اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 63

ولی اگر كمی بردباری پيش گرفته و به بيوگرافی‏شان سری زده و در تاريخچه‏ زندگی‏شان تأمل كنيم ، خواهيم ديد كه هيچكدام از آنان با سفسطه از مادر نزاييده و زبان با سفسطه باز نكرده و فطرت ادراك و اراده انسانی را گم‏ نكرده ، هيچ نشده كه پاورقی : > است ، اما در عين حال برای محسوسات ، وجود خارجی قائل نيست و منشأ احساس را تأثيرات خارجی نمی‏داند ، و برای اثبات اينكه " احساس " دليل وجود خارجی محسوسات نيست خطاهای حواس را دليل می‏آورد . بر كلی برای خود تصورات ذهنی وجود حقيقی قائل است و از همين راه وجود نفس را اثبات می‏كند و می‏گويد ادراك ، ادراك كننده می‏خواهد و آن " نفس " است . بركلی چنين وانمود می‏كند كه منكر وجود اشياء نيست ، لكن می‏گويد معنای‏ اين جمله كه می‏گوييم " فلان چيز موجود است " اگر درست دقت شود اين‏ است : " من برای او ادراك وجود می‏كنم " مثلا اگر بگوييم : زمين هست ، آسمان هست ، كوه هست ، دريا هست و يا آنكه بگوييم : خورشيد نورانی‏ است و جسم دارای بعد است و زمين می‏چرخد ، همه صحيح است اما اگر حقيقت معنای اين جمله‏ها را بشكافيم اين است : " ما اينطور علم پيدا كرده‏ايم " . پس وجود داشتن يعنی بودن در ادراك شخص ادراك كننده . بركلی می‏گويد من سوفسطائی نيستم زيرا وجود موجودات را منكر نيستم لكن‏ معنای وجود داشتن را غير آن می‏دانم كه ديگران خيال می‏كنند . من می‏گويم‏ وجود داشتن يعنی بودن در ادراك شخص ادراك كننده . چنانكه گفته شد بركلی منشأ علم را حس می‏داند لكن منشأ حس را وجود خارجی شی محسوس نمی‏داند و به وجود نفس كه قوه ادراك كننده است و به‏ وجود خدا قائل است . برای اثبات ذات خدا اينطور استدلال می‏كند : چون می‏بينيم صور محسوسات با ترتيب و نظم مخصوص در ذهن ما پيدا می‏شوند و از بين می‏روند و اين آمدن و رفتن از اختيار نفس ما خارج است ، مثلا گاهی احساس می‏كنيم روز است و در آن حال نمی‏توانيم شب را احساس‏ كنيم و پس از چند ساعت احساس می‏كنيم شب است و در آن حال نمی‏توانيم‏ روز را احساس كنيم ، و همچنين در ساير مدركات بصری و سمعی و غيره نظام‏ و ترتيب مخصوصی را می‏يابيم ، پس ، از اينجا می‏فهميم يك ذات ديگری‏ هست كه اين تصورات را با نظم و >