تعليم و تربيت در اسلام - صفحه : 32

می‏كند برای واجب ديگر ، واجبی كه نوعی واجب مقدمی است . علم اخلاق هم‏ طبعا [ يك واجب نفسی تهيؤی است ] . اسلام از ما يزكيهم می‏خواهد ، تزكيه‏ نفس می‏خواهد ، آن هم كه بدون علم ممكن نيست ، پس آموختن مسائل روانی و اخلاقی ، مقدمه برای اينكه تزكيه نفس حاصل بشود لازم است . همچنين وقتی‏ ما بايد يك سلسله دستورات را از قرآن بياموزيم ، بديهی است آموختن خود قرآن و تفسير آن واجب است . و دائره علم آنوقت توسعه پيدا می‏كند كه ما گذشته از واجبهای عينی يك سلسله واجبهای كفائی داريم ، يعنی واجبهايی كه‏ بايد بر اساس تقسيم كار صورت بگيرد . نظير اينكه وجود پزشك لازم است ، پس علم پزشكی واجب كفائی است ، يعنی واجب است به طور وجوب كفائی كه‏ در ميان مردم به قدر كفايت پزشك باشد كه بيماران به آنها مراجعه كنند . پزشك كه بدون علم نمی‏شود ، و يا همين جور از زمين نمی‏رويد ، از آسمان هم‏ كه نمی‏افتد ، همين انسانها بايد پزشك بشوند ، پس بايد علمش را بياموزند . آنكه اسلام می‏خواهد اينست كه پزشك لازم است ، ولی بديهی است‏ كه مقدمه‏اش را هم بايد تهيه كرد . اينست كه علم پزشكی واجب كفائی است‏ . حدش چيست ؟ حد معين ندارد ، در هر زمانی به هر حدی كه امكان دارد ، به همان حد واجب است . يك زمان بر مردم واجب بود " قانون " بوعلی‏ را بخوانند ، امروز واجب است كه يك چيز ديگر بخوانند ، چون بهتر از آن‏ آمده . مثال ديگر " تجارت " است . آيا در نظام اقتصادی اسلام وجود يك عده‏ واسطه كه كالا را از توليد كننده به مصرف كننده برسانند تأييد و تثبيت‏ شده كه عده‏ای شغل آزادی به عنوان واسطه