حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 26

اين تشكيك متوجه طرز فكر عموم فلاسفه تا آن موقع به ويژه و يا لااقل طرز فكر ارسطوئيان است ، زيرا مشائين عموما حركت را به " خروج شی‏ء از قوه‏ به فعل تدريجا " تعريف می‏كرده‏اند . وی می‏گويد هيچ چيز در عالم تدريجا به وجود نيامده آنچه را كه چنين می‏پنداريم فی الواقع وجودات دفعی هستند و خلاصه آنچه را كه حركت می‏ناميم حركت نيست . البته نه به معنای انكار واقعيت و پديده‏ای در خارج به نام حركت ، بلكه مقصود نفی بيان ماهيت و واقعيت اين پديده است كه تدريج باشد . چون آنجا كه ما چيزی را به نام‏ حركت می‏يابيم : 1 - از دو حال خارج نيست يا تغييری در شی‏ء به وجود آمده و به اصطلاح‏ چيزی حادث گشته يعنی وجودی كه نبوده يا زوالی كه نبوده ، بود شده است‏ كه ( به يكی تكامل و به ديگری تناقص می‏گوئيم ) و يا اينكه هيچ تغييری در شی‏ء پديد نيامده است . فرض اخير كه باطل است زيرا در اين صورت اصلا شی‏ء ثابت است . پس وجودی كه نبوده حادث شده است . 2 - حال می‏پرسيم آيا اين وجود و شی‏ء حادث ، ابتدايی يعنی ابتدای وجودی‏ دارد يا خير . باز هم اين محال است كه چيزی حادث شود كه ابتدا نداشته‏ باشد . پس می‏گوئيم برای وجود هر حادثی ابتدائی متصور است . 3 - می‏پرسيم كه آيا اين ابتدای وجودی را كه فرض نموديم منقسم است يا غير منقسم ؟ اگر ابتدا بخواهد منقسم باشد يعنی ابتدا خود دارای اول و وسط و آخر باشد پس اين ابتدای ما حقيقتا ابتدا نيست بلكه مجموعه‏ای از اجزائی است كه خود آنها ابتدا دارند يعنی ابتدای وجود ، ابتدای مفروض‏ ماست . سخن را به اين ابتدای ابتدا می‏كشانيم و باز سؤال خود را تكرار می‏كنيم و چون با فرض اول دچار تسلسل می‏شويم پس نتيجه می‏گيريم كه ابتدای‏ وجود مفروض بايد غير منقسم باشد . 4 - شيئی كه می‏خواهد موجود شود و دارای ابتدای وجود است آيا در