توحيد - صفحه : 144

در آثار دينی و مذهبی راجع به علم اشراقی و الهامی زياد داريم و مخصوصا [ درباره ] رابطه آن با پاكی نفس انسان كه هر اندازه نفس انسان پاكتر باشد ، بهره بيشتری از اين طور الهامات و اشراقات می‏تواند داشته باشد . به هر حال خواستيم عرض كنيم كه اين مطلب نه تنها يك حرفی است كه‏ فلاسفه و علمای قديم و جديد زده‏اند ، بلكه مورد تأييد اسلام هم هست : اسلام‏ هم قبول دارد كه پاره‏ای از علمها هست كه الهامات و اشراقات است .

رؤيا و خواب ديدن

موضوع ديگری كه خواستيم طرح كنيم مسأله رؤيا و خواب ديدن است كه جزء مسائل مهم دنياست . حتی خود خوابيدن هم موضوع مهمی است ، هنوز كسی‏ نمی‏تواند صد درصد علل خوابيدن را تشريح كند كه چيست ، و عده‏ای از روان‏شناسان برای " خوابيدن " گذشته از علت جسمانی ، علت روانی ذكر كرده‏اند . حالا ما با خوابيدن كاری نداريم ، موضوع عمده خواب ديدن است . در اخبار ما هم وارد شده است كه خداوند خواب ديدن را در بشر برای اين‏ قرار داده است كه آيتی از آيات الهی باشد . راجع به خواب ديدن نظريات‏ مختلفی هست . يك نظريه اين است كه اصلا خواب ديدن چيزی نيست كه قابل توجه باشد . انسان در عالم بيداری فكر و شعورش منظم كار می‏كند ، در عالم خواب‏ نامنظم و پرت و پلا و پراكنده ، يك سلسله تخيلات بی‏منطق بی‏منطق ، بی‏اساس بی‏اساس كه اصلا شايسته فكر كردن و مطالعه نيست ، در عالم خواب‏ برای آدم پيدا می‏شود . می‏گويند تمام رؤياها اين‏طور است . اين نظريه قطعا باطل است . خواب ديدن ، حتی همان خواب ديدن‏هايی كه ما آنها را پرت و پلا می‏دانيم و واقعا از يك نظر هم پرت و پلا هست ، آن‏طور پرت و پلايی كه‏ كسی خيال كند بی‏حساب بی‏حساب است نيست ، نظمی دارد ، منطقی دارد . بعدها علما [ به اين نتيجه ] رسيده‏اند كه همه خواب ديدن‏ها منطق دارد ، منتها درباره منطق خواب ديدن باز دو نظريه است : بعضی می‏گويند منطق‏ خواب ديدن فقط سوابق روحی و جسمی خود انسان است . آن سوابق روحی يا سوابق جسمانی انسان است كه خواب ديدن را ايجاد می‏كند . بی‏جهت نمی‏شود كه آدم همين‏جور خواب