حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 181

فصل 30 ( 1 ) در اثبات حقيقت زمان يكی از مباحث مهم در باب حركت مبحث زمان است . در باب زمان مسائل‏ زيادی هست و در درجه اول دو مسأله قرار دارد : يكی اينكه آيا چيزی به‏ نام زمان وجود دارد يا نه ؟ مقصود اين است كه آن چيزی كه از آن يك تصور اجمالی داريم و آن را " زمان " می‏ناميم و در محاورات عرفی خود به كار می‏بريم ، آيا وجود عينی دارد يا وجود ذهنی و وهمی ؟ پس يك بحث اين‏ است كه آيا زمان در خارج وجود دارد يا نه ؟ مطلب دوم اين است كه : ماهيت زمان چيست ؟ تعريف آن چيست ؟ پس در اينجا دو مطلب است : يكی درباره هليت بسيطه زمان است . می‏گوييم : هل‏ الزمان موجود ام لا ؟ بحث ديگر در " ما " ی حقيقيه زمان است ، می‏گوييم‏ : الزمان ما هو ؟ غير اين دو مسأله مسائل ديگری در باب زمان هست كه بعدها مطرح خواهد شد . در اينجا بحث‏هائی است كه در " اسفار " متعرض نشده‏اند ، شايد لازم ندانسته‏اند . بوعلی در طبيعيات " شفاء " بعضی از مباحث زمان را مفصل‏تر بحث كرده است ، از جمله مجموع عقايدی كه درباره زمان تا زمان‏ شيخ مطرح بوده است .