حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 14

نيست . نظير حرفی كه در باب موجود و وجود می‏گويند ، كه موجود حتما ذات‏ له الوجود بايد باشد پس بايد خود وجود غير از ذات موجود باشد ، چون‏ ذات له الوجود نيست ، كه جوابش در باب مشتق داده شده است . نظر ديگر اين است كه چون همه حركتهايی كه قدما قائل بوده‏اند حركت در اعراض بوده است ، از جنبه عرض بودنش نيازمند به موضوع است ، نه از جهت اينكه خود حركت بما هی نيازمند به موضوع است . و به بيان ديگر كه‏ اين همان بيانی است كه آقای طباطبائی در اينجا گفته‏اند و حرف بسيار خوبی است : علت اينكه گفته‏اند حركت نيازمند به موضوع است اين است كه‏ حركت را اين چنين تفسير كرده‏اند كه معنای حركت در يك مقوله اين است‏ كه : أن يكون للمتحرك فی كل آن فرد من المقوله ، و يا در حركات اشتدادی‏ ، نوع من المقوله . پس وقتی كه چيزی حركت می‏كند اين متحرك در هر آن‏ فردی از ما فيه الحركه را دارد . وقتی حركت در " أين " می‏كند ، يعنی‏ در هر آن " أينی " دارد و هم چنين كيف و مقولات ديگر . پس بايد چيزی‏ باشد كه در هر آن كيفی و در هر آن " أينی " داشته باشد و اگر " آن چيز " نباشد اين أين‏ها و كيف‏ها با يكديگر بی‏ارتباط هستند . " آن چيز " است كه وحدت می‏دهد به آنها . اين بيانی بود كه شيخ ذكر كرده بود و مرحوم آخوند هم بعضی جاها گفته‏ است .

اصالت وجود مصحح وحدت حركت است

ولی مرحوم آخوند بعد از اينكه اصالت وجود را ثابت نمود ، يك حرف‏ بسيار بسيار اساسی زد و آن اينكه : اگر وجود اصيل باشد ، اين بيان شما درست است كه متحرك در هر آنی فردی و بلكه نوعی از مقوله را دارد . ولی‏ مقوله خودش ماهيت و امر اعتباری است ، ولی متحرك در تمام زمان يك‏ فرد متدرج از آن مقوله را دارد ، يك وجود سيال از آن مقوله را دارد كه‏ از آن وجود سيال است كه افراد