فلسفه تاريخ1 - صفحه : 258

انسان بر طبيعت مسلط شود و از اسارت طبيعت آزاد گردد اين تكامل است‏ ممكن است اين جور بگويند ولی اين را نمی‏گويند چون در جای ديگر به اشكال‏ برخورد می‏كنند اگر اينجا اينطور بگوييم ، تكامل جامعه در فن و تكنيك‏ خلاصه می‏شود ، يعنی اگر كمال انسان را در تسلط انسان بر طبيعت كه نقطه‏ مقابلش اسارت انسان در مقابل طبيعت است بدانيم ، اين كمال قهرا در علم ( البته علوم فنی و تكنيك ) خلاصه می‏شود بشر گذشته در مقابل طبيعت‏ خيلی اسير بود ، در مقابل بيماريها ، طوفانها و سيلها ، در مقابل گرما و سرما بيچاره بود ، ولی بشر امروز بدون شك يك قدرت و تسلطی پيدا كرده ، اولا اسير يك منطقه خاص نيست ، با اين وسائل نقليه ای كه هست از جايی‏ به جايی نقل مكان می‏كند يا با وسائل فنی محيط را عوض می‏كند در مناطقی كه‏ در قديم جهنمهای سوزانی به شمار می‏رفت و هيچ انسانی جرأت نداشت در آنجا پا بگذارد بشر امروز با وسائل مصنوع ساختمان می‏كند ، آبادی می‏كند ، وسائلی در آنجا تهيه می‏كند كه انسان در آنجا كه هست مثل اين است كه در بهترين نقاط دنيا زندگی می‏كند مرحوم دكتر ناظرزاده يك سال با دكتر امينی‏ به مكه رفته بود دوره ملك سعود بود اينها را به كاخ ملك سعود در رياض‏ دعوت كرده بودند ، باغی به وسعت چندين كيلومتر در چندين كيلومتر می‏گفت‏ انگار يك بهشت شداد را در يك جهنم سوزان درست كرده باشيد اطرافش كه‏ می‏آمديد چند قدم آن طرف تر كوخهای عجيب و غريب و مردم گرسنه ای را می‏ديديد كه رمق در بدن اينها نيست و گويی در عمرشان ويتامين نخورده اند می‏رفتی آنجا انگار در يك بهشت رفته بودی می‏گفت دستگاه تهويه ای كه در آنجا در زير درختها و گلها نصب كرده بودند برای اينكه زمين زياد داغ‏ نشود ، گفته اند به قدرت اين دستگاه تهويه فقط در آمريكا يكی وجود دارد آن هم در ارتش آمريكا در آنجا ملك فيصل حورالعين هايی برای خودش تهيه‏ كرده بود ، انواع گلهای دنيا را جمع كرده بود و اين وسائل امروز است‏ وسائل امروز می‏تواند در صحرای رياض هم چنين جايی را به وجود بياورد .