مساله ربا - صفحه : 15

كه در اجاره استهلاك عين است و مال الاجاره به ازاء عمل متراكم است كه‏ مستهلك می‏شود و هم ضمان عين بر مالك است و در مضاربه ضمان بر مالك‏ است و به علاوه در مضاربه سود قطعی نيست ، جواب اين است كه اين تفاوت‏ هست ولی اين تفاوت سبب نمی‏شود كه در اجاره و مضاربه قطع رابطه ثروت و كار نباشد و در ربا باشد . اگر قطع رابطه ثروت و كار هست ، در هر دو هست و اگر نيست در هر دو نيست . از لحاظ سودی كه عايد می‏شود تفاوتی‏ نيست . تفاوت از لحاظ اين است كه در رباعين مال و همچنين سود آن تضمين‏ شده ولی در اجاره و مضاربه عين تضمين نشده و در مضاربه سود هم تضمين نشده‏ ، و در اجاره استهلاك و فرسودگی عين هم هست . به هر حال از لحاظ قطع‏ رابطه ثروت و كار در سودی كه از ربا يا اجاره ( 1 ) و مضاربه حاصل می‏شود تفاوتی نيست . عليهذا تمسك به اصل " « ليس للانسان الا ما سعی »" در اينجا بی مورد است . ج - ربا سبب می‏شود كه صاحب پول كار نكند و قوای انسانی او معطل بماند ، و از اين نظر ركود اقتصادی پيدا شود . جواب اين است كه درست است كه‏ كار يك وظيفه اجتماعی است نه يك وظيفه شخصی برای فرد در زمينه احتياج‏ مادی ، اسلام نيز كار را لازم می‏داند ، اما اگر اين جهت را علت ممنوعيت‏ ربا بدانيم بايد مالكيت زائد بر احتياج روز مره را ممنوع بشماريم ، بايد مالكيت ثروت به قدری كه صاحب آن بتواند آسوده بنشيند و تدريجا از آن‏ مصرف كند تا تمام شود و يا آن را به صورت مال المضاربه يا به

پاورقی : 1 - ولی بعد خواهيم گفت كه اجاره از آن نظر كه استهلاك تدريجی عين‏ است قطع رابطه ثروت و كار نيست . به هر حال قابل بحث است .