نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 162

در عمل نتيجه داده است . فردا يك فرضيه ديگری پيدا می‏شود كه آن هم بطور جامع‏تر و كامل‏تر در عمل جواب ميدهد ، يعنی در برگيرنده چيزهای بيشتری‏ استكه آن آزمايش قبلی آنها را نداشت اينهم حقيقت است ، بلكه حقيقت‏ تكامل يافته‏تر ، و حقيقت قبلی ، حقيقت موقت بود و چون حقيقت كاملتر آمد آن را منسوخ كرد ، البته نه اينكه كشف كرده باشد كه حقيقت اول باطل‏ بوده معنی ندارد كه باطل بوده باشد با فرض اينكه در عمل جواب داده است‏ ، و ملاك حقيقت بودن همان جوابگو بودن است ، و حقيقت اول هم جواب‏ داده است . ولی اگر حقيقت را آنگونه كه ما معنی ميكنيم معنی كنيم ، ديگر اين حرف‏ معنی ندارد . پس اختلاف ما با آنها در تعريف حقيقت است از نظر ما ، حقيقت يعنی يك فكر ، يا يك طرحی كه با " واقع " مطابق باشد ، اما اينها اصلا مسئله مطابقت با واقع برايشان مطرح نيست . ما ملاك را مطابقت با واقع ميدانيم ، لذا است كه امر آنرا دائر بين نفی و اثبات‏ ميدانيم ، اگر گفتيم علت فلان بيماری فلان چيز است اين چيز ، يا علت‏ هست و يا نيست ، اگر در واقع و نفس‏الامر علت بود اين حقيقت هست و اگر علت نبود حقيقت نيست ، جوابگوئی عملی هم دليل نميشود البته در عكس قضيه ملازمه هست ، يعنی اگر حقيقت باشد قاعده بايد در عمل نتيجه‏ بدهد ، ولی اينجور نيست كه اگر در عمل نتيجه داد بايد حقيقت باشد چون‏ ممكن است حقيقت ملازمی داشته باشد كه آزمايش و عمل بر آن ملازم اثر مثبت دارد و ما خيال ميكنيم كه مربوط به خود حقيقت است ( كه همين‏ مطلب را ما در اصول فلسفه گفته‏ايم ) در كتاب " جهان بينی علمی " راسل‏ هم مثالهای خوبی از تاريخ علم می‏آورد كه مدعای ما را تأييد ميكند ، مثال‏ خوب اين مطلب ، همان امور فلكی از قبيل خسوف و كسوف است كه با هيئت‏ قديم كه مسلما غلط بوده توجيه ميشده و فرض غلط آنها در عمل نتيجه ميداد و پيش بينيهای صد درصد دقيق انجام می‏گرفت ، و هنوز بعضی هستند كه‏ براساس همان فرضهای غلط سابق حساب ميكنند و نتيجه هم ميگيرند . پس نتيجه عملی دادن را نميشود صد در صد دليل بر حقيقت بودن دانست ، اگر حقيقت به معنای نتيجه عملی دادن باشد ، هيچ مانعی ندارد ، يك‏ فرضيه‏ای برای مدتی نتيجه عملی بدهد ، بعد فرضيه ديگر بيايد بهتر از آن‏ نتيجه عملی بدهد ، بعد بگوييم هر دوی اينها برای مدتی حقيقت بوده است‏ بعد كه حقيقت كاملتر آمد آنرا منسوخ كرد ، اما اگر مسئله مسئله مطابقت‏ با واقع و نفس الامر باشد ، مطابقت يا واقع و نفس الامر ديگر تغيير پذير و تكامل پذير نيست البته به معنای ديگری كه افزوده شدن بر حقيقت باشد تكامل پذير هست مثلا " زيد قائم يوم الجمعه " اين يك حقيقت است عين‏ ثابت و متغير ، يعنی در فلان روز و فلان ساعت قيام دارد و در ساعت بعدش‏ قيام ندارد . اين علم و اين انديشه كه زيد قائم است روز جمعه ، هم در روز جمعه صادق است و هم در روز شنبه و تا ابدهم صادق است ، خود زيد قائم است روز جمعه بعنوان حقيقت تكامل پذير نيست ، چون يا مطابق هست‏ يا مطابق نيست ، و از جنبه مطابق بودن ديگر قابل تكامل نيست . بله ، يك تكامل به معنای ديگر ميشود در اينجا تصور كرد ، و آن اينكه : ابتدا علم ما