انسان کامل - صفحه : 230

باشند . دزد نبود ولی تظاهر به دزدی می‏كرد . بسا بود مال مردم را به جائی‏ می‏برد كه او را بگيرند و كتك بزنند ، و اگر نمی‏فهميدند ، دوباره آن مال‏ را سرجايش می‏گذاشت . شيشه مشروب را با خودش حمل می‏كرد ، در حالی كه‏ شرابخوار نبود . آيا اين كارها با منطق اسلام وفق می‏دهد ؟ نه . اسلام می‏گويد عرض مؤمن در اختيار خودش نيست . مؤمن حق ندارد كاری كند كه شرف و احترام و عرض‏ خود را در ميان مردم بريزد . اسلام می‏گويد : رياكاری نكن ، تظاهر به خوبی‏ نكن ولی تظاهر دروغين هم به بدی نكن . هم آن ، دروغ عملی است و هم اين‏ دروغ عملی است . نه آن دروغ را بگو و نه اين دروغ را . يكی از علل اينكه در ادبيات عرفانی ، معانی بلند مقدس معنوی را در لباس الفاظ فسق و فجوری بيان كرده‏اند و از زبان شاهد و معشوق و می‏و نی‏ سخن گفته‏اند ، اين است كه می‏خواسته‏اند به چيزی كه خودشان اهل آن‏ نبوده‏اند تظاهر كنند . حتی در حافظ هم اين مطلب زياد ديده می‏شود ، گواينكه خودش می‏گويد كه من ملامتی نيستم و رياكار هم نيستم :

دلا دلالت خيرت كنم به راه نجات
مكن به فسق مباهات و زهد هم مفروش

( 1 ) روش ملامتی يك نوع مجاهده با نفس صوفيانه است كه

پاورقی : . 1 منظور او از " به فسق مباهات كردن " همانهائی هستند كه اين‏ كارها را می‏كنند ، ولی شايد از بعضی از كلمات خود حافظ هم بشود اين‏ مطلب را فهميد . [ استاد در حواشی خود بر ديوان حافظ چند بيت از ابياتی‏ كه دليل بر ملامتی بودن حافظ گرفته شده >