نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 265

می دانيم . اما اينها كه قائل به چنين فطرتی و چنين وجدانی برای انسان‏ نيستند و علی رغم همه ادعاهای انسان منشانه‏ای كه می‏كنند چنين خوشبينی به‏ انسان ندارند ، از اين رو معتقدند كه يك راه بيشتر وجود ندارد و تحولات‏ اجتماعی فقط از راه تضادها صورت می‏گيرد ، و اين تضادها هم در نهايت امر منجر به انقلاب می‏شود . و از همين جهت مخالف اصلاحات هم هستند ، چون می‏گويند اصلاحات تدريجی‏ ضد انقلاب است و انقلاب را تأخير می‏اندازد ، چون به منزله يك مخدر است‏ كه جامعه را از آن حركت تند خودش آرام می‏كند برای اينكه از تضادها می‏كاهد ، و تا تضاد بين طبقات محروم و طبقات بهره‏كش زياد نباشد انقلاب‏ صورت نمی گيرد . در اين كتاب هم زيركانه اين مطلب بيان شده است ، چون می‏گويد : جنبشهای اصلاحی هميشه از طرف طبقه حاكمه است . طبقه حاكمه پس از آنكه‏ يك پيشرويهائی در قسمتهائی از جامعه می‏بيند و برای موقعيت خودش احساس‏ خطر می‏كند جبرا چاره‏ای ندارد كه دست به اصلاحات بزند . در اينكه خيلی از اصلاحات كه از طرف طبقه حاكم صورت می‏گيرد واقعا هم همين جور است و برای جلوگيری از انقلاب است ، ترديدی نيست ، ولی آيا همه اصلاحاتی كه در جامعه صورت می‏گيرد می‏توان گفت برای حفظ موقعيت طبقه حاكم است و هيچ‏ حركت اصلاحی ناشی از وجدان خيرخواهانه انسان نيست ؟ بدون شك اين حرف‏ درستی نيست و حرف زوری است . اصلاحات وقتی صورت بگيرد و آن وضع ناهنجار از بين برود و جامعه تكامل‏ پيدا بكند خود بخود زمينه سوء استفاده طبقه حاكم از بين می‏رود . پس‏ اينجور نيست كه اصلاحات هميشه بنفع آنها باشد . اين آيه شريفه " ²و كذلك نولی بعض الظالمين بعضا غ" (1) يا آن جمله‏ای كه از حضرت رسول‏ ( ص ) نقل شده است " « كما تكونون يولی عليكم » " معنايش اين است‏ كه تا وقتيكه شما وضع خودتان را اصلاح نكرده‏ايد آنها بر شما حاكم هستند ، اگر شما وضع خودتان را اصلاح كنيد خود به خود آنها طرد می‏شوند و می‏رو ند ، نه اينكه هميشه كار بايد از بالا شروع شود ، اينجور نيست . جامعه اگر از بنياد خودش يك حركت اصلاحی را شروع بكند خود به خود وضع نامتناسبی اگر وجود داشته باشد طرد و رفع می‏شود ، پس اينجور نيست كه حركتهای اصلاحی‏ هميشه به نفع آنهاست . [ بعد ] می‏گويد : " در گذشته ، مخصوصا در جامعه‏های ايستای فلاحتی جنبش‏ اصلاحی به ندرت و با دشواری روی می‏داد ، طبقه حاكم كه تثبيت امتيازات‏ خود را در تثبيت اوضاع اجتماعی می‏ديد ، مسلما از هر گونه اصلاحی روی‏ گردان بود ، فقط هنگامی كه تحولاتی جبری پيش می‏آمدند و سازگاری اجتماعی‏ از ميان می‏رفت و بازسازی جامعه با سير قهقرائی ميسر نمی شد ، طبقه حاكم‏ برای اينكه جامعه را از انفجار انقلابی باز دارد به اكراه به پاره‏ای‏ تغييرات اصلاحی تن می‏داد " .

پاورقی : 1 - سوره انعام : آيه . 129