درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 272

درست شد و تفكر به تفكر ديالكتيكی تبديل شد . البته حركت به همان نحوی‏ كه خود اينها تعبير می‏كنند وگرنه ما هم قائل به اصل حركت هستيم ، بلكه‏ بنابر تعبير ديالكتيكی از حركت ، كه حركت همان جمع ميان وجود و عدم‏ است حقيقه ، همان جمع ميان نقيضينی كه قدما محال می‏دانستند . اين حرفی‏ است كه اينها دارند . به اين مطلب بايد كاملا توجه كرد .

حركت و توجيه ثبات بنابر اصالت وجود

در سخنان ملا صدرا مطالبی مطرح شده كه اگر چه زمانی آنها را مطرح كرده‏ كه هنوز اين حرفها در دنيا نبوده و اگر هم می‏بوده هم به گوش ملاصدرا نمی‏رسيد چون زمان او مقارن با زمان دكارت است نه با زمان هگل كه شايد يك قرن و نيم از يكديگر فاصله دارند ولی گوئی آن سخنان را برای پيشگيری‏ اين حرفها مطرح كرده است ، يعنی سخنانی بوده كه خود بخود پيشگيری می‏كرده‏ است . او از راهی كه خودش طی كرد منتهی شد به اصالت وجود و اعتباريت‏ ماهيت . اصالت وجود مسائل زيادی به دنبال خود آورد . و شايد اگر كسی‏ قائل به اصالت ماهيت می‏شد مجبور بود كه همان حرف هگل را قبول كند . يعنی بنابر اصالت ماهيت شدن توجيه نداشت . يكی از آن مسائل كه لازمه‏ اصالت وجود است ، اين است كه : "

كون المراتب فی الاشتداد
أنواعا استنار للمراد

" ( 1 ) يعنی اگر ماهيت اصيل باشد و نه وجود حركت قابل توجيه نيست . ملا صدرا هم يكی از پايه‏های سخنش مسأله حركت است . اين مطلب دقيق و مفيدی است‏ كه آن را جز در اين جزوه ( 2 ) ذكر نكرده‏ام و در اين جزوه هم به تفصيلی‏ كه حالا می‏گويم نيست . انشاء الله اگر شد می‏خواهم دنباله همين مقاله را بنويسم . يكی از پايه‏های فكری كه منجر به اصالت وجود شد همين بود كه با اصالت ماهيت حركت قابل توجيه نبود . او برای اينكه حركت را توجيه كند چنين نتيجه

پاورقی : 1 - شرح منظومه حاج ملا هادی سبزواری ( ره ) . 2 - اشاره به مقاله تضاد در فلسفه اسلامی است .