درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 368

ديگری است كه همان جنبه قوه و فعل باشد . شی‏ء متحرك از آن جهت كه‏ متحرك است بالقوه است و از آن جهت كه بخواهد محرك باشد بالفعل است‏ ، و محال است كه يك شی‏ء در آن واحد هم بالقوه باشد و هم بالفعل . اين‏ دوگانگی از اين جهت است ، نه اينكه مفهوم اقتضا دارد . پس يك وقت بحث بر سر اين است كه مفهوم چه اقتضا دارد ، شيخ می‏گويد كه مفهومش فرق نمی‏كند . اما در يك مورد كه مصداق شكل خاصی دارد ، اين‏ مربوط به مصداق است [ و كاری به مفهوم ندارد ] . مثلا در مورد متحرك و محرك برهان اقتضا كرده والا صرف مفهوم اقتضا نمی‏كند . و لهذا مانعی‏ ندارد كه كسی در اشياء فرض كند كه محرك و متحرك يكی است ، همان فرضی‏ كه خيلی‏ها هم گفته‏اند . زيرا مفهوم محرك اقتضا نمی‏كند كه متحرك غير از خودش باشد . و كذلك المضافات تعرف اثنينيتها لامر ، لالنفس النسبة و الاضافه‏ المفروضه فی‏الذهن، فانا نعلم علما يقينا أن لنا قوه نعقل بهاالاشياء. فاما أن تكون القوه التی نعقل بها هذه القوه هی هذه القوه هی هذه القوه نفسها، فتكون هی نفسها تعقل ذاتها ، أو تعقل ذلك قوه أخری ، فتكون لنا قوتان ، قوه نعقل الاشياء بها ، و قوه نعقل بها هذه القوه ، ثم يتسلسل الكلام الی‏ غيرالنهاية، فيكون فينا قوی تعقل الاشياء بلانهاية بالفعل، فقد بان أن نفس‏ كون الشی‏ء معقولا لايوجب أن يكون معقولا لشی‏ء ، ذلك الشی‏ء آخر . مطلق اضافه‏ها نيز چنين هستند . صرف اضافه اقتضا نمی‏كند به اينكه [ مضاف و مضاف‏اليه ] دو تا باشد . مثلا آيا لازمه مفهوم اخوت اثينيت است‏ ؟ می‏گويد : نه ، لازمه اين مفهوم نيست ، بايد از جنبه ديگری باشد . از اينجا شيخ مثال ديگری را بيان می‏كند . وارد مثال نفس شده و می‏گويد ما بطور يقين می‏دانيم كه خودمان قوه‏ای داريم كه به وسيله آن اشياء را تعقل‏ می‏كنيم . و در عين حال ، ما همان تعقل كننده اشياء را هم تعقل می‏كنيم . حالا می‏خواهيم ببينيم كه آيا آن قوه‏ای كه با آن قوه خود قوه تعقل كننده را كه نفس باشد تعقل می‏كنيم ، خود اين نفس