درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 292

می‏كنيم بعد می‏گوئيم " ليس زيد بقائم " ، يعنی اين ارتباط را رفع‏ می‏كنيم ، يك بار قيام را برای زيد اثبات می‏كنيم و در ليس زيد بقائم‏ قيام را از روی زيد برمی‏داريم و رفع می‏كنيم . پس مفاد قضيه سالبه هميشه‏ سلب الربط است نه ربط السلب . ربط السلب آنجائی است كه خود سلب‏ محمول قرار گيرد ، مثل اينكه بگوئيم " زيد لا قائم " ، اينجا ديگر سلب‏ الربط نيست ، ربط السلب است ، يعنی شما سلبی را كه لا قائم است ، اين‏ عدم را ، برای زيد اثبات كرده‏ايد . نه اينكه قيام را از زيد رفع كرده‏ايد . اينجا شما به نحوی عدم القيام را برای زيد اثبات كرده‏ايد به هر اعتبار كه هست ، يعنی زيد را متصف به عدم القيام كرده‏ايد و عدم را مانند يك‏ صفت برای زيد اثبات كرده‏ايد . لهذا در اينجا نمی‏تواند زيدی وجود نداشته‏ باشد . در حاليكه در قضيه " ليس زيد بقائم " می‏تواند اصلا زيدی وجود نداشته باشد ، زيرا شما ارتباط زيد به قيام را رفع می‏كنيد ، رفع ارتباط زيد به قيام احتياج به وجود زيد در خارج ندارد ، اما اثبات لا قيام برای‏ زيد به وجودزيد در خارج احتياج دارد . و لهذا آن قضيه را می‏گوئيم معدوله‏ المحمول و اين قضيه را سالبه محصله می‏گوئيم . البته مطلب ديگری هم لازم‏ است كه بايد گفته شود و آن اينكه : متأخرين از منطقيين ، يعنی بعد از بوعلی ، مثل تفتازانی يا صاحب شرح مطالع ، در مفاد قضيه سالبه با اينكه‏ ميان سالبه و معدوله فرق می‏گذارند در عين حال معمولا چنين تعبير می‏كنند كه‏ می‏گويند : نسبت بر دو قسم است : نسبت ايجابی و نسبت سلبی . يعنی در نسبت سلبی ، نه سلب الربط می‏گويند و نه ربط السلب ، بلكه می‏گويند ربط هو السلب . نه ربط السلب است كه سلب ربط داشته باشد و نه سلب الربط است كه در ربط ، چيزی باشد و سلب بر ربط وارد شده باشد ، بلكه " ربط هو السلب " است . يعنی گفتند خود نسبت عين سلب است . در حاشيه‏ ملاعبدالله چنين آمده كه : النسبه علی قسمين : نسبه ثبوتيه و نسبه سلبيه . اين [ مطلب ] بعدها در منطق در خيلی از قضايا نتايج خيلی زيادی دارد كه‏ ما مفاد [ قضيه سالبه ] را سلب الربط بدانيم يا سلب هو الربط . در منطقيين كسی چنين اشتباهی نكرده كه ربط السلب بداند . اما در غير منطقيين چنين اشتباهی هست ، آنهائی كه معدوله را با سالبه اشتباه می‏كنند [ چنين گفته‏اند ] ولی منطقيين چنين