فلسفه تاريخ1 - صفحه : 190

قرآن تاريخ می‏تواند " عبرت " و درس آموز باشد مسأله پيش بينی تاريخ‏ هم چنين است آيا تاريخ می‏تواند حوادث آتی را پيش بينی كند ؟ آيا ما می‏توانيم از ضوابط گذشته پيش بينی كنيم كه تاريخ بشريت مثلا در سال 2000 چگونه خواهد بود ؟ اين نيز تابع اصل تعميم است كه ما تا چه اندازه‏ بتوانيم قوانين كلی برای تاريخ كشف كنيم اصلا اين دو مسأله " درسهای‏ تاريخ " و " پيش بينی تاريخ " هر دو يك مسأله است " درس " می‏گوييم از اين جهت كه چگونه عمل كنيم ، و " پيش بينی " می‏گوييم از آن جهت كه می‏خواهيم كشف كنيم ، و هر درسی تابع پيش بينی است هر دو يك مسأله است و جدا كردن اين دو ، كار صحيحی نبوده است . پس اصل مسأله اين است كه آيا تاريخ فقط وقايع جزئی است و از اين‏ وقايع نمی‏شود اصول كلی استخراج كرد يا می‏شود ؟ اگر می‏شود به چه دليل‏ می‏شود ؟ كه مؤلف اين كتاب دليلش را ذكر نكرد ما گفتيم دليلش طبيعت‏ انسان است و اگر نمی‏شود چرا نمی‏شود ؟ آيا انسان طبيعت مشخصی ندارد ؟ يا نه ، از بس پيچيده است كشف كردن دقيق آن كار مشكلی است . آنچه مسلم است اين است كه [ برای تاريخ ] تا حدودی قوانين كلی می‏شود كشف كرد و تا حدود قوانين كلی ، از تاريخ می‏توان درس آموخت و تا حدود همان قوانين كلی ، پيش بينی هم می‏توان كرد . در اينجا بعد از آنكه مثالهايی ذكر می‏كند درباره درسها كه مثلا جامعه‏ روم از جامعه يونان عبرت گرفت يعنی آن را الگوی خود قرار داد و از آن‏ استفاده كرد و بعد انگليسيها در دوره های اخير از مطالعه در تاريخ روم‏ استنباطها و استفاده ها كردند بحثی را مطرح می‏كند كه اصلا اين تمايزی كه‏ شما بين علم و تاريخ ذكر می‏كنيد و درباره علم می‏گوييد كه صددرصد می‏تواند پيش بينی كند ، علم هم صددرصد نمی‏تواند پيش بينی كند شما اين را يك‏ امر مسلم نگيريد ، زيرا قوانين علمی هم آن قاطعيتی را كه از آن انتظار می‏رود ندارد .