معاد - صفحه : 44

فضل خود به آنها عنايت كرده است ، " « و يستبشرون بالذين لم يلحقوا بهم »" ( 1 ) و دائما در صدد و جستجو و طلب بشارتند درباره دوستانشان‏ كه هنوز به آنها ملحق نشده‏اند ، يعنی آنها دوستانی دارند كه هنوز در اين‏ دنيا زنده هستند و منتظرند كه كی اين بشارت به آنها برسد كه فلان دوست‏ شما هم شهيد شد و به شما ملحق خواهد شد . اين آيه اگر چه در مورد خصوص شهداست ولی به هر حال صراحتش در مطلب‏ به نظر می‏رسد انكارناپذير است كه قرآن می‏خواهد بگويد شهدا بعد از مردن‏ زنده هستند ، مستشعرند ، شادمانند ، مرزوقند و آگاهند ، حتی آگاهند از دنيايی كه از آن عبور كرده‏اند . ممكن است كسی راجع به اين آيه بگويد شايد فقط شهدا اين جورند . البته‏ معلوم است كه انسان نمی‏تواند احتمال بدهد كه از نظر قرآن مردم دو صنف‏اند ، غير شهدا هر كه هست همه نيست و نابود و معدوم می‏شوند تا قيامت ، در سكوت مطلق فرو می‏روند ، نه عذابی و نه نعمتی ، و فقط شهدا اين جور هستند . بعلاوه ، آيات ديگر در اين زمينه هست كه عرض می‏كنم . اين هم دو آيه كه مخصوص به شهدا بود .

مكالمه ميان فرشتگان و مردگان

آيات ديگری ما داريم كه در آن آيات مكالمه فرشتگان را با متوفاها بعد از مردن بيان می‏كند كه فرشتگان سخنی می‏گويند به آنها و آنها جواب می‏دهند ، باز فرشتگان به آنها جواب می‏دهند ، مكالمه ميانشان صورت می‏گيرد ، مثل‏ اين آيه كه مخصوصا راجع به يك تيپی از اشقياست كه می‏فرمايد : " « ان‏ الذين توفيهم الملائكة ظالمی انفسهم قالوا فيم كنتم قالوا كنا مستضعفين فی‏ الارض قالوا ا لم تكن ارض الله واسعة فتهاجروا فيها » " ( 2 ) . اين‏ آيه جزء آيات هجرت است . می‏فرمايد گروهی از مردم كه فرشتگان آنها را تحويل می‏گيرند و از آنها می‏پرسند " « فيم كنتم »" شما در دنيا در چه‏ حالی بوديد ، در چه وضعی بوديد ؟ آنها كه دست خودشان را از همه چيز تهی‏ می‏بينند ، موضوعی را ( كه واقعا راست بوده ) به عنوان يك عذر ذكر می‏كنند : " « قالوا كنا مستضعفين فی الارض »" ما

پاورقی : . 1 آل عمران / 169 و . 170 . 2 نساء / . 97