مساله شناخت - صفحه : 39

شيربرنج ] . پرسيد شيربرنج مثل چيست ؟ گفت : مثل گردن غاز ( چون گردن‏ غاز سفيد است به گردن غاز تعريف كرد ) . گفت گردن غاز چگونه است ؟ دست خودش را پيش كشيد و گفت : گردن غاز چنين چيزی است . گفت : فهميدم ، پس شيربرنج يك چنين چيزی است . به كور مادرزاد محال است انسان بتواند بعضی چيزها را بشناساند ، چون‏ " من فقد حسا فقد علما " . به كر مادرزاد محال است انسان بتواند صوت‏ ، موسيقی يا آهنگ را بشناساند ، و همچنين هر كسی كه فاقد هر حسی باشد . بنابراين در اينكه حس يكی از مبادی شناخت است شك و ترديدی نيست ، ولی آيا حس برای شناخت كافی است ؟ نه . وقتی كه ما درجات شناخت را بيان می‏كنيم ، خواهيم گفت كه چرا حس كافی نيست ، يعنی حس شرط لازم‏ شناخت هست ، اما شرط كافی برای شناخت نيست .

نقش قوه عاقله در شناخت

علاوه بر حواس ، انسان نياز به يك امر و يا امور ديگری دارد . انسان‏ برای شناختن ، به نوعی تجزيه و تحليل و گاهی به انواع تجزيه و تحليل نياز دارد . تجزيه و تحليل ، كار عقل است . تجزيه و تحليل‏های عقلی ، دسته‏بندی‏ كردن اشياء در مقوله‏های مختلف است . اين كار به اصطلاح با تجزيه صورت‏ می‏گيرد . و همچنين است تركيب كردن به شكل خاصی ، كه منطق عهده‏دار كارهای تحليلی و كارهای تركيبی است ، و خود اين داستانهايی دارد . مثلا اگر ما فی الجمله با مسائل علمی آشنايی داشته باشيم ، به ما اينطور می‏گويند