فلسفه تاريخ1 - صفحه : 182

بله ، چون در مورد قانون ، تعريفی دارند ، می‏گويند قانون آن چيزی است‏ كه دو خاصيت داشته باشد ، يكی اين كه بشود پديده های مربوط به آن را به‏ وسيله ضوابطی كه تنظيم كرده ايم توجيه كنيم ، و ديگر اين كه بشود به‏ وسيله اين قانون پديده های اتفاق نيفتاده را پيشگويی كرد با اين تعريف ، ديگر هر چيزی را نمی‏شود گفت قانون مثلا قانون تكامل ديگر قانون نيست . چرا ؟ چون اولا نمی‏توانيم به وسيله اين قانون همه پديده های گذشته را توجيه‏ كنيم ، و پديده های آينده را نيز نمی‏توانيم پيشگويی كنيم ، يعنی فقط می‏توانيم بگوييم كه تغيير می‏كند ولی به چه شكل می‏شود ديگر نمی‏توانيم‏ بگوييم . نه ، ممكن است كه آن را هم بتوانيم بگوييم شما می‏گوييد مطابق آن‏ تعريف اگر قانون ، قانون باشد آنچه واقع شده را توجيه و آينده را پيش‏ بينی می‏كند ، و نيز می‏گوييد قانون تكامل محدود است ، يعنی گذشته را توضيح داده ولی راجع به آينده سكوت كرده ، يعنی هنوز قانونی برای آينده‏ كشف نكرده است ( چون جريان را دارد توضيح می‏دهد ) همين قدر توانسته‏ كشف كند آنچه كه گذشته تحت اين ضوايط بوده تا به اينجا رسيده ولی از اين به بعد را نمی‏تواند پيشگويی كند اين نه معنايش اين است كه اين ، قانون نيست بلكه قانونی است كه فقط آن اندازه را بيان و از آن بيشتر را از اول سكوت كرده است . مسأله ديگر اين است كه خير ، قانون حتی می‏تواند نسبت به آينده هم‏ پيش بينی داشته باشد مثلا همان " قانون تكامل داروين " يك سلسله پيش‏ بينی‏ها راجع به آينده می‏كرد منتها خود قانون داروين اصولا بی‏اساس بود ، نسبت به گذشته هم بی‏اساس بود وقتی كه مسأله انتخاب طبيعی و انتخاب‏ اصلح را طرح كردند مسائلی راجع به جامعه بشر حتی راجع به بدن بشر پيش‏ بينی می‏كردند ، مثلا می‏گفتند چون بشر آينده سر و كارش بيشتر با اعصابش‏ خواهد بود تا اعضای ديگر ، و اين عضو بيشتر مورد