عدل الهي - صفحه : 135

جهان ، خلاهايی وجود دارد كه همانها ناراحتيهای اين جهان است . عدل الهی‏ ايجاب می‏كند كه اين خلاها پر شود . يك سلسله امور وجودی نيز هستند كه همچنانكه قبلا بدانها اشاره شد زاييده نيستيهايی از قبيل جهل و عجز و فقرند و به نوبه خود همانها سبب‏ يك سلسله نقصها و كاستيها و فناها و نيستيها می‏شوند . بيماريها و طوفانها و حريقها و زلزله‏ها از اين قبيل است . عدل الهی ايجاب می‏كند كه‏ اين امور نيز نباشند تا آثار آنها كه همان نقصها و كاستيها است نيز نباشد . مطلب را كه از اين نظر نگاه كنيم لازم است دو مطلب را مورد بررسی‏ قرار دهيم : يكی اينكه آيا انفكاك اين نقصها و كاستيها از امور اين جهان ، امری‏ ممكن است يا ممتنع ؟ يعنی آيا جهان منهای اين كاستيها ممكن است و يا اينكه اينها از لوازم لا ينفك اين عالم‏اند و نبودن اينها مساوی است با نبودن جهان ؟ ديگر اينكه آيا آنچه نقص و كاستی ناميده می‏شود شر محض است و خيری در