درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 373

علی أنا أثبتنا وجود كثير منها فی المحسوس " . [ فصل سوم : در ابطال نظريه تعليميات و مثل می‏باشد ] . اگر برای‏ تعليمی محسوس تعليمی مفارق و غير محسوس هم داشته باشيم ، يا چنين است‏ كه به ازاء آن تعليمی مفارق تعليمی محسوس وجود دارد يا ندارد ، اگر در ميان محسوسات تعليمی نداشته باشيم لازم است كه مربع و دايره و معدود محسوس نداشته باشيم ، و اگر چيزی از اين امور محسوس نباشند ، راهی برای‏ اثبات وجود آنها نبود بلكه حتی ما تصور آنها را هم نمی‏توانستيم بكنيم ، زيرا " من فقد حسا فقد علما " [ به درستی كه مبدأ تخيل اين امور مفارق‏ ، موجودات محسوس است ، بطوری كه اگر فرض كنيم كه شخصی هيچيك از اين‏ امور را به حس در نيافته باشد ، حكم خواهيم كرد كه آن شخص در تخيل و تعقل خود نيز فاقد آنهاست ، علاوه بر اينكه ما وجود تعداد زيادی از اين‏ تعليميات محسوس را با دليل اثبات كرده‏ايم ] . " و ان كانت طبيعه التعليميات قد توجد أيضا فی المحسوسات فيكون‏ لتلك الطبيعه بذاتها اعتبار ، فتكون ذاتها اما مطابقه بالحد والمعنی‏ للمفارق أو مباينه له ، فان كانت مفارقه له فتكون التعليميات المعقوله‏ امورا غير التی نتخيلها ونعقلها ونحتاج فی اثباتها الی دليل مستأنف ، ثم‏ نشتغل بالنظر فی حال مفارقتها فلا يكون ما عملوا عليه من الاخلاد الی‏ الاستغناء عن اثباتها والاشتغال بتقديم الشغل فی بيان مفارقتها عملا يستنام‏ اليه " . [ و اگر طبيعت اين تعليميات در محسوسات هم يافت شود ] برای همين‏ طبيعت محسوس بما هو هو هم يك اعتباری هست ، همين طبيعتی كه در محسوس‏ هست ، يك اعتبار بما هو هو دارد . البته اين " فاء " در " فيكون‏ لتلك الطبيعه بذاتها " تقريبا زائد است . حالا كه مطلب معلوم شد كه‏ اين طبيعت يك فردی دارد ، به هر حال اين طبيعت به ذات خودش يك‏ اعتباری دارد ، قطع نظر از اينكه محسوس باشد يا معقول ، اين ديگر قهرا همين جور است ، طبيعتی كه فردی محسوس و فردی معقول دارد بما هو هو يك‏ اعتباری دارد كه ما می‏توانيم بگوئيم بما هو هو لوازمی و عوارضی دارد و امثال اينها . پس اين " فاء " را به اين معنا نبايد