درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 110

انسان باشد . اگر تغيير كرد ديگر فرض انسان [ بودن ] در او نمی‏شود و لذا انسان هم نيست . متأخرين از زمان آخوند به اين طرف معتقدند كه جعل به وجود تعلق می‏گيرد برای هر نوع فاعلی ، چه ذاتی ، چه معدی ، . . . 2 - اصطلاح " وجود خاص " : نكته ديگر اينكه در مورد اصطلاح شيخ ، در اول الهيات شفا خوانديم كه اصطلاحی بوده است كه قديم‏تر از زمان شيخ هم‏ بوده ولی امروز متروك شده است و آن اصطلاح " وجود خاص " است كه‏ مقصود از آن ، " ماهيت " است . 3 - مسأله تشكيك : مقدمه ديگر ، مسأله تشكيك است كه در منطق مطرح‏ است . در منطق می‏گويند كلی يا متواطی است يا مشكك . در متواطی ، نسبت‏ كلی به افراد ، متفاوت نيست . اما در مشكك كلی بر افراد بتفاوت صدق‏ می‏كند ، يك فرد اولويت دارد به كلی تا فرد ديگر . شيخ معتقد است كه كلی مشكك در مواردی است كه كلی ، ذاتی افراد نيست‏ . بنظر او كلی‏های عرضی است كه می‏تواند مشكك باشد . مثلا انسان ، علم ، شيرينی ، اينها نسبت به افرادشان نمی‏توانند مشكك باشند اما عالم‏ می‏تواند مشكك باشد ، زيرا . . . اما شيخ اشراق گفت كه كلی مشكك می‏تواند ذاتی افرادش باشد ، يعنی كلی‏ مشكك می‏تواند نوع يا جنس يا فصل يا عرضی عام يا عرضی خاص هم باشد ، و لذا قائل به تشكيك در ماهيت شد . بعدها كه اصالت وجود مطرح شد معلوم‏ شد كه اصولا تشكيك در وجود است نه در ماهيت . تمام حرف شيخ يا حتی شيخ‏ اشراق در مورد تشكيك در ماهيات بود . ملا صدرا گفت كه تشكيك اصلا از باب ماهيات خارج است . تشكيك بالذات ، مال وجود است و اگر در كلياتی باشد بالعرض است ، كلياتی است كه با وجود ارتباطی دارند .