درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 57

اين قابليت تحيز مسبوق به صورت جسميه است . پس اين تقسيم ، تقسيم‏ اولی نيست ، تقسيم اولی جوهر اين است كه تقسيم می‏شود به ذی بعد و غير ذی بعد . . . و يا جسم نامی را تقسيم می‏كنيم به قابل مشی و غير قابل مشی‏ ، اين تقسيم هم اولی نيست ، بلكه تقسيم اولی اين است كه جسم نامی تقسيم‏ می‏شود به ذو نفس حساس و غير ذونفس حساس و بخاطر نفس حساس ، قابل‏ مشی است . 6 - اكنون سؤال ديگری مطرح می‏شود و آن اينكه عارض ذات يعنی اگر عروض‏ معنای لاحق بخاطر خود ذات باشد چطور است ؟ می‏گويند عارض ذات هم بر دو قسم است : زيرا جوهر ، مركب از ماده و صورت است ، برخی از عوارض‏ است كه منشأ آنها انفعالات ماده است و برخی ديگر منشأشان فعليت صورت‏ است . و لذا اتصاف يك شی‏ء به يك چيز ممكن است به جهت صورت آن باشد و يا بجهت ماده آن . مثلا منشأ انقسام حيوان به مذكر و مؤنث چيست ؟ ماده حيوان يا صورت‏ حيوان ؟ آيا از جهت صورت ( نفس حساس ) است يا از جهت ماده ( مزاج‏ انسان ) ؟ پاسخ اين سؤال برمی‏گردد به طبيعيات قديم . طبيعيات قديم بر اساس چهار طبع بنا شده بود و معتقد بودند كه علت طبيعی مذكر يا مؤنث‏ شدن غلبه حرارت يا برودت در نطفه است ، پس منشأ انقسام نفس حيوانی‏ نيست ، بلكه ماده و مزاج حيوان است . شيخ می‏گويد : تقسيماتی كه منشأ آنها انفعالات ماده است نمی‏تواند فصل باشد . اين فلاسفه اصولا معتقدند كه طبيعت يك سير اصلی به سوی كمال دارد و كمال طبيعت عبارت است از همان صوری كه طبيعت آنها را جستجو می‏كند . غايت برای يك طبيعت جوهری هميشه صورت است . مثلا اگر ماده‏ای از صورت‏ اوليه حركت كرده و به صورت انسان درآمده ، پس انسانيت همان غايت‏ طبيعت است ، همان صورت ناطقيت . حال در اين مراحل يك چيزهای ديگر هم‏ برای انسان رخ می‏دهد مثل رنگ سياه يا رنگ سفيد ، و حتی مذكر و مؤنث‏ بودن . اينها به علت شرائط مادی است . لذا اموری كه بواسطه انفعالات‏ مادی عارض جنس می‏شوند نمی‏توانند فصل باشند . شيخ اول اين حرف را بطور قاطع می‏زند و بعد