فلسفه تاريخ1 - صفحه : 197

فلسفه هم كه بسازد فلسفه كلی‏اش اين است كه بشر تمام همش پول است يا مثلا فرويد وقتی كه در وجود خودش جز پليدی جنسی چيز ديگری نمی‏بيند اصلا نظريه اش اين می‏شود كه تمام حركات و اعمال بشر را بايد با عالم جنسی‏ توجيه كرد . پس اين حرف تا اندازه ای حرف درستی است كه وضع و موقعيت شخص مورخ‏ [ در قضاوتش ] اثر دارد . بنابراين ، اين بحثی كه اينها به نام " اتحاد عالم و معلوم " باز كرده اند از اين جهت بحث خوبی است كه چون موضوع تاريخ مثل بعضی از علوم ديگر انسان است ، در واقع انسان وقتی درباره تاريخ می‏خواهد قضاوت‏ كند درباره خودش قضاوت می‏كند و چون درباره خودش قضاوت می‏كند خودش هر جور باشد ، تاريخ را ، روان را ، فلسفه اجتماعی را ، فلسفه اخلاقی را و همه چيز را از زاويه ديد خودش می‏بيند . البته ما اين را صددرصد قبول نداريم ، زيرا ما برای انسان قدرت تسلط بر نفس قائل هستيم اتفاقا من در سال گذشته بحثهايی ايراد كردم تحت‏ عنوان " خدا در انديشه انسان " كه رسيديم به اينجا كه قدرت تصحيح خطا در انسان هست اما اگر ما اين حرف را به طور كلی قبول كنيم مثل حرفی كه‏ ماركسيستها گفته اند نتيجه آن ، بی‏ارزشی همه چيز می‏شود ولی ما اصل مطلب‏ را انكار نمی‏كنيم چنانكه اصل خطای ذهن را انكار نمی‏كنيم ولی می‏گوييم‏ انسان مقياسی برای تصحيح خطا دارد در اينكه اگر انسان اينطور باشد اينچنين قضاوت می‏كند بحثی نيست اما آيا انسانها می‏توانند خودشان را از اين مهلكه نجات بدهند ؟ بله می‏توانند در پرتو يك ايمان می‏توانند خودشان‏ را از اين مهلكه ها نجات دهند ، يعنی اين امكان برای انسانها هست و آن‏ آدم شرور هم قابل اصلاح است .