حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 254

دارد ، بلكه واقعا يك واحد است . يعنی همه عالم طبيعت در عين كثرتهائی‏ كه دارد ، از يك وحدت واقعی برخوردار است و همه عالم به تمام اجزای‏ خودش در حكم يك واحد حركت است ، و زمان هم از همانجا پيدا می‏شود . آن‏ زمان مشترك از آنجا است و [ همچنين ] تقدم و تأخرها يك امر واقعی است‏ . سعدی هفتصد سال قبل واقعا بر ما نوعی تقدم دارد ، نه اينكه او تقدم‏ ندارد و فقط او حركت و جريانی است و ما هم يك حركت و جريانی هستيم و چون او را با چيزی مقايسه كرده‏ايم كه آن چيز تقدم دارد بر جريانی كه‏ امروز واقع می‏شود می‏گوييم كه بر ما تقدم دارد . يعنی تقدم و تأخرها بين‏ آن مقياسها است نه بين مقيس‏ها . بنابراين نظر سعدی كه در هفتصد سال قبل‏ بوده است با زيدی كه معاصر ما است هيچ فرقی نمی‏كند ، رابطه‏اش با ما از نظر زمانی هيچ فرقی نمی‏كند ، اين را فقط با او مقايسه كرده‏ايم و آن را با اين . نه ، اينطور نيست ، ما واقعا ( به تعبير عرف ، چون تعبير ظرف‏ می‏كند ) در ظرفی قرار گرفته‏ايم نه ظرفی كه بيرون باشد از وجود ما ، و او در ظرف ديگر و اين ظرفها يك رابطه بسيار بسيار عميقی با هويت ما دارد ، حتی اگر بگوئيم جزئی از هويت ما ، باز هم مسامحه است ، بايد بگوئيم‏ عين هويت ما است . اين مطلب گفته شد تا مطلبی كه مرحوم آخوند در اينجا بيان فرموده روشن‏ شود ، تفصيل اين مطلب باشد تا در سه چهار فصل ديگر توضيح دهيم . اين‏ مطلب را كه : " عالم طبيعت حكم يك واحد را دارد و در واقع يك واحد حركت است " تنها كسی كه در آثارش بدان تصريح كرده و بيان فرموده آقای‏ طباطبائی هستند . و ايشان هم از كلمات مرحوم آخوند استنباط نموده‏اند و حاشيه‏ای در سه چهار ورق آينده دارند كه آنجا ان شاء الله مفصل بحث‏ می‏كنيم . ولی به هر حال اين مطلبی است كه بيش از اين نياز به بحث و تحقيق دارد و تفصيل و توضيح كامل بحث مستلزم اين است كه برگرديم به‏ بعضی از مباحثی كه ايشان در باب ماهيت درباره مشخصات كرده‏اند .