آشنايي با علوم اسلامي 2 - صفحه : 207

كالاهای اين جهان دور نگهدارد و جهان را عملا رها سازد . در حقيقت شعار آنها را بايد در اين مصراع ناصر خسرو جست : " رهائيت بايد رها كن جهان‏ را " . متقدمان از كلبيان ، از قبيل انتيس تنس و ديوژن اگر چه سادگی و بی‏ نيازی را توصيه می‏كردند ، درستكاری را كنار ننهاده بودند ، ولی متأخران‏ آنها نسبت به همه چيز لاقيد و سهل انگار شده بودند حتی اصول درستكاری . بی اعتنائی به همه انسانها و همه اصول و همه عواطف را داخل در مفهوم‏ استغنا و آزادگی كرده بودند . از مردم قرض می‏گرفتند و نمی‏دادند . با زبان مردم را آزار می‏دادند . لهذا تدريجا كلمه " كلبی " مفهوم " سگ‏ منشی " به خود گرفت . كلبيان روش اخلاقی و در حقيقت حكمت عملی خود را از سادگی آغاز كردند و تدريجا به بی غمی و بی عاطفگی و متأثر نشدن در غم خويشان و دوستان كشيد و بالاخره به رفتاری ددمنشانه در مورد ديگران منتهی شد . در جوهر اخلاق كلبی ، تا آنجا كه به " استغناء نفس " مربوط می‏شود ، عنصری درست می‏توان يافت ، ولی آنجا كه به نام " استغناء نفس ة عواطف و احساسات لطيف انسانی نفی می‏شود و كم كم رفتارهای ضد عاطفی‏ مجاز شمرده می‏شود ، و آنجا كه از " استغناء نفس " به عنوان گريز از جامعه و مبارزه با تمدن تعبير می‏شود ، مسلما عناصری نادرست در اين مكتب‏ راه يافته است . مجموعا فلسفه‏هائی از قبيل فلسفه اخلاقی كلبی در هر جامعه رخنه كند ، مسلما لطمه عظيم وارد می‏آورد .