سيري در نهج البلاغه - صفحه : 274

فقط نيست همچنانكه تنها يك " آری " نيست ، تركيبی است از " نه " و " آری " . اگر كمال انسانی و تكامل شخصيت انسانی ايجاب می‏كند كه انسان از هر قيدی و هر اطاعتی و هر تسليمی و هر بردگی رها و آزاد باشد و در مقابل همه‏ چيز " عصيان " بورزد و استقلال داشته باشد و هر " آری " را نفی كند و برای اينكه آزادی مطلق به دست آورد " نه " محض باشد ( آنچنانكه‏ اگزيستانسياليسم می‏گويد ) چه فرق می‏كند كه آن چيز خدا باشد يا غير خدا ؟ و اگر بنا است انسان اسارتی و اطاعتی و قيدی و تسليمی بپذيرد و در يك‏ نقطه توقف كند ، باز هم چه فرق می‏كند كه آن چيز خدا باشد يا غير خدا ؟ يا اينكه فرق است ميان ايده آل قرار گرفتن خدا و غير خدا ، خدا تنها وجودی است كه بندگی او عين آزادی است و در او گم شدن عين به خود آمدن و شخصيت واقعی خويش را باز يافتن است اگر چنين است مبنا و ريشه و بنيادش چيست ؟ و چگونه می‏توان آنرا توجيه كرد ؟ به عقيده ما در اينجا ما به يكی از درخشانترين و مترقی‏ترين معارف‏ انسانی و اسلامی می‏رسيم . اينجا يكی از جاهايی است كه علو و عظمت منطق‏ اسلام از يك طرف و حقارت و كوچكی منطقهای ديگر از طرف ديگر نمودار می‏گردد . در فصول آينده پاسخ اين پرسش را خواهيم يافت .