عدل الهي - صفحه : 250

اين جمله عين مضمون يكی از آيات كريمه قرآن است : « قل ما كنت بدعا من الرسل و ما ادری ما يفعل بی و لا بكم »( 1 ) . " بگو من ، از ميان پيامبران ، نو ظهور و تازه نيستم ، و خبر ندارم كه‏ با من يا با شما چگونه رفتار می‏شود " ( 2 ) . نظير اين جريان در مرگ سعد بن معاذ هم نقل شده است . در آن قضيه ، وقتی كه مادر سعد در بالين وی مشابه همين جمله را می‏گويد رسول اكرم ( صلی‏ الله عليه و آله و سلم ) می‏فرمايد : ساكت باش ، بر خدا حتم نكن : " لا تحتمی علی الله " يعنی از پيش خود در كاری كه مربوط به خداست قضاوت‏ حتمی نكن ( 3 ) .

2 دينی جز اسلام پذيرفته نيست

نكته ديگری كه قبل از ورود در اصل بحث می‏بايد روشن گردد اين است كه‏ بحث درباره نيكوكاريهای نامسلمانان را به دو گونه می‏توان طرح كرد و در حقيقت دو بحث است : يكی اينكه آيا دينی غير دين اسلام مقبول است و يا دين مقبول منحصر به

پاورقی : . 1 احقاف / . 9 . 2 ممكن است اين اشكال در اذهان پديد آيد كه مفاد اين آيه با آنچه‏ مسلم و قطعی ميان مسلمين تلقی شده است كه رسول اكرم ( صلی الله عليه و آله و سلم ) از مقام و محمود خويش در قيامت و از شفاعت خويش برای‏ برخی از گنهكاران اطلاع داده است منافات دارد ، بلكه با وعده‏ای كه در برخی آيات كريمه رسيده است از قبيل " و لسوف يعطيك ربك فترضی " و يا " ليغفر لك الله ما تقدم من ذنبك و ما تأخر " منافات دارد . جواب اين است كه مفاد آيه كريمه همانطور كه از مضمون حديث بالا نيز دانسته می‏شود اين است كه نتيجه اعمال انسان و بالاخره سرنوشت انسان كه‏ عاقبت به كجا می‏انجامد برای هيچكس قطعی و روشن نيست ، فقط خداوند است‏ كه از عاقبت قطعی آگاه است و اگر ديگران آگاهی می‏يابند تنها به وسيله‏ وحی الهی است . پس آيه‏ای كه نفی می‏كند اطلاع بر سرنوشت نهايی را ، مربوط است به اينكه پيغمبر يا كس ديگر با اتكاء و اطمينان به خود و عمل‏ خود پيش‏بينی كند ، و اما آياتی كه نشان می‏دهد پيغمبر اكرم از عاقبت امر خود و يا ديگران آگاه است به حكم وحی الهی است . . 3 بحار الانوار ، چاپ آخوندی‏ج 6 ص 261 ، و چاپ كمپانی‏ج 3 ص 165.