آشنايي با علوم اسلامي 2 - صفحه : 145

عارف ، مستلزم تعريف زهد و عبادت و عرفان است . پس نتيجه مطلب اين می‏شود كه زهد عبارت است از اعراض از مشتهيات‏ دنياوی ، و عبادت عبارت است از انجام اعمال خاصی كه از قبيل نماز و روزه و تلاوت قرآن و امثال اينها ، و عرفان مصطلح عبارت است از منصرف‏ ساختن ذهن از ما سوی ا لله وتوجه كامل به ذات حق برای تابش نور حق بر قلب . به نكته‏ای مهم در جمله اخير اشاره شده است ، و آن اينكه " گاهی بعضی‏ از اينها با بعض ديگر مركب می‏شوند " . پس ممكن است يك فرد در آن‏ واحد هم زاهد باشد و هم عابد ، و يا هم عابد باشد و هم عارف ، و يا هم‏ زاهد باشد و هم عارف ، و يا هم زاهد باشد و هم عابد و هم عارف ، ولی‏ شيخ توضيحی نداده است . البته منظورش اين است كه هر چند ممكن است يك‏ فرد زاهد و يا عابد باشد امام عارف نباشد ، ولی ممكن نيست كه عارف‏ باشد و زاهد و عابد نباشد . توضيح مطلب اين است كه ميان زاهد و عابد ، عموم و خصوص من وجه است‏ ، ممكن است فردی زاهد باشد و عابد نباشد و يا عابد باشد و زاهد نباشد و يا هم عابد باشد و هم زاهد چنانكه همه اينها واضح است . ولی ميان هر يك‏ از زاهد و عابد ، با عارف عموم و خصوص مطلق است يعنی هر عارفی زاهد و عابد هست ولی هر زاهد و يا عابدی عارف نيست . البته در قسمت بعد گفته خواهد شد كه زهد عارف با زهد غير عارف دو فلسفه دارد . فلسفه زهد زاهد غير عارف يك چيز است وفلسفه زهد زاهد عارف چيز ديگر است ، همچنانكه فلسفه عبادت