نبوت - صفحه : 254

« من الحيوه الدنيا »" ( من ، من بيانی است ) اينها فقط بر ظواهر و پديده‏ها اطلاع دارند كه آن عبارت است از زندگی دنيا "« و هم عن الاخره - كه نقطه مقابل " ظاهره " قرار می‏گيرد - « غافلون »" از آخرت غافل‏ و بی‏خبر هستند ، يعنی بشر روی علم ظاهری خود فقط پديده‏شناس است. اين هم‏ خودش حد علم بشر را بيان می‏كند .

. 4 هوای نفس

يكی ديگر از چيزهايی كه منشأ خطای ذهن می‏شود كه در منطق ماده بايد متوجهش شد خود هوای نفس شخص است كه گفتيم آقای بيكن آن را " بت‏ شخصی " می‏نامد . آن هم در قرآن هست ، زياد هم هست . از جمله در سوره و النجم می‏فرمايد : " « ان يتبعون الا الظن و ما تهوی الانفس »" ( 1 ) دو مطلب را ذكر می‏كند : يكی اينكه گمان را به جای علم می‏گيرند ، و ديگر اينكه دلشان می‏خواهد اينجور بگويند كه می‏گويند . آنچه می‏گويد زبان عقل و فكر نيست ، زبان استدلالش نيست ، زبان هوای نفس است . اين يك مطلب‏ خيلی اساسی است كه البته قدما هم توجه داشتند ، امروز هم خيلی به آن‏ توجه كرده‏اند ، همين بيكن اين حرف را می‏زند ، و بهترين مثالش قضيه علامه‏ حلی است . معروف است كه علامه حلی برای اولين بار در تاريخ فقه شيعه معتقد شد كه‏ اين كه می‏گويند [ اگر نجاستی در چاه بيفتد ] چاه نجس می‏شود ، اگر مرغی‏ بيفتد چند دلو آب بايد كشيد ، اگر الاغی بيفتد چقدر و اگر انسانی در آن‏ بميرد چقدر ، كشيدن اين آبها مستحب است واجب نيست و حال آنكه تا عصر او تمام فقهای شيعه اتفاق داشتند كه اينها واجب است . قضيه اين شد كه‏ در خانه خودش اين ابتلا پيدا شد . يك نجاستی در چاه افتاده بود و خواست‏ نظر بدهد . آمد از نو مستقل روی اين مسأله فكر كند ( حالا من كار ندارم‏ منزوهات بئر واجب است يا نه ) . كتابها و مدارك را جلوی خودش گذاشت‏ كه درباره اين مسأله قضاوت كند ، فتوای واقعی خودش را به دست بياورد كه واقعا اين كار واجب است يا واجب نيست . مطالعه كرد ، يكدفعه ديد آن گوشه دلش تمايل به اين است كه فتوايش اين باشد كه واجب نيست چون‏ الان

پاورقی : . 1 نجم / . 23