نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 326

طبق ظواهر كلام مرحوم آخوند ، بالاخره يك ثباتهای نسبی وجود دارد ، ولی به‏ بيان آقای طباطبائی هيچ ثبات نسبی به آن معنی وجود ندارد و آنجا كه‏ ثبات ميبينيم ، حركت بسيط است . البته خود مرحوم آخوند هم در بعضی كلماتش جمله‏هائی گفته است كه‏ ميتواند اشاره به اين مطلب باشد هرچند صريح در آن نيست . پس ، بنابر فلسفه ما ( فلسفه صدرائی ) جهان يكپارچه حركت است و به‏ تعبير مرحوم آخوند يكپارچه صيرورت است ، نه اينكه صائر و متحرك است ، بلكه شيئی هو عين الحركة و الصيرورش .

نظريه دكارت :

در نحله‏های غربی كه فلسفه ارسطو از راه ابن سينا كم و بيش به آنجا رفته بود ، كم كم ، برای حركت نقش بيشتری در جهان قائل ميشدند ، منتهی‏ در زمان دكارت در اين حد بود كه ميگفتند ماده و حركت را بمن بدهيد ، جهان را ميسازم ، يعنی بافت اين جهان از ماده و حركت تشكيل شده است ، و همه انواع ، ناشی از حركتهای مختلف ماده است . ولی دو عيب در اين حرف هست : يكی اينكه به دو چيز قائل است : ماده‏ و حركت ، يعنی ماده در ذات خودش چيزی است و حركت چيز ديگر كه ماده‏ با انواع حركات خودش ، انواع را در عالم ساخته است ، و در واقع اين‏ نظريه مانند ذيمقراطيس اختلافها را سطحی و تأليفی ميداند . ولی چون‏ دكارت روحی است ، علاوه بر ماده و حركت به روح هم قائل است كه با ماده‏ و حركت قابل توجيه نيست ، ولی بجز روح انسانی ، همه عالم را جسم و حركت ميداند كه با تأليفهای مختلف انواع مختلف پيدا كرده‏اند . بعد از دكارت ، هرچه علوم پيشرفت كرد ، نقش حركت بيشتر جلوه كرد ، تا بجائی رسيد كه برای علم اين سؤال مطرح شد كه آيا غير از " موج " چيزی وجود دارد ؟ تا می‏رسيم به فلسفه هگل .

نظريه هگل :

هگل با بيانی فلسفی [ بدون اينكه به علوم كاری داشته باشد ] رسيد به‏ اينجا كه هستی عبارت است از " شدن " به بيانی كه مكررا گذشت . هستی‏ اگر بطور مطلق در نظر گرفته شود ، به ضد خودش كه نيستی باشد منتهی ميشود ، و از تركيب ايندو " شدن " به وجود می‏آيد كه همه مقولات را در برميگيرد . در اينجا ، فلسفه غرب هم با بيانی ديگر [ نه بيان حركت‏ جوهری ] ميرسد به اينكه جهان يكپارچه حركت و شدن است .

نظريه ماركسيست‏ها :

بعد ميرسيم به نظريه اين آقايان ( ماركسيستها ) . در اينجا مشاهده‏ ميشود كه اينها به يك بن بست دچارند [ مثل آنچه كه در باب تضاد گفتيم‏ ] . از يك طرف نظر هگل را