مساله شناخت - صفحه : 172

تعريف كرده باشيم - معيار و محك برای تشخيص حقيقت بودن شناخت از غلط بودن آن ، و [ به عبارت ديگر معيار و محك ] برای تشخيص شناختهای حقيقی‏ از شناختهای غلط چيست ؟ با چه معياری می‏توان به دست آورد كه اين شناخت‏ حقيقت است يا غلط ؟

تعريف حقيقت از نظر علمای قديم و اشكالات مطرح شده

می‏پردازيم به مسئله اول يعنی تعريف حقيقت . علما و فيلسوفان قديم ( 1 ) ، حقيقی بودن يك شناخت را اينچنين تعريف می‏كردند : شناخت يا مطابق‏ با واقع و نفس الامر است و يا مخالف ، و به تعبير ديگر ، ذهن ( 2 ) و فكر ما يا منطبق با عين است يا منطبق نيست ، شناخت حقيقی يعنی آن‏ شناختی كه با واقع مطابق است ، و به بيان ديگر آن ذهنيتی كه با عينيت‏ منطبق است ، آن فكری كه با وجود خارجی متطابق است . علما و فلاسفه قديم ، در اين تعريف ، ترديدی نداشتند و اشكالاتی را كه‏ برای اين تعريف وارد می‏شد ، خودشان مطرح می‏كردند و جواب می‏دادند . از جمله انديشه‏هائی كه در عصر جديد پيدا شد مسئله تعريف حقيقت است‏ كه آيا حقيقت ، يعنی شناخت راستين و صحيح ، آن است كه مطابق با واقع‏ باشد ، ذهن مطابق با عين باشد ؟ گفتند : نه ، اين تعريف غلط است ، در بعضی از موارد می‏تواند درست باشد ولی

پاورقی : . 1 مقصودم از علمای قديم ، علمای اسلامی است . . 2 چون " شناخت " يك امر ذهنی است .