فلسفه تاريخ1 - صفحه : 248

تكامل تاريخ ( 2 ) اين بحث " تكامل و پيشرفت " نشان می‏دهد كه خود مؤلف هم در يك بن‏ بستی گرفتار است كه ما پيشرفت را چه تعريف كنيم و در چه جهتی بدانيم و قهرا تا مفهوم پيشرفت روشن نشود مفهوم انحطاط روشن نمی‏شود به علاوه اين‏ نظريه ای كه بعضی می‏گويند " تمدن غرب رو به انحطاط است " منظورشان‏ چيست ؟ در چه جهت در انحطاط است ؟ اين بحث در اينجا بحث خيلی سر در گمی هست . در زبان عربی دو لغت نزديك به يكديگر داريم ، يكی لغت " تمام " و ديگر لغت " كمال " و در مقابل هر دو هم كلمه " نقص " به كار برده‏ می‏شود می‏گوييم تام و ناقص ، يا می‏گوييم كامل و ناقص آيا اين دو لغت‏ يك مفهوم و يك معنا دارد ؟ تام يعنی كامل و كامل يعنی تام ؟ يا ايندو با همديگر فرق دارند ؟ می‏گويند كه ايندو با همديگر فرق دارند و اين نكته‏ ای بوده كه از قديم به آن توجه داشته اند از جمله بوعلی در " شفا " به‏ مناسبت