معاد - صفحه : 37

ماهيت مرگ از نظر قرآن بحث معاد را كه در جلسه پيش شروع كرديم ، ضمنا بهانه‏ای شد برای من كه‏ بيشتر روی آن مطالعه كنم و در جلسه‏ای كه در مسجد هدايت برای صحبت می‏روم‏ ، در آنجا هم مبحث معاد را طرح كردم ولی البته در يك سطح عمومی‏تر و مقرون‏تر به نصيحت و موعظه ، يعنی آميخته به بحثهای موعظه‏ای . همان طوری كه در جلسه پيش صحبت شد ، ما به مسأله معاد به تعبير قرآن‏ بايد ايمان و بالاتر ، ايقان داشته باشيم و آنقدر مسأله معاد مسأله بغرنج‏ و پيچيده‏ای است كه بسياری از افراد معتقدند در باب معاد جز تعبد و تسليم راهی نيست ، يعنی آنچنان اين مسأله برای بشر مجهول است نه اينكه‏ ممتنع است كه ما جز از طريق تعبد و تسليم به گفته پيغمبر و وحی راهی‏ برای قبولش نداريم . ولی بدون شك بشر برای درك مسأله معاد تلاشهايی هم‏ از طريق علم و عقل خودش كرده است . ما در اينجا موظفيم اول قبل از آنكه‏ دنبال تلاشهای علمی و عقلی و فلسفی برويم كه چگونه تلاش كرده‏اند و بدون‏ هيچ گونه جانبداری از هيچ نظری گفته خود قرآن را در باب معاد طرح كنيم‏ ولی همه جانبه طرح كنيم ، ببينيم كه اساسا قرآن معاد را چگونه طرح و بيان‏ كرده است ، بعد برويم دنبال تلاشها ، چون تا آنجا كه من خودم مطالعه‏ كرده‏ام ، می‏بينم تلاشهايی كه محدثين ( يعنی آنهايی كه ذوقشان ذوق محدثين و