حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 166

بطور كلی مقصود از حركت وضعيه مستديره معلوم است ، يعنی شی‏ء حركت‏ وضعی داشته باشد نه حركت انتقالی و أينی و مكانی . حركت وضعی دوری‏ دائمی داشته باشد ، و منظور آن چيزی است كه قدما به آن حركت فلكی‏ می‏گفتند . چون در عالم حركت وضعی مستديری كه دوام داشته باشد غير از حركت فلك كه قدما قائل بودند وجود ندارد ، همين هم امروزه مورد انكار است . حالا ببينيم چه می‏خواهند بگويند ؟ و چرا حركت وضعيه مستديره را اقدم و ادوم و اتم و اشرف می‏نامند .

حركت مستديره اقدم حركات است

اما اينكه اقدم است ، برای اين است كه ساير حركتها ، يا حركت در " كم " است يا در " اين " يا در " كيف " . هر حركت كمی متأخر است‏ از يك حركت مكانی ، يعنی حركت " كمی " توقف دارد بر حركت " أينی‏ " و بعد باز خواهيم گفت كه حركت أينی توقف دارد بر حركت " وضعی " . پس حركت وضعی تقدم دارد بر حركت أينی ، و نتيجه‏اش اين است كه‏ حركت وضعی بر حركت كمی تقدم دارد . و نيز خواهيم گفت كه حركت كيفی هم‏ توقف دارد بر حركت أينی و حركت أينی هم توقف دارد بر حركت وضعی ، نتيجه اينكه سه نوع حركت ديگر يعنی كمی ، كيفی و أينی متوقف بر حركت‏ وضعی هستند .

توقف حركت كمی بر حركت أينی

اما اينكه حركت كمی توقف دارد بر حركت أينی ، برای اين است كه‏ حركت كمی چنانكه اينها می‏گويند دو نوع است : يك نوع نمو و ذبول است ، نمو يعنی رشد كردن موجود نامی كه گياه و حيوان چنين رشدی دارند . ذبول هم‏ نقطه مقابل آن است ، يعنی لاغر شدن و ضعيف شدن يك موجود نامی . نوع‏ ديگر تخلخل و تكاثف حقيقی است . ايشان می‏گويد : حركت كمی چه به نحو نمو و ذبول و چه به