درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 207

يك وقت شما ماهيتی را بشرط عدم شی‏ء اعتبار می‏كنيد . مثلا انسان را بصورت انسان غير عالم اعتبار می‏كنيد ، انسانی كه علم نداشته باشد ، انسان بشرط عدم علم . اين را می‏گويند ماهيت بشرط لا ، يا ماهيت مجرده . يك وقت هم هست كه شما ماهيت را اعتبار می‏كنيد بدون اين كه وجود شيئی را اعتبار كرده باشيد و بدون اين كه عدم آن را اعتبار كرده باشيد . يعنی مثلا فقط انسان را اعتبار می‏كنيد . اين را می‏گويند ماهيت لابشرط يا ماهيت مطلقة . پس ذهن ما گاهی يك ماهيت را مطلق اعتبار می‏كند ، گاهی مجرد ، و گاهی‏ مخلوط . و به عبارت ديگر ، گاهی لابشرط ، گاهی لابشرط است و گاهی بشرط شی‏ء . قهرا به دنبال اين تقسيم بندی ، گفته اند كه در اين سه قسم ، مقسم‏ چيست ؟ حتما يك چيزی هست كه گاهی لابشرط است و گاهی بشرط لا است و گاهی بشرط شی‏ء . و مقسم هميشه بايد اعم از همه اقسام باشد ، هميشه اين‏ جور است . اعم است يعنی اينكه لابشرط از همه اقسام است . خوب ، اگر مقسم اعم باشد خود می‏شود لابشرط . و اگر لابشرط شد كه می‏شود يكی از آن‏ اقسام . چگونه می‏شود كه مقسم عين قسم باشد ؟ آمده‏اند اينجا دقيق شده‏اند و فرق بين لابشرط مقسمی ولا بشرط قسمی را مشخص كرده‏اند . گفته‏اند كه لابشرط قسمی خودش لابشرط است ، ولی لابشرطی‏ است كه يك قسم از اقسام لابشرط مقسمی است . اين لابشرط است ، آن هم‏ لابشرط ، در عين حال آن ماهيت لابشرط مقسمی به نحوی است كه از لابشرط قسمی‏ اعم است . چگونه ؟ گفته‏اند كه لابشرط قسمی آن است كه مطلق است ، قيدش اطلاق است . پس‏ لابشرط قسمی لابشرط از تجرد و اختلاط است . ولی مقيد است به لابشرطيت ، يعنی مقيد است به اطلاق . اما لابشرط مقسمی حتی از قيد لابشرطيت هم مطلق‏ است ، مطلق است از هر قيدی حتی از قيد اطلاق . پس اين اعم است و به‏ اصطلاح مبهم است ، بلاقيد است ، بلاشرط است از هر شرطی حتی شرط اطلاق . البته حالا روی