نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 257

متحول شدن واقعی آن به اين . در اينجور جاهائی كه تكامل ، از نوع تكامل اعتباری است يك تكامل‏ حقيقی نيز وجود دارد و آن تكامل انسان است يعنی ابزاری فسخ می‏شود و ابزار ديگری به جای آن می‏آيد ولی وقتی خوب دقت بكنيم كه جامعه انسانی‏ از نظر فرهنگی و علمی تكامل پيدا كرده است . اين تكامل ، تكامل واقعی‏ است ، منتهی همين تكامل را از نظر فرد كه حساب بكنيم يك نحو تكاملی‏ است و از نظر نوع ، نحو ديگر است و شكل داروينی به خودش می‏گيرد ، يعنی‏ هر نسلی مقدمه تكامل نسل ديگر است . اگر مسأله وحدت حقيقی داشتن جامعه‏ ثابت شود . ( و حتی آقای طباطبائی هم معتقدند از قرآن هم چنين مطلبی استفاده می‏شود ) كه در اين صورت اصلا تكامل اجتماعی انسان تكامل داروينی هم نيست و تكامل واقعی است . در اينكه در اثر تجربه با ابزار ، انسان تكامل پيدا می‏كند [ ترديدی نيست ] و بقول حكمای ما ، انسان يك موجود مكتفی به ذات‏ نيست . الا در انبياء كه بدون استفاده از عوامل اعدادی می‏توانند رو به‏ كمال بروند ، انسانهای معمولی احتياج دارند به علل اعدادی و شرائط محيط ولی اين ، معنايش اين نيست كه آن علل و شرائط دارند متحول می‏شوند ، باز هم اين انسان است كه در اثر برخورد با شرائط متحول و متكامل می‏شود . خلاصه آن چيزی كه به دقت فلسفی واقعا از نقص به كمال می‏رود و وجودش‏ متكامل می‏شود انسان است . ابزار ، وجود ناقصش متبدل به كامل نمی شود ، بلكه ناقص كنار می‏رود كامل جای آن را می‏گيرد و اين مطلب خيلی روشن است‏ و هيچ جای ترديد و بحث نيست . اينها كه تكامل ابزار را علت اصلی همه تكاملهای جامعه می‏دانند تكامل‏ انسان را ناديده می‏گيرند ، و تكامل انسان را معلول تكامل ابزار می‏دانند ، در صورتيكه مادو نوع تكامل داريم يك تكامل اعتباری و يك تكامل حقيقی . تكامل اعتباری مربوط به ابزار است و انسان است كه به ابزار تكامل‏ می‏بخشد و با تكامل حقيقی خودش تكامل اعتباری به ابزار ميدهد . و نيز ما اين مطلب را منكر نيستيم كه ابزار و طبيعت بعنوان موضوع تجزيه در تكامل‏ انسان دخيل است ، ولی اين دو تكامل را وقتی كه از هم جدا كنيم و نقش هر يك را در ديگری مشخص سازيم بعدا خواهيم ديد كه در مسأله تكامل اجتماعی‏ انسان در تاريخ حساب چقدر فرق می‏كند .

[ دو روش مطالعه در جامعه شناسی : ]

سپس به مطلب ديگری اشاره كرده و می‏گويد " محققی كه بخواهد شئون‏ اجتماعی را جدا از يكديگر بكاو دو بشناسد كشتی به خشكی رانده است " . و بعد حمله می‏كند به جامعه شناسی غربی و می‏گويد كه جامعه شناسان غربی خرده‏ جامعه شناسی را بوجود آورده‏اند و مطالب را تكه تكه كرده‏اند . مطلبی كه‏ در اينجا گفته شده اين است كه اگر جامعه شناسی را به جامعه شناسی خرد تجزيه كنيم ديگر جامعه شناسی نخواهد بود و سازمانهای اجتماعی را در حال‏ وابستگی بايد شناخت اين حرف ، يك اصل درست و مسلمی است و ما اينرا مكرر در حرفهايمان متذكر می‏شويم ، چون يك جزء از يك كل ، ماهيت و معنای خودش را در جزء بودن خودش