تعليم و تربيت در اسلام - صفحه : 114

گفت : من اخلاق بدی دارم ، وقتی روزه می‏گيرم خيلی عصبانی می‏شوم و حال‏ خودم را نمی‏فهمم ، ممكن است حرفی بزنم كه شما ناراحت شويد . خلاصه چون‏ روزه هستم و حالم اينطور است ببخشيد . من ديدم بد شرطی می‏كند . گفتم‏ اتفاقا اخلاق من هم همين طور است و تازه من بدتر هستم ، طوری عصبانی‏ می‏شوم كه بی‏اختيار بلند می‏شوم و می‏زنم به كله كسی . فكری كرد و گفت : پس هر دو مواظب باشيم و از اين كارها نكنيم . حرف راسل هم اينست كه می‏گويد آدم فكر می‏كند و می‏بيند كه اگر بخواهد با ديگری بداخلاقی كند او هم بداخلاقی می‏كند . در نتيجه بهتر آن می‏بيند كه‏ بداخلاقی نكند . در اين نظريه ، اخلاق از آن مفهوم قداست افتاده ، آن‏ قداستی كه انسان فلان كار را انجام می‏دهد روی احساسات نوع دوستانه نه‏ خودپرستانه . می‏گويد : نه ، خودپرستانه . اين اولين عيب اين نظريه است‏ . ولی ممكن است بگويند حقيقت را بايد گفت ، انسان نبايد روی خيال حرف‏ بزند .

نقد اين نظريه

ايراد اساسی اين نظريه اين است كه پايه اخلاق را از اساس متزلزل می‏كند ، يعنی اين اخلاق درجايی حاكم است كه قدرتها مساوی باشند . وقتی افراد بشر در جامعه‏ای باشند كه قدرتها متساوی باشند و من از طرف همان قدر بترسم كه او از من می‏ترسد ، و از ناحيه او همان قدر امنيت داشته باشم كه‏ او از ناحيه من امنيت دارد ، مسلم اين اخلاق يعنی اخلاق هوشياری و اخلاق‏ حساب شده براساس منافع فردی می‏تواند حاكم باشد . اما آنجا كه يك طرف‏ قوی و طرف