فلسفه تاريخ2 - صفحه : 226

جوهر انسانيت است و يك امر قابل تقديس است و همه شرافتهای انسان در كار خلاصه و از كار ناشی می‏شود ؟ منبع و كانون تمام شرفها و حيثيتهای‏ انسانی است ، به چه دليل ؟ يكی اينكه كار معيار شناخت است ، گفتيم كه‏ انسان با كار جهان را و طبيعت را كشف می‏كند ، خودش را كشف می‏كند ، جامعه‏اش را كشف می‏كند . در مساله بسيار معروف شناخت ، در اين مكتب‏ كار ملاك شناخت است . انسان با كار می‏شناسد ولی خود شناختن هم در اين‏ مكتب باز نوعی كار است ، به قول مولف خيز در راه فتح و پيروزی است . می‏شناسد برای اينكه فتح كند يعنی بار ديگر شناسايی خودش را به كار ببندد . پس كار از آن نظر كه معيار و ملاك شناخت است و وسيله‏ای است برای‏ پيدايش شناخت ، و خود شناخت كه ناشی از كار [ است ] وسيله‏ای است‏ برای فتح كردن طبيعت يا خود يا جامعه و برای دگرگون كردن اينها ، از اين‏ جهت كار خودش همه چيز انسان است ، ملاك شناخت است ، پدر شناخت است‏ ، علمی كه اينهمه تبليغ می‏شود پدرش كار است . ديگر اينكه كار نه تنها مبدا شناسايی است ، آفريننده انسان است ، انسان را می‏آفريند . اين مكتب چون منكر خداست می‏گويد انسان را خدا نيافريده است و حتی طبيعت هم نيافريده است ، انسان را كار انسان‏ آفريده است ، انسان آفريده شده كار خودش است . پس اين موجود ، خلاق‏ انسان است . پس كار قداست خودش را از اين دو جهت كسب می‏كند ، يكی اينكه مبدا شناسايی انسان است و ديگر اينكه خلاق و آفريننده انسان است . حال در مكتب اينها چگونه كار انسان را می‏آفريند ؟ ابتدا دو نكته را عرض بكنم .

مفهوم خاص " كار " در ماركسيسم

وقتی كه ما می‏گوييم كار معيار شناخت است يا می‏گوييم كار خلاق و آفريننده انسان است ، بايد بدانيم كه در ماركسيسم كار از دو جهت مفهوم‏ خاصی پيدا كرده كه در غير ماركسيسم اين جنبه‏های خاص نيست : يكی اينكه‏ در ماركسيسم كار مساوی است با دگرگون كردن . اگر يك كاری در آن دگرگونی‏ نباشد درواقع كار شمرده نمی‏شود . اينها وقتی می‏گويند كار ، يعنی آن‏ حمله‏ای كه انسان می‏كند كه در سرشت انسان تمايلی به تغيير دادن و دگرگون‏ كردن طبيعت برای شناخت طبيعت ، جامعه برای شناخت جامعه ، حتی خود برای شناخت خود هست . پس اينها به كار