درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 187

مشروط به وجود فلان شرط ، واجب‏الوجود با لذات باشد و اگر آن شرط نباشد واجب الوجود نيست . در واجب‏الوجود بالغير اين حرفها درست است . يعنی‏ ممكن است كه يك شی‏ء كه ممكن بالذات است مشروط به فلان شرط واجب باشد و اگر آن شرط موجود نباشد واجب نيست . اين در واجب بالغير می‏آيد . شيئی كه واجب بالذات است امكان ندارد كه وجوب وجودش مشروط به شی‏ء ديگر باشد . شيخ می‏گويد تازه اين هم دو گونه است - در اينجا نيز دوباره عبارت شيخ‏ بيشتر مجمل می‏شود . می‏گويد : يك وقت هست كه ما وجوب وجود را بطور مطلق اعتبار می‏كنيم . و يك وقت هست كه آن را بطور مطلق اعتبار نمی‏كنيم‏ ، بلكه او را به وجود محض مقيد می‏كنيم . در اينجا محشينی مثل محقق سبزواری - نه مرحوم حاجی سبزواری - گفته‏اند مقصود از وجود محض يعنی وجودی كه در او اعتبار وجوب نشده است ، وجودی‏ كه به اصطلاح خالی است . شيخ می‏گويد يك وقت هست كه شما می‏گوئيد اصل وجوب وجود بطور مطلق‏ مشروط به اين ماهيت است ، اين واضح است كه محال می‏باشد . يك وقت‏ هست كه شما مطلب را جور ديگر بيان می‏كنيد ، به اين صورت كه ديگر نمی‏گوئيد وجوب وجود مشروط به اين ماهيت است ، می‏گوئيد وجوب وجود اين‏ ماهيت مشروط به اين ماهيت است . وقتی می‏گوئيم وجوب وجود اين ماهيت ، به اين معنی است كه وجود را در حالی كه اضافه به اين ماهيت شده فرض‏ كرده‏ايم . وجود اين ماهيت اگر بخواهد واجب باشد مشروط به اين ماهيت‏ است . شيخ می‏گويد اين هم محال است . در صورتی كه ما وجوب وجود را مطلق‏ اعتبار كنيم محالی لازم می‏آيد ، ولی آن محال اينجا لازم نمی‏آيد و محال‏ ديگری لازم می‏آيد . آن محال ديگر اين است : شما كه قائليد كه وجود واجب‏الوجود غير از ماهيت او است ، مگر می‏توانيد در همان جا ذات را مشروط به چيزی بدانيد ؟ كسانی هم كه می‏گويند ذات واجب‏الوجود تحليلا غير از وجود واجب‏الوجود