فلسفه اخلاق - صفحه : 197

قرآن هم برای " خود شناسی " حساب جداگانه ای باز كرده است ، به اين‏ معنی كه در قرآن و فقط در قرآن سراسر عالم خلقت ، آيت و درس است برای‏ خداشناسی ، يعنی اختصاص به انسان ندارد كه انسان فقط خودش را بايد بشناسد تا خدا را بشناسد از نظر قرآن ، تمام جريانهای خلقت ، تمام‏ واحدهای آفرينش اعم از آسمانی و زمينی ، هر چه كه در عالم هست ، آياتند ، يعنی علامتها و نشانه های وجود مقدس پروردگارند : « ان فی خلق السموات‏ و الارض و اختلاف الليل و النهار لايات لاولی الالباب »( 1 ) كه اين جور آيات در قرآن زياد است ولی در عين حال كه قرآن سراسر عالم را كتاب حق‏ تعالی می‏داند كه هر سطری از سطرهای اين كتاب دلالت می‏كند بر علم و حكمت‏ و دانايی مؤلف آن ، قرآن هم برای نفس انسان حساب جداگانه ای باز كرده‏ ، يعنی از نظر قرآن اين فصل از فصول كتاب آفرينش كه نامش انسان است ، برای انسان آموزندگيهايی دارد بالاتر و بيشتر از آنچه كه مثلا درختان دارند درست است كه :

برگ درختان سبز در نظر هوشيار
هر ورقش دفتری است معرفت كردگار

ولی نفس يا خود انسان كه از هر چيزی به انسان نزديكتر است آموزشهايی‏ دارد كه غير او ندارد اين آموزشها كه از مختصات نفس انسان ، و برای‏ انسان است چيست ؟ البته انسان هم دارای تشكيلاتی است كه در هر طبيعتی‏ هست ، و از جنبه وظائف الاعضايی ، فيزيولوژی و تشريحی ، همين طور كه‏ برگ درختان دلالت می‏كنند [ بر معرفت كردگار ] ، انگشت يا

پاورقی : 1 ) سوره آل عمران ، آيه . 190 [ ترجمه : همانا در آفرينش آسمانها و زمين و رفت و آمد شب و روز نشانه هايی است برای صاحبان عقل ] .