نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 129

درست از آب در می‏آيد يا نه . و از همين جا بود كه موضوع تئوری و پراتيك يا فرضيه و عمل پيش آمد كه در وهله اول فرضيه ای وجود دارد ، بعد آنرا در عمل می‏گذاريم اگر خوب جواب داد می‏فهميم درست است ، و اگر خوب جواب نداد می‏فهميم درست نيست ، پس در اينجا عمل مقدم شد بر انديشه ، منتهی در اينجا يك عده افراطی فكر كردند و گفتند به طور كلی هر چيزی كه در عمل بتوانيم آن را ثابت كنيم درست است ، و اگر هر چه را نتوانيم ثابت كنيم غلط است ، چون در عمل نمی توان آن را به اثبات‏ رساند . و اين حكم را در الهيات هم تعميم دادند . عده ديگر گفتند ، نه ، اين گونه مسائل ، مسائل مسكوك و مجهول هستند ، و چون در عمل قابل اثبات نيستند برای هميشه مجهول و مشكوك باقی خواهند ماند ، نه اين كه نادرستی آنها ثابت شود . و روشن است كه نتيجه منطقی‏ اعتماد و تكيه به عمل برای اثبات افكار ، همين نظر دوم است ، يعنی شك‏ ، نه انكار و نفی . اينها مسيرهائی بود كه در مسئله پراكسيس ( به يك معنی ) وجود داشته‏ است . هر چند كه قبل از فوئر باخ اصطلاح پراكسيس به كار نمی رفته است . ويليام جمز ، در اين زمينه يك قدم جلوتر رفت و گفت : نه تنها عمل‏ معيار حقيقت است ، به اين معنی كه حقيقت ( كه عبارت از مطابقت با واقع است ) ( 1 ) با عمل تشخيص داده می‏شود ، بلكه اساسا حقيقت بودن‏ يعنی در عمل نتيجه دادن ، و هر چيزی كه در عمل نتيجه داد و حتی مفيد بود ، آن حقيقت است نه اين كه علامت حقيقت بودن است ، بلكه حقيقت اساسا همين است . اما نظر ماركس در اين باره چيست ؟ از فوئر باخ به اين طرف ، ماركس‏ معمولا حرفهای ديگران را می‏گيرد و در آنها تصرفاتی می‏كند و آنها را باهم‏ تلفيق می‏كند و در نتيجه يك مكتب پر سر و صدا بوجود می‏آورد . يكی از آن‏ شاه حرفهائی كه به ماركسيس نسبت می‏دهند اينست كه : ديگران گفته‏اند فلسفه تفسير جهان است ، من می‏گويم فلسفه تغيير جهان است . بقول آندره‏ پی يتر بعضی‏ها اين جمله را ساده تلقی می‏كنند ، و آن را بر اختلاف اصطلاح‏ حمل می‏كنند . يعنی ديگران تفسير جهان را فلسفه ناميدند ، و من فلسفه را بر تغيير جهان اطلاق می‏كنم ، ولی نه ، او بيش از اينها نظر داشته است . او مقصودش اينست كه : تفسير جهان را فقط با تغيير آن ممكن می‏داند ، پراكسيس همين است . پراكسيس در مفهوم ماركس يعنی دگرگون كردن ، برای‏ شناختن و شناختن برای دگرگون كردن .

ماركسيسم و مسئله پراكسيس :

وقتی می‏گويند ماركسيسم پراكسيس است ، يك معنای ساده دارد و آن اين‏ كه خود ماركسيسم كه در دنيا بوجود آمد ، خودش يك پراكسيس بود ، يعنی‏ عكس العمل در برابر وضع موجود بود ، ولی البته اين معنی در اينجا مقصود نيست . اما وقتی می‏گويند ماركسيسم فلسفه پراكسيس يا فلسفه عمل است اين ، دو مفهوم دارد ،

پاورقی : 1 - رجوع شود به درسهای " شناخت " كه در محرم 98 در كانون توحيد ايراد شده است .