جامعه و تاريخ - صفحه : 29

يك كارخانه و يك ماشين وابسته به يكديگرند و در يك رابطه علی و معلولی‏ مكانيكی آثار و حركاتشان به يكديگر گره خورده است ، افراد سرنوشت‏ مشترك دارند و جامعه ، يعنی اين مجموعه مرتبط الاجزاء ، از نظر رابطه‏ خاص علی و معلولی مكانيكی كه ميان اجزايش برقرار است شناختی مستقل از شناخت هر يك از اجزاء دارد . اما نظريه سوم ، هم فرد را اصيل می‏دادند و هم جامعه را از آن نظر كه‏ وجود اجزای جامعه ( افراد ) را در وجود جامعه حل شده نمی‏داند و برای‏ جامعه وجودی يگانه مانند مركبات شيميايی قائل نيست ، اصالةالفردی است‏ ، اما از آن جهت كه نوع تركيب افراد را از نظر مسائل روحی و فكری و عاطفی از نوع تركيب شيميايی می‏داند كه افراد در جامعه هويت جديد می‏يابند كه همان هويت جامعه است هر چند جامعه هويت يگانه ندارد ، اصالةالاجتماعی است ، بنا بر اين نظريه در اثر تأثير و تأثر اجزاء ، واقعيت جديد و زنده‏ای پديد آمده است ، روح جديد و شعور و وجدان و اراده‏ و خواست جديد پديد آمده است علاوه بر شعور و وجدان و اراده و انديشه‏ فردی افراد ، و بر شعور و وجدان افراد غلبه دارد . و اما نظريه چهارم اصالةالاجتماعی محض است ، مطابق اين نظريه هر چه‏ هست روح جمعی و وجدان جمعی و شعور جمعی و اراده و خواست جمعی و " من‏ " جمعی است ، شعور و وجدان فردی مظهری از شعور و وجدان جمعی است و بس‏ . آيات كريمه قرآن ، نظريه سوم را تأييد می‏كند . همچنانكه قبلا گفتيم‏ قرآن در شكل يك كتاب علمی يا فلسفی بشری مسائل را طرح نمی‏كند ، به شكل‏ ديگری طرح می‏كند . قرآن مسائل مربوط به