شرح منظومه1 - صفحه : 218

وجودا و جعل الانسان انسانا ( مثلا ) و جعل النسبه نسبه و حال آنكه جعل‏ تأليفی كه در اينجا به نام جعل مركب ناميده شده ( 1 ) اعم است از جعل‏ ذات برای ذات و غير آن ، مثل جعل عرضی مفارق برای ذات ، بنابراين‏ صورت جدول فرق می‏كند و مثلا بنابر اصالت وجود در جعل ، جعل بالذات‏ منحصر به جعل الوجود بسيطا نيست بلكه در مورد عرضی‏های مفارق نيز كه جعل‏ الوجود مركبات است جعل بالذات است . مگر آنكه آن احتمال كه گفتيم تقويت شود و گفته شود كه در اينجا هم جعل‏ بسيط و هم جعل مركب اصطلاح خاص است ، معنای جعل مركب همان است كه‏ گفته شد و معنای جعل بسيط نقطه مقابل جعل مركب است و حتی جعل وجود رابطه در مورد عرضی مفارق به دو نحو متصور است يكی به نحو بسيط يعنی جعل‏ وجود رابط و يكی به نحو تركيب يعنی جعل وجود رابط وجود رابط و البته اگر در مقام توجيه ، چنين اصطلاحی را پيشنهاد كنيم مانعی ندارد و اشكال رفع‏ خواهد شد ولی بی نهايت خلاف ظاهر مجموع عبارت‏های منظومه است و حق اين‏ بود كه تصريح بشود كه مقصود از جعل بسيط در اينجا معنای خاصی است و مقصود از جعل تركيبی هم جعل تأليفی نيست . در عين حال بايد رجوع شود به‏ كتب مفصله در اين باب . بطور خلاصه مبحث جعل را می‏توان اينطور طرح و بيان كرد : آيا جعل‏

پاورقی : 1 - به نظر نميرسد كه در اينجا اصطلاح مخصوصی وجود داشته باشد و جعل‏ مركب به نوعی خاص از جعل تأليفی اصطلاح شده باشد خصوصا با در نظر گرفتن‏ اينكه آنچه در مقابل جعل مركب قرار گرفته همان جعل بسيط است كه در مقابل جعل تأليفی قرار گرفته است .