علل گرايش به ماديگري - صفحه : 80

همه ذوات ، ماهيتهايی هستند كه وجود بر آنها عارض گشته است ؟ ليكن‏ بنابر " اصالت وجود " كه قهرمان آن ، از نظر اثبات فلسفی و اقامه‏ براهين ، صدرالمتألهين شيرازی است طرز تفكر عوض می‏شود . بنابر نظريه اول ، تصوير ما درباره اشياء چنين خواهد بود كه ذات آنها چيزی است كه به خودی خود غير " هستی " است و " هستی " را يك موجود ديگر بايد به او افاضه نمايد . ما آن موجود ديگر را " علت " می‏ناميم . اما بنابر اصالت وجود ، ذات حقيقی اشياء همان بهره آنها از هستی است و هستی ، ذاتی نيست كه يك موجود ديگر بخواهد به آن هستی بدهد . پس اگر لازم باشد كه علت خارجی ، چيزی را به اشياء افاضه نمايد آن چيز همان ذات‏ اشياء است كه عين هستی است نه يك امر عارض و علاوه بر ذات اشياء . آنگاه مطلب ديگری مطرح می‏شود و آن اينكه آيا هستی از آن جهت كه هستی‏ است يعنی در هر لباس و در هر مظهر و در هر مرتبه باشد لازم است كه از ناحيه يك موجود ديگر افاضه شود ، و لازمه اين مطلب اين است كه وجود از آن جهت كه وجود است ، عين افاضه و عين فيض و عين وابستگی و تعلق و عين‏ اثر بودن و مؤخر بودن است و قهرا عين محدوديت است ، يا جهت ديگری در كار است ؟ پاسخ اين است كه حقيقت هستی كه در عين دارا بودن مراتب و مظاهر مختلف ، يك حقيقت بيش نيست ، هرگز ايجاب نمی كند احتياج و افتقار به شی‏ء ديگر را ، زيرا معنی احتياج و افتقار در هستی ( برخلاف احتياج و افتقاری كه قبلا در ماهيات فرض می‏شد ) اين است كه هستی عين احتياج و افتقار باشد و اگر حقيقت هستی