حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 246

باشد . معمولا در باب كيفيات چنين حرفی را می‏زنند . ولی ايشان در هيچ جا چنين حرفی را نمی‏زند ، بخصوص در باب كم و وضع كه وضع ، چيزی باشد غير از وجود جوهر و ضميمه آن شده باشد . وجود وضع يا عين وجود جوهر است و يا لازمه وجود جوهر است ، يعنی لازمه‏ای است كه از وجود جوهر انتزاع می‏شود ، بنابراين وجودش عين وجود جوهر است . در باب چنين لوازمی فرض ثبات ملزوم و تحرك لازم نمی‏شود . مثلا ابوت‏ كه انتزاع می‏شود از وجود يك ذات ، كه آب باشد ، اين را با سفيدی كه‏ عارض جسم است مقايسه كنيد . در باب سفيدی ممكن است كسی قائل شود كه‏ سفيدی يك شی‏ء است جدای از جسم و علاوه شده بر جسم ، و سفيدی تغيير می‏كند در حالی كه جسم به حال خودش باقی است . ولی آيا در ابوت می‏شود تغييری‏ فرض كرد بدون اينكه در اب تغيير پيدا شود ؟ نه ، ابوت يك نسبت است‏ كه از ذات اب انتزاع می‏شود و اگر هم تغييری در آن پيدا شود به تبع منشأ انتزاعش است . ايشان در اينجا نيز به اين حرف تمسك كرده كه از اينجا حركت جوهريه‏ را اثبات كند . با اينكه شيخ چنين حرفی را نزده ولی ايشان به اين حرف‏ استدلال