جهان بيني توحيدي - صفحه : 26

انسان . همچنين جمال و زيبايی و علم و دانايی ، حتی هستی و بود يك چيز ، نسبت به هستی و بود ديگر ، " نمود " است . هر هستی و هر كمال و هر دانايی و هر جمال و هر قدرت و عظمت و هر جلالی را كه در نظر بگيريم‏ نسبت به پايين تر از خود است ، اما بالاتر از آن هم می‏توان فرض كرد و نسبت به آن بالاتر ، همه اين صفات تبديل به ضد خود می‏شود ، يعنی نسبت‏ به بالاتر بود ، نمود و كمال ، نقص و دانايی ، جهل و جمال ، زشتی و عظمت‏ و جلال ، حقارت می‏شود . نيروی عقل و انديشه انسان كه برخلاف حواس ، تنها به ظواهر قناعت‏ نمی‏كند و شعاع خويش را تا درون سراپره هستی نفوذ می‏دهد ، حكم می‏كند كه‏ هستی نمی‏تواند منحصر و محدود به اين امور محدود و متغير و نسبی و مشروط و نيازمند بوده باشد . اين سراپرده هستی كه در مقابل خويش می‏بينيم در مجموع به خود ايستاده‏ است و تكيه به خويشتن دارد . ناچار حقيقت نامحدود و پايدار و مطلق و غير مشروط و بی‏نياز كه تكيه گاه همه هستيها می‏باشد و در همه ظروف و همه‏ زمانها حضور دارد ، موجود است وگرنه سراپرده هستی نمی‏توانست روی پای‏ خود بايستد ، يعنی اساسا سراپرده هستی در كار نبود ، عدم و نيستی محض در كار بود . قرآن كريم خداوند را با صفاتی از قبيل " قيوم " ، " غنی " ، " صمد " ياد می‏كند و به اين وسيله يادآوری می‏كند كه سراپرده هستی نيازمند به‏ حقيقتی است كه " قائم " به آن حقيقت باشد . آن حقيقت ، تكيه گاه و نگهدارنده همه چيزهای محدود نسبی و مشروط است . او بی‏نياز است ، زيرا همه چيز ديگر نيازمند است . او " پر " و كامل ( صمد ) است ، زيرا همه‏ چيز ديگر غير از او از درون خالی است و نيازمند به حقيقتی است كه درون‏ او را از هستی " پر " كند .