فلسفه تاريخ2 - صفحه : 85

كه غير از اين نمی‏شود ، نه اين كه ما چون در خارج اين‏طور ديده‏ايم می‏گوييم‏ اين‏طور است . مثل اين كه اگر سه نفر هم‏قد باشند می‏گوييم آقای " الف) ] قدش برابر است با آقای " ب " ، آقای " ب " هم برابر است با آقای‏ " ج " و آقای " الف " هم باز با آقای " ج " ديده‏ايم برابر است . نه ، اين يك امری است منطقی ، يعنی می‏گوييم اگر " الف " برابر باشد با " ب " و " ب " برابر باشد با " ج " ، امكان ندارد كه " الف‏ " برابر نباشد با " ج " ، يعنی منطقا جز اين نمی‏شود . اين را می‏گوييم‏ " ضرورت منطقی " . پس می‏گويد در باب " عليت " هيچ ضرورت عقلی وجود ندارد ، ولی در باب " دليل " ضرورت منطقی و ضرورت عقلی وجود دارد . هگل تمام‏ فلسفه‏اش با اين اصل شروع می‏شود و با همين اصل ادامه پيدا می‏كند ، چون‏ فلسفه او فلسفه‏ای است كه در آن عقل و عين و ذهن و خارج يكی هستند ، يعنی‏ می‏گويد هر چه كه من در ذهن استدلال می‏كنم همان چيزی است كه در خارج هم‏ همان است ، چيز ديگری نيست . آن وقت ديالكتيك خودش را از هستی شروع‏ می‏كند ، بعد با يك نوع استدلال [ نيستی را نتيجه می‏گيرد . ] البته‏ استدلالش غلط است . می‏گويد هستی را اگر مطلق بگيريم مساوی است با نيستی‏ ، يعنی هستی بدون اين كه به چيزی تعلق داشته باشد برابر است با نيستی . پس هستی نيست ، يا هستی نيستی است . می‏گويد منطقا اين‏طور است ، منطقا عقل استنتاج می‏كند نيستی را از هستی به طور مطلق . همين قدر كه نيستی از هستی نتيجه شد ، اين برابر می‏شود با " شدن " ، يعنی " شدن " عبارت‏ است از جمع هستی و نيستی . اين يك نوع نتيجه‏گيری منطقی است كه منطقا نيستی از هستی نتيجه می‏شود و " شدن " از ايندو با يكديگر نتيجه می‏شود . اين مخصوص ذهن نيست . ذهن و عين هر دو يكی است . در عين هم همين‏طور است . هستی به طور جدا از نيستی وجود ندارد ، نيستی جدا از هستی وجود ندارد . هستی با نيستی وجود دارد كه " شدن " است . بعد باز از " شدن‏ " ، چيز ديگر نتيجه می‏شود ، از آن ، چيز ديگر نتيجه می‏شود ، . . . ولی‏ اين نتيجه‏شدن‏ها نه به معنای علت و معلول است ، به معنای اين است كه‏ نتيجه از دليل برمی‏خيزد ، آن‏طوری كه شما در علوم كار می‏كنيد . او می‏گويد عينا آن كاری كه شما در علوم می‏كنيد همان جريان طبيعت است . آنچه كه در علوم ، عقل شما استنتاج می‏كند آن همان جريان طبيعت است و طبيعت همان‏ جريانی است كه ذهن در علوم استنتاج می‏كند ، چيز ديگری نيست . منتها اين دستگاهی كه هگل از يك مقولات ساده به قول خودش ساخته است‏ ،