اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 67

حقيقتی را انكار نمی‏توان كرد چنانكه با انكار وی حقيقتی را اثبات‏ نمی‏توان كرد ( 1 ) . و نيز با تذكر مقدمه‏ای كه بيان كرديم روشن می‏شود كه برای ابطال مذهب‏ اين طايفه ( اگر اطلاق " مذهب " به دعوی ايشان صحيح بوده باشد ) و نقض‏ ادله‏شان راههای بسياری در دست داريم ، زيرا همينكه آنان به سخن درآمده و شروع به

پاورقی : . 1 بعد از اين در مقالات آينده كاملا توضيح داده خواهد شد كه با انكار اصل عدم تناقض هيچ حقيقتی را نمی‏توان اثبات كرد ، و نيز از اصلی كه‏ دانشمندان فلسفه ماترياليسم ديالكتيك به عنوان " اصل وحدت ضدين " تقرير می‏كنند و آن را خراب كننده اصل عدم تناقض می‏دانند مفصلا گفتگو خواهد شد . نكته‏ای كه بی‏فايده نيست اينجا تذكر داده شود اين است كه دكارت‏ دانشمند معروف فرانسوی همينكه خواست در جميع معلومات خود تجديد نظر نمايد و طرحی از نو بريزد همه افكار خود را از محسوسات و معقولات و منقولات مورد شك و ترديد قرار داد و با خود گفت شايد اينطور كه من حس‏ می‏نمايم يا فكر می‏كنم يا به من گفته‏اند نباشد و همه اينها مانند آنچه در عالم خواب بر من ظاهر می‏شود خيال و انديشه محض باشد ، چه دليلی هست كه‏ اينطور نيست ؟ پس كليه افكار من ( حتی اصل عدم تناقض ) باطل شد و هيچ‏ اصلی برای من باقی نماند كه به آن اعتماد كنم . آنگاه متوجه شد كه در هر چيزی ترديد كنم بالاخره خواهم گفت انديشه است ، پس در وجود خود انديشه‏ نمی‏توانم ترديد كنم ، آنگاه همين انديشه را دليل بر وجود انديشه كننده‏ قرار داد و به وجود خود مطمئن شد و گفت : " می‏انديشم پس هستم " سپس‏ همين اصل را پايه ساير اصول قرار داد و پيش رفت . دانشمندان بعد از دكارت به اين استدلال او اشكالاتی كرده‏اند كه فعلا نمی‏خواهيم متعرض شويم و فعلا به ذكر يك اشكال كه مناسب مطلب بالاست و نديده‏ايم كسی توجه كرده باشد می‏پردازيم و آن اينكه اگر انسان اين اصل ( اصل عدم تناقض ) را نيز مورد ترديد قرار دهد نمی‏تواند آن نتيجه ( من‏ می‏انديشم پس هستم ) را بگيرد زيرا با فرض عدم امتناع تناقض می‏تواند بگويد من می‏انديشم و در عين حال اصلا نمی‏انديشم ، و نيز می‏تواند بگويد من‏ هستم و در عين حال نيستم . حقيقت مطلب اين است كه اصل امتناع تناقض پايه جميع علوم و ادراكات‏ است و اگر از اين يك اصل فكری صرف‏نظر بشود هيچ علمی استقرار پيدا نخواهد >