درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 53

ذات باشند فقط به اين صورت ممكن است كه يكی از آن دو مبهم باشد بطوريكه آن " مبهم " در شكم آن " غير مبهم " وجود داشته باشد . جنس‏ بخودی خود حقيقی نيست ، بلكه با فصل ، حقيقی می‏شود و مجموع جنس و فصل‏ حقيقت نوع را تشكيل می‏دهد . اكنون اگر جنس را بدست آورديم ( حالا كاری نداريم كه چگونه بدست آمده‏ است ) معانی‏ای بر آن عارض می‏شود كه همه آن معانی نمی‏تواند فصل باشد . چون يك ماهيت فقط يك فصل دارد يا بعبارت ديگر فقط يك نوع و يك ذات‏ است نه ذوات متعدده . حيوان است كه راه می‏رود ، صدا می‏كند ، می‏خندد ، ابيض است ، متحرك است ، ساكن است ، درك كليات می‏كند ، . . . همه‏ اين معانی بر حيوان كه جنس است عارض می‏شود . حال كداميك از اينها است كه وقتی بر حيوان لاحق می‏شود انسان را بوجود می‏آورد ؟ آيا تشخيص فصول از غير فصول برای بشر مقدور است ؟ آيا پيدا كردن حد تام برای بشر مقدور است يا نه ؟ اين بحث در فلسفه قديم بكمال بوده ، شيخ و فارابی و ملاصدرا هم بحث‏ كرده‏اند . در فلسفه‏های امروز هم خيلی بحث شده است ، كه امروزی‏ها بكلی‏ گفته‏اند كه چنين چيزی مقدور و ممكن نيست و ما فقط به چيزهائی اكتفا می‏كنيم كه مميز يك ماهيت از ماهيت ديگر است . شيخ هم معترف به عجز است اما نه بطور كلی . و ( در شفا ) می‏گويد ممكن است برای بعضی از ذوات بتوانيم حد تام را پيدا كنيم و در بسياری از اشياء نتوانيم حد تام‏ را پيدا كنيم . شيخ می‏گويد ما می‏توانيم قوانينی كه فصل را از غير تشخيص‏ می‏دهد پيدا كنيم اما پياده كردن اين قوانين در موارد و مصاديق يا تشخيص‏ حصول اين ملاكها در يك مورد مشكل و احيانا غير مقدور است . اكنون اين ملاك‏ها چيست ؟ اين ملاك‏ها عبارتند از : 1 - مقسم باشد ، يعنی جنس ، حاصر آن معنا باشد . 2 - لازم باشد ، يعنی چيزی نباشد كه گاه در يك شی‏ء باشد و گاه نباشد . فصل هيچگاه از جنس خود انفكاك ندارد ، چون جنس و فصل موجودند بوجود