بيست گفتار - صفحه : 313

ذخيره هنگفتی برای روح بشر به شمار می‏رود . دين اسلام ركن اساسی و پايه اصلی خود را توحيد قرار داده است . توحيد بالاترين و عظيم ترين انديشه‏ای است كه به دماغ بشر رسيده ، بسيار دقت و نازك كاری می خواهد . و از طرفی در اصول اين دين و بالاخص در اصل اصول‏ آن يعنی توحيد ، تقليد محكوم شده و تحقيق لازم شمرده شده ، ناچار بايد اين‏ دين تفكر و تدبر و تحقيق و جستجو را فرض بشمارد و قسمت مهمی از آيات‏ خود را به اين موضوع اختصاص بدهد ، و همين كار را كرده است . قرآن كريم موضوع تفكر را مطلق و مبهم نگذاشته ، علی الاجمال نگفته برويد فكر كنيد ، در هر موضوعی كه بود ، بود و در اطراف هر چيزی كه بود ، بود . موضوعات را به طور كلی به دست می‏دهد . مثلا در آيه 164 از سوره بقره‏ موضوعاتی برای مطالعه معين می‏كند و به مردم می‏گويد برويد كمر همت ببنديد و در اين موضوعات تحقيق و مطالعه كنيد : " « إن فی خلق السموات و اعرض و اختلاف الليل و النهار »" . در اطراف آسمانها ، در اطراف‏ زمين ، در اطراف گردش شب و روز مطالعه كنيد ، نظام كواكب و ستارگان‏ را به دست بياوريد ، زمين و طبقات زمين و آثار زمين و عاملی را كه سبب‏ ميشود در هر 24 ساعت وضع زمين نسبت به خورشيد يك تغيير كلی بكند و شب‏ و روز پيدا شود بشناسيد ، در اطراف اينها مطالعه و تحقيق كنيد ، علم‏ ستاره شناسی و هيأت به وجود بياوريد ، به علم زمين شناسی آگاه شويد . " « و الفلك التی تجری فی البحر بما ينفع الناس »" اين كشتيها كه بر روی آب دريا حركت می‏كنند و بشر از اين راه منفعتهايی می‏برد ، مسافتهايی‏ طی می‏كند ، بر علم و معرفت خود می‏افزايد ، استفاده تجارت می‏برد ، از اين استعدادی كه به او داديم