نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 155

ماده بودن و كون ، مفهوم ثبات مندرج نيست و بودن بمعنای يكنواخت بودن‏ نيست بلكه بودن صرفا در برابر نبودن است . حتی در ماده شدن و صيرورت‏ هم مفهوم زمان و تدريج نخوابيده است و لذا ما در مورد امور دفعی هم كلمه‏ شدن و صيرورت را بكار می‏بريم بلی ، در اصطلاح فلسفی كلمه صيرورت در مورد معنای خاصی از تغيير كه همان تغيير تدريجی است بكار می‏رود و الا از نظر لغوی مفهوم زمان و تدريج در كلمه صيرورت اخذ نشده و اما ريشه فلسفی اين‏ مطلب چيست ؟ چرا برخی از فلسفه‏ها را فلسفه " بودن " و برخی از آنها را فلسفه " شدن " می‏دانند ؟ اصل مطلب اين است كه می‏خواهند بگويند بعضی از فلسفه‏ها هستی را تفسير می‏كنند نه برمبنای حركت و بعضی هستی را تفسير می‏كنند بر مبنای حركت . حال بايد ديد كه چرا اين مطلب را با مقابل قرار دادن دو كلمه بودن و شدن بيان می‏كنند . اساس اين تعبير از هگل است . كلمات پراكنده‏ای از هراكليت هم در اين زمينه هست كه او هم‏ چنين سخنی گفته است ولی سخن او به شكل فرضيه‏ای بوده است بدون اينكه‏ مطلب را تجزيه و تحليل كرده و يا برای آن برهانی آورده باشد . همين قدر گفته است كه هيچ چيزی در جهان ثابت نيست و هيچ كس در يك رودخانه‏ دوبار آب تنی نمی كند و جهان يك جريان است و امثال اين تعبيرات‏ شاعرانه و اديبانه در دوره جديد ، هگل بود كه آمد و فلسفه‏هائی را كه جهان‏ را براساس تغيير و حركت تفسير می‏كند فلسفه " شدن " ناميد و فلسفه‏هائی‏ را كه جهان را بر غير مبنای تغيير و حركت توجيه می‏كنند فلسفه " بودن " ناميد . ريشه اين فكر و اين تقسيم بندی ، يك طرز تفكر اصالت ماهيتی است بدون‏ اينكه مسأله اصالت ماهيت و اصالت وجود برايشان مطرح باشد . ولی از آنجا كه فكر ابتدائی هر كسی همان طرز تفكر اصالت ماهيتی است لذا اين‏ سخن را هم بر آن مبنا گفته‏اند . اينها كه می‏گويند فلسفه حركت ، فلسفه " بودن " نيست از اين جهت است كه تصور می‏كنند كه در حركت نيستی دخالت‏ دارد ، يعنی يك شيئی در حاليكه حركت می‏كند نيست می‏شود ، يعنی " هستی‏ " است كه " نيستی " در متن هويتش ظاهر می‏شود ، پس " بود " ی است‏ كه " نبود " می‏شود ، ولی بودی نيست كه نبود مطلق بشود بلكه بودی است‏ كه با نبود تركيب شده است . هگل هم می‏گفت " هستی " اولين مقوله است‏ ولی هستی را اگر بدون تعين در نظر بگيريم پوچ است ، نيست و از اينها است كه نيستی در او راه پيدا می‏كند . يعنی اگر هستی را بطور مطلق در نظر بگيريم بدون اينكه چيزی را منضم كنيم يك مفهوم انتزاعی محض است و مساوی با نيستی است ، پس هستی نيست و هستی نيستی است . در اينجا نيستی مانند يك امر واقعی عارض بر هستی می‏شود و بتعبير هگل هستی خودش‏ را انكار می‏كند ، نفی می‏كند . و هستی‏ای كه نيستی در او راه پيدا كند و بودنی كه نبودن در او راه پيدا كند مساوی است با " شدن " . از اينجا است كه گفته می‏شود ما دو سيستم فلسفی داريم : 1 - سيستم فلسفی " بودن‏ " " 2 - سيستم فلسفی " شدن " . و اينكه " شدن " در برابر " بودن‏ " قرار گرفته است برای اين است كه از نظر او " شدن " ، بودن محض‏ نيست ، بلكه بودن و نبودن است و چون " شدن " بودن محض نيست و نبودن‏ در آن راه يافته است لذا فلسفه‏های مبتنی بر حركت را فلسفه " شدن " ناميده‏اند .