نظري به نظام اقتصادي اسلام - صفحه : 99

وجود داشته باشد كه قدرت ايجاد ارزش در آن نهفته است . ما در فصلهای‏ پيش گفتيم كه " ارزش " ايجاد نمی‏گردد مگر به واسطه كار ، و در بين‏ تمام كالاهايی كه در بازار مبادله وجود دارد ، نيروی كار ، يگانه كالايی‏ است كه قدرت كار در آن نهفته است . پس اين كالا ( نيروی كار نه خود كار ) تنها متاعی است كه می‏تواند سرچشمه ايجاد ارزش باشد . نيروی كار در گذشته ( دوره فئوداليته ، دوره بردگی روم قديم ، دوره اقتصاد ساده‏ تجاری ) كالای قابل خريد و فروش نبوده است . برای آن كه نيروی كار به‏ شكل كالا درآيد دو شرط اصلی لازم است : اول آن كه كارگر ( مالك نيروی كار ) شخصا ( رقبه ) آزاد باشد ، شرط دوم اين كه مالك ابزار كار نباشد تا مجبور شود نيروی كار خود را بفروشد " . اين مقدمه برای فروش نيروی كار ، فقط در مورد كارخانه دار صادق است‏ نه بازرگان ، و حال آن كه مقدمه اين فصل شامل بازرگان نيز بود . بعدا راجع به كيفيت شركت بازرگان در ارزش اضافی كار توليد كنندگان بحث‏ خواهد شد ، هر چند چنان كه قبلا گفتيم ، به عقيده ما بازرگان گاهی توليد كننده را استثمار می‏كند و گاهی مصرف كننده را . سپس نويسنده در صفحه 54 می‏گويد : " اينك كه كالايی را كه ايجاد كننده ارزش است پيدا كرديم و دانستيم‏ كه آن كالا نيروی كار است ، بايد مطالعه خود را ادامه دهيم تا سرچشمه سود را نيز پيدا كنيم . اول ببينيم ارزش نيروی كار را چه چيز می‏تواند معين‏ كند ؟ " سپس به اين بحث می‏پردازد كه ارزش هر چيز به واسطه