فطرت - صفحه : 204

علل - گرايش به دين پيدا كرده است . روی حساب اينها می‏تواند در دوره‏ای‏ كه اينها اسم آن را دوره اشتراك اوليه گذاشته‏اند نيز دين وجود داشته‏ باشد ، يعنی در آن دوره‏ای كه به قول اينها مسأله طبقات و مالكيت وجود نداشته باز هم دين می‏تواند وجود داشته باشد ، چون منشأش يك جنبه شخصی و فردی و روانشناسی است .

ماركسيسم و پيدايش دين

در نظريه ماركسيستها چنين نيست ، الزاما بايد قبول كنيم كه در دوره‏ اشتراك اوليه ، دين حتما وجود نداشته ، دين بعد از مالكيت و بعد از آنكه جامعه به دو گروه استثمارگر و استثمار شده ، غنی و فقير تقسيم شد ، پيدا شده است . اين يك تفاوت . بنابراين دين را طبقه حاكمه وضع‏ كرده‏اند . طبق نظريه اينها ما بايد قبول كنيم كه واضعين اوليه دين ، خودشان جزء طبقه حاكمه بوده‏اند . ولی نظريات گذشته به طبقات كار نداشت‏ ، طبقه حاكم و محكوم نمی‏شناخت و برايش فرق نمی‏كرد . بنابراين اگر تاريخ‏ نشان بدهد كه اينجور نيست ، يعنی اگر تاريخ نشان بدهد كه همه اديان يا اكثر اديان از طبقاتی بروز كرده‏اند كه طبقات حاكمه نبوده‏اند قهرا نظريه‏ اينها رد می‏شود . اينها می‏گويند كه دين را طبقه حاكمه وضع كرده است برای‏ حفظ امتيازات خودش . می‏گويند اين طبقه يك سلسله امتيازات داشته و آن‏ طبقه ديگر يك سلسله محروميتها . اينها برای حفظ اين امتيازات به عاملی‏ معنوی و درونی هم احتياج داشتند و آن عامل درونی قهرا بايد در طبقه محكوم‏ به صورت ايمان و اعتقاد باشد . طبقه حاكم قهرا خودش بی عقيده است چون‏ امامزاده را خودش ساخته ، فقط طبقه