نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 282

چرا اصول ديالكتيك را منطق می‏نامند ؟

اينها يك سلسله اصول را بنام منطق می‏نامند ، كه اين كار هم از هگل‏ شروع شده است مثل اصل حركت ، اصل تضاد ، اصل تأثير متقابل اشياء در يكديگر ، اصل جهش . اين سؤال پيش می‏آيد كه چرا اينها را منطق می‏نامند و حال آنكه اينها فلسفه است نه منطق ، مثلا بحث حركت فلسفه است و ربطی‏ به منطق ندارد . جوابش اينستكه اينها را از آن جهت منطق می‏گويند كه‏ اينها در نهايت امر منتهی می‏شود به طرز تفكر ، و اينكه انسان چنين بايد فكر كند . منطق ، معيار و ابزار درست فكر كردن است ، می‏خواهند بگويند اگر كسی چنين طرز تفكری داشته باشد ، طرز تفكر او صحيح خواهد بود ، و اگر چنين طرز تفكری نداشته باشد ، از اول متد فكر و طرز ديدش درباره اشياء غلط خواهد بود . پس منطق ، در واقع مثل عينك ديدی است كه انسان به چشم می‏زند ، و بايد يك عينكی به چشم بزند كه اشياء را درست ببيند ، اسم چنين عينكی را منطق گذاشته‏اند . [ اكنون ببينيم كه ريشه لغوی و تاريخچه كلمه ديالكتيك چيست ] :

لغت ديالكتيك :

مشروح‏ترين كتابی كه ما درباره لغت ديالكتيك و اصطلاحاتی كه اين كلمه‏ در طول تاريخ پيدا كرده است ديده‏ايم كتاب " ديالكتيك " پل فولكيه‏ است . اين كلمه مثل اكثر كلمات فلسفی اروپائی يك كلمه يونانی است . ريشه يونانيش را اينطور دست ميدهد ، ميگويد : كلمه ديالكتيك ، در اصل‏ از كلمه يونانی مشتق شده است كه در اصل دو معنی داشته يكی خود كلمه يا گفتار ، ديگری دليل ، و اين دوتا با همديگر خيلی نزديك هم هست ، چون‏ انسان با كلمه و لفظ دليل می‏آورد . و بعضيها در همان سابق ماترياليسم‏ ديالكتيك را ماديت گفتگوئی ترجمه می‏كردند ، و اينرا از همان ريشه‏ يونانيش كه بمعنای گفتگو است گرفته بودند ، در صورتيكه در اين معنای‏ جديدی كه پيدا كرده ، مسلما گفتگو در آن نيست . و بعضی هم ماترياليسم‏ دليلی ترجمه كرده بودند ، به اعتبار جزء ديگر از معنای قديمش كه دليل‏ بود . پيشوند " ديا " معنای مقابله و معارضه را ميدهد ، و به همين جهت هم‏ مسلمين آنرا جدل ترجمه كرده‏اند ، و از اينجا ديالكتيك ، رد و بدل كردن‏ دليل و گفتگو و مباحثه را معنی ميدهد . وقتی آنرا بصورت صنعت بكار ببريم معنای آن مذاكره و صحبت و مجادله كردن است ، و وقتی آنرا بصورت‏ صنعت بكار ببريم معنايش آن چيزی است كه مربوط به مباحثه و مخصوصا مباحثه بين الاثنين باشد ، يعنی فن مباحثه و مجادله . از اين رو اگر از نظر لغوی اين كلمه را مورد دقت قرار دهيم ، معنای آن فن گفتگو است ولی‏ غرض