توحيد - صفحه : 48

لزومی هم ندارد . ولی راههای ديگری كه عرض كرديم : راههای مربوط به علم‏ و فلسفه و . . . هر كدام از اينها را مفصلتر برايتان عرض می‏كنيم ، كه‏ اول راهی كه قهرا وارد می‏شويم راه نظم است . روی نظم بحث می‏كنيم به‏ شرطی كه آقايان هم روی اين قضيه باز مطالعاتی بكنند . - چيزی كه برای من اينجا جای تعجب بود در مورد نظريات اينشتين بود كه‏ فرموديد راجع به بودا اظهار نظر كرده ولی درباره اسلام اظهار نظری نكرده و مثل اينكه هيچ اطلاعی نداشته و اين فكر می‏كنم يك نقصی است . استاد : بسيار بسيار . در اين قضيه ما بايد قبول كنيم كه هنديهای معاصر خيلی از ما پيش هستند در اين جهت كه با دنيا ارتباط دارند ، ارتباط زياد دارند . اروپاييها اول پا نشدند بروند آنجا آنها را بشناسند ، اينها اول رفته‏اند خودشان را فی‏الجمله شناسانده‏اند ، لااقل محرك و مشوق آنها شده‏اند كه آنها بيايند در اين زمينه تحقيقاتی بكنند . مسلمين نه تنها اين‏ كار را نكردند ، يك اشتباه بسيار بسيار بزرگ [ مرتكب شدند ] كه من در آن جلسه گذشته هم اين را گفتم و تكرار می‏كنم ، باز هم تكرار خواهم كرد چون اين را من خيلی مهم می‏دانم . مسلمين - كه از مصريها هم اين كار شروع‏ می‏شود - يك اشتباه بسيار بسيار بزرگ در اين زمينه‏ها مرتكب شدند ، آمدند در واقع اين حقايق را انكار كردند . نه اينكه مجذوب علوم تجربی‏ اروپاييها شدند ! خوب ، واقعا هم علوم تجربی ، حالا اين علوم تجربی . . . اروپاييها نيستند . خود اروپاييها علوم تجربی را از مسلمين آموختند . از دروغهای بزرگ كه در دنيا گفتند يكی همين است كه حكمای يونان برای تجربه‏ ارزش قائل نبودند ، مسلمين هم پيروی كردند . هم حكمای يونان قائل بودند و بيش از آنها مسلمين قائل بودند و فرنگيها هم اين را از مسلمين ياد گرفتند . مجذوب اين شدند كه راه علم در قديم راه فلسفه بوده و غلط بوده‏ و يگانه راه صحيح برای همه مسائل از جمله مسائل دينی تجربه و آزمايش‏ است . بعد آمدند گفتند اساسا قرآن هم تمام راهها را تخطئه كرده غير از همين راه ، ببينيد قرآن مردم را فقط به مخلوقات و مشهودات و محسوسات‏ ارائه داده ، گفته :