درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 226

غايت خود رسيده است . پس باز هم طبيعت ذی غايت است . پس طبيعت در همه جا ذی غايت است ، منتهی گاهی به غايت خود می‏رسد و گاهی نمی‏رسد . عائقی پيدا می‏شود و از غايت خود معطل می‏ماند اين عائق گاهی طبيعت را برای هميشه از غايتش باز می‏دارد و گاهی در عين حال كه آن عائق پيش آمده‏ طبيعت آن را از ميان برمی‏دارد و او دوباره به غايت خودش می‏رسد . پس به همين جهت است كه شيخ می‏گويد ما وجود اتفاق را در بعضی از موارد منكر نيستيم . منتهی بايد گفت اين بعضی از موارد كجاست . می‏خواهد بگويد ، اولا موارد اتفاقی نادر است . در طبيعت اصل جريان يافتن خود طبيعت است يعنی جريانهای غير اتفاقی ، بلكه همين جريانهای اتفاقی هم در ضمن جريانهای طبيعی رخ می‏دهد . شيخ در بعضی از موارد كه می‏خواهد پاسخ به اتفاق را در بحث غائيت بيان‏ كند اينطور می‏گويد كه : غالبا اين طور است كه طبيعت از نظر كلی خواهان‏ يك غايت است ولی خصوصيات فردی امور اتفاقی است . خصوصيات فردی نه‏ مقتضای طبيعت كلی است نه مقتضای طبيعت فردی . برای مثال اين گونه بيان‏ می‏كند كه : يك دانه گندم زمينه مساعدی برای روئيدن طلب می‏كند : زمينی‏ كه اگر اين دانه در آنجا كشته می‏شود به صورت يك محصول درآيد ، زمينی كه‏ اگر در آن قرار گيرد اجزائی را جزء خودش كند تا رشد كند . اين دانه بطور كلی يك چنين جائی را می‏خواهد اما اگر ما آمديم آنرا در يك زمين بخصوصی‏ قرار داديم آيا می‏توانيم بگوئيم كه اين دانه گندم فقط همين جا را می‏خواسته ، يعنی غايتش همين جا بوده ؟ نه ، اين ديگر نيست . كسی‏ نمی‏تواند اين حرف را بزند دليلی هم ندارد و جهتی هم ندارد كه اين حرف‏ را بزند . يا مثلا نطفه يك انسان اقتضاء می‏كند رحمی را كه در آن رحم قرار گيرد ، مواد را جذب كند و تدريجا رشد كند و بعد بصورت يك جنين درآيد . نطفه اقتضای چنين رحمی را دارد ولی اگر اين نطفه در رحم بالخصوصی ريخته‏ شود ، آيا طبيعت خاص و جزئی اين فرد از اول اقتضايش همين رحم بالخصوص‏ بوده است يعنی اين رحم بالخصوص جزء مقتضای اين طبيعت بوده است يا نه‏ ، ممكن است اينها مربوط به علل اتفاقی باشد ، از همانگونه علل