اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 72

( می‏دانيم چيزی نيست ) نتيجه‏اش اثبات علم به عدم واقعيت خواهد بود و اين خود يك واقعيتی است كه اثبات می‏شود ( من ، علم ، خاصه كاشفيت علم‏ از عدم واقع ) . و با تسليم خاصه كشف در اين علم و ادراك ، خاصه كاشفيت را از ساير افراد علم سلب نمی‏توان كرد ، و اين بيان چند نكته زيرا را نتيجه می‏دهد :

نكته 1

كسانی را كه يك نحوه واقعيت خارج اثبات می‏كنند نبايد در صف‏ ايده‏آليستها قرار داده سوفسطی شمرد چنانكه : . 1 بعضی واقعيت را از خواص اجسام بجز خواص هندسی نفی كرده و همه را ساخته ذهن می‏دانند ( چنانكه دكارت می‏گويد خواص هندسی اجسام ، موجود و خواص غير هندسی كه " خواص ثانوی " ناميده مانند رنگ و بوی و مزه و كيفيات ديگر ، موهوم و ساخته‏های ذهن می‏باشند ) . . 2 جمعی جسم و خواص جسم را انكار نموده و عالم را مجرد از ماده‏ می‏دانند . . 3 جمعی مكان را موهوم می‏دانند . . 4 جمعی زمان را . . 5 جمعی زمان و مكان را . اين عقايد اگرچه عموما پوچ و بی‏پايه می‏باشند و " فلسفه " پرده از روی‏ آنها برداشته و بطلان هر يك را مانند آفتاب روشن نموده ، ولی چون ارباب‏ اين عقايد ، جهان با واقعيتی را معتقدند نمی‏توان آنها را در ميان‏ سوفسطائيان و تيپ ضد علم نام برد ( 1 ) . و همچنين عده ديگری را از غير فلاسفه كه از غير طريق استدلال سير می‏كنند نبايد " ايده آليست " شمرد و با همين ترازو سنجيد ، مانند : . 1 دسته‏ای از عرفا كه راه وصول به حقايق را تنها كشف ذوقی معرفی‏ كرده‏اند و روش استدلال را منكرند . . 2 گروهی از اصحاب شرايع كه معلومات صحيحه را به معلوماتی كه از طريق وحی آسمانی و اديان انبياء و رسل اخذ می‏شود محدود می‏سازند . همچنين‏ طايفه ديگر از فلاسفه كه عالم را به حسب روش علمی از دو سنخ مختلف مادی‏ و مجرد مولف دانسته و به حسب روش علمی به تنزه از عالم مادی فانی و ارتقاء و انجذاب به

پاورقی : . 1 رجوع شود به پاورقی صفحات 59 و . 60