فلسفه تاريخ1 - صفحه : 234

كوشش دارد كه بگويد اينطور نيست ، درست است كه غرب به نسبت تمدن‏ مادی خود كه در آن پيشرفت كرده است در مسائل معنوی و اخلاقی پيشرفت‏ نكرده ولی آنقدرها هم كه اينها دم از انحطاط می‏زنند انحطاط پيدا نكرده‏ است ، و حرفهای هوچی‏گری می‏زند كه مثلا آن استاد دانشگاه كه قبلا حقوق‏ زيادی می‏گرفت و در خانه اش نوكر و كلفت داشت برای اينكه يك عده مردم‏ بيكار بودند و مجبور بودند بيايند بخور و نميری از اين آقا بگيرند و در خانه او يكی به نام كلفت و يكی به نام نوكر خدمت كنند ، حالا كه آنها نيستند و خودش بايد كارش را انجام بدهد او بايد هم بگويد اين جامعه‏ خراب شده است بله ، از نظر او جامعه خراب شده است ولی از نظر آن نوكر و كلفت كه اكنون آزادی به دست آورده و خودشان برای خودشان آقا هستند اينطور نيست يك سلسله از اينگونه مسائل را مطرح و خلط مبحث می‏كند . مسأله تكامل جامعه يك مسأله بسيار اساسی است من در آنوقت كه مقاله‏ " قيام و انقلاب مهدی ( ع ) را می‏نوشتم ، بدون اينكه توجه زيادی به اين‏ كتاب داشته باشم مسأله تكامل را طرح كردم حالا كه فكر می‏كنم می‏بينم با اينكه اين چيزها را نديده بودم مسأله در آنجا با اساس خوبی طرح شده است‏ . جنبه های زيادی هست كه اين جنبه ها را بايد از اين كتاب ببينيم اول‏ چيزی كه اينجا طرح می‏كند اين است كه از شخصی به نام پروفسور پوويك نقل‏ می‏كند كه او گفته است : " اشتياق به تفسير تاريخ چنان ريشه دار است كه اگر فاقد بينش سازنده‏ ای از گذشته باشيم به عرفان يا مشرب كلبی كشانده می‏شويم " . بعد خودش توضيح می‏دهد كه : " مقصود از عرفان خيال می‏كنم نظريه ای است كه مفهوم تاريخ را خارج‏