توحيد - صفحه : 61

نظامی كه ادعا می‏كنند در خلقت وجود دارد و دلالت می‏كند بر وجود خالق‏ مدبر در خلقت هست ؟ سوم كه باز ما بحث قرآنی می‏كنيم ، واقعا ببينيم‏ قرآن كريم به اين برهان نظم اتكا كرده يا اتكا نكرده است ، دقيقا آيات‏ قرآن را بررسی می‏كنيم . اما قسمت اول ، معنی نظم و نظامی كه ما می‏گوييم در خلقت هست چيست ؟ يعنی اين عالم كه به وجود آمده است با تصادف به وجود نيامده . اين كه‏ هست ناشی از تصادف نيست . اينكه می‏گوييم " ناشی از تصادف نيست " در مقابل ، دو جور حرف می‏توانيم بگوييم : تصادف يعنی بی‏علت ، اما " بی‏علت " گاهی به معنی نداشتن علت فاعلی گفته می‏شود ، و گاهی به معنی‏ نداشتن علت غايی . هميشه يك مثال ساده‏ای برای علت فاعلی و علت غايی‏ از مصنوعات بشر ذكر می‏كنند كه البته اين مثالها نارساست ولی برای اينكه‏ مفهومش درست روشن بشود چاره‏ای نيست از اين مثالها . شما روی صفحه كاغذ مطلبی را می‏نويسيد . در اينجا چهار علت تصوير می‏شود : علت مادی ، علت‏ صوری ، علت فاعلی ، علت غايی . اما علت مادی يعنی آن شرايط مادی‏ای كه‏ بايد وجود داشته باشد تا اين به وجود بيايد . قبل از آنكه شما اين خطوط را روی اين صفحه كاغذ بنويسيد ، صفحه كاغذی وجود داشته ولی به صورت چند گرم مايع جمع شده در مخزن خودنويس شما ، خود اين خودنويس هم بوده است‏ . اينها را می‏گويند علت مادی يعنی شرايط مادی‏ای كه بايد وجود داشته باشد تا اين نوشته هم باشد . اگر صفحه كاغذ يا چيزی شبيه آن نباشد ، اگر اين‏ جوهر يا چيزی شبيه به آن نباشد ، اين چيزها اگر وجود نداشته باشد همين‏ جوری از هيچ چيز نمی‏شود خط به وجود بيايد . دوم علت صوری ، آن چيزی كه به اين ماده شكل می‏دهد يعنی خود شكلش . وقتی اين به صورت خط درمی‏آيد كه شما اگر كلمه " فدايت شوم " را می‏نويسيد ، اين ، شكل را به آن بدهيد ، يعنی آن اولی كه مثلا " ف " را داريد می‏نويسيد ، آن اول " ف " ، سر " ف " را آن جور گرد كنيد ، به‏ ترتيب " د " را بنويسيد ، بعد " ا " را اين جور بكشيد ، " ی " اين‏ جور ، " ت " اين جور تا بشود " فدايت " . اينها هر كدام اگر تغيير كند ، اين كلمه به وجود نيامده . علتش را ببينيم ، علت فاعلی . يك نيرويی بايد باشد كه اين جوهرها را روی اين خطوط بكشاند . آن نيرو علت فاعلی است . يك علت ديگری هم در اين مصنوع