نظري به نظام اقتصادي اسلام - صفحه : 219

نظر جلوی خريدار گرفته شود راه زندگی فروشنده به كلی مسدود می‏شود پس‏ منفعت فروشنده ايجاب می‏كند كه اباحه اقتضائی نسبت به خريدار هم باشد . ) ولی در فقه ما اين مطلب به اين صورت عنوان نشده است . اما اضطرارهايی كه حتی خود مضطر هم احساس نمی‏كند كه از طرف جامعه‏ مضطر و بيچاره شده است و خيال می‏كند از قبيل نقصان عضوی در خلقت است ، كه اصلا در فقه اسلامی تحت عنوان " اضطرار " نيامده است تا حكم آن معين‏ شود ، ولی به حكم اين كه اسلام حقوق را محترم می‏شمارد و عدالت را لازم‏ می‏داند و هرگونه ظلم و اجحاف و استثماری را حرام می‏شمارد بايد گفت اين‏ گونه سوء استفاده‏ها از بيچارگی مردم حرام است . يكی از چيزهايی كه توازن و تعادل اجتماعی را به هم می‏زند وجود " باتلاقهای " اجتماعی است ، يعنی مواد توليدی به گودالهای ويل بريزد . وجود كارخانه‏های اسلحه سازی در دنيا كه در اثر رقابت زمامداران پيدا می‏شود از اين قبيل است . بايد به دست آورد كه مثلا امريكا سالی چقدر ثروت عمومی را صرف ساختن اسلحه می‏كند و مقايسه شود با بهداشت . گاهی‏ بيرون رفتن آن مواد از كشور برای خارجيها سبب اين باتلاقها می‏گردد و گاهی‏ وجود طبقات مفتخوار و مصارف غلط سبب می‏شود ، از آن جمله است وجود ارتشها و قوای انتظامی زائد و احيانا عليه مردم . مسلما اگر در جامعه‏ای افراد آن جامعه بيش از حد معمول كار كنند ، مثلا پانزده ساعت و هجده ساعت كار كنند و معذلك نتوانند زندگی خود را تأمين‏ كنند آن جامعه بيمار است . علت آن