علل گرايش به ماديگري - صفحه : 24

گفت آن يار كزو گشت سردار بلند
جرمش آن بود كه اسرار هويدا می‏كرد

عرفا معتقدند كه " انا الحق " گفتن ادعای خدايی نيست ، ادعای فنا و انجذاب در خداست و اين گونه انجذابها را كسی درك می‏كند كه خود احيانا اين جاذبه را حس كرده باشد . حافظ می‏گويد :

رموز سر انا الحق چه داند آن غافل
كه منجذب نشد از جذبه‏های سبحانی

محمود شبستری در بيان اينكه " انا الحق " حلاج ، ادعای فنا و مظهريت‏ است نه الوهيت ، می‏گويد :

روا باشد انا الحق از درختی
چرا نبود روا از نيكبختی

او در اين بيت اشاره دارد به داستان موسی و وادی ايمن و شجره طور كه‏ در قرآن آمده موسی از درخت شنيد : " « اننی انا الله لا اله الا انا فاعبدنی »" ( 1 ) . حاجی سبزواری حكيم و عارف بزرگ قرن سيزدهم می‏گويد : موسی يی نيست كه دعوی انا الحق شنود ورنه اين زمزمه اندر شجری نيست‏ كه نيست از طبقه عرفا و حكيمان عارف مشرب كه بگذاريم ، ديگران غالبا او را مردی شعبده باز دانسته‏اند كه ادعای عرفان و " حلول " می‏كرده است . بعضی مانند هجويری و عطار به دو شخصيت به اين نام قائل‏اند كه اتفاقا معاصر يكديگر بوده‏اند : يكی عارف كامل ، ديگری شعبده باز . در ميان مستشرقين غربی ظاهرا هيچ كس به اندازه ماسينيون درباره‏

پاورقی : . 1 طه / . 14