وحي و نبوت - صفحه : 97

هم می‏توان با اين معيارها تشخيص داد كه فلان تعليم از اسلام هست يا نيست‏ . ما مدعی نيستيم كه بتوانيم همه معيارها را در اينجا گرد آوريم ، ولی‏ سعی می‏كنيم حتی المكان صورت جامعی از آنها ارائه دهيم . می‏دانيم هر مكتب و ايدئولوژی و هر دستگاه انديشه كه طرحی برای نجات و رهايی و كمال و سعادت بشر ارائه می‏دهد ، يك سلسله ارزشها عرضه می‏دارد و " بايد " ها و " نبايد " ها و " شايد " ها و " نشايد " ها در سطح‏ فرد يا جامعه می‏آورد كه بايد چنين بود ، بايد آنچنان شد ، بايد چنين يا چنان ساخت ، بايد فلان جهت را انتخاب كرد ، بايد به فلان سو رفت و فلان‏ هدف را تعقيب كرد ، مثلا بايد آزاد و آزاده زيست ، بايد شجاع و دلير بود ، بايد مدام و پيوسته رفت ، بايد كامل شد ، بايد جامعه ای بر اساس‏ قسط و عدل ساخت ، بايد در جهت قرب به حق پيش رفت ولی اين " بايد " ها و " نبايد " ها متكی بر فلسفه خاصی است كه آنها را توجيه می‏نمايد ، يعنی اگر يك مكتب يك سلسله دستورها و فرمانها عرضه می‏دارد ، ناچار متكی بر نوعی فلسفه و جهان بينی درباره هستی و جهان و جامعه و انسان است‏ كه چون هستی چنين است و جامعه يا انسان چنان است ، پس بايد اينچنين و آنچنان بود . جهان بينی يعنی مجموعه ای از بينشها و تفسيرها و تحليلها درباره جهان و جامعه و انسان كه جهان چنين است و يا چنان است ، اينچنين قانون دارد ، آنچنان پيش می‏رود ، فلان هدف را تعقيب می‏كند يا نمی‏كند ، مبدا دارد يا ندارد ، غايت دارد يا ندارد و امثال اينها ، و يا انسان چنين سرشت و طبيعتی دارد ، مثلا با فطرتی خاص