آشنايي با قرآن 4 - صفحه : 178

كجاست كه در آنجا نور خدا نباشد ، و مگر می‏شود نور خدا در جايی باشد و آگاهی و شعور و ادراك در آنجا نباشد ؟ البته هر موجودی ادراك و شعور و آگاهی‏اش به آن درجه وجودی خودش بستگی دارد . بنابراين وقتی كه ما می‏گوييم جمادات حيات ندارند راست می‏گوييم ، نمی‏خواهيم بگوييم جمادات حيات دارند به آن معنا كه نباتات حيات دارند ، نه ، نباتات حياتی دارند ، حيوانات حيات عالی‏تری دارند و انسان‏ حيات عالی‏تر و كاملتری دارد در اين رو ، و در اين رو جمادات هيچ حياتی‏ ندارند ، ولی در آن روی ديگر جمادات هم دارای نوعی حيات و بينش و دانش و آگاهی هستند و اين حقيقتی است كه قرآن به ما آموخته است : « الم تر ان الله يسبح له من فی السموات و الارض و الطير صافات كل قد علم صلاته و تسبيحه ». عرض كردم راجع به اين " الم تر " بعضی گفته‏اند يعنی " الم تعلم " آيا نمی‏دانی ؟ كه منظورشان اين بوده كه تسبيح را به زبان حال بدانند ، ولی مرحوم فيض در تفسير صافی ( 1 ) از يك مرد بزرگی نقل می‏كند كه در اينجا مخاطب شخص پيغمبر است ، به پيغمبر می‏گويد : " آيا شهود نكردی ؟ " يعنی تو كه اينها را به شهود درك كردی . " « الم تر ان الله يسبح له من فی السموات و الارض »" [ آيا شهود نكردی كه ] خدا را تسبيح می‏كند هر كه در آسمانهاست و هر كه

پاورقی : . 1 ج / 3 ص . 439