آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 27

لهذا در تعريف منطق می‏گويند : آله قانونيه تعصم مراعاتها الذهن عن‏ الخطا فی الفكر . يعنی منطق ابزاری است از نوع قاعده و قانون كه مراعات‏ كردن و به كار بردن آن ذهن را از خطای در تفكر نگه می‏دارد . فايده منطق از تعريفی كه برای منطق ذكر كرديم فايده منطق نيز روشن می‏شود . معلوم‏ شد فايده منطق جلوگيری ذهن است از خطای در تفكر ، ولی از تعريف نامبرده‏ روشن نشد كه منطق چگونه جلوی خطای در تفكر را می‏گيرد . توضيح كامل اين‏ مطلب موقوف به اين است كه ما قبلا ولو اجمالا با مسائل منطقی آشنا شده‏ باشيم . ولی ما به طور اجمال در اينجا اين مطلب را بيان می‏كنيم . در اينجا لازم است فكر را تعريف كنيم ، زيرا تا تعريف فكر به مفهومی‏ كه منطق در نظر دارد روشن نشود ، ابزار بودن منطق برای فكر و به عبارت‏ ديگر " خطا سنج " بودن علم منطق برای فكر ، روشن نمی‏شود . تفكر عبارت است از مربوط كردن چند معلوم به يكديگر برای به دست‏ آوردن معلوم جديد ، و تبديل كردن يك مجهول به معلوم . در حقيقت تفكر عبارت است از سير و حركت ذهن از يك مطلوب مجهول به سوی يك سلسله‏ مقدمات معلوم ، و سپس حركت از آن مقدمات معلوم به سوی آن مطلوب برای‏ تبديل آن به معلوم . لهذا در تعريف فكر گاهی گفته شده است : " ترتيب امور معلومه لتحصيل امر مجهول " .