شرح منظومه2 - صفحه : 166

ولی حقيقت اين است كه هر چند سخن متكلمين درباره مناط نياز به علت‏ قابل انتقاد است ، اما راه حدوث عالم برای اثبات واجب الوجود قابل‏ انتقاد نيست ، زيرا هر چند حادث از آن جهت كه حادث است نيازمند به‏ علت نيست ، ولی بالاخره اين مطالب مورد قبول است كه هر حادثی ممكن‏ الوجود است پس هر حادثی از آن جهت كه ممكن الوجود است نيازمند به‏ علت است . از طرفی ديگر ، بهترين نشانه و بهترين دليل بر امكان عالم ، حدوث عالم‏ است و اگر ما ، نشانه‏هائی از قبيل حدوث و تغيير ، در عالم نمی‏ديديم از كجا می‏توانستيم حكم كنيم كه عالم ممكن الوجود است و واجب الوجود نيست‏ و اگر نگوئيم كه در چنين صورتی حكم كردن غير ممكن بود ، لااقل بايد بپذيريم كه كار بسيار دشواری بود . پس برای اينكه از طريق امكان عالم كه همان طريق حكمائی از قبيل بوعلی‏ است بخواهيم طی طريق كنيم ، چاره‏ای نيست جز اينكه از راه حدوث عالم‏ گام بر داريم . و به همين جهت است كه در احتجاجات و روايات اسلامی بر مسئله حدوث عالم تكيه شده است .