توحيد - صفحه : 252

اين آيه هست كه : "« و لو لا دفع الله الناس بعضهم ببعض لفسدت الارض‏ " ( 1 ) اگر اين طور نبود كه خداوند بعضی از مردم را به وسيله بعضی ديگر دفع می‏كند ، زمين فاسد و خراب می‏شد . به هر حال اين هم خودش به تنهايی‏ [ با خداشناسی ناسازگار ] نيست .

نظريه مالتوس و حكيمانه بودن خلقت

بله ، يك مطلب هست كه ما آن را در اين مبحث نمی‏خواهيم طرح كنيم ، در آن مبحثی كه تحت عنوان " خير و شر حكمت بالغه " داريم ، به عنوان‏ ايرادات ذكر می‏كنيم و آن مطلب مهمی هم هست كه البته مورد توجه قدما نبوده چون آن را كشف نكرده بودند و آن اينكه : همين حرفی كه مالتوس گفته است ( عدم توازن ميان مقدار توليد در جاندارها و مقدار مواد غذايی موجود در طبيعت ) ممكن است به عنوان يك‏ دليل مخالف بر دليل نظام خلقت آورده شود . ببينيد ، يك وقت صحبت در اين است كه اين دليلی كه به عنوان نظام خلقت می‏آوريد ، خود اين اصلا دليل نيست ، يك حرف ديگر حرفی است كه نفس آن حرف از قديم بوده ولی‏ نه در اين مورد و آن اين است كه اگر در دنيا در بسياری از موجودات ، نظاماتی ديده می‏شود كه زياد هم هست در گوشه و كنار لانظامهايی هم ديده‏ می‏شود . اگر آن نظامات قابل توجيه نيست مگر با فرض خدای صانع حكيم و مدبر ، آن لانظامها هم باز با فرض وجود خدا قابل توجيه نيست . مثال‏ می‏زنند به ناقص الخلقه‏ها ، آدمهای شش انگشتی يا پستان برای مرد ( می‏گفتند مرد چرا پستان داشته باشد ؟ اين چيزی است لغو و بی‏اثر ) و از اين قبيل چيزها . اين حرفی كه اينها می‏گويند كه تقريبا امروز ديگر مسلم‏ شده است كه همين طور هم هست كه هيچ توازنی ميان ميزان توليد در جاندارها و مواد غذايی كافی برای آنها در عالم وجود ندارد و اين توازن را قحطيها ، جنگها ، زد و خوردها ، تنازع بقاها و . . . به وجود می‏آورد ، آيا اين با حكيمانه بودن اين نظام سازگار است يا سازگار نيست ؟ اين را ما جداگانه در آنجا بحث می‏كنيم ، ولی فعلا بحث در اين است كه آيا خود اين دليل " نظام " ما در موردی هم كه استعمال دارد ، ضعيف می‏شود يا ضعيف نمی‏شود ؟

پاورقی : . 1 بقره / . 251