نهضتهاي اسلامي در صد ساله اخير - صفحه : 43

داده‏اند تا آنجا كه عدل و آزادی را فدای نظم و امنيت كرده‏اند يعنی به‏ بهانه نظم و امنيت مانع رشد آزادی شده‏اند و اين همان چيزی است كه‏ مستبدان و ستمگران می‏خواهند . ستمگران و مستبدان همواره به بهانه برقراری‏ نظم و حفظ امنيت ، آزادی را كه عاليترين موهبت الهی است و جوهر انسانيت است كشته‏اند و عدل را زير پا قرار داده‏اند . كواكبی در رابطه نظم و آزادی ، برای آزادی حق تقدم قائل است و در رابطه دين و سياست و يا دين و آزادی ، دين را عامل با ارزش تحصيل آزادی‏ واقعی و بيدار كننده احساس سياسی می‏شمارد و در رابطه علم و آزادی يا علم‏ و سياست معتقد است همه علوم الهام بخش آزادی نيستند و از نظر آگاهی‏ اجتماعی دادن ، در يك درجه نمی‏باشند . لهذا مستبد از برخی علوم نمی‏ترسد بلكه خود مروج و مشوق آن علوم است ، اما از برخی علوم ديگر سخت وحشت‏ دارد زيرا به مردم آگاهی و شعور سياسی و اجتماعی می‏دهد و احساس‏ آزاديخواهی و مبارزه با اختناق و فشار استبداد را در افراد بر می‏انگيزد . كواكبی می‏گويد : " مستبد را ترس از علوم لغت نباشد ، و از زبان آوری بيم ننمايد مادامی كه در پس زبان آوری حكمت شجاعت انگيزی نباشد كه رايتها برافرازد يا سحر بيانی كه لشكرها بگشايد ( 1 ) . چه او خود آگاه است كه‏ روزگار از امثال كميت و حسان شاعر ( 2 ) زادن بخل ورزد كه با اشعار خويش جنگها بر

پاورقی : . 1 مانند سحر بيان سيد جمال . . 2 بهتر بود كه كواكبی به جای حسان ، دعبل را می‏آورد كه به قول خودش‏ پنجاه سال دار خويش را بر دوش می‏كشيد . به هر حال مقصود كواكبی شاعرهای‏ انقلابی است .