درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 360

در بعضی نسخه‏ها بجای " حيزا علی حده " ، " جزءا علی حده " است ، كه جزء نمی‏تواند معنی داشته باشد . اگر همان حيز باشد ، منظور اين است‏ كه سطح و خط هر يك حيزی جداگانه دارند ، حال آنكه از نظر شيخ سطح و خط حيزی جدای از حيز خود جسم ندارند . حيز يعنی مكانی كه شی‏ء اشغال می‏كند . آنها چون سطح و خط را مبدأ جسم می‏دانستند و جسم را تشكيل شده از آنها ، برای سطح و خط حيز هم قائل بودند . اينكه گفته‏اند وحدت و هويت متلازمند يا مترادف ، منظور از هويت همان‏ وجود است .

پيدا شدن عدد از وحدت

راجع به اينكه عدد چگونه از وحدت انشاء می‏شود و پيدا می‏شود سه جور گفته‏اند : " أحدها علی وجه العددی . والثانی علی وجه العدد التعليمی . والثالث‏ علی وجه التكرار . أما وجه العدد العددی فجعلوا الوحده فی أول الترتيب ، ثم الثنائيه ، ثم الثلاثيه . وأما العدد التعليمی : فجعلوا الوحده مبدأ ، ثم الثانی ، ثم الثالث ، فرتبوا العدد علی توالی وحده وحده . وأما الثالث فجعلوا انشاء العدد بتكرار وحده بعينها لا باضافه اخری اليها " . ببينيم مقصود از عدد عددی و عدد تعليمی چيست و چه فرقی با يكديگر دارند ؟ آيا می‏خواهد فرقی بگذارد ميان يك و دو و سه و چهار با يكم و دوم‏ و سوم و چهارم ؟ آيا يكی را عدد عددی ناميده و ديگری را عدد تعليمی ؟ در يك جا می‏گويد : ثم الثنائيه ثم الثلاثيه و در جای ديگر می‏گويد : ثم‏ الثانی ثم الثالث . بنظر می‏رسد چنين باشد : در يك وجه كه اسمش عدد العددی است ، وحدت اساسا مبدئيت ندارد بلكه خودش اولين عدد است . و از جنبه تعليمی وحدت مبدئيت دارد . در كتاب شهرستانی هم خوانديم كه‏ اينها گاهی وحدت و واحد را داخل در عدد دانسته‏اند و گاهی خارج از عدد . پس بنابر وجه عدد العددی وحدت