خدمات متقابل اسلام و ايران - صفحه : 657

و بسياری از اشعار خود را در همان حال سروده است . ابن الفارض در سال‏ 632 درگذشته است . ه - محی‏الدين عربی حاتمی طائی اندلسی ، از اولاد حاتم طائی است . در اندلس تولد يافته ، اما ظاهرا بيشتر عمر خود را در مكه و سوريه گذرانده‏ است . شاگرد شيخ ابومدين مغربی اندلسی از عرفای قرن ششم است ، سلسله‏ طريقتش با يك واسطه به شيخ عبدالقادر گيلانی سابق‏الذكر می‏رسد . محی‏الدين ، كه احيانا با نام ابن‏العربی نيز خوانده می‏شود ، مسلما بزرگترين عرفای اسلام است ، نه پيش از او و نه بعد از او كسی به پايه او نرسيده است ، به همين جهت او را ( شيخ اكبر ) لقب داده‏اند ، عرفان‏ اسلامی از بدو ظهور ، قرن به قرن تكامل يافت ، در هر قرنی ، چنانكه اشاره‏ شد عرفای بزرگی ظهور كردند و به عرفان تكامل بخشيدند و بر سرمايه‏اش‏ افزودند ، اين تكامل تدريجی بود ، ولی در قرن هفتم به دست محی‏الدين عربی‏ ( جهش ) پيدا كرد و به نهايت كمال خود رسيد . محی‏الدين عرفان را وارد مرحله جديدی كرد كه سابقه نداشت . بخش دوم عرفان ، يعنی بخش علمی و نظری و فلسفی آن وسيله محی‏الدين پايه‏گذاری شد ، عرفای بعد از او عموما ريزه‏خوار سفره او هستند . محی‏الدين علاوه بر اينكه عرفان را وارد مرحله‏ جديدی كرد يكی از اعاجيب روزگار است . انسانی است ( شگفت ) و به همين‏ دليل اظهار عقيده‏های متضادی درباره‏اش شده است برخی او را ولی كامل ، قطب الاقطاب ، می‏خوانند و بعضی ديگر تا حد كفر تنزلش می‏دهند . گاهی‏ مميت‏الدين و گاهی ماحی‏الدينش می‏خوانند ، صدرالمتألهين فيلسوف بزرگ و نابغه عظيم اسلامی ، نهايت احترام برای او قائل است ، محی‏الدين در ديده‏ او از بوعلی سينا و فارابی بسی عظيمتر است . محی‏الدين بيش از دويست‏ كتاب تأليف كرده است . بسياری از كتابهای او ، و شايد همه كتابهائی كه‏ نسخه آنها موجود است ( در حدود سی كتاب ) چاپ شده است ، مهمترين‏ كتابهای او يكی فتوحات مكيه است كه كتابی