فلسفه تاريخ2 - صفحه : 232

" ضرورت " ( همين حتميتی كه در مورد حتميت تاريخی به كار می‏برند ) يا به تعبير ديگر حتميت ( نقطه مقابلش امتناع و نقطه مقابل ديگرش امكان ) هست و اينها به هيچ وجه معانی حسی نيست . حتی خود مفهوم وجود [و مفهوم‏] عدم [ حسی نيستند ] و بشر تا مفهوم " عدم ] را در باب شناخت وارد نكند هيچ چيز را نمی‏تواند بشناسد . در شناخت انسان اين ساده‏بينی است كه كسی‏ خيال كند كه شناخت فقط با عمل پيدا می‏شود، به اين معنا كه اينها می‏گويند ،يعنی تو با عمل با واقعيت عينی برخورد می‏كنی، بعد آن در ذهن تو منعكس‏ می‏شود آنچنان كه صورت در آينه . اين همان فكر بسياربسيار ابتدائی است كه گمان شده است كه انديشه‏های‏ انسان در مرحله حتی تصديقات انعكاسات مستقيم عالم عين است ، در صورتی‏ كه در خود اروپا برای اولين بار كانت پی برد - گو اينكه نتوانست حلش‏ كند - كه عناصری كه ذهن از عالم عين می‏گيرد كه انعكاسات عالم عين است‏ جزئی از عناصر شناخت ما را در ذهن تشكيل می‏دهد . ما چه بخواهيم چه‏ نخواهيم ، چه مشكلش را بتوانيم حل كنيم چه نتوانيم ، در عناصر شناخت ما و شما - كه اين حرف را می‏زنيد - عناصری وجود دارد كه انعكاس مستقيم‏ عالم عين نيست . اين بحث اصلا قابل شك و ترديد نيست . پس [ اينكه‏ می‏گوييد ] صددرصد عمل كليد انديشه است ، عمل معيار شناخت است ، شناخت‏ را درك نكرده‏ايد ، شناخت را نشناخته‏ايد . اين حقيقتی است كه شناخت را نشناخته‏ايد ، اگر اينها شناخت را شناخته بودند به اين جزم نمی‏گفتند كه‏ عالم عينی معيار شناخت است ، كه معنای اين حرف اين است كه انسان فقط از طريق حواس خودش با دنيای بيرون ارتباط دارد ، هر چه بيشتر با دنيای‏ بيرون گلاويز بشود بيشتر دنيای بيرون در ذهنش منعكس می‏شود . همين قدر كه‏ منعكس شد پس شناخت پيدا شد ، خير ، شناخت را نشناخته‏ايد كه چنين حرفی‏ را می‏زنيد . اگر آن عارف حرفی می‏زند حرف او خيلی عميقتر از حرف‏ اينهاست . حرف او چيز ديگری است . او برای روان انسان دو دروازه قائل‏ است : يك دروازه به طرف طبيعت كه آن باز منقسم می‏شود حداقل به پنج‏ دروازه اگر پنج حس داشته باشيم . دروازه ديگر را به جای ديگر متصل و مرتبط می‏بيند و می‏داند ، و می‏گويد انسان اگر كوشش كند كه از آن دروازه و از آن سو برود و خودش را آماده كند آن وقت [ چيزهايی ] را از آنجا دريافت می‏كند . همين‏طور كه در اينجا اگر ما چشمهايمان را بسته باشيم‏ جايی را نمی‏بينيم ، گوشهايمان را ببنديم چيزی را نمی‏شنويم ، لامسه خودمان‏ را به يك