جامعه و تاريخ - صفحه : 121

كه علت در مرحله واقعيت و ثبوت ، بر معلول تقدم و اولويت دارد ، در مرحله شناخت و اثبات نيز تقدم و اولويت دارد . پس اولويت بنياد اقتصادی تنها اولويت عينی و وجودی نيست ، ذهنی و شناختی و اثباتی نيز هست . كتاب تجديد نظر طلبی از ماركس تا مائو در توضيح اين مطلب می‏گويد : " در تحليل انقلابهای اجتماعی نبايد درباره كشمكشهای اجتماعی از روی‏ شكل سياسی ، حقوقی و ايدئولوژيكی آنها داوری كرد ، بلكه برعكس ، بايد آنها را به وسيله تناقض ميان نيروهای مولد و روابط توليدی توضيح داد . ماركس جدا ما را از چنين داوريهايی برحذر می‏دارد ، زيرا اولا واقع بينانه‏ نيست ، و معلول يعنی شكلهای سياسی ، حقوقی و ايدئولوژيكی را به جای علت‏ كه تناقضها و دگرگونيهای اقتصادی است می‏گذارد ، ثانيا سطحی است ، چون‏ به جای نفوذ در اعماق جامعه و جستجوی علل حقيقی ، در سطح آن می‏ماند و به‏ آنچه بلافاصله عرضه می‏گردد اكتفا می‏كند ، ثالثا وهمی است ، چون روبناها كه بطور كلی ايدئولوژيكی‏اند جز توهم يعنی تصوير نادرست واقعيت نيستند ، لكن به جای موضوع واقعی تحليلی ، تصوير نادرست آن را گرفتن مسلما ما را به اشتباه می‏كشاند " ( 1 ) . آنگاه از كتاب آثار برگزيده ماركس و انگلس چنين نقل می‏كند : " همانگونه كه درباره يك فرد از روی انديشه‏ای كه نسبت به

پاورقی : . 1 تجديد نظر طلبی از ماركس تا مائو ، ص . 155