توحيد - صفحه : 300

نيافريند يا قدرت نداشت ؟ اين مسأله ثابت شده است كه بالاختيار است و نه بالاجبار ، قدرت هم بر نيافريدن داشت ، اما قدرتی كه متناسب با ذات‏ پروردگار است يعنی قدرت كامل ، نه نظير قدرتی كه در يك " ممكن " وجود دارد . قدرتی كه در ما وجود دارد به معنای يك امر بالقوه است ، در ذات واجب به معنای امر بالفعل است . اراده و اختيار هم در او اين طور است . ببينيد ، من می‏گويم قدرت دارم كه اين كار را بكنم ، قدرت دارم‏ كه نكنم ، معنايش اين است كه اگر بخواهم می‏كنم و اگر نخواهم نمی‏كنم . من قدرت دارم اين ميكروفون را بلند كنم و قدرت دارم بلند نكنم ، يعنی‏ اگر بخواهم بلند بكنم ( اگر اين خواستن من پيدا بشود ) اين را بلند می‏كنم‏ و اگر اين خواستن من پيدا نشود ، بلند نمی‏كنم . پس بلند شدن اين ، وابسته به مشيت من است ولی اين خصوصيت هم در من هست كه اين اراده در من يك امر ممكن‏الوجود است ، نفس اين اراده می‏شود پيدا بشود ، می‏شود پيدا نشود ، می‏شود اراده بكنم ، می‏شود اراده نكنم . اين معنا و حقيقت در ذات واجب‏الوجود هست ، اگر بخواهد عالم را ايجاد كند ، ايجاد می‏كند و اگر نخواهد عالم را ايجاد كند ، ديگر عالمی وجود ندارد . اما اراده او مثل اراده من نيست كه تحت تأثير يك عامل ديگری باشد كه گاهی موجود باشد ، گاهی موجود نباشد . او اراده كرده است و عالم ناشی از اراده و مشيت و قدرت اوست . اين " اگر " هم به صورت " اگر " موجود است [ يعنی ] چون عالم ناشی از اراده اوست اگر او نمی‏خواست عالم موجود نمی‏شد ، نه اينكه چه بخواهد چه نخواهد عالم موجود می‏شد . اين‏طور نيست كه او چه‏ بخواهد و چه نخواهد ، لازمه ذاتش اين است كه عالم باشد ، يعنی اين‏طور نيست كه اگر اراده هم در ذات او نبود ، عالم بود . اين اراده در ذات‏ او بود و عالم هم ناشی از اراده اوست . او يك اختيار ازلی دارد و عالم‏ هم بالاجبار ناشی از اختيار اوست . مسأله دوم مسأله غايات است كه خداوند چه هدفی داشت ؟ انسان در هر كاری كه هدف دارد ، مستكمل به آن هدف است ، يعنی در عين حال می‏خواهد خودش را كامل كند . همان كاری كه خيرترين و بی‏غرض‏ترين كارها در انسان‏ است ، در عين حال انسان به آن كارها مستكمل است . يك كار خيريه‏ای كه‏ انسان انجام می‏دهد ، فرق اين كار خيريه و غير خيريه اين است كه در كار غير خيريه ، آن كسی كه مثلا يك مدرسه تأسيس می‏كند و مقصودش اين است كه‏ وجيه‏الملة بشود و بعد ، از مردم بار بكشد ، يعنی از اين كار می‏خواهد خودش منتفع بشود ، از نفس اين كار می‏خواهد اثر