وحي و نبوت - صفحه : 109

. 5 جهان دارای نظام متقن علی و معلولی ، سببی و مسببی است فيض الهی‏ و قضا و قدر او به هر موجودی ، تنها از مسير علل و اسباب خاص خود او جريان می‏يابد ( 1 ) . . 6 نظام علت و معلول ، و اسباب و مسببات منحصر به علل و معلولات‏ مادی و جسمانی نيست جهان در بعد مادی خود ، نظام علی و معلولی‏اش مادی‏ است و در بعد ملكوتی و معنوی خود ، نظام علی و معلولی‏اش غير مادی است‏ ، و ميان دو نظام تضادی نيست ، هر كدام مرتبه وجودی خود را احراز نموده‏ است ملائكه ، روح ، لوح ، قلم ، كتب سماوی و ملكوتی ، وسايط و وسايلی‏ هستند كه به اذن پروردگار ، فيض الهی وسيله آنها جريان می‏يابد . . 7 بر عالم يك سلسله سنن و قوانين لايتخلف حكمفرماست كه لازمه نظام‏ علی و معلولی جهان است . . 8 جهان ، يك واقعيت هدايت شده است ، تكامل جهان ، تكامل هدايت‏ شده است تمام ذرات جهان در هر مرتبه ای هستند از نور هدايت برخوردارند غريزه ، حس ، عقل ، الهام ، وحی ، همه مراتب هدايت عامه جهان‏اند . « قال ربنا الذی اعطی كل شی‏ء خلقه ثم هدی »( 2 ) . موسی و هارون به فرعون گفتند : پروردگار ما آن است كه به هر چيزی آن‏ نوع خلقتی كه شايسته اش بود عطا كرد و سپس آن را هدايت نمود . . 9 در جهان ، هم خير است و هم شر ، هم سازگاری است و هم ناسازگاری ، هم جود است و هم منع و امساك ، هم نور است و

پاورقی : . 1 رجوع شود به كتابهای عدل الهی و انسان و سرنوشت از مؤلف . . 2 طه / . 50