انسان و ايمان - صفحه : 67

در قرآن مجيد يك سلسله امور به عنوان موجبات و علل خطاها و گمراهيها ياد شده است كه ذيلا ذكر می‏كنيم :

تكيه بر ظن و گمان بجای علم و يقين

قرآن می‏گويد : اكثر مردم چنين‏اند كه اگر بخواهی پيرو آنها باشی تو را از راه حق گمراه‏ می‏كنند ، برای اينكه تكيه شان بر ظن و گمان است و ( نه بر يقين ) ، تنها با حدس و تخمين كار می‏كنند ( 1 ) . قرآن كريم در آيات زيادی به شدت با پيروی از ظن و گمان مخالفت می‏كند و می‏گويد : مادامی كه به چيزی علم و يقين حاصل نكرده‏ای آنرا دنبال مكن ( 2 ) . امروز از نظر فلسفی مسلم شده است كه يكی ازعوامل عمده خطاها و اشتباهات همين بوده است دكارت هزار سال پس از قرآن اولين اصل منطقی‏ خويش را اين قرار داد و گفت . هيچ چيز را حقيقت ندانم مگر اينكه بر من بديهی باشد و در تصديقات خود از شتابزدگی و سبق ذهن و تمايل بپرهيزم ، و نپذيرم مگر آن را كه چنان‏ روشن و متمايز باشد كه هيچگونه شك و شبهه در آن نماند ( 3 ) .

پاورقی :

. 1 و ان تطع اكثر من فی الارض يضلوك عن سبيل الله ان يتبعون الا

الظن »انعام : . 116 . 2 و لا تقف ما ليس لك به علم »اسراء : . 36 . 3 سير حكمت در اروپا ، جلد اول .