معاد - صفحه : 173

حتی مسأله كرامتها و معجزه‏ها را ذكر كرده‏اند كه نمی‏شود يكسره انكار كرده‏ و گفته هيچيك از اينها وجود ندارد ، و بعد می‏گويند همه اينها با عنصر سوم قابل توجيه است ، كه از نظر ما مطلب درستی است . فقط يك مطلب باقی ماند كه می‏خواستم امروز طرح كنم و نمی‏رسم ، در يك‏ جلسه طرح كردم و بايد جامعتر طرح كنم ، و آن سؤالاتی است كه راجع به اين‏ عنصر سوم باقی می‏ماند ، مثلا : آيا اين عنصر سوم بسيط است يا مركب ؟ بنابر اين ، آيا آن هم روزی تحليل می‏شود به اجزائی و ديگر از بين می‏رود يا نه ؟ و قهرا آيا عنصر سوم باقی است يا باقی نيست ؟ يعنی وقتی انسان‏ می‏ميرد و متلاشی می‏شود آيا عنصر سوم باقی می‏ماند يا آن هم فانی می‏شود ؟ آيا عنصر سوم ، اول ساخته و پرداخته وجود دارد ، بعد می‏آيند آن را در اين‏ موجود مثلا انسان يا غير انسان قرار می‏دهند ، يا نه ، آن عنصر سوم معنايش‏ اين است كه افاضه می‏شود در اينجا ، يعنی در همين جا به وجود می‏آيد ، همين جا ايجاد می‏شود ؟ آيا آن عنصر سوم خود آگاه است يا ناخود آگاه ؟ آيا خود آن از خودش آگاه است يا از خودش آگاه نيست ؟ و يك سلسله‏ سؤالات ديگر كه به وقت ديگری موكول می‏كنيم . ما مقدار زيادی از مطالب آقای مطهری را نفهميديم . ايشان عنصر سومی را تعريف كردند ، يعنی از اينكه دو عنصر اول و دوم كافی برای توجيه جهان‏ نيست ، به وجود عنصر سومی معتقد شدند . بعد خودشان در آخر سؤال كردند كه‏ حالا خواص اين عنصر چيست ؟ البته اگر ما بگوييم كه دو عنصر اول و دوم ( ماده و انرژی ) برای توجيه پديده‏های جهان كافی نيست ، فقط می‏توانيم به‏ وجود عنصر سومی معتقد باشيم كه دست اندركار جهان است يا در تحولات جهان‏ هست يا بعد از نابود شدن انسان هست ، و الا جنبه علمی ندارد چون يك‏ فرضی است كه ما از وجود مجهولات به آن پناه می‏بريم . به همين جهت است‏ كه علم چنين چيزی را قبول ندارد . ما هم به لحاظ مذهبی ، به علت وجود عالم برزخ است كه اضطرار پيدا می‏كنيم اين اصل را بپذيريم و الا در اين‏ جهانی كه زندگی می‏كنيم خيلی ضرورت ندارد كه آن را حتما قبول كنيم . برای‏ قيامت هم كه دوباره زنده می‏شويم ، باز احتياج به قبول اين اصل نيست اما چون ما در فاصله بين حيات و قيامت به يك عالمی معتقد هستيم و معتقديم‏