تکامل اجتماعي انسان - صفحه : 26

انسانيت انسان با حيوانيت انسان است . چون انسان در عين اينكه انسان‏ است و يك سلسله ارزشهای انسانی در او نهفته است ، حيوان هم هست يعنی‏ حيوان انسان شده است ، حيوانی كه با حفظ حيوانيت از انسانيت برخوردار است . در اينجا اين سؤال مطرح می‏شود كه آيا انسانيت انسان تحت الشعاع‏ حيوانيتش است ، يا حيوانيتش در اطاعت انسانيتش است ؟ قرآن می‏فرمايد : " « قد افلح من زكيها و قد خاب من دسيها »" ( 1 ) . مسئله اصلاح خود ، اصلاح نفس خود ، تزكيه خود ، اسير مطامع و شهوات نفسانی خود نبودن ، اسير خصلتهای حيوانی پست خود نبودن را مطرح می‏كند كه تا انسان از ناحيه‏ اخلاقی تكامل پيدا نكرده باشد يعنی تا از درون خودش ، از حيوانيت خودش‏ رهائی پيدا نكرده باشد امكان ندارد كه در رابطه‏اش با انسانهای ديگر حسن‏ رابطه داشته باشد يعنی بتواند از اسارت انسانهای ديگر رهايی يابد يا خودش انسان ديگر را به اسارت خود در نياورد . پس در واقع ما در چهار قسمت بحث كرديم : 1 - رابطه انسان با طبيعت : پيشرفت كرده است به همان معنا كه عرض‏ كردم . 2 - روابط ساختمانی و تشكيلاتی اجتماع ، كه انسان از نظر ساختمان اجتماع‏ و تشكيلات اجتماعی پيشرفت كرده است . 3 - حسن رابطه انسانها با يكديگر كه معنايش معنويت انسان است و حقيقت انسانيت انسان به آن وابسته است . در اين ، ترديد است‏

پاورقی : 1 - سوره شمس آيات 8 و 9 : " هر كه جان را مصفا كرد رستگار شد و هر كه آنرا بياسود زيانكار گشت " .