نبوت - صفحه : 42

می‏شود ، گفته‏اند پس در نظام جهان ضرورت دارد ( 1 ) كه نبوتی وجود داشته‏ باشد . پس اين طرز بيان غير از آن طرز بيانی است كه به اصطلاح می‏گويند تكليف‏ برای خدا معين می‏شود ، چون خدا مكلف است بايد كاری را انجام دهد . صحبت تكليف نيست ، صحبت امر ديگری است . اينكه آنها می‏گويند خداوند فاعل تام است و از ناحيه او منع فيض امكان ندارد ، بخل در ذات او وجود ندارد ، پس اگر شيئی در نظام وجود ، امكان [ وجود ] و امكان ادامه وجود داشته باشد از طرف او افاضه می‏شود ، غير از اين است كه بگوييم چون‏ تكليف خدا اين است بايد انجام دهد . اما آن بيان مختصری كه ما راجع به اصل نياز داشتيم كه گفتيم بعضی از رفقا دو ايراد به ما كرده‏اند ، يكی اينكه اصلا شما نمی‏توانيد اثبات كنيد كه بشريت نيازی به انبياء داشته و دارد ، دوم اينكه به فرض اينكه‏ اثبات شود دليل نمی‏شود . درباره اصل مسأله نياز عرض كرديم ( حالا شما فكر كنيد ببينيد چنين نيازی هست يا نيست ) بشر در سطحی كه زندگی می‏كند زندگی او زندگی يك موجود مختار است يعنی يك موجودی كه با اراده خودش‏ و با انتخاب و تصميم خودش بايد كار كند ، يعنی به اين مرحله از كمال‏ وجودی رسيده است كه با جمادات فرق می‏كند ، با نباتات فرق می‏كند ، با حيوانات هم فرق می‏كند كه حيات او يك حياتی است كه با انتخاب و تصميم‏ و اراده خودش بايد كارها را انجام بدهد ، يك موجود آزاد مختار . اين‏ موجود آزاد مختار زندگيش هم يك زندگی اجتماعی است ، همين كه گفته‏اند مدنی بالطبع است ، يعنی اگر بخواهد انفرادی زندگی كند نمی‏تواند باقی‏ بماند ، بقای او به همين است كه اجتماعی زندگی كند ، اصلا ساختمانش به‏ گونه‏ای است كه بايد با كمك يكديگر زندگی كنند ، چه از نظر استعدادهای‏ جسمی و چه از نظر استعدادهای روحی و معنوی‏ای كه دارد ، آنگاه زندگی‏ اجتماعی‏اش مشروط به وجود يك ايمان است ، يعنی آن حالت طبيعی و غريزی‏ای كه خودش دارد كه هر فردی فقط منفعت خودش را می‏خواهد و بس ، و منفعت خودش را بر مصلحت [ جمع ] مقدم می‏دارد ، قادر نيست كه زندگی‏ اجتماعی او را اداره كند ، بايد يك ايمانی بر وجودش حكومت كند كه به‏ موجب آن ايمان ، قوانين و مقرراتی كه به خاطر مصالح اجتماعی وضع شده‏ است ( حالا يا من جانب الله يا از جانب خود مردم ، كه البته لااقل‏ اصولش بايد من جانب الله باشد ) ،

پاورقی : . 1 [ آنها وقتی می‏گويند " وجوب " يعنی ضروری است ] .