نبوت - صفحه : 122

توضيح نظر اشاعره يك نظر نظری است كه گروهی از متكلمين اسلامی به نام " اشاعره " داشته‏اند و آن اين است كه اصلا ما چه دليلی داريم و چرا بايد معجزات را حتی مستبعد بشماريم ؟ و اين را اگر بخواهيم به بيانی كه كمی امروزی‏تر باشد در بياوريم - كه عرض كرديم آقای شريعتی خودمان هم در مقاله " وحی‏ و نبوت " تقريبا همين راه را رفته‏اند - اين است كه ما چرا قوانين‏ طبيعت را آن مقدار ضروری و قطعی و غير قابل نفوذ بدانيم كه بعد دچار اين‏ اشكال بشويم و بگوييم كه معجزه يك امری است برخلاف قانون طبيعت و قانون طبيعت نقض ناپذير است ، كه من خودم به اين بيان در جلسه پيش از طرف آنها عرض كردم كه فرق است ميان قوانين رياضی يا منطقی يا فلسفی و قوانين علمی و طبيعی . قوانين رياضی يا منطقی يا فلسفی قوانينی است كه‏ ذهن ضرورت و حتميت آنها را كشف می‏كند . مثلا اگر ما در منطق گفتيم كه‏ اگر عامی داريم و خاصی ، نقيض عام ، خاص خواهد شد و نقيض خاص عام ، اين يك امری است كه ذهن ضرورت آن را كشف می‏كند ، اصلا می‏فهمد كه غير از اين نمی‏شود باشد . يا اگر شما در حساب گفتيد حاصلضرب اين عدد درآن‏ عدد مساوی است با فلان عدد ، ذهن ضرورت اين را كشف می‏كند ، می‏فهمد كه‏ اين خلافش محال است ، نمی‏تواند يك عدد بالاتر يا يك عدد پايين‏تر باشد . اما قوانين طبيعی . ما مثلا می‏گوييم كه فلزات در اثر حرارت انبساط پيدا می‏كنند . ذهن ما ضرورت اين را كه فلز حتما بايد در اثر حرارت‏ انبساط پيدا كند كشف نمی‏كند زيرا علوم طبيعی - يعنی هرچه كه انسان‏ درباره طبيعت كشف كرده است - پايه‏اش تجربيات و محسوسات بشر است و حس و تجربه بشر جز يك سلسله محسوسات متوالی را به انسان ارائه نمی‏دهد ، يعنی مثلا ما پديده الف را هميشه می‏بينيم كه به دنبال آن پديده ب هست‏ . ذهن ما فقط همين را ادراك می‏كند ، می‏گويد تا آنجا كه من ديده‏ام و تا آنجا كه من تجربه كرده‏ام ، هميشه هرگاه حادثه الف رخ بدهند به دنبال آن‏ حادثه ب رخ می‏دهد و اگر حادثه الف رخ ندهد حادثه ب هم رخ نمی‏دهد . اصلا بيش از اين ذهن من حكمی ندارد ، و اين يك مقايسه غلط و يك اشتباهی‏ است كه ما آنچه را كه درباب مسائل عقلی - يعنی مسائل مثلا رياضی ،