شرح منظومه2 - صفحه : 188

سائيده شوند و يا به نحوی از انحاء به دو قطعه منقسم شوند . ذيمقراطيس حكيم مشهور يونانی كه به حكيم خندان معروف است طرفدار اين‏ نظريه است . حكماء قديم ذرات ذيمقراطيس را " ذرات صغار صلبه " تعبير می‏كردند . بيت ذيل ناظر به اين عقيده است :

و قيل اجرم صغار مبدؤه
ليس يفك و همنا يجزؤه ( 1 )

و گفته شده است كه جرمهای كوچك مبدء جسم طبيعی هستند اين اجرام كوچك‏ قابل دو قطعه شدن نمی‏باشند ولی ذهن ما در ظرف خود آنها را تجزيه می‏كند شرح : شرح اين بت همان است كه قبلا توضيح داديم . 3 - قول سوم قول جمهور حكماء است كه از زمان سقراط به بعد تا قرن‏ نوزدهم ، عموم حكماء و فلاسفه چنين عقيده و نظريه ای داشته‏اند و آن اينكه‏ جسم طبيعی نه مركب است از اجزاء لا يتجزی و نه مركب است از اجرام‏ كوچك ذيمقراطيسی ، بلكه جسم طبيعی پيوسته است . يعنی اين اجسام كه ما آنها را با نام های آب و خاك و سنگ و چوب می‏خوانيم و هر كدام دارای‏ طبيعت مخصوص به خود می‏باشند وبه موجب آن طبيعت مخصوص ، آثار مخصوص‏ به خود دارند و نام مخصوص به خود گرفته‏اند ، يك واحد پيوسته‏اند نه يك‏ مجموعه از اجزاء ذرات . ما اين اجسام را به صورت يك امر واحد ممتد می‏بينيم نه به صورت يك عده اشياء كه پهلوی هز قرار گرفته و سر به هم‏ داده باشند . به عقيده حكماء واقعيت هم همانطور است كه با چشم خود می‏بينيم و بالامسه خود احساس می‏كنيم .

پاورقی : 1 - در مصراع دوم، بعد از كلمه "يفك" از نظر تكميل معنی يك "لكن" در تقدير است .