نبوت - صفحه : 44

هست اين است كه آيا می‏شود اين ايمان را و اين قانون را از غير طريق‏ نبوت به وجود آورد يا نه ؟ بحثی كه عصر امروز مطرح است اين است كه [ آيا ] می‏شود قانون را توأم با يك ايمان واقعی به آن ، از غير طريق‏ انبياء به وجود آورد ، و لااقل در عصر حاضر به وجود آورد ؟ اگر در گذشته‏ بشر قادر نبوده است چنين قوانينی و چنين ايمان به قوانينی [ پديد آورد آيا در عصر حاضر قادر است ] ؟ همين‏طور كه احزاب و مسلكها در اثر تربيتها تاحدودی اين كار را می‏كنند كه هم قانون به وجود می‏آورند و هم‏ ايمان به قانون و فداكاری در راه قانون ، كه اگر ما توانستيم بگوييم نه ، اين چيزی هم كه هست يك امر پايداری نيست ، اگر اين مطلب را هم‏ توانستيم ثابت كنيم ، احتياج به نبوت را در همه عصرها ثابت كرده‏ايم و اگر نتوانستيم نه .

راه ديگر در اثبات نبوت

يك مطلب هست و من آن را قبول دارم - كه باز هم در كتاب راه طی شده‏ ، راه روی اين مبنا طی نشده - و آن اين است كه ممكن است كسی اساسا درباب نبوت از اين طريق وارد بشود ( كه راه را خيلی كوتاه و نزديك‏ كرده باشد ) بگويد ما در قبال يك امر واقعی قرار گرفته‏ايم ، فرضا هم ما نتوانيم نياز عالم خلقت را به نبوت به دست آوريم و به اصطلاح نتوانيم‏ از راه برهان لمی - يعنی از راه علت بر معلول - استدلال كنيم ، از راه‏ معلول بر علت استدلال می‏كنيم [ كه ] روشنتر است . ما گاهی در خارج به‏ يك اشيائی برخورد می‏كنيم كه شك نداريم كه اين يك امری است كه وجود دارد ، و اين امری كه وجود دارد وقتی تجزيه و تحليلش می‏كنيم می‏بينيم كه‏ منبع آن نمی‏تواند يك امر مادی و عادی باشد ، اين امری كه وجود دارد دارای يك سلسله خصائص است كه به موجب اين خصائص بايد بگوييم منبع‏ الهی دارد، منبع خدايی دارد يا به تعبيرهای ما منبع ماوراء الطبيعی دارد. مثالی عرض می‏كنم . يكی از مسائل مهم كه خيلی هم درباره‏اش - مخصوصا در عصر امروز - كتاب نوشته و می‏نويسند مسأله غرائز حيوانات به ويژه غرائز حشرات است . اگر قديم فقط روی زنبور عسل مطالعاتی كرده بودند - كه آن‏ هم حتما به اندازه مطالعات امروز نبوده است - اكنون روی بسياری از حيوانات و حشرات مطالعه كرده‏اند و به يك غرائزی از آنها برخورد كرده‏اند كه هيچ‏گونه نتوانسته‏اند منشأ اين