ده گفتار - صفحه : 295

دهات را زير پوشش خود قرار داد ، رياستها و زعامتها و قدرتهای بزرگ به‏ وجود آمد . شخصيتی كه برای اولين بار در قرن اخير رياست و زعامت كلی پيدا كرد و وسائل ارتباطی جديد كمك بزرگی شد برای توسعه دامنه رياست و زعامت وی ، مجتهد بزرگ مرحوم آية الله حاج ميرزا محمد حسن شيرازی اعلی الله مقامه‏ بود . اولين مظهر اين قدرت و رياست ، فتوای معروف ايشان در مورد قرار داد معروف تنباكو بود . بعد از ايشان نيز برای اخلافشان كم و بيش همچو زعامتها و رياستها پيش آمده است . طرز وصول سهم امام همانطوری است كه گفته شد . كيفيت مصرف رساندن آن‏ هم طبق سنت معمول صد در صد بستگی دارد به نظر شخصی كه به دست او رسيده‏ است . تاكنون معمول نبوده كه دفتر و حساب و رسيدگی و بيلانی در كار باشد . خوب به مصرف رسيدن آن بستگی داشته به ميزان زهد و تقوا و خداترسی‏ شخص مرجع وجوهات ، و ديگر حسن تشخيص و اشتباه نكردن او ، سوم امكانات‏ و قدرت حسن اجراء وی .

نقطه قوت و نقطه ضعف

سهم امام به طرزی كه الان جاری و معمول است محاسنی دارد و معايبی . حسنش از اين جهت است كه پشتوانه‏اش فقط ايمان و عقيده مردم است . مجتهدين شيعه بودجه خود را از دولت دريافت نمی‏كنند و عزل و نصبشان به‏ دست مقامات دولتی نيست . روی همين جهت همواره استقلالشان در برابر دولتها محفوظ است ، قدرتی در برابر قدرت دولتها به شمار می‏روند و احيانا در مواردی ، سخت مزاحم دولتها بوده‏اند .