علل گرايش به ماديگري - صفحه : 95

اينها از تأخر از مرتبه ذات و از معلوليت كه لازمه‏اش نقص است بر می‏خيزد . از نظر صدرالمتألهين مسأله خلو ذاتی ماهيت از هستی و نيازمندی به شی‏ء ديگر كه آن خع را پر كند ، بنابر اصالت ماهيت درست است نه بنابر اصالت وجود . بنابر اصالت وجود نسبت نيازمندی و خلو ذاتی به ماهيت و اينكه چيزی ديگر به نام علت ، پر كننده اين خع است تنها با نوعی تسامح‏ فلسفی درست است . عليت و معلوليت و نيازمندی و بی نيازی همه از شؤون‏ آن چيزی است كه عين عينيت و متن واقعيت است يعنی وجود . ريشه‏ نيازمندی يك هستی به هستی ديگر ، قصور ذاتی و محدوديت ذاتی آن هستی‏ است . بنابر نظريه صدرالمتألهين - برخلاف نظريه متكلمين و نظريه جمهور فلاسفه‏ - نياز و نيازمند و ملاك نياز ، امور جداگانه نيستند . در اينجا نياز و نيازمند و ملاك نياز هر سه يك چيز است . برخی از مراتب هستی به حكم‏ قصور ذاتی و به حكم تأخر ذاتی از منبع اصلی وجود ، عين نياز به مرتبه‏ ديگر از هستی می‏باشند . صدرالمتألهين آنجا كه به طور كلاسيك مسأله " ملاك نياز به علت " را طرح می‏كند ، از همان روش امثال بوعلی پيروی می‏كند ، ولی در جاهای ديگر نظر خويش را در اين مسأله كه نتيجه قطعی اصولی است كه تأسيس كرده و جز اين نمی‏توانست باشد بيان كرده است . و چون آنجا كه به طور كلاسيك مسأله‏ را طرح كرده ، از روش قدما پيروی كرده است ، متأخران و پيروان مكتبش‏ مانند مرحوم حاجی سبزواری ، چنين پنداشته‏اند كه صدرالمتألهين در اين‏ مسأله نظر جداگانه‏ای ندارد . و ما برای اولين بار در پاورقيهای اصول‏