اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 14

جمع " سفر " گرفته . در كتاب مذاهب و فلسفه‏های آسيای وسطی صفحه 81 می‏نويسد : ملاصدرا چند كتاب ديگر راجع به مسافرت ( سفرنامه ) نوشته است‏ " . كتابی كه مرحوم اقبال پاكستانی به زبان انگليسی هنگام تحصيل در دانشگاه‏ كمبريج به نام توسعه حكمت در اسلام منتشر كرده است به دست نيامد ولی‏ قدر مسلم اين است كه بسيار مختصر و ناچيز بوده است . اين دو نفر ( كنت گوبينو و ادوارد برون ) از مستشرقين بزرگ به شمار می‏روند . دانشمند متتبع مرحوم شيخ محمد خان قزوينی كه خود در حدود سی سال‏ در كتابخانه‏های م ختلف اروپا مشغول مطالعه بوده است و با بسياری از خاورشناسان رابطه نزديك و صميمی داشته است ، در مقاله‏ای كه در مجله‏ ايرانشهر چاپ برلين به مناسبت فوت ادوارد برون منتشر كرده و جزء " بيست مقاله " ايشان ضبط شده است درباره ادوارد برون می‏گويد : " مابين مستشرقين اروپا و امريكا هيچكس اينهمه زحمت درباره ادبيات‏ ايران نكشيده است و مخصوصا به ادبيات و ذوقيات و معنويات ايران يعنی‏ به افكار حكما و عرفا و ارباب مذاهب اين مملكت اين اندازه محبت خالص‏ و صميمی از اعماق قلب نداشته است " . ايضا در همان مقاله راجع به كنت گوبينو می‏نويسد : " وی از نويسندگان بسيار مشهور فرانسه است و صاحب تأليفات در مواضيع فلسفی و اجتماعی و مذهبی و تاريخی و غيره و مؤسس طريقه مخصوصی‏ است از فلسفه تاريخ معروف به " گوبينيسم " كه مخصوصا در آلمان پيروان‏ زياد دارد . ولی در سنوات 1271 - 1274 ( هجری قمری ) به سمت نيابت اول‏ سفارت فرانسه در تهران و در سنوات 1278 - 1280 به سمت وزير مختاری‏ همان دولت در همان شهر اقامت داشته است " . چنانكه ملاحظه می‏فرماييد يكی از اين دو مستشرق بزرگ صدرالمتألهين را تابع مكتب مشاء معرفی می‏كند و ديگری در مقام رد قول او به مسطورات يكی‏ از كتب تواريخ و تراجم ( روضات الجنات ) استناد می‏كند ، يكی می‏گويد اسفار سفرنامه است ،