بيست گفتار - صفحه : 330

و حال پيدا می‏شود ، نقشه و تدبير پيدا می‏شود ، چيزهايی پيدا می‏شود كه در ماده بی روح نمونه آنها به هيچ نحو وجود ندارد . همه عالم مرآت جمال و كمال باری تعالی است . همان ماده بی روح هم به اندازه حظ وجودی خود آينه‏ای است از قدرت لايزال حق .

جهان مرآت حسن شاهد ماست
فشاهد وجهه فی كل مرآت

ولی به همان درجه كه حيات و زندگی از ماده كامل تر است ، شهادت و حكايت حيات هم از خالق عليم حكيم بيشتر و رساتر از ماده است .

نظام و سنت موجود

نكته‏ای كه باز بايد متذكر شويم اين است كه همان طوری كه می‏بينيم در قرآن كريم به همين نظام ثابت و جاری حيات و ممات استدلال شده و همين‏ نظام جاری به شهادت خوانده شده ، نه اينكه مثلا اين نظام جاری و ثابت را به كنار بگذارد و بعد به موارد غريب و نادر الوقوع استدلال كند . همين‏ نظام جاری ، همين زنده شدن زمين در هر سال ، همين پيدايش جنين از نطفه و متكامل شدن آن ، همينها هر لحظه خلق جديدی است ، همينها امدادها و افاضاتی است كه دم به دم و آنا فانا از غيب می رسد . جای دوری نمی‏ خواهد برويد ، بايد در حقيقت و كنه همين عمل . دقيق شويد تا خداوند را در جلوه خلاقيت مستمر و ايجاد هميشگی و تكميل دائم ببينيد . در سوره مؤمنون می‏فرمايد : . " « و لقد خلقنا الانسان من سلالة من طين 0 ثم جعلناه نطفة »