انسان و سرنوشت - صفحه : 115

گاهی مضحك است . برای نمونه به مندرجات ذيل توجه كنيد . در جلد اول تاريخ ادبی ادوارد براون صفحه 422 از كتاب تاريخ اسلام " دوزی ) ] مستشرق نامی هلندی درباره معتزله چنين نقل می‏كند : " چون درباره احكام شرع به تأمل و تفكر پرداختند طرفدار طريقه عقل و استدلال شدند . بدين طريق يكی از مطالب عمده آنها اين بود كه قرآن در واقع حادث است و خلق شده ولو اينكه اين حرف خلاف قول پيغمبر باشد ( 1 ) . می‏گفتند لازمه قديم و غير مخلوق بودن قرآن آن است كه دو موجود ازلی و ابدی قائل شويم ، همينكه قرآن يعنی كلام خدا را در زمره مخلوقات به شمار آوريم ، ديگر نمی‏توان آن را متعلق به ذات پروردگار دانست ، زيرا ذات‏ پروردگار لايتغير است " ( 2 ) . بدين طريق به تدريج اساس نزول وحی متزلزل گشت و بسياری

پاورقی : . 1 اين مستشرق عاليقدر تلويحا می‏خواهد بفهماند كه اشاعره ، عقيده قديم‏ بودن قرآن را از كلام پيغمبر اخذ كرده بودند و معتزله با توجه به اينكه‏ پيغمبر اكرم چنين سخنی فرموده است ، چون اين سخن با عقل و منطق تطبيق‏ نمی‏كرد ، آن را رد كردند . در صفحه 418 همين كتاب می‏گويد : " . . . عكس اين عقيده [ عقيده قابل رؤيت نبودن خداوند ] و همچنين قديم بودن‏ قرآن و انكار خلق آن ، از عقايد سنت و جماعت [ اشاعره ] بود كه در همه‏ امور از نص قرآن تبعيت می‏كردند و از تاويل كه مورد توجه و علاقه‏ دشمنانشان بود ، خودداری داشتند " . در صورتی كه كوچكترين اشاره‏ای در قرآن كريم به قديم بودن و مخلوق نبودن آن نشده است و در احاديث منسوب‏ به رسول اكرم نيز حديثی كه نزد معتزله فی‏الجمله احتمال صحت انتساب به‏ رسول اكرم داشته باشد ، در كار نبوده است . . 2 مترجم محترم كتاب در اينجا در ذيل صفحه از طرف جناب آقای‏ فروزانفر تذكر داده‏اند كه : " عقيده به خلق قرآن ارتباطی با اين مطالب‏ و استنباطات بی‏اساس نويسنده فوق ندارد " .