نبوت - صفحه : 89

من جز با همان ذخيره‏های موجود خودش - دكتر مدرسی و نسخه دكتر مدرسی و صدای پای دكتر مدرسی - با چيز ديگری تماس نداشت ، همان خيالات يعنی‏ آنچه در حافظه من بود به صورت يك امر مبصر در مقابل چشم من مجسم می‏شد . پس اصل مطلب چيزی نيست كه قابل انكار باشد . پس چه مانعی دارد كه‏ پيامبر واقعيت حقيقتی را در جهان ديگر ببيند ( ببيند يعنی تماس بگيرد ، تعبير ديگر نداريم ) و آنچه كه در آنجا ديده است در چشمش واقعا مجسم‏ بشود . نگوييد پس معلوم می‏شود جبرئيل يك امر خيالی است ، نه ، خيال‏ آنوقت است كه انسان يك چيزی را ببيند و هيچ واقعيت نداشته باشد . ولی‏ بحث اين است كه آنچه شما می‏بينيم د يك وقت واقعيتش در ماده و طبيعت‏ موجود است و يك وقت در ماوراء طبيعت . يك وقت در ماوراء طبيعت‏ وجود دارد ، بعد او سبب می‏شود كه در ابصار شما رؤيت پيدا شود ، و يك‏ وقت در ماوراء طبيعت شما با آن تماس پيدا می‏كنيد ، باز همان در ابصار شما می‏آيد مجسم می‏شود . در هر دو حال واقعيت دارد . شما با يك امر واقعی در تماس هستيد ، منتها يك وقت امر واقعی شما در بيرون طبيعت‏ است و يك وقت در داخل . من نمی‏گويم - البته نبايد هم ادعا كرد - كه اين فرضيه صد در صد تمام‏ است ، و در اين زمينه هنوز خيلی حرفها گفته‏اند كه چطور می‏شود كه قبلا [ پيغمبر ] ملك را به صورت انسان می‏بيند ، و چطور می‏شود كه آنچه كه در آن‏ جهان می‏بيند بعد در پرتو او اين جهان را می‏بيند با يك حقايقی ، بعد اين‏ به صورت يك كلام يا به صورت يك كتاب برای او مجسم می‏شود ؟ اينها مربوط به حرفهايی است كه در اين زمينه‏ها گفته‏اند . به هر حال ما درباب وحی ، اين چند چيز را حتما بايد قبول كنيم ، يكی‏ مسأله درونی بودن به اين معنا كه ما عرض می‏كنيم يعنی به معنی اينكه اين‏ را از راه يك قوه مرموز باطنی تلقی می‏كند نه از راه حواس معمولی ، كه‏ اين را اصطلاحا قرآن می‏گويد " قلب " ، [ در ] اصطلاح عرفان هم می‏گويند " قلب " . قلب اينجا البته يعنی باطن . می‏گويند كسی دل داشته باشد يا نداشته باشد ، مقصود اين دل نيست . اين دل را همه دارند . " « لمن كان‏ له قلب »" ( 1 ) هر كس دل داشته باشد . هر كس يك روح صحيحی داشته‏ باشد . مسأله بيرونی بودنش هم به اين معناست كه واقعا با جهان ديگری‏ تماس پيدا كرده و جهان ديگری واقعا وجود دارد .

پاورقی : . 1 ق / . 37