نبوت - صفحه : 225

مهندس بازرگان ، من يك دور مطالعه كردم به نظرم خيلی فوق‏العاده آمد يعنی خودش كشف يكی از اعجازهای قرآن در مسائل طبيعی است . قهرا بايد همين طور باشد كه اعجازهای علمی قرآن بايد نوبه نو كشف شود ، كه در اين‏ زمينه هم باز ما در كلمات پيغمبر اكرم و ائمه داريم كه قرآن چون مخصوص‏ به يك زمان معين نيست در همه زمانها تازه است و قرآن استعداد كشف‏ جديد دارد .

سخن پيغمبر اكرم درباره قرآن

اين حديثی كه الان می‏خواهم بخوانم حديثی است كه شيعه و سنی روايت‏ كرده‏اند كه پيغمبر اكرم راجع به قرآن فرمود : " « ظاهره انيق و باطنه‏ عميق » " ظاهرش زيباست ، همين چيزی كه عرض كرديم يك جنبه قرآن جنبه‏ زيبايی و هنری آن است و به تعبير علمای اسلامی جنبه فصاحت و بلاغتش است‏ . فصاحت و بلاغت اصطلاحاتی است كه علمای اسلام بعد وضع كردند و بعد پيدا شده است و كار بدی هم نكردند ، كار خوبی كردند . بعد علمی در اين زمينه‏ وضع كردند . اهتمامی كه علمای اسلام بعدها در علوم ادبی پيدا كردند در صرف و نحو و معانی و بيان و بديع كه مجموع اينها را فصاحت و بلاغت و محسنات می‏گويند همه به تبع اين زيبايی قرآن بود ، چون در قرآن اين‏ زيبايی را می‏ديدند برای اينكه بهتر بتوانند زيباييهای قرآن را كشف كنند اين علوم را ابتكار و كشف كردند . " « ظاهره انيق و باطنه عميق » " . " ظاهره انيق " زيبايی‏اش را می‏گويد ، " باطنه عميق " جنبه علمی و فكری اش را می‏گويد : و باطن آن خيلی ژرف است ، ژرفاست ، يعنی عمقش‏ خيلی زياد است مثل يك دريايی كه شما در آن شناوری می‏كنيد ، يك مقدار می‏رويد ولی آن هنوز عمق دارد ، يك مقدار ديگر می‏رويد باز هم هنوز عمق‏ دارد ، باز هم می‏رويد هنوز هم عمق دارد " « له تخوم و علی تخومه تخوم » " اينجا طبقه به طبقه بودن قرآن را ذكر می‏كند ، می‏گويد يك نهايتی دارد ولی بالای اين نهايت ، نهايت ديگر است ، حدی دارد ، بالای اين حد ، حد ديگری است ، كه در اين زمينه هم باز ما زياد داريم كه قرآن " « عبارات‏ و اشارات و لطائف و حقائق ، العبارات للعوام و الاشارات للخواص و اللطائف للاولياء و الحقائق للانبياء » " طبقه به طبقه است ، يعنی درجه‏ به درجه است ، سطح به سطح است ، يك سطح قرآن برای يك سطح از افكار است، سطح ديگری دارد برای سطح فكر بالاتری " « لا تفنی عجائبه و لا تنقضی‏»