حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 305

كتجدد مراتب قرب و بعد من الغاية المطلوبة فی الحركات الطبيعية ، وكتجدد أحوال اخری فی الحركات القسرية ، و كتجددالارادات والاشواق‏ الجزئية المنبعثة عن النفس علی حسب تجدد الدواعی ( 3 ) الباعثة لها علی‏ الحركة . پاورقی : > مثلا سنگ مذكور الان در يك درجه از قرب به مركز است ، در اين مرحله‏ منشأ می‏شود برای درجه اول از حركت ولی همين درجه درجه اول حركت به نوبه‏ خود يك درجه ديگری از حركت را به وجود می‏آورد كه حالت جديدی برای جسم‏ است . پس جسم در حالت اول علت است برای حركت در مرتبه اول ، و در حالت دوم علت مرتبه دوم ، و آن نيز علت مرتبه سوم . . . در همين جاست‏ كه مرحوم آخوند در سربزنگاه مطلب می‏گويد : چنين چيزی محال است ، اين‏ امر تا برنگردد به يك تجدد ذاتی ، اين تجدد مراتب قرب و بعد ، كاری‏ صورت نمی دهد و مشكلی حل نمی شود . پس شيخ اين اصل را قبول دارد كه مبدأ حركتهای عرضی طبيعت است ، و تا در طبيعت تغييری پيدا نشود نمی تواند منشأ حركات باشد ولی تغييرات‏ عرضی را كافی می‏داند . 3 - امروزه بحثی مطرح است كه در اصول هم طرح شده كه آيا در اعمال‏ ارادی مثل اينكه اراده می‏كنيم به مكانی برويم آيا با يك اراده اين كار انجام می‏شود يا اراده ها متكثر است ؟ مثلا به عدد قدمها ، ولی تكثر و تعدد اراده ها در شعور آگاه من نيست . بعضی می‏گويند : همان يك اراده‏ اول كافی است كه قدمها را برداريم و به مقصد برويم ، زيرا در حال حركت‏ كارهای ديگر می‏كنيم مثلا حرف می‏زنيم و اگر بنا بود مرتب اراده كنيم كار ديگر نمی توانستيم انجام دهيم . اما شيخ و امثال شيخ اين مطلب را قبول ندارند و حق هم با آنهاست ، چون اراده های تازه ای پيدا می‏شود ولی لزومی ندارد كه انسان به آنها توجه‏ داشته باشد . فرق است ميان تجدد اراده ، و شوق و توجه داشتن به آن . به‏ قول امروزی ها شعور است ولی شعور ناآگاه . لذا شيخ در اينجا می‏گويد : من‏ كه حركت می‏كنم و علت حركت هستم در من دائما تغيير پيدا می‏شود ولی‏ تغييری عرضی ، يعنی اراده كه يك صفت نفسانی است برای من مرتب متجدد می‏شود و مرتب اراده ای علت حركتی ، و حركتی علت اراده ای می‏شود و ادامه پيدا می‏كند . اين مطلب در روانشناسی امروزه مطرح است و نظر آنها با فلاسفه ما فرق‏ می‏كند >