جهان بيني توحيدي - صفحه : 98

است يا نه ؟ به عبارت ديگر ، علاوه بر اينكه در حكمت الهی غايت را بايد غايت فعل‏ گرفت نه غايت فاعل ، و حكيم بودن خدا به معنی ايجاد بهترين نظام برای‏ رسانيدن موجودات به غايات آنهاست نه به معنی فراهم كردن بهترين وسيله‏ برای خروج خودش از نقص به كمال و از قوه به فعل و برای وصول به اهداف‏ كماليه خود - آری ، علاوه بر اين - بايد بدانيم كه غايات افعال الهی‏ غايات كليه است نه غايات جزئيه ، غايت خلق آتش ، احتراق است به طور كلی ، نه فلان احتراق جزئی كه احيانا به حال يك فرد مفيد است و يا احتراق جزئی ديگر كه احيانا به حال فرد ديگر زيانبار است . د . برای وجود يافتن يك حقيقت و واقعيت ، تنها فياضيت و تام‏ الفاعليه بودن فاعل كافی نيست ، قابليت قابل هم شرط است ، عدم قابليت‏ قابل در موارد زيادی منشا محروميت برخی موجودات از برخی خيرات و كمالات می‏گردد . راز پيدايش برخی نقصها از قبيل جهلها و عجزها از نظر نظام كلی و جنبه ارتباط با واجب الوجود همين است . ه . خداوند متعال همان طور كه واجب بالذات است ، واجب من جميع‏ الجهات است ، از اين رو محال است كه موجودی قابليت وجود پيدا كند و از ناحيه او افاضه وجود نشود و امساك گردد . و . شرور و بديها يا خود از سنخ نيستی‏اند ، مانند جهلها ،