تعليم و تربيت در اسلام - صفحه : 348

انجام می‏دهم و عبادت می‏كنم ، پس نيازی به آن عبادت كه روحش ذكر خدا و خلوت با خدا و فراموش كردن غير خدا و انقطاع از غير خداست نيست . نه‏ ، آن عبادت در جای خودش به هر حال لازم است . اگر آن نباشد ، اين صورت‏ نمی‏گيرد . و آن يعنی كاری كه محض عبادت است و هيچ مصلحتی غير از عبادت ندارد . ما در اسلام دو جور كار داريم ، يك كار را اصطلاحا می‏گويند عبادت محض‏ ، يعنی كاری كه مصلحتی غير از عبادت ندارد ، مثل نماز . يك كارهای ديگر داريم كه مصلحتهای زندگی است و ما می‏توانيم آنها را به صورت عبادت‏ درآوريم و بايد هم درآوريم . پس مطلبی كه جنابعالی فرموديد كه هر كار وقتی كه در راه رضای خدا و برای خدا باشد عبادت است ، بسيار مطلب‏ درستی است ولی به شرط اينكه اشتباه نشود كه پس اين بی‏نياز كننده ماست‏ از آن عبادتيكه اصلا كارش فقط اين است كه انسان توجه به خدا دارد و استغفار می‏كند . نه ، اين ، انسان را از آن بی‏نياز نمی‏كند . پيغمبر هم‏ هيچوقت خودش را از آن بی‏نياز نمی‏دانست ، اميرالمؤمنين هم خودش را از آن بی‏نياز نمی‏دانست ، و هيچ انسانی از آن بی‏نياز نمی‏شود . س : آيا انسان در كارها به هر حال تحت تأثير يك ميل نيست ؟ وقتی‏ انسان كاری را انجام می‏دهد ، يا به خاطر حفظ آبرو است يا به خاطر مصلحت‏ خود و يا به خاطر دستور دين كه اگر آن را انجام ندهد در خود احساس‏ ناراحتی می‏كند . پس به هر حال انسان كار را تحت تأثير يك كشش و يك‏ نيرو انجام می‏دهد و اراده مستقل نيست . . .