فلسفه تاريخ1 - صفحه : 230

هدف دارد يا اينكه با آنكه هدف در كار نيست معذلك تكامل رخ می‏دهد ؟ در اينجا مؤلف نظريه های مختلفی را نقل می‏كند بعضی از اين نظريه ها مثل نظريه كسانی كه برای تاريخ يك ضابطه و قاعده قائل نيستند و قائل به‏ نوعی هرج و مرج در تاريخ هستند قهرا قائل به تكامل تاريخ كه تاريخ متكامل‏ است نيستند ( 1 ) . همين طورند كسانی كه نظريه ادواری را درباب تاريخ‏ تأييد می‏كنند و بعضی می‏گويند نظريه توين بی نيز همين است كه تاريخ هميشه‏ دور می‏زند ، يعنی به طرفی يك حركت تصاعدی می‏كند ، دو مرتبه برمی‏گردد پايين و باز دور می‏زند ( 2 ) . حركت كه بخواهد دوری باشد چنين نيست كه‏ جهتی داشته باشد ، يعنی لازمه حركت دوری اين است كه اگر بالايی داشته‏ باشد پايين هم بايد داشته باشد . بسياری از كسانی كه قائل به تكامل هستند قائل به هدف نيستند مثلا نظريه‏ ماركسيستی طرفدار تكامل است و اصلا در مفهوم " ديالكتيك " تكامل هست‏ بدون اينكه هدفداری در كار باشد بنابراين ما بايد مسأله را بر اساس‏ تكامل طرح كنيم نه بر اساس هدفداری ، يعنی مسأله هدف كه اينجا مطرح‏ می‏شود جزئی از مسأله تكامل است . حال بايد ببينيم كه ما تاريخ را متكامل بدانيم يا ندانيم و اگر تاريخ‏ را متكامل می‏دانيم آيا هدفداری بدانيم يا هدفدار ندانيم ؟ و به علاوه بايد تكامل را تعريف كنيم ، و مسأله عمده اين است كه معنای تكامل در تاريخ‏ چيست ؟

پاورقی : . 1 بنابر نظريه تصادف ، اگر هيچ قانونی در كار نباشد ، بايد گفت‏ تاريخ در طبع خود متكامل نيست ، تكامل سرنوشت تاريخ نيست ، ولی نمی‏شود منكر شد كه در گذشته ولو به صورت يك تصادف ، تكامل رخ نداده است اما اگر قائل به تصادف شويم و يك سلسله قوانين ضمنی هم قائل شويم مانعی‏ ندارد كه تكامل سرنوشت تاريخ باشد و طبيعی باشد آنچنانكه تكامل زيستی‏ داروينی چنين است . . 2 نظريه دوری به دو گونه تقرير می‏شود : يكی به صورت دائره و ديگر به‏ صورت حلزونی و خطوط مارپيچی متصاعد بنابر فرض دوم ، تكامل معنی و مفهوم‏ دارد بنابر نظريه اول تكامل هست ولی تكامل بازگشت كننده و حركت تاريخ‏ از قبيل حركت چرخ و فلك بچه‏ها می‏شود .