فلسفه تاريخ1 - صفحه : 273

كار او غلط از آب در بيايد اين حتی به تكامل هم صد در صد ارتباط ندارد به دليل اين كه آينده هميشه نتيجه گذشته است پس آينده بهتر می‏تواند گذشته را تفسير كند و لهذا اين غلط است كه ما می‏گوييم از نظر تفسيری نه‏ از نظر ثبت وقايع [ بهترين تاريخها نزديكترين تاريخهاست ] بله ، از نظر ثبت وقايع شايد بشود گفت بهترين تاريخها نزديك ترين تاريخهاست تازه‏ آن را هم نمی‏شود گفت ، چون آن كه در نزديك است بيشتر تحت تأثير عواطف و احساسات خودش است ولی از نظر تفسير نمی‏شود اين حرف را زد مثلا نمی‏شود گفت كسی كه در قرن اول هجری بوده بهتر می‏توانسته است حوادث‏ صدر اسلام را تفسير كند تا ما كه بعد از چهارده قرن آمده ايم نه ، اتفاقا ما كه بعد از چهارده قرن آمده ايم بهتر می‏توانيم آن حوادث را [ تفسير كنيم ] چون آن حوادث با دنباله ها و معلومات خودش حضور دارد ، مثل‏ بذری كه پاشيده شده و ثمر داده است ، اكنون ما بهتر می‏توانيم درباره آن‏ قضاوت كنيم . اگر ارزشها و معيارها در هر زمانی مشخص باشد افراد آن زمان طبق آن‏ ارزشها بهتر می‏توانند تشخيص دهند . اين يك " اگر " ی است كه شما می‏گوييد اين " اگر " هرگز اينجور نيست . يعنی ارزشها معين نيست ؟ اين كه ارزشها به طور كلی معين باشد غير از اين است كه در اينجا معين‏ باشد عرض كرديم : يك كسی يا يك جامعه ای در يك شرايطی يك تصميمی‏ می‏گيرد ارزشها مشخص است ولی اين كه اين تصميم با اين ارزش تطبيق می‏كند يا با آن ارزش ، خيلی روشن نيست آينده نشان می‏دهد كه اين مصداق اين يكی‏ است يا مصداق آن يكی مثلا ما زمان حاضر را در نظر می‏گيريم می‏بينيم كه‏ انور سادات تا حد زيادی از خود تمايل صلح آميز