شرح منظومه1 - صفحه : 192

شأنيت را بالفعل دارد كه اگر وجود پيدا بكند محمول برايش ثابت است ( 1 ) . اما قضايايی نيز در منطق مورد بحث قرار می‏گيرند كه " وجود " در مفاد آنها به هيچ نحو دخالت داده نشده است مثل قضايائی كه در تعريفات به‏ كار می‏بريم ( حمل اولی ) مثلا می‏گوئيم انسان حيوان ناطق است ، و يا قضايائی كه لوازم ذات ماهيت را ذكر می‏كنند و ماهيت ، آن لوازم را قطع‏ نظر از وجود ، و قبل الوجود دارا است ، مثل اينكه می‏گوئيم انسان ممكن‏ الوجود است ( هر چند ما در اين گونه لوازم ماهيات خدشه‏ای داريم كه در محل ديگر گفته شده است ) . اين دو قسم قضيه‏ای كه بيان گرديد نه داخل در قضايای خارجيه است و نه‏ در ذهنيه و نه در حقيقيه . و در عين اينكه اين قضايا همگی صادق هستند ولی‏ ما بازاء آنها وجود خارجی يا ذهنی نيست . برای توضيح بيشتر مطالب گذشته می‏گوئيم كه گاهی گفته می‏شود تمام حاضرين‏ اين كلاس دانشجو هستند و در اينجا نظر به يك عده اشخاص معين است كه‏ اين اشخاص معين دارای فلان صفت هستند و گاهی گفته می‏شود كه انسان نوع‏ است و در اينجا مقصود اين است كه اين مفهوم انسان در ظرف ذهن متصف به‏ صفت نوعيت است و گاهی گفته می‏شود كه 25 مساوی 5 ضربدر 5 است و يا در تعريف مثلث گفته می‏شود كه شكلی است كه بر او سه خط مستقيم احاطه كرده‏ است و گاهی گفته می‏شود آدم دو سر امكان وجود دارد . در هر يك از اين‏ موارد

پاورقی : 1 - تحقيق در معنا و مفاد قضايای حقيقيه با توجه به اشتباهات عظيمی كه‏ در اين زمينه برای منطقيين و غير منطقيين دست داده است ، خارج از حدود اين كتاب است و ما اين مطلب را به نحو مبسوط در جاهای ديگر بيان‏ كرده‏ايم و در اينجا صرفا به اشاره‏ای قناعت می‏كنيم .