درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 134

چيست ؟ يكی از قوی‏ترين اشكالات مخالفين نظريه علت غائی همين حركت فلك‏ بوده است . گفته‏اند جز تكرار مكررات چيزی نيست و در واقع هيچ غايتی‏ وجود ندارد . در باب افلاك ، فرضيه اين بود كه افلاك دارای نفوسند و موجوداتی هستند شاعر و مدرك ، و از حركت خود غايتی در نظر دارند . در اينجا دو غايت‏ را منظور می‏كنند : 1 - يكی غايات خود نفوس است . آيا اين نفوس از اين حركت به كمالی‏ نائل می‏شوند ؟ می‏گويند كه حركت آنها ، يك نوع حركت عاشقانه است . اين‏ حركات باعث تجديد كمالات و تجديد اشراقات از ناحيه عقول است . 2 - غايت ديگر ، انفتاح باب خيرات بر عالم كون و فساد از طريق همين‏ حركت فلك است . اگر حركت نباشد ديگر در عالم هيچ تغييری نخواهد بود ، بلكه يك ركود دائم حكمفرما خواهد بود ، نه بادی ، نه بارانی ، نه بهاری‏ ، نه پائيزی ، . . . بلكه يك حالت يكنواخت خواهد بود . . . ، ريشه‏ حيات قطع می‏شود . . . در صورتی كه به علت حركت ، امكانات نامتناهی‏ اين موجودات می‏تواند به فعليت و كمال برسد . 6 - مسأله قياس : اشكال ديگر در باب قياس بود . ما از برهان نتيجه‏ می‏گيريم و مقدمتين بمنزله علتند برای نتيجه . ترتيب و تركيب مقدمات ، فعل نفس است . در نفس ، برهان را برای چه تشكيل می‏دهيد ؟ برای نتيجه . پس نتيجه ، علت غائی وجود دو مقدمه و ترتيب آنها در نفس است . اشكال‏ اين است كه نفس ، باز اين نتيجه را با مقدمه ديگری تركيب می‏كند تا نتيجه ديگری بگيرد و . . . الخ و هرگز هم نمی‏توان ادعا كرد كه در ميان‏ نتايج ما ، نتيجه‏ای است كه وقتی به آن برسيم ديگر نمی‏توان آنرا مقدمه‏ قياس ديگر كرد . جواب شيخ اين است كه در اين مورد اينطور نيست كه يك فاعليت باشد با يك سلسله غايات بی نهايت ، بلكه فاعليت‏های متعدد است ، هر كدام‏ با غايت خودش . 7 - اشكال ديگر اين است كه چه معنی دارد كه ما غايت را علت بدانيم .