نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 243

سپس به تكامل جامعه اشاره می‏كند و می‏گويد : " همچنين يك جامعه را تطور يافته وقتی گوئيم كه اعضای اين جامعه‏ بالنسبه به اعضای يك جامعه ابتدائی در همان حال كه دارای فرق بيشتر از يكديگر ( بواسطه تقسيم كار مثلا ) هستند پيوستگی بيشتر هم با يكديگر دارند " . در تطور اجتماع ، از جمله خصوصيات اينستكه : چون لازمه تكامل عدم‏ تجانس است - هر اندازه تكامل جامعه بيشتر بشود عدم تجانس آن بيشتر ميشود ، و اين ، خودش يك مسئله مهم جامعه شناسی هم هست . در جامعه‏های‏ ابتدائی افراد با يكديگر متجانس ترند ، و شباهتهای روحی و اخلاقی و نظاير آن ، بين افراد آن جامعه بيشتر است و لازمه تكامل جامعه اينستكه افراد بيشتر از يكديگر جدا بشوند ، و يكی علل از خود بيگانگی كه امروزه زياد از آن سخن می‏رود ، همين تطور جامعه است . برای اينكه جامعه هرچه تكامل‏ بيشتر پيدا ميكند ، تقسيم كار بيشتر ميشود ، و هر چه تقسيم كار بيشتر ميشود تخصص بيشتر ميشود ، و هرچه تخصص بيشتر بشود ، وجه اشتراك كارها از بين می‏رود . از طرف ديگر ، مطلبی هست كه در بحث پراكسيس مطرح‏ كرديم : و آن اينكه : كار سازنده انسان است ، و اين حقيقتی است كه ما هم بنحوی قبول داريم ، يعنی كار ، و نوع آن تأثير دارد بر ساختن انسان كه‏ انسان چگونه باشد ، و چون كارها و تنوع آنها و تباينشان فوق العاده زياد است ، نتيجه اين ميشود كه انسانها هم تباين فكری و روحيشان زياد ميشود ، و اصلا هيچكدام از عالم يكديگر خبر ندارند و هر كدام غرق در عالم خودشان‏ هستند ، در نتيجه ، اين يك نوع انسان ميشود و آن نوعی ديگر ، و اين‏ خودش يك بدبختی است برای بشر كه در اثر تكامل جامعه گريبانگيرش شده‏ است ، و چنانچه يك جنبه‏های مشترك برای انسان بوجود نياورند كه اين‏ تفرق و تلاشی را جبران كند ، اساسا جامعه انسانی تهديد ميشود [ به سقوط و اضمحلال ] چون تكامل جامعه ، افراد را از نظر روحی در وضعی قرار ميدهد كه‏ كانه به انواع متعددی تبديل شده‏اند ، و اختلاف يك انسان با انسان ديگر در حد اختلاف نوعی از حيوان با نوع ديگر خواهد شد و لذا می‏گويند كه بايد كاری كرد كه انسان برگردد به حالت اولی ، و اصل اين نظريه مال روسو است‏ ، او ميگويد : جامعه بشر را فاسد كرده و بشر اگر بخواهد به حقيقت خودش‏ باز گردد ، هرچه بيشتر بايد به طبيعت و حالت اولی بازگردد ، و هنوز هم‏ حرف او به شكلهای مختلفی مطرح است . پس تكامل جامعه هرچه بيشتر بشود ، فرد از واقعيت خودش سقوط ميكند . به تعبير ديگر ، همه افراد انسان از استعدادهای مشابهی برخوردارند ، در اثر تطور جامعه ، يعنی پيچيده‏تر شدن روابط و متنوع‏تر شدن آنها ، و تقسيم‏ كارها و بوجود آمدن تخصص [ استعدادها به فعليت ميرسند در شكلهای مختلف‏ و انسانها را هم از يكديگر دورتر ميسازد ] . در مورد تكامل علوم هم همين مطلب صادق است ، و تكامل علوم همانطور كه‏ سبب پيشرفت علوم شده است ، سبب بدبختی آنها نيز شده است ، و علوم از يكديگر بی خبر شده‏اند ، و چون از يكديگر بی خبر شده‏اند و اصل واحدی بر آنها حكومت نميكند ، اشتباهات و خلط مبحثهای زيادی بوجود آمده است ، در قديم شخصی