حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 271

اما أولا تقرر عندهم أن مقصود الطبيعه لا يكون الا متعينا شخصيا ، اذ المعنی الكلی لا وجود له فی الاعيان ما لم يتشخص ، فالوجود يتعلق أولا بالشخص ثم بالنوع ثم بالجنس ، و لهذا ذكروا فی كتاب " قاطيغورياس " فی بيان تسميتهم پاورقی : > بر فرد و برای جنس بر نوع تقدم قائل شويم . ( اين مطلب در كلمات‏ افلاطون مخصوصا زياد است ) . لازمه اين قول اين است كه مثلا بگوئيم جنس‏ مطلوب است كه وجود پيدا كند و به تبع جنس نوع وجود پيدا كرده است و به تبع نوع است كه فرد وجود پيدا كرده است . و اين حرف صحيح نيست . برعكس ، نوع به تبع فرد وجود می‏يابد و جنس به تبع نوع . مبهم به تبع‏ معين وجود پيدا می‏كند . مطلوب طبيعت امر نامتعين نيست كه متعين به تبع‏ نا متعين تحقق يابد . هميشه مطلوب طبيعت امر متعين است و نا متعين ( كه قهرا امر انتزاعی خواهد بود ) به تبع امر متعين و بالعرض وجود می‏يابد . مرحوم آخوند در اثبات اين قول استناد می‏كند به گفته‏ای از خود اين‏ آقايان ، حكما در باب مقولات سه اصطلاح جواهر اولی و جواهر ثانيه و جواهر ثالثه دارند و اين را مؤيد نظر خود می‏داند . افراد را جواهر اولی و انواع‏ را جواهر ثانيه و اجناس را جواهر ثالثه دانسته‏اند . و معنای آن اين است‏ كه افراد در مرتبه اول جوهرند و انواع به تبع افراد و اجناس به تبع‏ انواع . اين قول كه مطلوب امر مطلق است ، در امور اعتباری چنين اقوالی‏ می‏تواند صحيح باشد ولی در حركت طبيعت بی‏معناست . در امور اعتباری و در قرار دادها ، مثل آنچه كه در علم اصول می‏گوئيم كه آمر و مولی مطلق را می‏خواهد ولی از باب اينكه مطلق جز در ضمن مقيد وجود نمی‏يابد ، مقيد وجود پيدا می‏كند . يعنی شخص مأمور و عبد ، مقيد را ايجاد می‏كند ، ولی مولی و آمر مطلق را خواسته است . و نيز می‏گوئيم مولی و آمر فرد ما را می‏خواهد ، مثلا می‏گويد : " أعتق رقبه " در اين حكم فرد ما خواسته شده است ولی فرد ما هيچ وقت در خارج ايجاد نمی‏شود ، در خارج فقط فرد متعين و خاص ايجاد می‏شود . فرد ما در ضمن همين فرد خاص ايجاد می‏شود . ولی در امور طبيعی‏ چنين نيست كه طبيعت امر مبهم را بخواهد و امر متعين در ضمن امر مبهم‏ موجود شود . بيان دوم : بيان دوم در عين حال مكمل بيان اول است . ايشان می‏فرمايد بنابراينكه وجود اصيل است و نه ماهيت ، هدف هميشه وجود است نه ماهيت‏ . وجود امری است متعين . بنابراين همين تعبيری كه شيخ در اينجا كرده‏ است درست است كه تمام اوضاع طبيعی است ، يعنی تمام افراد اين اوضاع‏ طبيعی هستند ، نه اينكه وضع طبيعی كه مقتضای طبيعت است ، وضع مطلق است‏ و اين اوضاع جزئی و فردی به تبع مطلوب طبيعت باشند .