درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 158

هر تقدير او موجود است . اما اگر بگوئيم نسبی است معنايش اين نيست كه‏ در همه زمانها و در همه شرايط و در همه احوال و در همه مكانها موجود است‏ . بلكه در اين زمان موجود است و در زمان ديگر معدوم ، يا در اين مكان‏ موجود است و در مكان ديگر معدوم ، در اين شرايط موجود است و در شرايط ديگر معدوم . امروز هم مقصودشان از شرايط همين شرايط زمانی و شرايط طبيعی‏ و مانند آن است . يعنی هر موجودی را كه در نظر بگيريد وجودش بلاشرط از زمان و مكان و از شرايط زمانی و مكانی نيست ، موجود است به شرط وجود شی‏ء ديگر ، و معدوم است با عدم آن شرط . وجود نسبی يعنی موجود است‏ نسبت به اين زمان و در اين زمان و معدوم است در زمان ديگر ، موجود است‏ در اين مكان و معدوم است در مكان ديگر . پس در اصطلاح امروزيها مطلق در مقابل نسبی است ، و در اصطلاح قدمای ما مطلق در مقابل ماهيت داشتن است . ممكن است كه شما در اينجا بپرسيد كه چه نسبتی است ميان اين دو مطلق ؟ آيا اين دو اصطلاح دو حرف مستقل از يكديگر است ؟ يا اينكه اينها به‏ يكديگر برمی‏گردند ؟ يا يكی مفهومش از ديگری وسيعتر است ؟ عرض كنم كه مطلق در اصطلاح قدما اعم است از مطلق در اصطلاح امروزيها . زيرا هر وجودی را كه اينها نسبی می‏گويند ناچار يك امر ماهيت‏دار است و نمی‏تواند وجود محض باشد ، ذات متصف به وجود است . و همچنين همه اموری‏ كه به اين معنا نسبی نيست و مطلق می‏باشد . خود بر دو قسم است : ممكن‏ است ماهيت داشته باشد و ممكن است كه ماهيت نداشته باشد . يعنی يك‏ شی‏ء مطلق - به معنای امروزيها - در همه زمانها موجود باشد و در همه‏ مكانها موجود باشد و مشروط به هيچ شرطی از اين شرايط هم نباشد ولی ممكن‏ است كه در عين حال ذی ماهيت باشد . بنابر عقيده امروزيها عقول مجرده‏ وجودشان نسبی نيست . و وجود آنها مطلق است . اما بنابر عقيده قدما وجود آنها مطلق نيست زيرا دارای ماهيت