شرح منظومه1 - صفحه : 178

آن را از او بگيرد و او هم موفق شود يك اسكناس يكصد ريالی ديگر از او بگيرد می‏گويد پولم را از او پس گرفتم و حال آنكه عين آن واقعيت و عين‏ آن چيزی كه از او ربوده شده است باز پس گرفته نشده است ، بلكه مثل و شبيه آن باز پس گرفته شده است . اما چون از لحاظ غرض و هدف اين شخص‏ هر دو واحد پول علی السويه هستند و يك چيز شمرده می‏شوند می‏گويد پولم را پس گرفتم اين حالت بر خلاف آن مواردی است كه غرض انسان قائم به " شخص " است نه به " نوع " . مثلا فرض كنيد كه بجای پول ، فرزند اين‏ شخص را ربوده بودند و او تنها موفق شده بود كه فرزند طرف را بگيرد ، در اينجا هرگز نمی‏گفت كه فرزندم را پس گرفته‏ام . اين گونه مسامحات كه‏ غالبا مربوط به كيفيت تعلق غرض متكلم است در محاورات عرفی زياد به‏ كار می‏رود و ضرورت هم دارد كه به كار رود . اگر ما جسم نرمی را شكل‏ بدهيم و سپس آن شكل را از بين برده و دو مرتبه آن جسم نرم را به همان‏ شكل اول در آوريم ، در اينجا می‏گوئيم شكل اول مجددا پيدا شده است يعنی‏ شكل دوم را عين شكل اول می‏دانيم كه اعاده شده است . در اينجا نيز واضح‏ است كه مسامحه به كار رفته است ، زيرا شكل اول و دوم يك واقعيت‏ نيستند ، بلكه دو واقعيتند ، وحدت اينها وحدت مجازی و باصطلاح وحدت‏ بالنوع است نه وحدت بالشخص . اما چون خصوصيات فردی مورد نظر ما نيستند و يا مورد توجه و دقت قرار نگرفته‏اند ما چنين می‏پنداريم كه يك‏ چيز بود ، رفت و دوباره برگشت . خيال می‏كنيم كه از بين رفتن شكل اول و پديد آمدن شكل دوم مثل اين است كه شخص واحدی از يك مكان بيرون رود و دوباره به همان مكان مراجعت كند ، يعنی رابطه شكل و ذی شكل را نظير رابطه مكان عرفی يك شی‏ء با آن شی‏ء می‏پنداريم .