خدمات متقابل اسلام و ايران - صفحه : 558

او زحمت و دردسر فراهم می‏كرده است . بيهقی می‏نويسد اوتالی بوعلی بود اما در خلق ضيقی داشت و در تعليم و تصنيف ضنتی . . . روزی به حضرت شهاب الاسلام ، الوزير عبدالرزاق بن‏ الفقيه درآمد وامام القراء ابوالحسين الغزالی حاضر بود ، در اختلاف قراء درباره آيتی بحث رفت چون امام ( خيام ) حاضر شد شهاب‏الاسلام گفت علی‏ الخبير سقطنا . . . او وجوه اختلاف قراء بيان كرد و هر وجهی ( را ) علتی‏ بگفت ، پس امام ابوالفخر گفت كثرالله مثلك فی العلماء ) ( 1 ) . تاريخ تولدش معلوم نيست ، تاريخ وفاتش را 517 و 526 گفته‏اند . قدر مسلم اينست كه عمر طويل كرده ( در حدود نود سال ) ( 2 ) اما اينكه محضر درس بوعلی را درك كرده باشد ، بسيار بعيد است . اگر او بوعلی را ( معلم ) خود می‏خواند از آن جهت است كه شاگرد مكتب بوعلی است ، نه‏ شاگرد شخص او . و علی‏الظاهر نزد شاگردان بوعلی تحصيل كرده است . 4 - ابوحامد ، محمدبن محمدبن محمدبن احمد غزالی طوسی . اگر چه او را در رديف فلاسفه به معنی مصطلح شمردن صحيح نيست ، او خود را فيلسوف‏ نمی‏شمارد بلكه مخالف فلسفه و فلاسفه مخصوصا ابن سينا است و فلسفه را نزد استاد نخوانده بلكه سه سال بمطالعه فلسفه پرداخته سپس كتاب مقاصد الفلاسفه را نوشته و بعد تهافت الفلاسفه را كه از كتب مهم دوره اسلامی‏ است . ضد فلسفه در جهان اسلام زياد بوده‏اند ، اما هيچكس بقدرت غزالی نبوده‏ است ، اگر به فاصله كمی افرادی نظير سهروردی و خواجه نصيرالدين ظهور نكرده بودند غزالی بساط فلسفه را برچيده بود ( 3 ) .

پاورقی : ( 1 ) ترجمه تتمه صوان الحكمة صفحه 71 - . 72 ( 2 ) مقالات و بررسيها دفتر پنجم و ششم صفحه . 242 ( 3 ) برای اطلاع از تاريخ و انديشه غزالی رجوع شود به كتاب غزالی نامه‏ آقای جلال همائی و كتاب فرار از مدرسه آقای دكتر عبدالحسين زرين كوب‏ استادان دانشگاه تهران .