تعليم و تربيت در اسلام - صفحه : 146

اخلاق به آن معنا كه ما تعريف كرديم مطلق است ، ولی فعل اخلاقی مانعی‏ ندارد كه بگوئيم نسبی است . مفهوم انسان دوستی در نظرياتی كه نقل كرديم ، از جمله گفتيم برخی معيار اخلاقی بودن يك‏ فعل را محبت دانسته‏اند ، اينكه هدف غير باشد . اينجا ما دو چيز داريم : يكی خود اخلاق يعنی خلق و خوی و خصلت روحی انسانی كه آن همين غير دوستی و انساندوستی و علاقمند به سرنوشت انسانها بودن است . بايد بگوئيم كه اين‏ نسبی نمی‏شود و مطلق است . نمی‏شود اين امر برای يك نفر نسبی باشد و برای‏ يك نفر ديگر مطلق . نه ، دوست داشتن انسانها و علاقمند بودن به سرنوشت‏ آنها كه منشأ خدمت به انسانها می‏شود خود امری مطلق است و برای همه كس‏ در همه شرايط و در همه زمانها صادق است . ممكن است بگوئيم نه ، اين هم‏ كليت ندارد ، زيرا ممكن است يك انسان ، انسانی باشد موذی ، مثلا انسانی‏ جانی ، انسانی قاتل ، انسانی مفسد ، اين انسان را هر مكتبی می‏گويد بايد با او مبارزه كرد و او را از ميان برد . پس اين هم كليت ندارد . جواب اينست كه خير ، كليت دارد . [ انساندوستی با مبارزه با انسان‏ مفسد ] منافات ندارد و لازمه محبت انسانها [ مبارزه نكردن با انسان مفسد نيست ] . اولا گفتيم انسانها نه انسان بالخصوص . اگر يك كسی برای‏ انسانها يعنی برای جامعه انسانيت مضر است ، علاقه و محبت به جامعه‏ انسانيت اينطور حكم می‏كند كه اين فرد را از بين ببريم . ثانيا آنكه‏ می‏گويد علاقه به انسان ، مقصودش انسان به عنوان