درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 54

واحد . مثلا اگر بگوئيم جسم يا متحرك است يا غير متحرك ، اين معنای‏ تحرك ، مستوعب است يعنی خارج از جسم نيست ( يعنی جسم حاصر آن است ) اما لازم نيست يعنی ممكن است كه يك جسم گاهی متحرك باشد و گاهی ساكن ، پس حركت هيچگاه نمی‏تواند فصل جسم باشد . 3 - عروض اين مقسم لازم ، به تبع امر ديگر نباشد . مثال : در طبيعت يك جنس داريم به نام " الف " كه شی‏ء " ج " مقسم لازم الف است ( يعنی هر جا كه متحد با الف است هيچگاه از آن جدا نمی‏شود ) اما در عين حال عروض اين " ج " بر " الف " ، اولا و بالذات نيست ، بلكه بواسطه و بتبع يك امر ديگر است . مثلا اگر بگوئيم‏ جوهر يا قابل حركت است يا غير قابل حركت ، اين تقسيم درست است و لازم‏ هم هست يعنی جوهری كه قبول حركت می‏كند هميشه قابل است و جوهری كه قبول‏ حركت نمی‏كند مثل مجردات هميشه همينطور است . اما " قابل الحركه " فصل جوهر نيست ، زيرا جوهر بما أنه جوهر قابليت حركت بخود نمی‏گيرد بلكه چون جسم می‏شود قابل حركت می‏شود ، پس قابليت حركت بتبع جسميت‏ عارض بر جوهر می‏گردد . اصولا اگر " ج " عارض بر " الف " می‏شود چهار صورت قابل تصور است‏ : 1 - چون " الف " ، " الف " است " ج " عارض آن می‏شود . 2 - چون " الف " تحت يك معنی اعم از خود قرار دارد ، " ج " بخاطر آن معنای اعم از " الف " عارض آن می‏شود . 3 - " ج " عارض می‏شود به سبب امر اخص از " الف " . 4 - " ج " عارض می‏شود به سبب امر مساوی با " الف " . مثال : انسان يك موجود عارف است يعنی موجودی است كه در ذات او علاقه بخدا وجود دارد . كه انسان است ، عارف است . اما ذكورت ( يعنی‏ مرد بودن ) كه عارض انسان می‏شود از آن جهت عروض اين حالت بر انسان از جهت خود انسان است يعنی انسان از آن جهت است كه انسان حيوان است نه‏ بخاطر اينكه انسان ، انسان است . ذكورت از مختصات انسان نيست ، پس‏ عروض ذكورت