جامعه و تاريخ - صفحه : 133

حال نيروی معنوی حاكم آن نيز می‏باشد ، طبقه‏ای كه وسايل توليد مادی را در اختيار دارد . . . افكار حاكم چيزی نيست جز بيان انديشوار روابط مادی‏ حاكم ، يعنی روابط مادی به زبان افكار ، يعنی همان روابطی كه اين طبقه را حاكم ساخته است ، افكار حاكميت او . افرادی كه طبقه حاكم را تشكيل‏ می‏دهند علاوه بر چيزهای ديگر آگاهی نيز دارند و از اين رو فكر نيز می‏كنند . تا آنجا كه به مثابه طبقه حاكميت دارند و عصر تاريخی را تعيين می‏كنند ، خود روشن است كه آن را در همه سطوح انجام می‏دهند ، يعنی علاوه بر چيزهای ديگر چون انديشندگان و مولدان افكار ، حكومت می‏كنند و توزيع‏ افكار را تنظيم می‏كنند ، افكارشان افكار حاكم دوران است " ( 1 ) . قطب حاكم و استثمارگر با لذات ارتجاعی ، محافظه‏كار ، سنت‏گرا و گذشته‏نگر است و فرهنگش كه همان فرهنگ حاكم و تحميلی است ، فرهنگ‏ ارتجاعی و سنت‏گرايی و گذشته نگری است . و اما قطب استثمار شده و به‏ اسارت رفته با لذات انقلابی و قالب شكن و پيشرو و آينده‏نگر است و فرهنگش كه همان فرهنگ محكوم است فرهنگ انقلابی و سنت شكنی و آينده‏ نگری است . استثمار شدگی شرط لازم انقلابی شدن است ، يعنی تنها اين طبقه‏ است كه استعداد انقلابی شدن دارد . در كتاب تجديدنظر طلبی از ماركس تا مائو پس از عبارتی كه در بالا از انگلس در مقدمه جنگ كشاورزان آلمان نقل كرديم می‏گويد : " يك سال پس از انتشار اين مقدمه ( مقدمه كتاب جنگ كشاورزان آلمان‏ ) كنگره سوسياليستهای آلمانی در " گوئا " در

پاورقی : . 1 ايدئولوژی آلمانی ( ترجمه فارسی ) ، ص . 61