حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 49

تدريجی دارد كه از آن افراد آنی انتزاع می‏شود . پس معنای اينكه جسم در اين رنگ حركت می‏كند اينست كه جسم موضوع است برای حركت اين رنگ . در اينجا سؤال می‏كنيم كه آيا جسم بدون سواد موضوع حركت است يا جسم‏ اسود موضوع حركت است ؟ مسلما جسم اسود در سواد حركت می‏كند ، يعنی جسمی‏ كه در مراتب سواد حركت می‏كند خودش اسود است . پس موضوع جسم اسود است و جسم اسود است كه در سواد حركت می‏كند . سؤال ديگر : آن سوادی كه در موضوع هست كدام مرتبه از اين مراتب‏ سوادها است ؟ هيچ كدام ، چون هر مرتبه‏ای را كه بخواهيم بگوييم ، باقی‏ نيست ، و حال آنكه آن سوادی كه در موضوع اخذ شده سواديست كه باقی است‏ به بقاء موضوع . پس چيست ؟ جواب اين است كه آن سوادی كه در موضوع اخذ شده است ، آن سواد ما است كه در هر آنی متحد است با مرتبه‏ای از مراتب سواد . پس ای كسانی‏ كه منكر حركت در جوهر هستيد و بنظرتان اين حرف مستبعد می‏رسد كه ما می‏گوييم ماده در صورت حركت می‏كند و مع ذلك موضوع حركت ماده است مع‏ صوره ما ، به شما می‏گوييم در آنجاهائی هم كه بنظر شما حركت اشكالی ندارد مثل اعراض ، در آنجا هم موضوع عينا مثل حركت در جوهر است . يعنی در آنجا هم موضوع شی‏ء است با ما فيه الحركه ، يعنی نفس ما فيه الحركه [ مثل سواد ] در موضوع اخذ شده است ولی بنحو مبهم پس همانجوری كه متحرك‏ " جسم اسود " است يعنی جسمی كه هميشه سواد مائی دارد ، در باب حركت‏ جوهريه هم همين جور است . موضوع ماده است مع صوره ما ، با اينكه ما فيه‏ الحركه خود صورت است . اين همان مطلبی است كه مرحوم حاجی در پاورقی‏ بيان كرده‏اند و گفته‏اند . بنابراين به چندين بيان بقاء ماده توجيه شد ، به بقاء صوره ما ، تشخصش‏ به تشخص صوره ما ، بقائش به تبع بقاء فصل اخير ، به تبع جوهر مفارق [ مثال افلاطونی ] و حتی بقاء ماده به خودی خود و بالاستقلال كه بگوييم آن‏ چيزی كه