سيري در نهج البلاغه - صفحه : 83

كار نباشد نيرويش به هدر رفته است فائده عبادت عابد نيز ، از نظر اين‏ گروه ، همان مزد و اجری است كه در جهان ديگر به او به صورت يك سلسله‏ كالاهای مادی پرداخت می‏شود . و اما اينكه هر كار فرما كه مزدی می‏دهد به خاطر بهره‏ای است كه از كار كارگر می‏برد و كارفرمای ملك و ملكوت چه بهره‏ای می‏تواند از كار بنده‏ ضعيف و ناتوان خود ببرد و هم اينكه فرضا اجر و مزد از جانب آن كارفرمای‏ بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گيرد ، پس چرا اين تفضل بدون صرف‏ مقداری انرژی كار به او داده نمی‏شود ، مساله‏ای است كه برای اينچنين‏ عابدهائی هرگز مطرح نيست . از نظر اينگونه افراد تار و پود عبادت همين اعمال بدنی و حركات‏ محسوس ظاهری است كه به وسيله زبان و ساير اعضاء بدن صورت می‏گيرد . اين يك نوع تلقی است از عبادت كه البته عاميانه و جاهلانه است ، و به تعبير بوعلی در نمط نهم اشارات ، خدانشناسانه است و تنها از مردم‏ عامی و قاصر پذيرفته است . تلقی ديگر از عبادت ، تلقی عارفانه است ، برحسب اين تلقی ، مساله‏ كارگر و كارفرما و مزد به شكلی كه ميان كارگر و كارفرما متداول است مطرح‏ نيست و نمی‏تواند مطرح باشد . بر حسب اين تلقی ، عبادت نردبان قرب‏ است ، معراج انسان است ، تعالی روان