فلسفه تاريخ1 - صفحه : 105

رنگ همان شرايط را به خود می‏گيرد شرايط عينی هم يعنی شرايط خارجی ، مثلا وضع زندگی و امثال آن رنگ خاص به ذهن و فكر او می‏دهد كه ما در مقام‏ تشبيه گفته ايم ذهن انسان از اين جهت مثل آينه است ، آينه هر رنگی كه‏ داشته باشد ، صورتی كه در آن منعكس می‏شود همان رنگ را پيدا می‏كند ، يا مثل ضبط صوت است كه هر صوتی را به هر شكل كه در آن ضبط شود همان طور منعكس می‏كند ، و يا مثل كوه است كه صدا را [ باز می‏گرداند ] ، چون‏ مسأله ، مسأله ردالفعل و عكس العمل است ، هميشه عكس العمل ها بستگی‏ دارد به نحوه عمل و صددرصد تابع عمل است در كوه اگر بگويی " هو " ، " هو " جواب می‏دهد ، بگويی " ها " ، " ها " جواب می‏دهد ، ديگر نمی‏شود تو بگويی " هو " او " ها " جواب دهد يا بگويی " ها " او " هو " جواب بدهد بنابراين هر فكری ، صددرصد زاييده شرايط ذهنی و عينی‏ فكر كننده است در واقع اينجور است : شما شرايط ذهنی و عينی فكر كننده‏ را به من بگوييد تا من به شما بگويم كه او چگونه فكر می‏كند . مخصوصا بحث را می‏بريم روی شرايط عينی باز همان نتيجه گرفته می‏شود كه‏ يك نفر در كاخ و در ويرانه نمی‏تواند يك جور فكر كند ، زيرا شرايط عينی‏ كاخ نشين يك شرايط است و شرايط عينی ويرانه نشين شرايط ديگری است اين‏ غير از مسأله اصالت اقتصاد است كه جنبه فلسفی قضيه بود اين ، جنبه‏ منطقی قضيه است كه به طور كلی به دليل اين كه شرايط مختلف است و اگر شرايط به شكل ديگر ( غير از جنبه اقتصادی ) هم مختلف باشد شخص مختلف‏ فكر می‏كند از نظر منطق ديالكتيك ، اين امر اختصاص به شرايط اقتصادی‏ ندارد اگر ما باشيم و اين منطق ، چنانچه جو سياسی شخص نيز مختلف باشد [ تفكر او مختلف است ، ] مثلا آدمی كه در يك جو دموكراتيك زندگی می‏كند و آدمی كه در يك جو استبدادی زندگی می‏كند ، همچنين آدمی كه در جو استبدادی‏ خودش مستبد است بر ديگران ، و آدمی كه مورد استبداد ديگران قرار گرفته‏ ، [ دو گونه فكر می‏كنند ] اين شرايط اقتصادی نيست ، شرايط سياسی زندگی‏ است ولی خواه