فلسفه تاريخ2 - صفحه : 50

اصلی خودش منصرف نمی‏كند بلكه راسختر می‏كند ولی در اثر همان حرفها او بر نقاط ضعف خودش بيشتر فائق می‏آيد . حال ، اين تضاد نقشی دارد در پيش‏ بردن اين فكر ، اما آن كه واقعا فكر می‏كند كيست ؟ انسان . و همچنين در موارد ديگر هميشه اين طور است كه تا نيرويی وارد نشود و ضربه‏ای وارد نكند نيروهای موجود به حركت نمی‏افتند . پس در واقع در اين جور موارد نقش تضاد شبيه نقش تشويق تشويق كننده‏ است . تشويق تشويق كننده چه نقشی دارد ؟ فقها يك حرفی دارند در باب [ (اعانت به اثم " و چه حرف خوبی است ! می‏گويند اعانت به اثم به دو صورت انجام می‏شود كه در هر دو صورت ، هم شخص عامل مجرم است و هم شخصی‏ كه اعانت به اثم كرده است . يكی به اين نحو است كه يك نفر می‏آيد ديگری را وسوسه می‏كند يه يك موضوع گناه‏آميزی ، مرتب تشويق می‏كند تا بالاخره او را وادار می‏كند به گناه كردن . عامل گناه در اينجا كيست ؟ تشويق‏كننده به عنوان تشويق كننده عامل است ، اما نه اينكه حالا كه اين‏ عامل است او ديگر عامل و گناهكار نيست ، چون اين تشويقش كرده پس او ديگر مسووليتی ندارد ، نه ، او هم عامل گناه است ، او عامل مباشر است ، اين عامل تسبيبی ، هم عامل مسبب عامل است هم عامل مباشر . صورت ديگر جهت عكس قضيه است ، يعنی نه به صورت تشويق يك شخص به يك گناه ، بلكه به صورت ايجاد ناراحتی شخص در يك جهتی كه به سبب آن يك گناه را مرتكب بشود . مثل اينكه يك نفر به ديگری فحش می‏دهد . اين وقتی كه به‏ او فحش می‏دهد غير از اين است كه او را تشويق به فحش دادن كند كه بيا به من فحش بده . اين فقط به او فحش می‏دهد ولی فحش دادن اين سبب می‏شود كه او تحريك بشود و او هم يك فحش به اين بدهد . اين فحش‏دهنده اولی دو گناه مرتكب شده ، يكی اينكه فحش داده به آن دومی و ديگر اينكه سبب شده‏ است كه دومی تحريك بشود به فحش دادن به خودش ، يعنی در فحشی هم كه او به اين داده يك گناهی مرتكب شده است ، شريك است در گناه او ، نه‏ شريك به معنای اينكه پس او ديگر عامل نيست ، بلكه او يك گناهكار جداگانه است ، اين يك گناهكار جداگانه . حال ، تضادها نقش تشويق و ترغيب را در كار عالم دارند ، يعنی كار يك‏ نيرويی كه محرك يك نيروی ديگر است برای عمل كردن ، نه نيرويی كه خود مستقيما عمل می‏كند . اين است كه نقش تضاد نقش عامل مستقيم نيست كه ما تمام نيروها را در