جهان بيني توحيدي - صفحه : 11

باقی وجود دارد ؟ و امثال اين پرسشها . علم در پاسخ همه اين پرسشها به " نمی‏دانم " می‏رسد ، زيرا نمی‏توان‏ اينها را آزمود . علم به مسائل محدود و جزئی پاسخ می‏دهد ، اما از تصوير كلی جهان ناتوان است . با يك تمثيل مطالب راتوضيح می‏دهيم : ممكن است فردی درباره تهران اطلاعات منطقه‏ای و محلی داشته باشد ، مثلا جنوب تهران يا قسمتی از آن را دقيقا و مشخص بشناسد به طوريكه بتواند از حافظه خود خيابانها و كوچه ها و حتی خانه‏های آن منطقه را رسم كند ، ديگری‏ منطقه ديگر را ، سومی و چهارمی و پنجمی مناطق ديگر را به همين ترتيب‏ بشناسند بطوريكه اگر اطلاعات همه آنها را جمع آوری نماييم نسبت به جزء جزء تهران اطلاع كافی به دست می‏آوريم . ولی آيا اگر تهران را اين گونه‏ شناختيم ، تهران را از هر جهت شناخته ايم ؟ آيا می‏توانيم به اين وسيله‏ يك تصوير كلی از تهران به دست آوريم كه مثلا آيا تهران در مجموع خود چه‏ شكلی دارد ؟ آيا به شكل دايره است ، مربع است ، به شكل برگ درخت است‏ ؟ برگ كدام درخت ؟ منطقه‏ها با يكديگر چه روابطی دارند ؟ خطوط اتوبوسرانی كه چند منطقه را به يكديگر متصل می‏كند چه خطوطی است ؟ آيا تهران در مجموع خود شهری زشت است يا زيبا ؟ البته خير . اگر بخواهيم‏ اطلاعاتی در اين زمينه پيدا كنيم ، اگر مثلا بخواهيم بفهميم شكل تهران چه‏ شكلی است ، آيا زشت است يا زيبا ، سوار هواپيما می‏شويم و از بالا با يك ديد كلی همه شهر را می‏بينيم . اين است كه علم از پاسخ به اساسی‏ترين مسائلی كه برای جهان بينی لازم‏ است ، يعنی برداشتهای كلی درباره مجموع و اندام