شرح منظومه2 - صفحه : 86

باز قوه‏ء مدركه است كه قوه‏ء شوقيه را تحريك می‏كند . پس قوه‏ء مدركه‏ مبداء قوه‏ء شوقيه و قوه‏ء شوقيه مبداء قوه‏ء عامله است و قوه‏ء عامله نيز مبداء فعل و عمل خارجی است . و به تعبير ديگر قوه‏ء عامله " مبداء قريب‏ " فعل و قوه‏ء شوقيه " مبداء بعيد " آن و قوه‏ء مدركه " مبداء ابعد " آن است . كار قوای مدركه اطلاع رساندن و ساير كارهای اطلاعاتی و به حركت در آوردن‏ قوای شوقيه است و كار قوای شوقيه به حركت در آوردن و بر انگيختن قوای‏ عامله و كار قوای عامله به حركت در آوردن بدن يا يك عضو از اعضاء بدن‏ است . از اين رو است كه حكماء می‏گويند " العامله تحت الشوقيه‏ والشوقيه تحت المدركه " . فرض كنيد شما در پياده‏رو خيابان حركت می‏كنيد ، در اين بين چشمتان به‏ كتابی ، در ويترين يك كتابفروشی می‏افتد . نام كتاب و نام مولف و موضوع‏ بحث كه بر روی كتاب نوشته شده است نظر شما را جلب می‏كند ، سپس به‏ سمت كتاب فروشی رفته و كتاب را می‏گيريد و باز می‏كنيد و فهرست مطالب‏ آن را می‏بينيد ، آنگاه رغبت خريدن آن كتاب در شما پديد آمده و قيمت‏ آنرا پرداخت كرده و از آنجا خارج می‏شويد . در اين مثال قوه‏ء مدركه ( حس‏ باصره ) وجود چنين كتابی را به ذهن شما اطلاع داده و در اثر اين اطلاع ميل‏ و شوق شما بر انگيخته شده و انديشه خريدن آن در شما پيدا می‏شود . در اثر اين شوق مسير خود را تغيير داده ، به طرف كتاب رفته تا بالاخره كتاب را خريده و از آنجا خارج می‏شويد . پس اين قوه‏ء مدركه بوده كه شوق را در شما بر انگيخته است ، و اين شوق و اراده بوده كه پا را به سوی مغازه به‏ حركت در آورده و زبان را به گفتگو و مذاكره در مورد قيمت كتاب وادار كرده و دست را به جيب برده و انواع ريزه كاری‏های ديگر را