نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 51

مكانيسم جدل 2 - مكانيسم عمل

قسمت دوم را تحت عنوان مكانيسم عمل ذكر می‏كند ، در مقابل مكانيسم‏ انديشه ، كه تقريبا چيزی است شبيه آنچه كه قدمای ما به آن حكمت عملی‏ می‏گويند ، هم چنانكه قسمت پيش شبيه حكمت نظری قدمای ما است : هر نوع‏ جهان بينی ( به اصطلاح امروز ) خواه ناخواه در

پاورقی : > جواب : ما چنين چيزی نمی گوييم ، نمی گوييم محال است ؟ سؤال كننده : پس در بحث خداشناسی گير می‏كنيد چون اگر امكان صحت اين‏ حرف باشد معنايش امكان بی نيازی از خداست : جواب : قبلا هم گفتيم كه اگر فرضا هم چنين نظمی اثبات شود و وجود داشته باشد ، باز باب علت و معلول ( بكلا مصرعيه ) باز می‏شود و باز استدلال الهيون سر جای خودش‏باقی است كه آيا اين تضاد می‏تواند علت‏ ايجادی و ايجابی بدون اتكاء به علت مافوق طبيعت باشد يا نه ناچار تمام‏ علل بايد به واجب الوجود غنی بالذات برگردد ؟ سؤال كننده : در تعبيرات شما دو تعبير متناقض پيدا شد ، چون گاهی‏ تعبير می‏كنيد كه ديالكتيك بالضروره منجر به ( انكار ماوراء ) طبيعت‏ می‏شود . جواب : نه متناقض نيست ، قبلا گفتيم كه اينها قائل به ضرورت ذاتی‏ هستند و اين ضرورت ذاتی را نمی توانند اثبات كنند ، فقط به عنوان يك‏ قضيه وجوديه می‏توانند بگويند ، حالا می‏گوييم كه خود اين قضيه وجوديه را هم‏ نمی توانند اثبات كنند ، چون به اين شكل علم ثابت نمی‏كند ، و اين دو حرف ما باهم تنافی ندارد ، به عبارت ديگر كه قبلا گفتيم استنتاج ضد از ضد عده‏ای اثبات است و تولد ضد از ضد غير عام است . دو مطلب بود ، يكی اينكه چنين رابطه ضروری در ميان اشياء قابل اثبات‏ نيست ، كه ضرورت ذاتی دارد ، وقتی كه ضرورت ذاتی باشد ديگر جائی برای‏ عليت باقی نمی ماند ، ما خودمان می‏گوييم كه ضرورت مناط استغناء است ، امكان فقط مناط احتياج است و اگر ضرورت در كار باشد امكانی ديگر در كار نيست ، اين حرف را تنها هگل می‏تواند بگويد كه بحثش روی ذهن است و همان ضرورتهای ذهنی را ضرورت خارجی هم می‏داند و اصلا با علت و معلول هم‏ كاری ندارد و در حقيقت ما دو نوع ضرورت داريم : ضرورتهای ذهنی و منطقی‏ كه باصطلاح هگل استنتاجی و باصطلاح كانت تحليل است مثل ضرورت حيوانيت‏ برای انسان و ضرورت 180 درجه بودن زوايای مثلث و ضرورت كيف بودن لون‏ كه همان چيزها است كه مناط استغناء از جعل است كه ما جعل الله المشمش‏ شمشما بل احدها . و ضرورتهای عينی و علی و معلولی كه طرفين ضرورت در خارج كثرت دارند و ضرورت فلسفی است و عين جاهليت و مجعوليت است . ولی اينها كه اين حرفهای هگل را پوسته ايده‏آليستی می‏دانند ، نمی توانند قائل به ضرورت ذاتی شوند بلكه سرو كارشان ناچار با بحث علت و معلول‏ خواهد افتاد و وقتی بحث علت و معلول پيش آمد ، ما بايد ببينيم علتی كه‏ زمانا سابق بر معلول است و به قولی مرگش مساوی با حيات معلول و گورش‏ ، گهواره معلول است ، آيا می‏تواند .