زندگي جاويد يا حيات اخروي - صفحه : 51

حكيمانه خداوند نيز عبارت است از كاری كه او را به سر حد كمال سوق دهد و كار عبث خدا عبارت است از كاری كه او را به سوی كمال سوق ندهد ؟ نه‏ . او غنی و بی‏نياز است ، آنچه او می‏كند فضل و جود و بخشش و اعطاء است‏ . او كاری را برای رفع نيازی از خود و برای رسيدن به كمال و سعادتی انجام‏ نمی‏دهد . كار حكيمانه خداوند عبارت است از كاری كه مخلوق را به كمال‏ لايق خود برساند و نسبت دادن كار عبث به خداوند به اين معنی است كه‏ مخلوقی را بيافريند بدون آنكه آن مخلوق را به كمال ممكن و لايقش برساند . اين است كه مفهوم حكمت درباره خداوند با آنچه درباره انسان صدق می‏كند متفاوت است . حكمت در انسان عبارت است از خردمندی و گام برداشتن در مسير كمال انسانی ، و حكمت در مورد ذات باری عبارت است از رساندن‏ مخلوقات به كمال لايقشان ، و به عبارت ديگر ، حكمت درباره خداوند عبارت است از آفرينش اشياء بر اساس سوق دادن آنها به سوی غايات و كمال لايق آنها . از آنجا كه حكمت در مورد انسان عبارت است از انجام دادن كار برای‏ رسيدن خود انسان به كمالات خويش ، هيچ ضرورتی ندارد كه ميان كار انسان و نتيجه‏ای كه انسان از آن كار می‏خواهد بگيرد رابطه واقعی وجود داشته باشد ، يعنی ضرورتی ندارد كه آن كار طبيعتا متوجه آن نتيجه باشد و آن نتيجه كمال‏ آن كار محسوب گردد . آنچه ضرورت دارد اين است كه نتيجه كار برای انسان‏ كمال و نفع محسوب شود ، مثلا انسان از خاك و چوب و سنگ و فلز و پوست‏ و پشم و پنبه و غيره ابزار می‏سازد و از آن نتيجه حكيمانه می‏گيرد ، مثل‏ اينكه صندلی می‏سازد يا خانه می‏سازد و يا اتومبيل