عدل الهي - صفحه : 71

ولی در جهان بينی اسلامی اساسا جهان و موجودات جهان به دو دسته خير و شر منقسم نمی‏گردد ، در جهان ، آفريده‏ای كه نبايست آفريده شده باشد و يا بد آفريده شده باشد وجود ندارد ، همه چيز زيبا آفريده شده و همه چيز بجا آفريده شده و همه چيز مخلوق ذات احديث است . قلمروی شيطان " تشريع " است نه " تكوين " ، يعنی قلمروی شيطان‏ فعاليتهای تشريعی و تكليفی بشر است . شيطان فقط در وجود بشر می‏تواند . نفوذ كند نه در غير بشر . قلمروی شيطان در وجود بشر نيز محدود است به‏ نفوذ در انديشه او نه تن و بدن او . نفوذ شيطان در انديشه بشر نيز منحصر است به حد وسوسه كردن و خيال يك امر باطلی را در نظر او جلوه دادن . قرآن اين معانی را با تعبيرهای " تزيين " ، " تسويل " ، " وسوسه " و امثال اينها بيان می‏كند ، و اما اينكه چيزی را در نظام جهان بيافريند و يا اينكه تسلط تكوينی بر بشر داشته باشد ، يعنی به شكل يك قدرت قاهره‏ بتواند بر وجود بشر مسلط شود و بتواند او را بر كار بد اجبار و الزام‏ نمايد ، از حوزه قدرت شيطان خارج است . تسلط شيطان بر بشر محدود است‏ به اينكه خود بشر بخواهد دست ارادت به او بدهد : « انه ليس له سلطان علی الذين آمنوا و علی ربهم يتوكلون 0 انما سلطانه‏ علی الذين يتولونه »( 1 ) . " همانا شيطان بر مردمی كه ايمان دارند و به پروردگار خويش اعتماد و اتكا می‏كنند تسلطی ندارد ، تسلط او منحصر است به اشخاصی كه خودشان ولايت‏ و سرپرستی شيطان را پذيرفته و می‏پذيرند " . قرآن از زبان شيطان در قيامت نقل می‏كند كه در جواب كسانی كه به او اعتراض می‏كنند و او را مسؤول گمراهی خويش می‏شمارند می‏گويد : « و ما كان لی عليكم من سلطان الا ان دعوتكم فاستجبتم لی فلا تلومونی و لوموا انفسكم »( 2 ) . " من در دنيا قوه اجبار و الزامی نداشتم . حدود قدرت من فقط " دعوت‏ " بود . من شما را به سوی گناه خواندم و شما هم دعوت مرا پذيرفته و اجابت كرديد ، پس مرا ملامت

پاورقی : . 1 نحل / 99 و . 100 . 2 ابراهيم / . 22