عدل الهي - صفحه : 257

عليهذا هيچكس بيجهت نزد خدا عزيز نيست و هيچكس هم بيدليل خوار و مطرود نمی‏شود ، خدا با كسی نسبت خويشاوندی و يا همشهری گری ندارد ، هيچكس هم سوگلی و عزيز دردانه خدا نيست . چون نسبت خدا با همه موجودات يكسان است ديگر دليلی ندارد كه عمل‏ نيك از يك نفر مقبول باشد و از يك نفر ديگر مقبول نباشد ، اگر اعمال‏ يكسان باشند جزاء آنها هم يكسان خواهد بود ، زيرا فرض اين است كه نسبت‏ خدا با همه مردم يكسان است ، پس عدالت ايجاب می‏كند خداوند به همه‏ بندگانی كه كار نيك انجام می‏دهند - اعم از مسلمان و غير مسلمان - يكسان‏ پاداش بدهد . ب . مقدمه دوم اينكه : خوبی و بدی اعمال ، قراردادی نيست بلكه واقعی‏ است . به اصطلاح علمای كلام و علمای فن اصول فقه ، " حسن " و " قبح " افعال ، ذاتی است ، يعنی كارهای نيك و زشت ذاتا متمايزند ، كارهای‏ خوب ذاتا خوب هستند و كارهای بد ذاتا بدند . راستی ، درستی ، احسان ، خدمت به خلق . . . ذاتا نيكند ، و دروغ و دزدی و ستمگری طبعا بدند . خوب بودن " راستی " و بد بودن " دروغ " نه بدان جهت است كه خدا به‏ آن امر كرده است و از اين نهی كرده است ، بلكه بر عكس است ، چون " راستی " خوب بوده است خدا به آن امر فرموده و چون " دروغ " بد بوده‏ است خدا از آن نهی فرموده است . به عبارت كوتاه تر امر و نهی خدا تابع‏ " حسن " و " قبح " ذاتی افعال است ، نه بر عكس . از اين دو مقدمه چنين نتيجه می‏گيريم كه چون خداوند اهل تبعيض نيست و چون عمل نيك از هر كس نيك است ، پس هر كس كار نيك بكند ضرورتا و الزاما از طرف خدای متعال پاداش نيك خواهد داشت . عينا به همين بيان در مورد كارهای زشت و گناه هم تفاوتی بين ارتكاب‏ كنندگان نيست .

پاورقی : > نكته جالبی كه در اين جمله هست اين است كه وقتی خدا را به دوری‏ توصيف می‏كند صفتی از صفات مخلوقات را شاهد آن ذكر می‏كند و آن ديدن‏ است : " كسی نمی‏تواند او را ببيند " و زمانی كه خدا را به قرب توصيف‏ می‏كند صفتی از صفات خدا را دليل آن می‏آورد و آن حضور و آگاهی خداست . آنجا كه سخن از كار ماست ، خدا را به دوری نسبت می‏دهيم و آنجا كه سخن‏ از كار او است صفت قرب را به او نسبت می‏دهيم . سعدی نيكو آورده است :

يار نزديك تر از من به من است
و اين عجب تر كه من از وی دورم
چه كنم با كه توان گفت كه دوست
در كنار من و من مهجورم