علل گرايش به ماديگري - صفحه : 142

پسنديده‏ای كه به آن ناظم نسبت می‏دهند نيست . تصور خداوندی نيكوكار و عادل و مهربان از مقايسه آثار طبيعی با اعمال انسان نتيجه نمی شود . اگر آن ناظم فرض شود كه مانند انسان است ، ديگر دليلی نداريم برای اين فرض‏ كه صفت اخلاقی خاصی وجود دارد كه متعلق به خالق طبيعت است . وقتی كسی‏ محصول يعنی طبيعت را مطالعه كند و همه اوصاف ناخوشايند آن ، يعنی‏ طوفانها و زلزله‏ها و منازعات يك قسمت طبيعت با قسمت ديگر را مشاهده‏ كند ، آيا می‏تواند نتيجه بگيرد كه آن طرح ريزی از يك عقل سليم و خوب‏ ناشی شده است ؟ " ( 1 ) خلاصه نظريات هيوم در تقرير و بيان برهان نظم اين است : الف . برهان نظم يك برهان تعقلی محض براساس بديهيات اوليه نيست ، برهانی تجربی است و مولود تجربه طبيعت است و بايد واجد شرايط براهين‏ تجربی باشد . ب . اين برهان مدعی است كه از تجارب ممتد درباره طبيعت ، شباهت‏ كامل ميان طبيعت و ميان مصنوعات انسان از قبيل ماشين و كشتی و خانه به‏ دست می‏آيد و روشن می‏گردد كه جهان از نظر رابطه اجزايش با يكديگر و از نظر تطابق ميان ساختمان جهان و آثار و نتايجی كه بر آن مترتب می‏شود ، عينا مانند يك ماشين بزرگ است . ج . به حكم قاعده كلی كه در براهين تجربی مورد استفاده قرار می‏گيرد ، شباهت معلولات دليل بر شباهت علل است و نظر به اينكه معلومات و مصنوعات انسان از يك روح و عقل و انديشه ناشی

پاورقی : . 1 همان كتاب ، ص 212 - . 224