آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 69

و آنچه در علوم به كار می‏رود همين محصورات چهارگانه است نه شخصيه و نه‏ طبيعيه و نه مهمله . از اينرو منطق بيشتر به محصورات چهارگانه می‏پردازد. در قضايای محصوره ، آن چيزی كه دلالت می‏كند بر اين كه همه افراد يا بعضی افراد ، مورد نظر است " سور " قضيه ناميده می‏شود . مثلا آنجا كه‏ می‏گوييم : " هر انسانی حيوان است " كلمه " هر " سور قضيه است و آنجا كه می‏گوييم : " برخی حيوانها انسانند " كلمه " برخی " سور قضيه‏ است ، و اين كه می‏گوييم : " هيچ گياهی در شوره زار نمی‏رويد " كلمه " هيچ " سور است ، و اين كه می‏گوييم : " بعضی درختان در گرمسير رشد نمی‏كنند " كلمه " بعضی . . . نه " سور است . در عربی كلمات " كل " ، " لا شی‏ء " ، " بعض " ، " ليس بعض " سور به شمار می‏روند . قضايا يك سلسله تقسيمات ديگر نيز دارند مانند تقسيم قضيه به : محصله‏ و معدوله ، و يا تقسيم قضيه به خارجيه و ذهنيه و حقيقيه . توضيح آنها را از كتب منطق بايد جستجو كرد . ما كه اكنون كلياتی از منطق را مورد بحث‏ قرار می‏دهيم نمی‏توانيم وارد بحث آنها شويم . همچنانكه تقسيم ديگری نيز قضيه دارد به : مطلقه و موجهه ، و قضايای موجهه نيز به نوبه خود تقسيم‏ می‏شوند به : ضروريه و دائمه و ممكنه و غيره كه بحث در آنها از عهده درس‏ ما خارج است . همين قدر توضيح می‏دهيم كه رابطه و نسبت ميان دو چيز در آنجا كه مثلا می‏گوييم : " هر الف ب است " گاهی به نحوی است كه بايد باشد و محال است كه نباشد ، در اينجا می‏گوييم :