آشنايي با علوم اسلامي 2 - صفحه : 185

می‏شود ، بايدها و نبايدها ، عام و مطلق می‏گردد و حكمت عملی است . مثلا آنجا كه من كاری را برای سير شدن شكم خودم می‏كنم ، كاری است فردی و نسبی‏ مبتذل و حيوانی و بی ارزش ، اما آنجا كه كاری را برای سير شدن شكم‏ انسانهای ديگر می‏كنم كاری است كلی و متعادل و انسانی باارزش . با اينكه‏ مقصد به هر حال سير شدن است و سير شدن فی حد ذاته يك امر عادی و مبتذل‏ است ، كارهايی كه برای سير شدن انجام می‏گيرد ، اگر خصلت فردی داشته‏ باشد : " من بايد سير بشوم " كه قهرا در هر انسانی به شكل خاص و به‏ صورت جزئی و مخصوص به خود او خواهد بود ، كاری است مبتذل و عادی ، ولی‏ اگر خصلت كلی داشته باشد : " ديگران بايد سير شوند " ( قهرا اين‏ انديشه در همه اذهان يكسان است ) متعالی و مقدس و با ارزش است . عليهذا ، اين انديشه ، ارزش و قد است و تعالی خود را از ناحيه كليت و عموميت و اشتراك خود می‏گيرد . ج : نظريه سوم اين است كه كارهای اخلاقی ، برخلاف نظريه اول ، خود هدف‏ نيستند بلكه هدف چيز ديگر است ، هدف ، خير و كمال جامعه است كه خود فرد نيز جزئی از آن است . يعنی جامعه به عنوان امری برون ذات و بيگانه‏ ، هدف نيست ، بلكه به عنوان يك " من " ديگر ماورای " من " فردی و زيست شناسی كه متعالی‏تر از " من " فردی و زيستی است هدف است . اساسا برخلاف نظريه دوم كه می‏پنداشت ديگران به عنوان اموری برون ذات‏ هدف ارزشهای اخلاقيند امكان ندارد انسان يا هر موجود ديگر به سوی مقصدی‏ حركت كند كه با خودش بيگانه باشد . هر حركت همواره به سوی غايتی است‏ كه آن غايت در نهايت امر خود او است . هر حركت از