فلسفه اخلاق - صفحه : 70

وجدان اخلاقی و سعادت می‏گويد اين وجدان يعنی وجدان اخلاقی ، انسان را دعوت به كمال می‏كند نه‏ به سعادت سعادت يك مطلب است ، كمال مطلب ديگر چون كانت يك خوبی‏ بيشتر نمی‏شناسد ، می‏گويد در همه دنيا يك خوبی وجود دارد و آن اراده نيك‏ است اراده نيك هم يعنی در مقابل فرمانهای وجدان ، مطيع مطلق بودن حالا كه انسان بايد در مقابل فرمان وجدان مطيع مطلق باشد پس بايد امر او را اطاعت كند و تسليم مطلق او باشد ، و چون وجدان اخلاقی به نتايج كار ، توجه ندارد و می‏گويد خواه برای تو مفيد فايده يا لذتی باشد يا نباشد ، خوشی به دنبال بياورد يا رنج ، آن را انجام بده ، پس با سعادت انسان‏ كار ندارد چون سعادت در نهايت امر يعنی خوشی ، منتها هر لذتی خوشی‏ نيست ، لذتی كه به دنبال خودش رنج بياورد خوشی نيست " سعادت " يعنی‏ خوشی هر چه بيشتر كه در آن هيچگونه رنج و المی اعم از روحی ، جسمی ، دنيوی و اخروی وجود نداشته باشد ، و " شقاوت " يعنی درد و رنج مجموع‏ درد و رنجها و مجموع خوشيها اعم از جسمی ، روحی ، دنيوی و اخروی را بايد حساب كرد ، آنكه بيشتر از همه خوشی ايجاد می‏كند ، سعادت است پس مبنای‏ سعادت ، خوشی است ، ولی اين وجدان به خوشی كار ندارد ، به كمال كار دارد ، می‏گويد تو اين كار را بكن برای اينكه خودش فی حد ذاته كمال است‏ ، سعادت ديگران را بخواه كه كمال توست اينجاست كه آقای كانت ميان‏ كمال و سعادت فرق گذاشته و اين فكر از زمان او تا