توحيد - صفحه : 60

" « لا يبغون عنها حولا »" ( 1 ) . نه اين است كه بشر به هر نعمتی كه می‏رسد دلش را می‏زند ، خسته می‏شود ، باز می‏خواهد تحولی ، تنوعی ، چيزی به وجود بياورد ؟ ولی فقط آنجا هرگز بشر طالب تحول و تنوع نيست . رازش همين است كه مطلوب واقعی است . از اين بگذريم . اما راههای حسی يا علمی به تعبير ديگر ، و به تعبير ديگر شبه فلسفی ، چرا اينها را ما علمی می‏گوييم ، شبه فلسفی می‏گوييم ، بعد برايتان توضيح‏ عرض خواهم كرد . عرض كرديم اين نوع راه باز منشعب می‏شود به سه راه : يكی آنجاست كه از نظم عالم بر وجود خالق و آفريننده حكيم عليم استدلال‏ می‏شود ، ديگری از خلقت عالم و سومی از هدايتی كه در مخلوقات و موجودات‏ عالم وجود دارد . اول ما راجع به نظم عالم بحث می‏كنيم .

نظم عالم

نظم عالم ، نظام عالم دلالت می‏كند بر وجود خدا . اين همان مطلبی است‏ كه در قرآن كريم به اين تعبير آمده است : " اتقان صنع " ، متقن بودن‏ مصنوعات عالم ، در آن آيه است كه : " « و تری الجبال تحسبها جامده و هی تمر مر السحاب صنع الله الذی‏ اتقن كل شی‏ء »" ( 2 ) . در بعضی از آيات از همين مطلب تعبير به " تقدير " می‏شود : اندازه‏گيری ، يعنی يك نوع حسابگری در نظم و ترتيب مخلوقات وجود دارد . به تعبير ديگر می‏گوييم حكيمانه بودن خلقت . اينجا ما بايد در سه مرحله بحث كنيم : يكی اينكه يك توضيح بيشتری در اطراف همين نظم و نظام بدهيم ، اصلا مقصود از اين نظم و نظام چيست ؟ چون‏ اشتباهاتی ممكن است وجود پيدا كند كه وجود هم پيدا كرده است ، و ديگر اينكه آيا چنين نظم و

پاورقی : . 1 كهف / . 108 . 2 نمل / . 88