نبوت - صفحه : 26

شديد است و اين خيلی ضعيف ، مثل اينكه نور خيلی ضعيفی را بگوييد كه اين‏ هم از نوع خورشيد است . مقصود اين است كه آن قوی است و اين ضعيف ، بالاخره نور نور است ولی آن قوای آن است اين ضعيفش . می‏گويند اين حس‏ در همه افراد كم و بيش وجود دارد و قوی‏ترش آن چيزی است كه در پيغمبران‏ وجود دارد . اين نظريه در قديم بوده است يعنی فلاسفه قديم كه درباب " نفس " صحبت می‏كرد ند اين استعداد را پذيرفته‏اند ، امروز هم اين قدر من می‏توانم‏ عرض بكنم كه عده‏ای از اكابر روانشناسهای امروز اين را پذيرفته‏اند ، از جمله ويليام جيمز است كه مرحوم فروغی در كتاب سير حكمت دراروپا ( جلدسوم ) اين مطلب را از او نقل كرده است . او روانشناسی را بر پايه‏ آزمايش گذاشته ، روانشناسی‏اش روانشناسی آزمايشی است و معتقد است كه‏ من در آزمايشهای خودم به اين مطلب رسيده‏ام كه بعضی از افراد بشر اين حس‏ در آنها وجود دارد كه گاهی از باطن ، يك راهی به جای ديگر پيدا می‏كنند و به قول خود او اين من‏ها ( من من و من شما و من ايشان ) مثل چاههايی است‏ كه از زمين كنده باشند ، آبهايی كه از زير زمين می‏آيد به روی زمين ، اين‏ يك چشمه است آن يك چشمه و آن يك چشمه ، اينها از همديگر جدا هستند ولی در آن زير زمين ، در آن اعماق می‏توانند به همديگر متصل بشوند با اينكه از رو از هم جدا هستند . من‏ها ممكن است از آن زير يك پيوستگی و ارتباطی داشته باشند كه به همديگر متصل می‏شوند و از آن راه است كه ممكن‏ است من از ضمير شما آگاه شوم ، شما از ضمير من آگاه شويد و يا آگاهی به‏ قدری كامل باشد كه يك نفر از ضمير همه آگاه بشود . به هر حال ، اين نظريه كه وحی را يك حس مخصوص و يك شعور مخصوص و يك استعداد مخصوص تشخيص می‏دهد می‏گويد دری از جهان ديگر - كه به جهان‏ ديگر هم معتقد است - به روی شخص باز می‏شود . اگر بگوييم مسأله فرشته چه‏ می‏شود ؟ فرشته نازل می‏شود يعنی چه ؟ می‏گويند فرشته همانی است كه اين به‏ او اتصال پيدا می‏كند ، اين همان حقيقتی است كه اين او را در باطن می‏يابد ولی روح انسان اين خاصيت را دارد كه به اصطلاح طبقه به طبقه و درجه به‏ درجه است ، هر چيزی را در هر درجه‏ای به نوع خاصی ادراك می‏كند . مثلا می‏گويند امر عادی كه در طبيعت وجود دارد اين يك وجود است ، به حس‏ انسان كه می‏آيد آن را ادراك می‏كند يك مرتبه خاص ديگری از وجود است ، بعد می‏رود در عالم خيال ، آنجا شكل ديگری پيدا می‏كند ، بعد