حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 448

داريم و آن ماده است . در فصل 18 ثابت كرديم كه موضوع حركت بايد امری باشد نه بالفعل محض و نه بالقوه محض ، بلكه مركب از مما بالقوه و مما بالفعل ، يعنی جسم [ و نه چيز ديگر ] در باب حركات در اعراض اين اصل يعنی موضوع بودن جسم‏ بلااشكال است ولی درباب حركت در جوهر نمی توانيم بگوييم موضوع جسم است‏ چون مفروض اين است كه حركت در خود جسم است . در اينجا مرحوم آخوند می‏فرمايند موضوع حركت ماده است ، آيا اين‏ مخالف با حرف آنجا [ فصل 18 ] نيست ؟ چون در آنجا گفتيم موضوع حركت‏ نمی تواند امر بالفعل محض باشد و اينجا اگر بگوييم موضوع حركت ماده‏ يعنی هيولای اولی است ، هيولای اولی بالقوه محض است ، و همانجا گفتيم كه‏ هيولای اولی حكمی ندارد ؟ در اينجا مقصود مرحوم آخوند از ماده ، هيولای محض نيست ، بلكه هيولای‏ مع صورش ما است ، يعنی مافيه الحركه صور جوهريه است ، يعنی صور جوهريه‏ باعتباری مافيه الحركه هستند و باعتباری با هيولی موضوع هستند . به اين‏ معنی كه هيولی آنا فانا صورتهايش تغيير می‏كند ، چون يك صورت واحد متصل‏ است كه اين صورت واحد متصل تحليل می‏شود به صورتهای غيرمتناهی ، پس " هيولی فی كل آن مع صورش " . پس ما يك امر ثابت باقی داريم و آن " هيولی مع صورش ما " است ، يعنی من اول الحركه الی آخر ، هيولی مع صورش ما ثابت و باقی است . در واقع اين صورش مائی كه مرحوم آخوند در اينجا می‏گويد منطبق است بر حركت توسطيه ای كه قبلا گفته بود . قبلا گفتيم حركت در هر مقوله ای كه‏ صورت بگيرد ، فرق حركت با آن مقوله فرق اعتباری است ، حركت در خارج‏ عين آن مقوله است ، اگر ما بگوييم حركت قطعی وجود دارد و حركت قطعی‏ يك امر ممتد متصل است ، برای آن مقوله هم بايد وجود ممتد متصل قائل‏ باشيم ،