درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 67

در نتيجه نوعی تعادل و توسط برقرار می‏شود . فلان عنصر دارای طبيعت حار است ، عنصر ديگر طبيعت بارد دارد . در هنگام تركيب عنصر بارد از برودت خودش به او می‏دهد و او را متبرد می‏كند و حار هم بارد را متفخن‏ می‏كند . در نتيجه مثل دو آب گرم و سردی كه چون به همديگر برسند اين از حرارتش به او می‏دهد و آن از برودتش به اين می‏دهد و آب ولرم بوجود می‏آيد . عناصر نيز وقتی با يكديگر تركيب شوند يك مزاج متوسط بوجود می‏آيد . در اين شك ندارند . اصلا مزاج به معنای كيفيت متوسط حاصل از تركيب عناصر با يكديگر است . ولی سخن در اين است كه آنجا كه اين مزاج‏ و كيفيت متوسط بوجود می‏آيد ، آيا عناصر صورت خودشان را از دست می‏دهند يا صورت خودشان را حفظ می‏كنند ؟ كداميك از اينها است ؟

اختلاف نظر بوعلی و ملاصدرا در تركيب عناصر

اتفاقا اين از مسائلی است كه ميان بوعلی و ملاصدرا هم اختلاف است . بوعلی معتقد است كه عناصر صورت اولی خودشان را از دست نمی‏دهند ، در اينجا هم بدان اشاره می‏كند . بوعلی می‏گويد دليل مطلب اين است كه بعد از اينكه تركيب از بين رفت می‏بينيم كه عناصر به حالت اوليه برمی‏گردند . اگر همين درخت را ببرند كم كم تفاسد پيدا می‏شود ، هوا برمی‏گردد و هوا می‏شود ، آب برمی‏گردد و آب می‏شود ، آتش و خاك هم برمی‏گردند و آتش و خاك می‏شوند ، هر كدام سرجای خودشان برمی‏گرد ند . به همين جهت است كه‏ مجموع مواد عالم هيچوقت كم و زياد نمی‏شود . برای اينكه مثلا مقداری از خاك اكنون به مركباتی كه در عالم هستند تبديل شده ، وقتی كه آن مركبات‏ از بين بروند دوباره اين خاك به جای خود برمی‏گردد . هوا و آب و آتش‏ نيز چنين است . اما ملاصدرا معتقد است كه با آمدن مركب صورت عناصر از بين می‏رود . ولی اين فرض شيخ روی نظر خودش است كه ارسطو هم ظاهرا چنين‏ نظری داشته است .