فلسفه تاريخ2 - صفحه : 93

اين يك راهی است كه اينها برای توجيه اخلاق از يك طرف(چون يك بن‏بستی‏ است)و فرار از پوچی‏گرايی از طرف ديگر [ پيدا كرده‏اند ، گفته‏اند ] ما الان دو مشكل داريم . يك مشكل اين است كه يك موج پوچی‏گرايی در ميان نسل‏ جوان پيدا شده است . بعد از ضعيف‏شدن دين و مذهب اين موج پوچی‏گرايی‏ پيدا شده ، آيا می‏شود فلسفه‏ای به وجود آورد كه بدون بازگشت به مذهب‏ بتواند با پوچی‏گرايی مبارزه كند ؟ اين يك راه حلی است كه برای خودشان‏ فكر كرده‏اند . گذشته از مساله پوچی‏گرايی برای جوانهای روگردانده از مذهب‏ ، خود جامعه به هر حال نيازمند به يك توجيه برای اخلاق است يعنی نيازمند به يك فلسفه برای اخلاق است . مذهب ، خود فلسفه‏ای دارد برای اخلاق و فلسفه هست ، نه خود مذهب ، نه به آن معنايی كه اغلب اينها می‏گويند كه‏ مثلا اميد به ثواب و ترس از عقاب ، فلسفه اخلاق است ، نه ، اميد به‏ ثواب و ترس از عقاب فلسفه اخلاق نيست ، بلكه اساسا اعتقاد به وجود متعالی خداوند و اعتقاد به وجود متعالی انسان و " و نفخت فيه من روحی‏ " (1)ملاك فلسفه اخلاق است . اينها می‏خواهند بدون آن كه رجوع به مذهب كرده باشند و بدون اين كه به‏ مساله پوچی‏گرايی جوانها كاری داشته باشند [ فلسفه‏ای برای اخلاق بسازند . ] به هر حال جامعه نيازمند به يك فلسفه اخلاق است ، يك اخلاقی كه بتوان‏ برايش فلسفه‏ای درست كرد كه وقتی به فرد می‏گوييم راستی ، ولو اين كه نفع‏ تودر دروغ باشد ، بتواند به آن پايبند باشد . امانت ، ولو نفعت در خيانت باشد ، بتواند وجدانش به آن پايبند باشد . شجاعت ، ولو منجر به‏ كشته شدن بشود ، بتواند به آن پايبند باشد . عفت ، ولو بر خلاف شهوت‏ شكم و دامن و امثال اينهاست ، بتواند به آن پايبند باشد . همين‏طور ايثار ، ازخودگذشتگی ، فداكاری ، همه اينها . فكر كردند با اين فلسفه می‏توانند برای اخلاق هم يك توجيه و يك تكيه‏گاهی درست كرده باشند . اين يكی ، كه‏ راه انسان‏گرايی [ بود . ]

. 2 تكامل

تكيه‏گاه ديگرشان مساله تكامل است . اين هم تقريبا به همين‏جا برمی‏گردد ، با اين

پاورقی : . 1 حجر / . 29