انسان و سرنوشت - صفحه : 100

است با كمال صراحت ، هم می‏گويد همه چيز به قضا و قدر الهی است و هم‏ انسان را عامل مؤثر در سرنوشت خود و مسؤول اعمال و افعال خود معرفی‏ می‏كند . ما در گذشته نمونه‏ای از هر دو دسته آيات قرآن ذكر كرديم و گفتيم‏ هم طرفداران جبر و هم طرفداران قدر در صدد تأويل و توجيه آيات قرآن‏ برآمدند : طرفداران جبر ، آيات مشعر بر اختيار و آزادی و مسؤوليت بشر را تأويل كردند و طرفداران اختيار ، آيات مشعر بر تقدير كلی الهی را . بديهی است كه پس از آنكه معما حل شد و معلوم شد هيچ گونه ملازمه‏ای بين‏ عموميت تقدير و مجبور بودن انسان و همچنين بين اختيار او و نفی تقدير وجود ندارد ، تناقض و تعارض خود بخود حل می‏شود و نيازی به تأويل و توجيه نيست ، مثلا آنجا كه قرآن كريم ، هدايت و ضلالت ، عزت و قدرت ، رزق و سلامت و حتی حسنات و سيئات را به مشيت و تقدير الهی مستند می‏كند و می‏گويد : « فيضل الله من يشاء و يهدی من يشاء »( 1 ) . خدا هر كس را بخواهد گمراه و هر كس را بخواهد هدايت می‏كند . يا می‏گويد : « قل اللهم مالك الملك تؤتی الملك من تشاء و تنزع الملك ممن تشاء و تعز من تشاء و تذل من تشاء بيدك الخير انك علی كل شی‏ء قدير »( 2 ) .

پاورقی : . 1 ابراهيم / . 4 . 2 آل عمران / . 26