نظري به نظام اقتصادي اسلام - صفحه : 193

سوسياليزم كافی نيست . تجربه نشان داده است كه مالكيت ابزار توليد ممكن است اشتراكی باشد بدون آن كه جامعه سوسياليستی شود . مفهوم ، مالكيت اجتماعی به نظر ما ارجحيت دارد . برای آن كه مالكيت ، اشتراكی‏ باشد ، كافی است كه ابزار توليد به هيئت اجتماع تعلق داشته باشد ، و برای آن كه مالكيت ، اجتماعی گردد ، نه فقط بايد ابزار توليد متعلق به‏ هيئت اجتماع باشد ، بلكه بايد در خدمت اجتماع به كار افتد . به عبارت‏ ديگر ابزار توليد ، يا به تعبيری كه در ما نيفست آمده است " كار متراكم " نبايد جز وسيله‏ای برای بسط و استغنا و تقويت اعمال حياتی‏ زحمتكشان باشد . باری ، تعلق داشتن به هيئت اجتماع الزاما بدان معنی‏ نيست كه مورد مالكيت ، در خدمت جامعه به كار افتد . اين امر را ما در روسيه مشاهده می‏كنيم كه در آنجا مالكيت اشتراكی روسی در خدمت جامعه‏ نيست ، بلكه در خدمت قدرت ملی است . اينچنين وضعيتی در تمام كشورهايی‏ كه در آنها مالكيت دولتی اشتراكی جانشين مالكيت فردی شده ، به چشم‏ می‏خورد . مالكيت اشتراكی ابزار توليد كه سوسياليستهای قرن نوزدهم با شدت خواستار آن بودند ، امروز يا به مرحله عمل درآمده و يا در شرف‏ انجام شدن است ، لكن مالكيت اشتراكی ابزار توليد بجای آن كه به خدمت‏ جامعه درآيد ، مورد استفاده قدرت ملی قرار گرفته ، و بدين جهت استثمار انسانها برقرار مانده است " . اين جمله‏ها انسان را به ياد گفته سعيد رمضان می‏اندازد كه می‏گويد : " سوسياليزم نتوانسته در شوروی خوشبختی ايجاد كند ، هر چند قدرت ايجاد كرده است " . اگر مقصود ژرژ بورژن و پير ريمبر ، نويسندگان كتاب