درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 29

چه ده تا و چه غيرمتناهی باشد فرق نمی‏كند در اينكه تشترك كلها فی‏أنها فی‏حكم واسطة واحده . پس در كلام شيخ چنين آمد كه معنای علت اولی اين نيست كه فقط علت‏ معلول اولی است ، بلكه علت اولی يعنی علة مطلقة للجميع . و معنای معلول‏ اخير كه طرف است نيز چنين نيست كه معلول علت اخير باشد ، بلكه‏ معنايش اينست كه معلول للجميع . نكته ديگر اينكه اگر وسط داشته باشيم تفاوت نمی‏كند كه يكی يا پنج يا ده تا يا هزار تا يا غيرمتناهی باشد ، همه حكم يك واسطه را دارند در اينكه علةللاخير و معلول لما فوقه اگر وسائط غيرمتناهی هم باشد باز اقتضای‏ علتی در ماورای خودش را دارد . وسط چه متناهی و چه غيرمتناهی اقتضای‏ علتی ماورای خودش را دارد . ولی اين با غيرمتناهی بودن وسط جور درنمی‏آيد ، همينقدر كه علتی وسط واقع شد ماوراء می‏خواهد ، يعنی علة اولی مطلقة می‏خواهد و بنابراين نمی‏تو اند غيرمتناهی باشد ( 1 ) . با توجه به اين نكات است كه اين برهان ، يك برهان صد درصد تمامی‏ می‏شود و اين نكات همه در كلام شيخ گنجانده شده است . كلام شيخ مبتنی بر مطلبی است كه اگر قبلا به آن توجه نكنيم كلام شيخ روشن‏ نمی‏شود و اگر چه خودش مطلب را به اين شكل نگفته ولی مطلب همين است . آن مطلب اينست كه معلول به تمام هويتش منتسب به علت است . نه اينكه‏ معلول ، چيزی است و يك نسبتی هم با علت دارد . يعنی نسبتش به علت‏ غير از وجودش و حقيقتش نيست ، تمام حقيقتش همان نسبت به علت است . و هرگاه شيئی هويتش عين نسبت به چيزی باشد آن را در اصطلاح اضافه‏ اشراقيه می‏گويند . لهذا می‏گويند حقيقت عليت اضافه اشراقيه است ، نه‏ اضافه مقوليه كه مضاف يك چيز

پاورقی : 1 - [ اين دو نكته علاوه بر نكته اول بود كه عبارت از معيت معلول با علت می‏باشد ] .