مساله ربا - صفحه : 112

مشغول بيع باشد كار حرامی مرتكب شده . ولی آيا معامله‏اش هم باطل و غير قانونی است ؟ فرق است ميان اينكه معامله ، غير قانونی باشد و اينكه‏ معامله قانونی باشد ولی در عين حال كار ، كار حرامی باشد . اينها از يكديگر تفكيك می‏شود . معاملاتی كه بر اساس بی‏انصافی است ، خود معامله‏ صحيح است يعنی قانونی است به اين معنی كه مبادله صورت می‏گيرد يعنی به‏ موجب چنين معامله‏ای واقعا مشتری مالك مبيع می‏شود و بايع مالك ثمن ، ولی در عين حال بايع مرتكب كار حرام شده . در بسياری از موارد است كه اسلام جلو يك كار حرام را به عنوان حرام‏ گرفته يعنی منع تحريمی آورده ولی منع وضعی نياورده و نگفته معامله فاسد است . از جمله در معامله مضطر است . مثلا كسی از روی اضطرار می‏خواهد خانه مسكونی‏اش را بفروشد در حالی كه به آن احتياج دارد . چرا می‏خواهد بفروشد ؟ چون يك احتياج مهمتری پيدا كرده ، مثلا بچه‏اش سخت مريض شده و برای معالجه او احتياج به پول دارد و غير از خانه هم چيزی ندارد . يك‏ زيدی كه پول دارد و می‏داند كه اين شخص مضطر است ، می‏گويد من حاضرم اين‏ خانه را بخرم . از اضطرار او سوء استفاده می‏كند و خانه را به قيمتی كمتر از قيمت واقعی آن می‏خرد . آيا كار اين شخص حرام است يا نه ؟ حرام است‏ . معامله چطور ؟ فاسد است يا صحيح ؟ اگر معامله فاسد باشد ، آن شخص‏ حاضر نمی‏شود خانه را بخرد و اگر هم بخرد ، فروشنده حق ندارد در پولی كه‏ دريافت كرده تصرف كند . نتيجه اين می‏شود كه بچه‏اش بميرد . يعنی باطل‏ بودن اين معامله به نفع مضطر نيست . حرام بودن اين بی‏انصافی به نفع اين‏ مضطر است اما اگر