شرح منظومه1 - صفحه : 74

و معقول مجموعا يك واحد را تشكيل می‏دهند و اختلاف اين دو صرفا اختلاف‏ مفهومی است و يا آنكه دو واحد را تشكيل می‏دهند ( و مفهوما و مصداقا با يكديگر اختلاف دارند ) . بحث اتحاد عاقل و معقول درباره همين مطلب است‏ .

مقدمه دوم :

بطور كلی در نظر ابتدايی ، انسان گمان می‏كند كه هرگاه لفظ و مفهوم‏ مختلف شد معنی و واقعيت نيز بايد مختلف باشد . در ابتدا انسان‏ نمی‏تواند بپذيرد كه يك واحد واقعيت دارای دو عنوان و دو مفهوم مختلف‏ باشد كه با دو لفظ مختلف تعبير شود و لهذا در ابتدا برای اذهان ، امر غير قابل قبولی به نظر می‏رسد كه گفته شود عقل و عاقل و معقول همواره يك‏ واحد را تشكيل می‏دهند . ولی تحقيقات فلسفی درباره ذهن و طرز انديشه سازی‏ ذهن برای ما ثابت می‏كند كه خاصيت ذهن اين است كه تحت قواعد و قوانين‏ معين انديشه سازی كرده و كثرتی را به وجود می‏آورد كه اين كثرت ربطی به‏ كثرت مصاديق خارجی ندارد . و ما اين قسمت از تحقيقات فلسفی را گاهی به‏ نام بخش روانشناسی فلسفه و يا بخش فلسفی - روانشناسی می‏ناميم . البته‏ نبايد انتظار داشت كه اين سبك تحقيق درباره ذهن در كتب روانشناسی‏ معمولی حل و فصل شود . اين تحقيق خود دامنه وسيعی دارد كه به تدريج گفته‏ خواهد شد .

مقدمه سوم :

اختلافی كه در باب اتحاد عاقل و معقول است در مورد تعقل انسان به غير ذات خود می‏باشد يعنی بحث در اين است كه هنگامی كه انسان مثلا فضا را تعقل می‏كند آيا وجود خودش و وجود اين معقول يك واحد است يا دو واحد . ولی در