نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 270

انقلاب فرانسه از انقلاب انگليس و انقلاب روسيه از هر دو شديدتر بود ولی‏ چنانكه می‏دانيم بايد بنياد همه انقلابها را در زندگی اقتصادی جامعه يعنی‏ مجموع كاركردهائی كه جامعه برای بقای خود صورت می‏دهد جست ، پايه زندگی‏ اقتصادی روابطی است كه بين گروههای انسانی با طبيعت برقرار می‏شود و توليد نام دارد " . از اينجا وارد بحث توليد و وجه توليد و اين حرفها می‏شود كه مربوط به بحث ما نيست .

تكامل اجتماعی :

در فصل 26 كه آخرين فصل هست ، بحث تكامل اجتماعی را مطرح می‏كند ، ادعا می‏كند كه يك عده اساسا منكر تكامل اجتماعی هستند و بعضيشان قائل به‏ دور اجتماعی و بعضی هم قائل به تنزل اجتماعی هستند . آنها كه قائل به دور اجتماعی هستند ، مدعی هستند كه جامعه يك مرحله‏ای‏ دارد ، به يك مرحله بالاتر و از آن به بالاتر می‏رسد ولی در نهايت امر بر می‏گردد سرجای اولش و باز از نو شروع می‏كند ، و شواهدی هم از تاريخ برای‏ نظر خودشان ذكر می‏كنند . اين نظريه را به ابن خلدون نسبت می‏دهند و توين‏ بی مورخ و جامعه شناس معروف دنيای معاصر كه خيلی مريد ابن خلدون است و به نظريات او احترام می‏گذارد ، هم تابع همين نظريه است . قبلا گفته‏ايم‏ كه آقای طباطبائی هم از آيات قرآن چنين استنباط می‏كنند كه جامعه دارای‏ يك حيات واقعی است و به همين دليل تولد و رشد و مرگ دارد . و هر واحد اجتماعی و هر امتی در نهايت امر محكوم به نيستی و نابودی است . تاريخ‏ عالم هم همين مطلب را حكايت می‏كند . كدام تمدن از تمدنهای عالم باقی‏ مانده است تمام تمدنهائی كه ظهور كرده‏اند يك روزی هم افول كرده‏اند ، راجع به خود اسلام تعبير جالبی از حضرت رسول ( ص ) وارد شده است كه‏ فرموده‏اند : " « كالشمس تطلع علی قوم و تغرب عن قوم » " ، يعنی خود اسلام كه عامل ترقی است ضرورت ندارد كه هميشه در يك جامعه‏ای ثابت‏ بماند ، بر قومی طلوع می‏كند ، بعد قوم ديگری آنرا می‏گيرند و قوم اول رها می‏كنند ، شمس باقی می‏ماند اما آن مردمی كه اين شمس بر آنها طلوع می‏كند هميشه يكی نيستند . آنهائی كه قائل به تنزل هستند ، می‏گويند اساسا كون در تنزل است ، يعنی‏ جامعه بشر در تنزل است ، و اينها معمولا ديندارها را پيرو چنين نظری‏ می‏دانند و آنها را بدبين به اوضاع عالم و جامعه انسانی می‏دانند و مدعی‏ هستند كه آنها گذشته را از آينده كاملتر می‏دانند و از يك كشيشی نقل‏ می‏كند كه پيرو چنين نظريه‏ای بوده است .

دلائل منكرين تكامل :

منكرين تكامل كه تكامل را در كل جامعه انسانی ( و نه در يك جامعه خاص‏ ) منكر هستند ادله‏ای برای مدعای خود ذكر می‏كنند : می‏گويند در امور طبيعی‏ تكامل يك معنای واقعی دارد كه همان تكاملی است كه در مورد جاندارها وجود دارد . در آنجا می‏شود مثلا انسان را با يكی از حشرات مقايسه كرد و گفت كه يك حيوان كاملتری هست ،