سيري در سيره ائمه اطهار - صفحه : 142

می‏كردند . وضع عجيبی بود . در همه نماز جمعه‏ها اميرالمؤمنين را لعن‏ می‏كردند ، در حضور امام حسن و امام حسين اميرالمؤمنين را بالای منبر در مسجد پيغمبر لعن می‏كردند ، و لهذا ما می‏بينيم كه تاريخ امام حسين در دوران حكومت معاويه - يعنی بعد از شهادت حضرت امير تا شهادت خود حضرت امام حسين - يك تاريخ مجهولی است ، هيچ كس كوچكترين سراغی از امام حسين نمی‏دهد ، هيچ كس يك خبری ، يك حديثی ، يك جمله‏ای ، يك‏ مكالمه‏ای ، يك خطبه‏ای ، يك خطابه‏ای ، يك ملاقاتی را نقل نمی‏كند . اينها را در يك انزوای عجيبی قرار داده بودند كه اصلا كسی تماس هم نمی‏توانست‏ با آنها بگيرد . امام حسين با آن وضع اگر پنجاه سال ديگر هم عمر می‏كرد باز همين طور بود يعنی سه جمله هم از او نقل نمی‏شد ، زمينه هر گونه‏ فعاليت گرفته شده بود . در اواخر دوره بنی اميه كه منجر به سقوط آنها شد ، و در زمان بنی‏ العباس عموما - بالخصوص در ابتدای آن - اوضاع طور ديگری شد ( نمی‏خواهم‏ آن را به حساب آزاد منشی بنی العباس بگذارم ، به حساب طبيعت جامعه‏ اسلامی بايد گذاشت ) به گونه‏ای كه اولا حريت فكری در ميان مردم پيدا شد . ( در اين كه چنين حريتی بوده است ، آزادی فكر و آزادی عقيده‏ای وجود داشته بحثی نيست . منتها صحبت در اين است كه منشاء اين آزادی فكری چه‏ بود ؟ و آيا واقعا سياست بنی العباس چنين بود ؟ ) و ثانيا شور و نشاط علمی در ميان مردم پديد آمد ، يك شور و نشاط علمی ئی كه در تاريخ بشر كم‏ سابقه است كه ملتی با اين شور ونشاط به سوی علوم روی آورد ، اعم از علوم‏ اسلامی - يعنی علومی كه مستقيما مربوط به اسلام است ، مثل