گفتارهاي معنوي - صفحه : 317

هستند ، می‏گويد به عدد افراد انسان ، انواع مختلف وجود دارد . لذا می‏گوئيم ارزشهای انسان ارزشهای بالقوه هستند . بعضی از افراد انسان به آن‏ مقام انسان واقعی می‏رسند و بسياری از افراد انسان اساسا به مقام انسان‏ واقعی نمی‏رسند . به تعبير اميرالمؤمنين : « الصورش صورش انسان و القلب‏ قلب حيوان » ( 1 ) يعنی شكل ، شكل انسان است اما باطنش ، باطن يك‏ درنده است ، يك پلنگ است ، يك خوك است ، يك شير است ، يك گرگ‏ است . و اما اينكه باطن متناسب با ظاهر باشد ، يعنی واقعا انسان باشد ، در همه افراد مردم نيست . گفتيم جهان دو مرتبه تا حدودی زيادی بسوی مكتب انسانيت باز گشته است‏ . يعنی فلسفه‏هائی بنام فلسفه‏های انسانيت در جهان پيدا شده است ، و شايد از همه اينها عجيبتر دين انسانيتی است كهاگوست كنت در اواسط قرن‏ نوزدهم تأسيس و اختراع وابتكار كرد . اين مرد در يك بن بست عجيبی ميان‏ عقل و فكرش از يك طرف و دل و وجدانش از طرف ديگر واقع شده بود . روی‏ همين جهت چيزی را اختراع كرد بنام دين‏انسانيت و گفت : دين برای بشر ضرورت دارد و تمام مفاسدی كه در اجتماع ديده می‏شود به اين جهت است كه‏ دين در اجتماع سستی گرفته است . دين گذشته ( كه او توجهش هميشه به‏ مذهب كاتوليك بوده است ) صلاحيت اينكه دين بشر امروز باشد را ندارد . او دوره‏های سه گانه‏ای را تشخيص داده بود : دوره ربانی وماوراء الطبيعی ، دوره فلسفی و تعقلی ، و دوره علمی وتحققی و مثبت ( بقول خود او ) . گفت‏ : مذهب كاتوليك مربوط به طرز تفكر ماوراء الطبيعی بشر بوده است .

پاورقی : 1 - نهج البلاغه فيض الاسلام ، خطبه 86 ص . 214