سيري در نهج البلاغه - صفحه : 109

مبادی اولی است كه در استدلالها و استنتاجها به كار می‏رود ، در اينست كه‏ چه نوع اصول و مبادئی نقطه اتكاء و پايه استدلال و استنتاج قرار گرفته‏ باشد ، اينجا است كه تفكرات و استنتاجات متفاوت می‏گردد . در مسائل علمی تقريبا طرز تفكرها در هر زمانی ميان آشنايان با روح علمی‏ زمان يكسان است ، اگر اختلافی هست ميان تفكرات عصرهای مختلف است ولی‏ در مسائل اجتماعی حتی مردمان همزمان نيز همسان و همشكل نيستند و اين خود رازی دارد كه اكنون مجال بحث در آن نيست . بشر در برخورد با مسائل اجتماعی و اخلاقی خواه ناخواه به نوعی ارزيابی‏ می‏پردازد . در ارزيابی خود برای آن مسائل درجات و مراتب يعنی ارزشهای‏ مختلف قائل می‏شود و بر اساس همين درجه بندی‏ها و طبقه بنديها است كه‏ نوع اصول و مبادئی كه به كار می‏برد با آنچه ديگری ارزيابی می‏كند متفاوت‏ می‏شود و در نتيجه طرز تفكرها مختلف می‏گردد . مثلا عفاف ، خصوصا برای زن ، يك مساله اجتماعی است ، آيا همه مردم در ارزيابی خود درباره اين موضوع يك نوع فكر می‏كنند ؟ البته نه ، بی‏نهايت‏ اختلاف است ، برخی از مردم ارزش اين موضوع را به حد صفر رسانده اند . پس اين موضوع در انديشه و تفكرات آنان هيچ نقش مؤثری ندارد و بعضی‏ بی‏نهايت ارزش قائلند و با نفی اين ارزش برای حيات و زندگی ارزش‏