معاد - صفحه : 208

می‏دهد كه وضع آنجا با اينجا در عين اينكه در يك جهاتی باهم شركت دارند و مثل همديگرند اما در بسياری موارد هم باهم تفاوت دارند . به اين تعبير ما می‏توانيم بگوييم كه نظامات حاكم بر اين جهانی كه اسمش دنياست با نظامات حاكم بر آن جهانی كه برای ما خبر داده‏اند متفاوت است ، يك‏ تفاوتهايی وجود دارد ، كه اين را به تعبير ديگر هم گفته‏اند ، گفته‏اند دنيا يك نشئه است و آخرت نشئه ديگر . اين كلمه " دو نشئه " كه تعبير می‏كنند مقصود اين است كه دو نوع جهان ، دو نوع زندگی و دو نوع نظام است‏ .

جهان اسباب و مسببات و جهان حكومت اراده

زندگی اين دنيا زندگی‏ای است كه اجل و مدت و مهلت در آن حكمفرماست و اسباب و مسببات در آن تأثير دارد . اين كه واضح است ، همين طوری كه ما می‏بينيم هر چيزی كه در اينجا بخواهيم به وجود بيايد بايد در شرايط معينی‏ با يك مدت و زمان معينی به وجود بيايد . ما می‏خواهيم گندم ايجاد كنيم ، اين گندم را فقط در يك شرايط زمانی و با يك اجل و مدت و مهلت معين‏ می‏توانيم ايجاد كنيم . البته ممكن است انسان با قدرت علمی شرايط را تغيير بدهد ، مهلت را كمتر يا زيادتر كند . اينها هم يك چيزهای صد در صد قطعی نيست ، مثلا ما نمی‏توانيم بگوييم مثل يك قانون رياضی حتما اين‏ گندم از اولی كه در زمين كاشته می‏شود تا وقتی كه رشد می‏كند و به مرحله‏ درو می‏رسد ، بايد شش ماه بگذرد ، اين ديگر نه زيادتر می‏شود و نه كمتر . ممكن است شرايط طبيعی را تغيير بدهند و همين كه در شرايط امروز در مدت‏ شش ماه رشد می‏كند در مدت سه ماه ، دو ماه ، يك ماه يا كمتر رشد كند . ولی در اصل مطلب كه به هر حال شرايطی و مهلتی و مدتی می‏خواهد ، ديگر بحثی نيست . در عالم آخرت ، مطلوبها و مقصودها و هدفها به اين شكل نيست . همان‏ طوری كه در حديث نبوی هم هست : " « الدنيا مزرعة الاخرش » " ( 1 ) آنجا ديگر حساب حساب كشت و زراعت و مهلت و مدت نيست ، آنجا جای‏ حكومت اراده است ، حكومت حكومت اراده است . اگر كسی در آنجا رفت ، هر چه را اراده كند و آنچنان كه اراده كند و به موجب اراده‏اش به وجود می‏آيد . حديثی هست ، البته آن را عرفا بيشتر نقل می‏كنند ،

پاورقی : . 1 كنوز الحقايق ، مناوی ، باب دال .