شرح منظومه1 - صفحه : 237

مبداء اين حمل ذات زيد نيست ، يعنی ذات زيد از آن جهت كه ذات زيد است استحقاق حمل " عالم " را ندارد ، بلكه آن جهت كه دارای كيفيت و حالتی است كه بر وجود علاوه شده و ضميمه گشته است . اما گاهی محمولی بر موضوعی حمل می‏شود به حمل صحيح و راستين بدون آنكه‏ محمول مرتبه‏ای ديگر از وجود را اشغال كرده باشد و بدون آنكه در خارج چيزی‏ بر وجود موضوع علاوه شده باشد و به آن ضميمه گشته باشد ، بلكه ذات موضوع‏ از آن جهت كه ذات موضوع است استحقاق حمل آن محمول را دارد و به آن‏ متصف است ، مثل اينكه می‏گوئيم زيد حادث است ، خدا قديم است ، زيد معلول است ، عمرو بر زيد مقدم است . حدوث ، قدم ، معلوليت ، تقدم ، و امثال اينها در عين اينكه بر موضوعاتی حمل می‏شوند اموری علاوه و ضميمه بر ذات موضوعات و موصوفات خود نيستند . بلكه اين ذهن ما است كه با قدرت‏ فعاله شگفت انگيز خود اين معانی و مفاهيم را از حاق ذات اشياء انتزاع‏ می‏كند و بر آنها حمل می‏نمايد و اتفاقا اين مفاهيم و معانی انتزاعی ، فطری‏ترين و صادق‏ترين معانی و مفاهيم ذهنی می‏باشند . اين معانی و مفاهيم كه هميشه به صورت محمول و صفت بر اشياء ديگر صدق‏ می‏كنند ولی خود هرگز موضوع يك محمول ( خواه وجود يا يك محمول ديگر ) واقع نمی‏شوند حتی درباره معدومات نيز صدق می‏كنند . يعنی لزومی ندارد كه‏ حتی موصوف آنها وجود خارجی داشته باشد ، مثل اينكه می‏گوئيم سيمرغ ممكن‏ الوجود است ، يا شريك الباری ممتنع الوجود است . بديهی است كه سيمرغ‏ و شريك الباری خود معدومند و در عين حال به صفت امكان يا امتناع متصف‏ می‏شوند و اين خود يك دليل قاطع است بر اعتباری بودن اينها ، يعنی بر اينكه