فطرت - صفحه : 180

استفهام و يا به صورت قبول ) رب من ، گرداننده من ، پرورش دهنده من ، مدبر من اين است . يك وقت مشاهده می‏كند كه بعد از مدت كمی جايش عوض‏ شد و افول كرد ، می‏بيند كه آن خصلتی كه در خودش هست كه دنبال رب برای‏ خودش می‏رود ، يعنی مقهور بودن ، مربوب بودن و مسخر بودن ، در اين هم كه‏ درباره او گفت " « هذا ربی »" هست . گفت : « لا احب الافلين ». . . ماه را كه بزرگتر بود ديد ، گفت : " « هذا ربی »" . وقتی ديد ماه هم‏ همان خصلت خودش از مربوبيت را دارد تعجب كرد . حس می‏كند ربی دارد اما اين نيست . عجب ! اين بار هم كه اشتباه كردم . " « لئن لم يهدنی‏ ربی »" اگر رب واقعی ، مرا هدايت نمی‏كرد سخت گمراه شده بودم . خورشيد را می‏بيند : " « هذا ربی هذا اكبر فلما افلت ». . . " يكدفعه‏ دست از همه اينها شست ، يعنی حسابهايش را كرد ، خيلی حساب ساده‏ای هم‏ هست : همه اينهايی كه من می‏بينم يك جورند ( گفت : " سودا چنين خوش‏ است كه يكجا كند كسی " ، همه اين اشياء در حركتند و مسخرند و گردش‏ داده می‏شوند ، يعنی عالم را به صورت يك واحد مربوب ديد . قرآن می‏گويد فكر انسان اولی هم می‏رسد به اين مطلب كه همه عالم يكجا حكم يك مربوب‏ را دارند ، پس رب ، آن است كه خصلت اينها را نداشته باشد : " « و جهت وجهی للذی فطر السموات و الارض »" . به اينها بايد گفت آيا انسان شناسی ، اينطور درست‏تر است يا آنطور كه‏ شما می‏گوييد ؟ آيه ذر نيز - اگر تفسير الميزان را مطالعه كنيد ، و اگر برسيم روی آن‏ بحث می‏كنيم - [ بيانگر همين مطلب است ] . « و اذ اخذ ربك من بنی‏آدم‏ من ظهورهم ذريتهم و اشهدهم علی انفسهم ا لست بربكم قالوا »