عدل الهي - صفحه : 246

فلاسفه الهی از اين ديدگاه بحث می‏كردند كه اگر بنا شود همه مردمی كه از دين خارجند اهل شقاء و عذاب الهی باشند لازم می‏آيد كه در نظام هستی غلبه‏ با شر و قسر باشد ، در حالی كه اين مطلب از اصول قاطع و مسلم است كه‏ اصالت و غلبه برای سعادتها و خيرهاست نه برای بدبختيها و شرور . بشر ، گل سرسبد آفرينش است ، همه چيز ديگر برای خاطر او ( البته به‏ مفهوم صحيحی كه حكيمان از اين مطلب درك می‏كنند نه به مفهومی كه معمولا كوته نظران می‏انديشند ) خلق شده است . اگر بنا باشد كه بشر خودش برای‏ دوزخ آفريده شده باشد يعنی مال اكثريت انسانها دوزخ باشد پس بايد اعتراف كرد كه خشم خدا بر رحمتش می‏چربد ، زيرا اكثريت مردم از دين حق‏ بيگانه هستند ، تازه آنها هم كه به دين حق مشرفند ، از لحاظ عمل دچار ضلالت و انحرافند . اين بود طرح بحث در نزد فيلسوفان . قريب نيم قرن است كه بر اثر سهولت ارتباطات ميان ملل مسلمان و غيرمسلمان و ازدياد وسائل ارتباطی و بالا رفتن ميزان مراوده ملتها با يكديگر ، اين مسأله در ميان عموم طبقات ، خصوصا طبقه به اصطلاح روشنفكر مورد پرسش و گفتگو است كه آيا شرط حتمی قبول شدن اعمال صالح ، اسلام و ايمان است ؟ اينها وقتی كه در زندگی بعضی از مخترعين و مكتشفين بشر در عصر اخير كه‏ مسلمان نيستند ولی خدمات بسيار ارزنده‏ای به بشريت كرده‏اند ، مطالعه‏ می‏كنند و آنها را لايق پاداش می‏يابند و از طرف ديگر قبلا چنين می‏انديشيده‏اند كه عمل غير مسلمان مطلقا هبا و هدر است ، سخت دچار ترديد و اضطراب می‏گردند . بدين ترتيب مسأله‏ای كه سالها در قلمروی خاص‏ فيلسوفان بود به ميان محافل عامه مردم پا گذاشت و به صورت اشكالی در مسأله عدل الهی درآمد . البته اين اشكال مستقيما مربوط به عدل الهی نيست ، اين اشكال مربوط به‏ ديد اسلام درباره انسان و اعمال انسان است و از اين نظر با عدل الهی‏ مربوط می‏گردد كه به نظر می‏رسد اينگونه ديد و اظهار نظر درباره انسان و اعمال او و معامله حق متعال با او بر خلاف موازين عدل الهی است . من در تماسهايی كه با جوانان و دانشجويان داشته و دارم با طرح اين‏ پرسش زياد روبرو شده‏ام ، گاهی می‏پرسند آيا مخترعين و مكتشفين بزرگ با اينهمه خدمات شايانی كه نسبت به بشريت انجام داده‏اند به جهنم می‏روند ؟ آيا پاستور و اديسون و امثالشان جهنمی هستند و مقدسين بيكاره‏ای كه عمری‏ را به بطالت در گوشه مسجد بسر برده‏اند بهشتی هستند ؟ آيا خدا بهشت را فقط برای ما شيعه‏ها ساخته است ؟