فلسفه تاريخ1 - صفحه : 259

تسلط انسان بر مبارزه با بيماريها ، بر مهار كردن رودخانه ها ، بر بيرون‏ آوردن معدنهای زير زمين كه مثلا نفت را از عمق پنج شش هزار متری بيرون‏ می‏كشند ، تسلط انسان حتی بر باران و امثال اينها [ قابل انكار نيست ] اگر ملاك تكامل ، تسلط انسان بر طبيعت باشد ، قضيه بسيار روشن است ، و نيز روشن است كه جامعه بشری رو به تكامل رفته است . از اين كه بگذريم می‏رسيم به رابطه انسان با جامعه خودش كه رابطه ای‏ باشد بر اساس آزادی افراد تا آخرين حد امكان بديهی است كه آزادی مطلق‏ امكان ندارد در جامعه باشد لازمه طبيعت جامعه اين است كه آزاديها محدود شود ، يعنی آزادی هر فرد به آزادی فرد ديگر محدود گردد ، مواهب اجتماعی‏ به طور عادلانه در ميان افراد تقسيم شود ، نظامات اجتماعی نظاماتی دست و پا گير نباشد و افراد به حداكثر آنچه كه در آن جامعه ممكن است بتوانند به كمال خودشان برسند ، يعنی امكانات برای افراد به طور متساوی و در حد كمال امكان فراهم باشد . به اين معنا نمی‏توانيم بگوييم كه جامعه امروز به كمال رسيده بسا هست‏ در بعضی يا بسياری از قسمتها جامعه های گذشته دويست سال پيش و سيصد سال‏ پيش و هزار سال پيش خيلی بيشتر از جامعه های امروز از اين مواهب بهره‏ مند بوده اند ، يعنی محدوديتهايی كه امروز از نظر اجتماعی به وجود آمده‏ در گذشته نبوده است ، مخصوصا مسأله آزادی فكری اين خودش يك مسأله خيلی‏ مهمی است : آزادی انتخاب و آزادی فكری مقصودم اين است كه يكی از مواهب برای انسان اين است كه شرايط برايش فراهم باشد ولی هيچ چيز برای‏ او تحميلی نباشد گاهی فكر هم برای انسان تحميلی است ، ذوق هم تحميلی‏ است ، عاطفه هم تحميلی است و اين مصيبت تمدن جديد است شما ببينيد امروز اين وسائل ارتباط جمعی و به قول اينها رسانه های عمومی دارد انسانها را مسخ می‏كند ، يعنی انسانها را آن طور می‏سازند كه دل خودشان‏ بخواهد نه آنطور كه مصلحت واقعی آنهاست يا مطابق آنچه كه انسانها خودشان برای خودشان انتخاب كرده‏اند . يك