فلسفه تاريخ2 - صفحه : 66

تسريع كنند . پس يكی از خصوصيات ديالكتيك اين است كه صرفا منطق انديشه نيست ، منطق عمل هم هست ، راه عمل را می‏آموزد و نه فقط راه عمل را می‏آموزد ، راهی است كه انسان را تشويق به عمل می‏كند ، و چون راه عمل را كه می‏آموزد برای مبارزه و تضاد نقش اساسی قائل است ، قهرا می‏شود دانش مبارزه ، يعنی شخص را تشويق می‏كند به مبارزه و اينكه اين مبارزه چگونه بايد باشد ، منتها مولف می‏گويد كه حتی همين جهت را هم ماركس از هگل گرفت ، يعنی‏ ديالكتيك هگل هم صرفا ديالكتيك انديشه نيست ، ديالكتيك عمل است و لهذا هگل تضادها را تقديس می‏كند و تضاد را عامل پيشرفت می‏داند و جنگ و مبارزه را تقديس می‏كند . اين است كه قسمتهای زيادی را از هگل در همين‏ زمينه نقل كرده است . شايد خود ماركسيستها اغلب اين جور بگويند كه‏ ديالكتيك هگل صرفا منطق انديشيدن بود ولی ماركس آن را از صورت منطق‏ انديشيدن به صورت منطق عمل درآورد ، ولی اين می‏گويد نه ، او هم به صورت‏ منطق عمل در آورد ، بله ، تفاوتشان در يك نوع استنباط جامعه‏شناسانه بود كه او روح تاريخ را انسان می‏داند آنهم انسان پيشرفت و بعد هم مثلا انسان‏ مغرب‏زمين را خلاصه انسانهای جهان می‏داند و در مغرب‏زمين هم نژاد آلمان را زبده نژادهای ديگر می‏داند ، پس می‏گويد تكامل در نژاد آلمان متمركز شده و بعد هم دولت را روح ملت می‏داند و بنابراين روح بشريت ، عاليترين مرحله‏ بشريت در دولت آلمان متمركز شده است ، يعنی ذهنش متوجه آن شده است . ولی ماركس و ديگران متوجه طبقات شدند و آن راه هگل را نرفتند ، اما در [ اين ] اصل كلی كه ديالكتيك هگل هم همان طور كه منطق انديشيدن و فن‏ انديشيدن است ، فن عمل هم هست ، با هگل وجه اشتراك دارند .

خصلت نسل جوان : دگرگونی طلبی

اين است كه جاذبه بزرگی كه الان ماركسيسم در دنيا دارد همين است ، كه‏ در باب علل گرايش به ماركسيسم - كه اگر من يك وقت موفق بشوم دلم‏ می‏خواهد كتابی هم در اين زمينه بنويسم - شايد عمده‏ترين عامل همين است ، يعنی به طور كلی اين يك خصلتی است در نسل جوان كه نسل جوان دگرگونی‏ طلب است ، پيشرو و مبارز است . اين يك انرژی است در او كه می‏خواهد كار و فعاليت كند . آن وقت هر فلسفه