درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 144

كه آنطور او را پر كرده‏اند كه ديگر مجال فكر كردن ندارد . در اين حال‏ حركات آن فرد بزرگ در اين شخص منعكس می‏شود . اگر از او بپرسی كه چرا چنين می‏كنی ؟ می‏گويد چونكه او اينطور است . غرضی كه شيخ و كانت از آن سخن می‏گويند قطعا غرض تحصيلی است . در افعال عشقی غرض تحصيلی وجود ندارد ، غرض حصولی وجود دارد ، مثل عشق به‏ ذات حق كه يك غايت حصولی است . اگر اين مطلب پذيرفته شود كه در انسان غايت هست اما غايت حصولی آن وقت خيلی از اشكال‏ها حل می‏شود . . . اما حرف كانت در اخلاق عقلی است نه در اخلاق عرفانی ، لذا حرفش درست‏ نيست زيرا در كارهای عقلی امكان اينكه غرض تحصيلی وجود نداشته باشد ، وجود ندارد .

بحث ديگر : شفقت و رحمت و . . . :

شفقت و رحمت را در جائی گويند كه انسان نسبت به ديگری حالت عطفی‏ پيدا می‏كند . . . در انسان گاهی نوعی ميل وجود دارد كه اسم آنرا عاطفه يا عطوفت می‏گذراند كه می‏خواهد خيری به ديگری برساند . فرح يعنی حالت شادمانی و سرور و ابتهاج درمقابل رسيدن خيرات كه نقطه‏ مقابلش غم و اندوه است كه از محروميت است . سؤالی كه مطرح است كه آيا اينها برای انسان كمال است يا كمال نيست . از يكطرف ، بظاهر ، اينها برای انسان كمال است ، انسان دارای احساس‏ است ، . . . از طرف ديگر می‏بينيم كه اينها انفعالات و تأثراتند و تأثر هم از ضعف است . . . يك موجود هر چه كه قوت و قدرت بيشتری داشته‏ باشد تأثرش كمتر است . به همين دليل است كه بچه‏ها سريع التأثرترند و يا زنان نسبت به مردان سريع التأثرترند . . . در اينجا يك فلسفه‏ای پيدا شده كه اين صفات را بعنوان فضيلت انسانی‏ نفی كرده‏ا ند و همه را از ضعف دانسته‏اند . . . اين فلسفه در قديم بوده و در دوره‏های جديد هم كسانی مانند ماكياول و نيچه بدان معتقد بوده‏اند . . . قدمای ما