حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 454

معنايش اين است كه كل موضوع حركت است و جزء مافيه الحركه ؟ جواب اين‏ است كه ماده مع صورش ما موضوع است و صور خاصه مافيه الحركه ، صورش ما ، يعنی صورت مبهم و كلی ، صورتی كه درش خصوصيات صور نيست ، مافيه‏ الحركه صور خاصه است ، پس ماده مع صورش ما ، حركت می‏كند در صور خاصه . اين صورش ما ، همان است كه آنرا در حركت توسطيه معنی كرديم ، در باب‏ حركت توسطيه مطلب را اينجور بيان كرديم كه فرق ميان حركت توسطيه و حركت قطعيه در چيست ؟ حركت قطعی كه يك امر واحد ممتد متصل است ، چون‏ از مقوله حركت است و از ممتدات است ، دارای اين خصلت است كه‏ همچنانكه كلشان مصداق يك ماهيت است ، هر جزئشان هم مصداق همان ماهيت‏ است ، برخلاف كل های ديگر كه كل اگر مصداق ماهيتی باشد جزء لازم نيست‏ مصداق همان ماهيت باشد ، مثل انسان و دست او . در مثل حركت ، با پيدايش حركت حركة ما وجود پيدا كرده ، در اينجا گواينكه مراتب حركت‏ حادث و فانی می‏شوند ولی اين كل حركت ، از همان آن اول در ضمن همين‏ افراد متدرج كه علی الاتصال حادث وفانی می‏شوند وجود دارد . البته افراد بالقوه هستند ولی يك وجود واحد متصل بالفعل است كه همان حركت قطعی‏ باشد ، حركت با مقوله ای كه درش واقع می‏شود يكی است نه دو تا . پس‏ همانطور كه يك حركة ما من اول الامر الی آخر الامر داريم كه نامش حركت‏ توسطی است ، يك صورش ما هم من اول الامر الی آخر الامر داريم ، در حركت‏ جوهريه ، ماده و صورش ما ( كه در هر آنی با مرتبه ای از صورت متحد است‏ ) موضوع حركت در صور خاصه است .

جواب نقضی مرحوم آخوند درباب موضوع حركت جوهريه

مرحوم آخوند با مخالفين حركت جوهريه جدل می‏كند و از اقوال خودشان شاهد می آورد و می‏گويد : شما نبايد از " صورش ما " كه ما در اينجا می‏گوييم‏