حکمتها و اندرزها - صفحه : 147

فتنه زنج و استبداد عبدالملك و حجاج و خاتمه كار امويها ، قسمتهايی راجع‏ به شخص خودش و روش و سياستی كه پيروی می‏كند و مطابق ميل مردم آن عصر نبود دارد . اشاره مختصری به تاريخ انبياء دارد ، حكمت و فلسفه احكام‏ دارد . راجع به نماز و روزه و حج و جهاد و زكات و صله رحم و امر به‏ معروف و نهی از منكر بحث كرده . در اطراف علم و مال و مقايسه بين آنها مطالبی هست . حماسه‏های جنگی بسيار عالی و جاندار دارد . بحثهای عرفانی و ذوقی در اطراف قلب و سير و سلوك و ذكر خدا و صفا و معنويت و توبه و استغفار و دعا دارد . مجموع موضوعاتی كه در اين كتاب نفيس هست اگر شمرده شود در حدود صد موضوع است و همه جالب توجه است . بعضی از اين موضوعات بيشتر از ساير موضوعات در كلمات اميرالمؤمنين مورد آن بحث واقع شده و اميرالمؤمنين‏ به آنها عنايت مخصوص نشان داده از آن جمله مساله توحيد و صفات ربوبی‏ است . در اطراف بساطت و يگانگی و علم و قدرت و عنايت و حكمت خداوند زياد بحث شده . گاهی يك خطبه مفصل در اطراف همين موضوع است . اينقدر اين مباحث ، عالی و حكيمانه است كه جز آنكه در پيشگاه شخصيت معنوی‏ اميرالمؤمنين اقرار ( كنيم ) كه قلب مبارك او علوم و معارف را از مشكات نبوت گرفته و با عالم معنا اتصال داشته و به قول جبران خليل‏ جبران : " جاورالروح الكلی و سامرها " چاره‏ای نداريم . از جمله موضوعاتی كه زياد مورد عنايت حضرت است مساله ترك دنيا و زهد و ورع و توجه كلی به آخرت و تذكر موت و مغتنم شمردن ايام عمر است‏ . سخنان حضرت در اين زمينه الهام بخش تنزه