شرح منظومه2 - صفحه : 29

با اواتحاد يا انضمام پيدا كرده است ، نه ماده سابقه كه در حال حاضر طبق‏ آنچه قبلا گفته شد ماده ناميده می‏شود ، و به علاوه ماده و صورت دو مرحله‏ از يك واقعيت نمی‏باشند ، بكله دو جزء از واقعيت می‏باشند ، پس رابطه‏ دو علت داخلی از نوع رابطه دو مرحله از يك واقعيت نيست ، بلكه از نوع‏ رابطه دو جزء تشكيل دهنده يك حقيقت است .

پاسخ اشكال و مناقشه :

جواب اين مناقشه اين است كه آنچه ماگفتيم طبق تعريفی بود كه حاجی‏ سبزواری و ديگران از ماده كرده‏اند و ماده را عبارت از حامل استعداد شی‏ء دانسته اند ( 1 ) . اگر ماده را به عنوان حامل استعداد تعريف كنيم ( خواه حامل استعداد مركب ، و خواه حامل استعداد صورت ) چنين ماده‏ای همواره تقدم زمانی دارد بر آن چيزی كه اين ماده ، ماده او به شمار می‏رود ، و با قياس به اين‏ تعريف ماده ، صوت عبارت است از مناط فعليت مركب ( يا مناط فعليت‏ ماده ) . بنابراين تعريف ، ماده يك شی‏ء و صورت آن هيچگاه در يك زمان‏ با هم جمع نمی‏شوند و بر فرض كه جسم را مركب از ماده و صورت بدانيم جسم‏ از صورت خودش و ماده خودش ( طبق اين تعريف ) تركيب نشده است ، بلكه‏ از صورت خودش و ماده‏ای كه ماده صورت بعدی است تركيب شده است ، و اين ماده و صورتی كه تركيب كننده حقيقت جسم هستند و علت مادی و علت‏ صوری شمرده می‏شوند ، نسبت به يكديگر ماده و صورت ( طبق اين تعريف ) نيستند ، پس آنچه گفته می‏شود كه

پاورقی : 1 - حامل قوه لشی‏ء عنصره ،