فلسفه تاريخ2 - صفحه : 123

من است . پس ما را ماه به وجود آورد . آن هم كه در گردش و متغير و مثل‏ من است . پس همه ما را خورشيد به وجود آورد . آن هم كه مثل من است . يكدفعه می‏گويد پس همه يكجا [ به وسيله يك موجود غيرمتغير به وجود آمده‏ايم . ] اين يك منطق عقلانی است . يا اين نظامات فوق‏العاده‏ای كه‏ بشر در اين موجودات می‏بيند ، در شب و روز می‏بيند ، در فصول سال می‏بيند ، و می‏بيند كه شب و روز با يك حساب معينی پديد می‏آيد ، فصول سال تكرار می‏شود ، بهار را می‏بيند ، تابستان را می‏بيند ، پاييز را می‏بيند ، زمستان‏ را می‏بيند ، برای هر كدام از اينها خاصيتهايی قائل است ، می‏بيند اگر بهار نبود نمی‏شد ، تابستان هم نبود نمی‏شد ، پاييز هم نبود نمی‏شد ، زمستان‏ هم نبود نمی‏شد ، يا آنچه در خلقت خودش ، در خلقت بچه‏های خودش ، حيوانات و گياهها می‏ديده ، بالاخره اينها كافی بوده برای اين كه او اين‏ فرض را بكند كه موجود شاعری تدبيركننده اين عالم است . حال چرا آدم‏ بيايد بگويد نه ، اين از اين راه بوده كه بشر فضيلتها را در خودش سراغ‏ داشته ، بعد به خود بدگمان شده و آمده چيز ديگری [ را در بيرون وجود خودش به عنوان منبع فضائل فرض كرده است . ] به هر حال اينها حرفهايی است كه بلادليل است ، صرف فرضيه است ، فرضيه‏هايی كه تا اول ما اين مطلب را فرض نكنيم كه هيچ دليل منطقی در كار نيست ، اصلا جای اين فرضيه‏ها نيست . البته خود اين فرضيه هم امروز رد شده است ، و حتی من تعجب می‏كنم ، اين كتاب هم ذكر نمی‏كند ، خود اين‏ فرضيه با همان حرفهای كارل ماركس هم جور درنمی‏آيد ، به جهت اينكه اين‏ فرضيه بر اين اساس است كه انسان دارای دو وجهه و دو جنبه است ، جنبه‏ علوی و جنبه سفلی ، يعنی جنبه فضيلت و نيكی و پاكی ، و جنبه شهوانی و حيوانی ، و آن [ جنبه علوی ] را فطری انسان می‏داند ، در صورتی كه اينها خودشان به چنين جنبه‏ای قائل نيستند . اصلا فلسفه مادی ماركس به نيكی ذاتی‏ قائل نيست و اين كه در كلمات خود ماركس بعضی جاها به تبع فويرباخ آمده‏ " نيكی ذاتی " اين نيكی ذاتی با فلسفه ماركسيسم مخالف است . فلسفه‏ای‏ كه می‏گويد زيربنای همه چيز اقتصاد است ، همه چيز : اخلاق ، دين ، مذهب‏ زاييده وضع اقتصادی است ، پس [ طبق اين فلسفه ] هيچ چيز ذاتی نيست . بعلاوه(اين را ما در درسهای " فطرت " گفتيم)اگر منشا گرايشهای دينی اين‏ باشد كه آقای فويرباخ می‏گويد - كه اينجا چون خلاصه كرده ، از حرف نويسنده‏ نتيجه نمی‏شود ولی حرف فويرباخ فقط اين نيست كه بشر بعد از اين كه‏ انحطاط پيدا می‏كند و در جنبه‏های منحط وجود خودش سقوط