درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 298

كثير خودش خير كثير است . يعنی هر چيزی كه شر قليل باشد ، و آن شر قليل‏ مقدمه خير كثير باشد ، آن شر قليل خودش خير است . مثلا در همين قضايائی كه امثال هگل خيلی روی آن تكيه كرده‏اند و گفته‏اند كه شری در عالم وجود ندارد ، بلكه همه شرها پله‏ها و نردبان تكامل‏ها و خيرها هستند ، يك حرف درستی است . يعنی گفته‏اند در نظام عالم اگر شری‏ وجود نداشته باشد تكامل هم رخ نمی‏دهد . چون عالم ، عالم تزاحم است . برای اين كه طبيعت مسير خودش را طی كند و مثلا درختی به رشد خود ادامه‏ دهد ، لازم است كه شاخه‏های اضافی آن جدا گردد ، اگر ما آنها را نزنيم جلو تكامل آن درخت را می‏گيرد . اين زوائد را ما می‏زنيم تا كمك به رشد آن‏ دهد . سؤال : تلازم اينها را توجيه نمی‏كنيد ؟ استاد : تلازم آنها را توجيه نمی‏كنند ، ولی اين تلازم را هم دارد . اين‏ مطلب را ما در " اصول فلسفه " كامل بحث كرده‏ايم . يك بحث ديگر هم‏ اين است كه خير و شر از يكديگر تفكيك ناپذيرند ، كه آن مسأله ديگری‏ است . شايد در " عدل الهی " بيشتر بحث كرده باشم . فالخير بالجملة هو ما يتشوقه كل شی‏ء فی حده و يتم به وجوده ، والشر لاذات له ، بل هو أما عدم جوهر ، أوعدم صلاح لحال الجوهر . فالوجود خيرية ، و كمال‏الوجود خيريه الوجود . والوجود الذی لايقارنه عدم - لاعدم جوهر ، ولا عدم شی‏ء للجوهر ، بل هو دائما بالفعل - فهو خير محض ، والممكن الوجود بذاته ليس خيرا محضا ، لان ذاته بذاته لايجب له‏الوجود بذاته ، فذاته‏ تحتمل العدم ، وما احتمل‏العدم بوجه ما فليس من جميع جهاته بريئا من‏الشر والنقص ، فاذن ليس‏الخير المحض الاالواجب الوجود بذاته . پس از جهت خير بالذات خير است . و از جهت خير بالعرض هم می‏گويد : وقد يقال أيضا : خير ، لماكان مفيدا لكمالات الاشياء و خيراتها ، وقدبان‏ أن واجب‏الوجود يجب أن يكون لذاته مفيدا لكل وجود ، ولكل كمال وجود ،