شرح منظومه1 - صفحه : 121

فرق فوق را به تعبير ديگر هم می‏توان بيان كرد و آن اينكه " وحدت " و اشباه آن از اقسام موجود بشمار نمی‏رود بلكه از احكام موجود بشمار می‏رود . يعنی نمی‏توانيم بگوئيم موجود از آن جهت كه موجود است اقسامی دارد و يك‏ قسم از آن ، " وحدت " است ، بلكه همين قدر می‏توان گفت كه مثلا جسم يا ساير موجودات واحد است . در حقيقت اين يك فرق را كه گفته شد می‏توان‏ به دو فرق تجزيه كرد : يكی اينكه معقولات اوليه از اقسام موجودند و معقولات ثانيه از احكام‏ موجود و لذا در عرض معقولات اوليه - كه در مورد هر يك از آنها می‏توان‏ گفت " انه موجود " - نمی‏توان مفهوم " موجود آخر " را بر معقولات‏ ثانيه حمل كرد . ديگر اينكه معقولات اوليه صورت‏های مستقيم بلاواسطه‏ای هستند كه از اعيان‏ خارجی گرفته شده‏اند و در ساخته شدن آنها در ذهن صورت ادراكيه ديگری‏ وساطت و دخالت ندارد . اما معقولات ثانيه با وساطت صور ادراكيه ديگری‏ كه همان معقولات اوليه هستند برای ذهن به وجود آمده‏اند و به عبارت ديگر مفاهيمی انتزاعی هستند كه معقولات اوليه منشاء انتزاع آنها بشمار می‏رود . و اما اينكه كيفيت اين انتزاع چيست مطلبی است كه خارج از بحث فعلی ما است ( 1 ) . 2 - معقولات اوليه مسبوق به احساس و تخيل می‏باشند . يعنی اول در مرتبه‏ حس موجود بوده و بعد در مرتبه خيال موجود شده و سپس صورت كلی و عقلانی‏ به خود گرفته‏اند . مثلا مفهوم كلی " تلخی " ، قبلا به صورت خيالی در

پاورقی : 1 - طالبين می‏توانند به جلد دوم " اصول فلسفه و روش رئاليسم " مقاله‏ پنجم در باب " پيدايش كثرت در ادراكات " مراجعه كنند .