جامعه و تاريخ - صفحه : 163

همچنانكه كشورهای به اصطلاح سوسياليست امروز و رژيمهای حاكم بر آنها نيز واژگون خواهد شد و به اين حال باقی نخواهد ماند ، اما رژيم آينده قطعا رژيم سرمايه‏داری نخواهد بود . متقابلا كشورهايی در اروپای شرقی ، آسيا و امريكای جنوبی به سوسياليسم‏ رسيدند كه هنوز موقع زادن آنها نرسيده است . امروز كشورهايی را می‏بينيم‏ كه از نظر زيربنا همسان و مشابه يكديگرند ، اما از نظر روبنا با يكديگر مختلف‏اند . دو ابرقدرت ، يعنی امريكا و شوروی ، بهترين مثال است . امريكا و ژاپن نيز دارای رژيم اقتصادی يكسان‏اند ( رژيم سرمايه‏داری ) اما با رژيمهای سياسی ، مذهب ، اخلاق ، آداب و هنر متفاوت . متقابلا كشورهايی هستند با روبناهايی متشابه و يكسان از نظر رژيم سياسی ، مذهب و غيره با وضع اقتصادی كاملا متفاوت . همه اينها نشانه اين است كه " تطابق ضروری زيربنا و روبنا " آنچنانكه ماترياليسم تاريخی ايجاب می‏كند توهم محض است .

4 عدم تطابق پايگاه طبقاتی و پايگاه ايدئولوژيكی

همان‏طور كه قبلا بيان كرديم بنابر ماترياليسم تاريخی در هر دوره تاريخی‏ روبنا بر زيربنا به هيچ وجه نمی‏تواند پيشی گيرد ، بنابراين آگاهيهای هر دوره و عصر و زمانی جبرا وابسته به همان عصر و زمان است و با گذشت آن‏ عصر و دوره ، كهنه و منسوخ می‏گردد و به بايگانی تاريخ سپرده می‏شود . آگاهيها ، فلسفه‏ها ، طرحها ، پيش‏بينيها ،