فلسفه اخلاق - صفحه : 117

از مقوله پرستش هستند . در نظريات سابق كه در شبهای پيش عرض كرديم‏ روشن شد كه بعضی اينگونه افعال را از نوع عاطفه و محبت می‏دانند ، و بعضی‏ از نوع عقل و دانش و فهم ، و بعضی از نوع اراده قوی ، و بعضی ندای وجدان‏ انسان ، و بعضی از مقوله زيبايی حال عرض می‏كنم يك نظريه ديگر هم درباره‏ طبيعت اينگونه كارهای مقدس بشری هست و آن اين است كه اين كارها از مقوله پرستش است ، از مقوله عبادت خداست ولی عبادتی نا آگاهانه مثلا آن كسی كه اعمال اخلاقی را از نوع زيبايی می‏دانست می‏گفت چون زيبايی‏ منحصر به زيبايی محسوس نيست و زيبايی معقول هم زيبايی است ، آنكه كار اخلاقی می‏كند ، جمال و زيبايی عقلی كار اخلاقی را احساس می‏كند و اين جمال‏ و زيبايی او را به سوی خود می‏كشد همچنانكه زشتی كار غير اخلاقی و ضد اخلاقی‏ او را از آن متنفر می‏كند در كارهای اخلاقی جاذبه ای است از نوع جاذبه‏ زيبايی ، و در كارهای ضد اخلاقی دافعه ای است از نوع دافعه های ضد زيبايی‏ . ولی اين نظريه ، نظريه عجيبی است و آن اين است : كسی كه كار اخلاقی‏ می‏كند ، حتی آن كس كه در شعور آگاه خودش خدا را نمی‏شناسد و به وجود خدا اعتراف ندارد و يا فرضا اعتراف دارد ولی در شعور آگاه خودش اين كار را برای رضای خدا انجام نمی‏دهد و با اين كار ، خدا پرستی نمی‏كند ، كار اخلاقی‏ او يك نوع خداپرستی و پرستش نا آگاهانه است .

شعور ظاهر و شعور مغفول عنه

ممكن است سؤال شود : مگر ممكن است خدا پرستی نا آگاهانه