حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 62

قهرا در خارج وجود دارد ، ولی در يك حركت از نقطه الف مثلا به نقطه اين‏ حركت تدريجا حادث می‏شود يعنی در هر آنی ( كه " آن " البته امر فرضی‏ است ) كه در نظر بگيريم برای حركت حدوثی است غير از آن قبل و در آن‏ بعد هم همين طور حدوثی غير از اين آن دارد ، همين طور خود " آن " را اگر به دو جزء تقسيم كنيم باز حدوث " آن " قبلش غير از حدوث آن بعد است ، در هر آن كه حادث می‏شود " آن " قبل معدوم می‏گردد يعنی حركت‏ معين در زمان معين را می‏توان يك موقع در ذهن به اعتبار قبل و بعدها و حدوث و فناها و خلاصه مراتب مختلف زمانی نگريست در اين نگاه حركت‏ امری است ممتد و زمانی كه حدوث و فنای مستمر است ، از طرفی همين حركت‏ معين را يعنی مجموع مسافت طی شده را می‏توان به عنوان يك حد نگريست و مجموعه زمانهای طی اين مسافت را هم به عنوان پاره ای واحد از زمان لحاظ كرد ، يعنی اگر اجزاء حركت را با خودشان قياس نكنيم در اين حالت حركت‏ يك امر واحد شخصی است . مثلا به يك حركت از نقطه الف به نطفه ب كه‏ يك دقيقه طول می‏كشد ، گاهی از آن جهت كه اول و وسط و آخر و اجزای‏ كوچكتر دارد نظر می‏شود و گاه از اين حيث كه يك حركت است و اول و آخر و وسط ندارد ، يك واحد بيشتر نيست ، حركتی است كه يك دقيقه يا يك‏ ساعت يا يك سال طول می‏كشد ، به اين اعتبار دوم حركت اجزاء ندارد وحدت‏ محض است و چون واحد است حدوث تدريجی ندارد و به طريق اولی هم فنای‏ تدريجی ندارد ، همه اش حدوث است ، امری است كه در يك لحظه " آن " حادث می‏شود و آنگاه در زمان ادامه پيدا می‏كند و دارای بساطت است ، البته بساطت اعتباری نه حقيقی . خلاصه حرف ايشان اين است كه حركت به عنوان يك امر ممتد خارجی يك‏ بار به اعتبار جنبه وحدتی كه در هر حركت معينی وجود دارد كه ما به همان‏ لحاظ در تمام طول حركت خود را با يك امر مواجه می‏يابيم ، مورد توجه‏ قرار می‏گيرد ، به عنوان يك كل مشاهده می‏شود ( چون واحد از آن جهت كه‏ واحد