توحيد - صفحه : 171

دوم در زمان بعد دارای درجه بيشتری از آن رنگ شد ، اين شی‏ء تغيير كرده‏ است . اين تغيير به محيطش هم هيچ ارتباطی ندارد . حركت جوهری به طريق‏ اولی به ضعف و نقصان وجود مربوط است ، يك شی‏ء در يك حدی از وجود ضعيف است ، بعد در يك حد از وجود كاملتر ( قرار می‏گيرد ) . بنابراين‏ می‏توانيم نسبت به كل عالم ، حركت فرض كنيم . بله ، نسبت به كل عالم ، حركت مكانی فرض نمی‏شود . اينكه گفتيد " نسبت به كل عالم حركت مكانی‏ فرض نمی‏شود " حركت مكانی نسبت به اجزای عالم فرض می‏شود كه يك جزئی‏ بخواهد نسبتش را با اجزای ديگر تغيير بدهد ، ولی در كل عالم حركت مكانی‏ موضوع ندارد . يك موضوع ديگر را هم يادآوری كنم تا آقايان برای من توضيح بدهند . در ضمن عرايضم عرض كردم كه از نظر علمی گاهی اگر چيزی را بخواهيم تعريف‏ كنيم ، همين‏قدر كه نشانه‏ای باشد بر اين مطلب كه تفهيم و تفهم در آن آسان‏ باشد كافی است . به اصطلاح می‏گويند در علوم اگر تعريفات از حدود " رسم‏ " تجاوز نكند كافی است ، لازم است فقط نشانه‏ای بدهند ، چون فقط می‏خواهند اين موضوع با غير آن اشتباه نشود . از نظر فلسفی ، تعريف كه‏ می‏خواهند بكنند ، بايد به حقيقت و ماهيت آن چيز نزديكتر بشوند . يكی‏ همين موضوع انرژی است در مقابل ماده . انرژی را چيزی غير از ماده‏ می‏دانند به معنای همين مقدار غيريت كه ماده از انرژی پيدا می‏شود يا به‏ انرژی تبديل می‏شود . خيلی چيزها را ما در عالم خارج خيال می‏كنيم وجود دارد و وجود ندارد ، در ذهن ما وجود دارد ، مثل رنگ . آنها را ما قبول‏ داريم . ولی چند چيز است كه آيا قطع نظر از ذهن ما در دنيا وجود دارد يا نه ؟ يكی از آنها حركت است . ناچار می‏گوييد حركت قطع نظر از ذهن ما در خارج وجود دارد . يكی از آنها بعد است . البته فرضيه ما اين است كه بعد وجود دارد . می‏خواهيم ببينيم در اين بيانی كه می‏كنيد ، وجود بعد را قبول‏ می‏كنيد يا نه . درباب ماده ، آن چيزی كه نقطه مقابل انرژی می‏گيرند ، مثل همين عناصر و يا اتمهايی كه عناصر از آنها تشكيل شده است ، برای آنها ابعاد قائل‏ می‏شويم ، طول و عرض و عمق قائل می‏شويم ، بعد ، امتداد و جهت قائل‏ می‏شويم . لهذا می‏گوييم اين اتم مثلا در اينجا قرار دارد نه در آنجا ، می‏تواند اينجا باشد ، می‏تواند آنجا باشد ، در اينجا هم كه هست ، اين‏ طرف و آن طرف دارد . اين طرف و آن طرف داشتن ، فرع بر اين است كه‏ خودش بعد و امتداد داشته باشد ، والا يك نقطه كه اين طرف و آن طرف‏