جامعه و تاريخ - صفحه : 20

آيا انسان بالطبع اجتماعی است ؟ اين مسأله از قديم‏الايام مطرح است كه زندگی اجتماعی انسان تحت تأثير چه عواملی به وجود آمده است ؟ آيا انسان اجتماعی آفريده شده است ، يعنی‏ طبيعتا به صورت جزئی از كل آفريده شده است و در نهاد انسان گرايش‏ پيوستن به " كل " خود هست ، و يا اجتماعی آفريده نشده بلكه اضطرار و جبر بيرونی ، انسان را مجبور كرده است كه زندگی اجتماعی بر او تحميل شود ، يعنی انسان به حسب طبع اولی خود مايل است كه آزاد باشد و هيچ قيد و بند و تحميلی را كه لازمه زندگی جمعی است نپذيرد ، اما به حكم تجربه‏ دريافته است كه به تنهايی قادر نيست به زندگی خود ادامه دهد ، بالاجبار به محدوديت زندگی اجتماعی تن داده است ، و يا انسان ، اجتماعی آفريده‏ نشده اماعاملی كه او را به زندگی اجتماعی وادار كرده اضطرار نبوده است ، ولااقل اضطرار عامل منحصر نبوده است ، انسان به حكم عقل فطری و قدرت‏ حسابگری خود به اين نتيجه رسيده كه با مشاركت و همكاری و زندگی اجتماعی‏ ، بهتر از مواهب خلقت بهره می‏گيرد ، از اين رو اين [ ( شركت " را [ ( انتخاب " كرده است . پس مسأله به اين سه صورت قابل طرح است كه‏ زندگی اجتماعی انسان طبيعی است ؟ يا اضطراری ؟ يا انتخابی ؟ مطابق نظريه اول زندگی اجتماعی انسانها از قبيل زندگی خانوادگی زن و مرد است ، كه هر يك از زوجين به صورت يك " جزء " از يك " كل " در متن خلقت آفريده شده و در نهاد هر كدام