آشنايي با علوم اسلامي 2 - صفحه : 191

برای خودش می‏خواهد تصميم بگيرد و بس كه عين اين تصميم را از ديگری جايز نمی‏شمار د اين تعريف صحيح نيست . به علاوه ، يك معنی و مفهوم ديگری در متن اخلاقی بودن يك كار مندرج‏ است و آن اينكه چگونه بايد زيست كه با ارزش و مقدس و متعالی باشد ؟ يعنی ارزش داشتن و برتر از " فعل عادی " بودن ، جزء مفهوم " فعل‏ اخلاقی " است . از اينرو برخی از مكتبها كه بعدا شرح خواهيم داد ، هر چند مدعی سيستم‏ اخلاقی هستند ، سيستم اخلاقی ندارند . آن مكتبها درباره " چگونه بايد زيست " سخن گفته‏اند ، ولی ما قبلا گفتيم همه " بايد " ها را نمی‏توان‏ جزء حكمت عملی كه اخلاق يك ركن اساسی آن است به شمار آورد . در حقيقت‏ آنچه مربوط به اخلاق است تنها اين نيست كه " چگونه بايد زيست " بلكه‏ اين است كه " برای اينكه با ارزش و مقدس و متعالی زيست كرده باشيم‏ چگونه بايد زيست " . در اينجا يك ملاحظه ديگر هم هست كه لازم است ياد آوری شود و آن اينكه‏ معمولا می‏گويند اخلاق ، دستور چگونه زيستن را در دو ناحيه به ما می‏دهد : يكی در ناحيه چگونه رفتار كردن و ديگری در ناحيه چگونه بودن . در حقيقت‏ چگونه زيستن دو شعبه دارد : شعبه چگونه رفتار كردن و شعبه چگونه بودن . چگونه رفتار كردن مربوط می‏شود به اعمال انسان كه البته شامل گفتار هم‏ می‏شود كه چگونه بايد باشد . و چگونه بودن مربوط می‏شود به خويها و ملكات‏ انسان كه چگونه و به چه كيفيت باشد . در اين بيان چنين فرض شده كه به‏ هر حال انسان يك " چيستی " و يك ماهيت دارد ماوراء رفتارها و ماوراء خويها و