نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 266

طراحی و مهندسی اجتماع بعد ، مسئله ديگری طرح می‏شود ، كه مسئله طراحی و مهندسی اجتماع است كه‏ اصلاحات بدون نقشه بی ارزش و بی نتيجه است و هرچه كه با برنامه‏ريزی و طراحی صحيح مقرون باشد ، بهتر می‏تواند نتيجه بدهد اين همان برنامه مبارزه‏ عملی با كمونيزم است كه در دنيا انجام شده و می‏شود . در كشورهائی كه‏ توانستند جلوی كمونيزم را بگيرند و ثابت كردند كه هيچ چيزی وجود ندارد و اينها از نارضائيهای مردم استفاده می‏كنند ، كوشش كردند كه يك سلسله‏ اصلاحاتی انجام بدهند . ولو اينكه اين اصلاحات را طبقه حاكمه برای منافع‏ خودش كرده باشد بهرحال اين كار شده است و جلوی كمونيزم گرفته شده است. به هر حال ، دنيای امروز دنيای طرح و نقشه و برنامه‏ريزی است ، در تعريفی كه سابقا برای تكامل از " اسپنسر " نقل كرديم آمده بود كه تكامل‏ به سه چيز است ، تراكم و تنوع و انتظام . معنای انتظام يعنی وحدت ، يك‏ شيئی كه تكامل پيدا می‏كند اولا بايد يك سلسله امور جمع شوند ، بعد تنوع و تقسيم كار ميان آنها پيدا بشود ، بعد هم انتظامی بوجود آيد يعنی بر مجموع‏ يك نيرو حاكم باشد . هرچه جامعه متنوع‏تر باشد و كارها بيشتر و تخصصی‏تر باشد اين نشانه تكامل بيشتر جامعه است و هر اندازه كه يك سيطره واحد با قدرت بيشتری همه را در اختيار داشته باشد ، و در جهتی كه خودش می‏خواهد رهبری كند ، جامعه به كمال بيشتری رسيده است . اين مقدار قابل انكار نيست كه هر مقدار جامعه پيشرفت می‏كند ، به سوی تمركز پيش می‏رود ، البته نه تمركز ماركسيستی . ما دو نوع تمركز داريم ، يك نوع همان تمركزی‏ است كه انتظام و نظام دادن باشد به فعاليتهای آزاد افراد و گروهها نوع‏ ديگر ، به معنای اين است كه اساسا اراده اعضاء و افراد و سازمانها از آنها سلب شود و بشكل ابزارهای بلا اراده دربيايند و همه تصميمها و طرحها و اراده‏ها مال مقامات بالا باشد ، تمركزی كه اينها دنبالش می‏روند و مدعی‏ هستند در كشورهای سوسياليستی هست ، تمركز به معنای دوم است ، يعنی به‏ صورتی است كه برای افراد آزادی به هيچ شكل باقی نمانده است . كشورهای سرمايه‏داری كه اساس كارشان بر محور آزادی است انتظام به‏ معنای اول در آنها وجود دارد ، چون در آزادی هم اگر انتظامی نباشد به هرج‏ و مرج كشيده می‏شود ، لذا اين كشورها بين آزادی فرد و قدرت دولت در نوسان هستند . در هر حال ، در اينكه جامعه ها به سوی تمركز می‏روند و بايد هم بروند ترديدی نيست ، و اين آزاديها چه در امور اقتصادی و چه غير آن به صورت‏ هرج و مرج نمی تواند ادامه داشته باشد ، لذا می‏بينيم روز به روز وزارتخانه‏های جديد بوجود می‏آيد ، تا همه شئون جامعه را تحت ضابطه و نظم‏ در بياورند . حالا حسن نيت و حسن اجرای اين برنامه‏ها مورد بحث نيست ، ولی اصل عمل‏ بدون ترديد خوب است و ناشی از تكامل جامعه است و حاكی از اين است كه‏ جامعه‏ها رو به تمركز ميروند ولی نه تمركزی كه در كشورهای كمونيستی هست و در حقيقت چيزی جز سلب آزادی از مردم نيست .