درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 223

فصل ندارد ، در حاليكه چنين امری محال است . يا آن جنس واجب‏الوجود نيست ، [ در حاليكه بايد مقوم واجب‏الوجود باشد و واجب‏الوجود متقوم به‏ چيزی باشد كه واجب‏الوجود نيست ، و اين خلف است ] . پس واجب‏الوجود جنس ندارد . واجب‏الوجود حد و برهان ندارد ولذلك فان الاول لافصل له ، و اذا لاجنس له ولافصل له فلا حدله ، ولا برهان‏ عليه ، لانه لاعلة له ، و لذلك لالم له ، و ستعلم أنه لالمية لفعله . وقتی واجب‏الوجود جنس ندارد فصل هم ندارد . وقتی جنس و فصل ندارد ، پس حد به معنی تعريف هم ندارد . چون حد همان تركيب از جنس و فصل است‏ . پس برهان بر او نيست . يك اصطلاحی منطقيين در محل خودش دارند كه می‏گويند بر واجب‏الوجود برهان نيست . مقصودشان از برهان در اينجا برهان لمی است ، برهان از راه‏ علل اربعه است ، از راه علت فاعلی ، يا از راه علت غائی ، يا از راه‏ علت مادی ، و يا از راه علت صوری . برهانی كه ما بر واجب‏الوجود اقامه‏ می‏كنيم برهان انی است ، كه در اينجا منظور آن نيست . باز منطقيين در منطق اصطلاحی دارند كه می‏گويند : " مشاركت حد و برهان‏ " . يعنی حد و برهان با يكديگر اشتراك دارند . اگر بر چيزی برهان اقامه‏ شود ، حد هم دارد . و اگر حد داشته باشد برهان هم بر او اقامه می‏شود . در واجب‏الوجود لم هم راه ندارد ، كه بعد از آن خواهد آمد . عرض كرديم كه واجب‏الوجود " ما " ندارد ، چون " ما " ندارد ، ماهيت ندارد و جنس و فصل ندارد ، پس حد ندارد ، پس برهان ندارد . علاوه بر اينها گفتيم كه أين ندارد ، متی ندارد . در اينجا فقط به لم‏ اشاره می‏كند و رد می‏شود . و لقائل أن يقول : انكم ان تحاشيتم أن تطلقوا علی الاول اسم الجوهر فلستم تتحاشون أن تطلقوا عليه معناه ، و ذلك لانه موجود لافی موضوع ، وهذا