فطرت - صفحه : 167

- كه فويرباخ اين را ديگر جزء وجود انسان دانسته و ناچار برای آن اصالت‏ قائل شده است - ، و آن همانی است كه دارای يك سلسله فضائل است ، شرافت ، كرامت ، رحمت ، خوبی ، نيكی ، همه اين حرفها در آنجاست . بعد می‏گويد كه انسان ( ناچار بايد بگويد كه همه انسانها اينجور هستند ) تن‏ می‏دهد به دنائتها يعنی تابع جنبه سفلی وجودش می‏شود ، بعد كه تابع جنبه‏ سفلی وجود خودش شد می‏بيند آن جنبه‏های علوی با خودش جور در نمی‏آيد ، چون‏ خودش حالا شده يك حيوان پست منحط . بعد در حالی كه همين شرافتها و اصالتها در خودش است فكر می‏كند كه پس اينها در ماورای اوست ، و خدا را بر اساس وجود خودش می‏سازد . يك فيلسوف فرنگی گفته است كه در تورات آمده است : " ان الله خلق‏ آدم علی صورته خدا آدم را بر صورت خويش آفريد ، يعنی آدم را نمونه‏ صفات كماليه خودش قرار داد " آن فيلسوف فرنگی گفته ولی قضيه بر عكس‏ است : انسان خداوند را بر سيرت خود آفريد يعنی انسان چون دارای يك‏ طبيعت ذاتی كمالی‏ای بود كه در آن طبيعت همه ، شرافت و كمال و رحمت و غيره بود و اينها را از خودش جدا كرد و با خودش بيگانه شد آنگاه فكر كرد كه اينها از آن وجودی است ماورای من ، و فكر نكرد كه همه اينها در درون خودش است . پس ، از اينجا - به قول او - انسان خودش با خودش بيگانه شد يعنی‏ برخی امور را كه در وجود خودش بود از وجود خودش انتزاع كرد ، و فرض‏ كرد كه اينها در ماورای وجود اوست . ولی می‏گويد تدريجا اين جنبه ماورايی‏ نزديك شده . اول از انسان دور شد ، در خدايان مذاهب بدوی خيلی دور بود ، بعد در خدای يهود [ نزديكتر