درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 216

از همه بالاتر موت است . موت كه يكی از افعال طبيعت است ، عدم و نيستی است موت كه نمی‏تواند غايت باشد برای طبيعت . بعد می‏گويند حقيقت اينستكه آنچه در طبيعت رخ می‏دهد همه در اثر اتفاق‏ است . منتهی بعضی از اين اتفاقات طوری است كه بر آن مصالحی مترتب‏ می‏شود ، آنوقت گمان می‏شود كه اين برای آن مصلحت بوجود آمده است . ( مثل همان دندان كه گفتيم ) و الا بسياری از اتفاقات ديگر هست كه بر اينها هيچ مصلحتی مترتب نيست . در اينجا مطلب ديگری می‏باشد كه شيخ در اينجا نقل نكرده ولی در ابتدای‏ سخنش اشاره به آن بود و امروز روی آن بيشتر تكيه می‏شود و آن اينستكه‏ ممكن است كسی بگويد كه اكثر حوادث كه در طبيعت رخ می‏دهد حوادثی است‏ كه بر آنها مصلحت مترتب است و اقل ، آن چيزی است كه بر آن مصلحت‏ مترتب نيست . پس معلوم می‏شود آنكه مصلحت بر او مترتب نيست استثنائی‏ است لعارض است . اصولا طبيعت كار خودش را برای غايتی انجام می‏دهد " قد يتفق " كه يك عارضی پيدا می‏شود و طبيعت را از مسير اصلی و فطری‏ خودش منصرف می‏كند . ولی يك نكته‏ای كه در بعضی از كلمات " انباذقلس " هم بود و امروز هم بيشتر روی آن تكيه می‏شود مسئله " بقاء اصلح و بقاء انسب " است . يعنی افعالی كه از طبيعت صادر می‏شود از نظر اينكه بر اين افعال آثاری كه‏ موافق مصلحت است ، مرتب بشود يا نشود علی السويه است و شايد بيشتر آنها افعالی است كه هيچ مصلحتی بر آنها مترتب نيست ولی آنهائی كه‏ مصلحتی بر ايشان مترتب نيست صالح برای بقا نيستند [ و باقی نمی‏مانند ] و آن كه اتفاقا صالح برای بقاست باقی می‏ماند . مثلا ممكن است كه طبيعت‏ هزار اثر بوجود بياورد كه نهصد و نود و نه تای آن لغو و بيهوده و يكی‏ درست باشد . اگر همه اينها موجود می‏بودند آنوقت می‏ديديد كه اكثر كارهای‏ طبيعت از روی بی رويه‏گی است ولی بيشتر آنها بدليل عدم توافق و عدم‏ هماهنگی‏شان با نظام موجود ( اصلا معنی مصلحت هم همين است كه قابل بقاء باشند ) قابل بقاء نيستند و حذف می‏شوند ، ولی ما