درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 228

است ولی اينكه آن هدف كلی منطبق به يك جزئی بشود آن بستگی دارد به علل‏ خاص اتفاقی . اين مقدار را ما انكار نمی‏كنيم ولی اين مقدار سبب نمی‏شود كه ما بگوئيم تمام نظام عالم بر اثر اتفاق پيدا شده است . و ما الان بايد شرائط عادی را در نظر بگيريم ، در شرايط عادی اگر اتفاق باشد بايد تمام‏ حوادث به اتفاق باشد . اگر طبيعت هيچ هدف و غايت نداشته باشد بايد هر چه رخ می‏دهد همه بوسيله اتفاق باشد يعنی طبيعت يا صورت به قول اينها نخواهد ماده را برای خود انتخاب كند . در صورتی كه ما به جاهای ديگر كه‏ نگاه می‏كنيم در غير موارد اتفاقی ، كاملا محسوس است كه خود طبيعت در جستجوی هدف است . و اين طبيعت و صورت است كه ماده را برای خود انتخاب می‏كند نه اينكه اين ماده ضرورتا به اين صورت و به اين غايت‏ منتهی می‏شود . شيخ می‏گويد مثلا شما وقتی يك دانه گندم را در يك زمينی می‏اندازيد و يك دانه جو را نيز در همان زمين می‏اندازيد بعد می‏بينيد اين دانه گندم‏ مشغول يك نوع فعاليت می‏شود ، يك سلسله مواد را به شكل مخصوصی جذب‏ می‏كند و جو به شكل ديگری . از اين يك بوته‏ای می‏رويد و از آن يك بوته‏ ديگری . اين چگونه می‏شود ، آيا مواد در اين زمين يكسان است يعنی ماده‏ای‏ كه اين استفاده می‏كند و ماده‏ای كه آن استفاده می‏كند هيچ فرقی ندارد ؟ هر دو از يك چيز استفاده می‏كنند معذلك اين به اين شكل در می‏آيد و آن به آن‏ شكل ؟ اين كه خلاف حرف شما است . شما گفتيد كه ماده به شكلی است كه جز يك صورت را نمی‏پذيرد . به فرض اينكه ماده صورتهای مختلفی را بپذيرد ناچار بايد بگوئيد ماده خودش مختلف است . حالا كه می‏گوئيد ماده مختلف‏ است چگونه است كه اين دانه گندم در هر جا كه قرار گيرد همان اجزائی را كه برای او مفيد است همانها را جذب می‏كند ، و جو نيز همان اجزائی را كه‏ برای او مفيد است جذب می‏كند ؟ پس ماده نيست كه صورت را جبرا بدنبال‏ خود می‏آورد بلكه اين صورت است كه ماده را برای خود انتخاب می‏كند . و ما امثال اين امر را وقتی كه در طبيعت نگاه می‏كنيم می‏بينيم . و اين نشان‏ می‏دهد كه صورتها و طبيعتها به سوی يك مقصدهائی روانند و صورت است كه‏ در ماده تصرف می‏كند و تغيير می‏دهد ، ماده