فلسفه تاريخ1 - صفحه : 79

كه اين را ديگران نفی می‏كنند قائل شده اند كه عين همان حركتی كه در طبيعت هست در علم هست ، و اين بعدها مورد ايراد ديگران واقع شده كه‏ علم را نمی‏شود آنچنان كه طبيعت مشمول قانون حركت است مشمول حركت‏ دانست ديگر كه اين هم خيلی مهم است تفكر خاص اينها درباب تضاد است البته‏ اين از خود هگل ناشی می‏شود ، و آن اين است كه " اضداد از درون يكديگر بيرون می‏آيند " ديگر تفكر مولوی بر اين جهت نيست البته او اين را هم‏ دارد : ضد از ضد بيرون می‏شود ، ضد اندر ضد مندمج ، و بعد مثالی می‏زند تا می‏رساند به اين كه از فقر دارايی پيدا می‏شود و از دارايی فقر . . . اينها حرفشان اين است كه هر چيزی در درون خودش ضد خودش را پرورش‏ می‏دهد . آن نقطه اصلی در ديالكتيك هگل اين است اين را من مكرر گفته ام‏ : خيلی افراد می‏بينند اسلام با اصل حركت مخالف نيست ، اصل تضاد را هم‏ تأييد می‏كند ، می‏گويند پس تفكر اسلام تفكر ديالكتيكی است نه ، تفكر ديالكتيكی صرف حركت نيست ، بلكه همچنين شامل اين اصل است كه هر چيزی‏ در درون خودش جبرا ضد خودش را پرورش می‏دهد ، و از اين جهت جنگ اضداد را جنگ نو و كهنه می‏دانند ، يعنی می‏گويند اين شی‏ء تمايل دارد به نفی‏ خودش ، يعنی تمايل دارد به چيزی كه آن چيز نفی كننده خودش است و آن‏ نفی كننده از درون خودش پيدا می‏شود ، و باز او در درون خودش نفی كننده‏ خودش را به وجود می‏آورد هگل هم عين اين مطلب را گفته است ، يعنی اين‏ اصل مال هگل است منتها هگل سه پايه را اينطور فرض كرده ، می‏گويد اين‏ شی‏ء تمايل دارد به نفی خودش و به نقيض خودش كه اينها با يكديگر تناقض‏ دارند و غير قابل جمع اند ولی در آن سومی اين تناقض حل می‏شود به اين‏ صورت كه آن سومی چنين قدرتی را دارد كه اين دو را در آن واحد با يكديگر جمع كند ، كما اينكه می‏گويد هستی كه مقولاتش هم از هستی شروع می‏شود اولين‏