نه به واسطه اين كه درآمد بيشتری دارد بلكه به واسطه اين كه‏ كار شريفی است و مورد علاقه آنها است قبول كرده‏اند . برخی از كشاورزان‏ در كنار محصولهای پرسود ، به ايجاد محصولهای پرزحمت و كم سود و نمونه‏ نيز می‏پردازند فقط به خاطر اين كه از اين افتخار برخوردار باشند كه در مزرعه آنها همه گونه محصول وجود دارد . در ميان مؤلفين يا نقاشان ، آثاری‏ يافت می‏شود كه مورد پسند عامه است و كار كمتری لازم دارد ، و آثاری‏ يافت می‏شود كه مورد استفاده خاصه است ولی زحمت فوق العاده‏ای لازم دارد . از لحاظ اقتصادی صرفه با كار اول است ، ولی مؤلف يا نقاش هرگز حاضر نيست تمام وقت خود را صرف كار ساده پرسود بكند . مرحوم قمی كتاب " مفاتيح " را در چند ماه ، و " سفينه البحار " را در 25 سال تأليف كرد . " سفينه البحار " تقريبا صد برابر " مفاتيح " است و سود آن يك‏ صدم " مفاتيح " ( اگر مؤلف می‏خواست حق التأليف بگيرد ) ، ولی مؤلف‏ هرگز حاضر نيست وقت خود را صرف كارهايی نظير " مفاتيح " بكند . خود نويسنده اين اوراق ، با صرف وقت كم در " داستان راستان " سود بهتری‏ می‏برد از صرف وقت زياد در تدريس " اسفار " يا تأليف " اصول فلسفه‏ " و غيره ، ولی هرگز حاضر نيست عقربه