عدل الهي - صفحه : 163

به اين معنی نيست كه فهم لطيف تری دارند و چيزهايی را درك می‏كنند كه‏ ديگران درك نمی‏كنند ، حساسيت آنها به اين معنی است كه در مقابل‏ زيباييهای جهان ، بی احساس و كرخ و در مقابل سختيها زود رنج و كم‏ مقاومت اند . چنين آدمهايی بايد هم خودكشی كنند و چه بهتر كه خودكشی‏ كنند ، ننگ بشرند و بهتر كه اجتماع بشر از لوث وجودشان پاك گردد . زمانی با شخصی آشنايی دوری داشتم و می‏پنداشتم از خوشبخت ترين انسانها است . هر گونه وسيله مادی زندگی به نسبت برای وی فراهم بود . پول و ثروت ، پست و مقام ، شهرت ، همه را داشت . سخن از فرزند داشتن به‏ ميان آمد ، گفت : من نمی‏خو استم و نمی‏خواهم كه فرزند داشته باشم . پرسيدم : چرا ؟ گفت : من كه خودم در اين دنيا آمدم كافی است ، چرا اسباب رنج يك موجود ديگر را فراهم كنم ؟ رنجهايی را كه من كشيده‏ام او هم بكشد ؟ ابتدا تعجب كردم ، اما بعد كه اندكی بيشتر با روح او آشنا شدم‏ ، فهميدم كه اين بيچاره راست می‏گويد ، وی در اينهمه ناز و نعمت جز رنج‏ نمی‏بيند . معمولا كسانی را كه می‏پنداريم همه رنجها را از خود دور كرده‏اند بيش از همه رنج می‏برند . آری ، مصائب و بلاها نعمتهای بزرگی هستند كه بايد در برابر آنها سپاسگزار خدا بود ، نعمتهايی هستند كه در صورت قهر تجلی كرده‏اند ، همچنانكه گاهی قهرهايی به صورت لطف ، ظهور می‏كنند . از اين قهرها به‏ نوبه خود بايد سپاسگزار بود . اما به هر حال بايد متوجه بود كه نعمت‏ بودن نعمت ، و نقمت بودن نقمت ، بستگی دارد به طرز واكنش و عكس‏ العمل ما در برابر آن . ما می‏توانيم همه نقمتها را تبديل به نعمت كنيم‏ تا چه رسد به آنچه در لباس نعمت نيز ظهور می‏كند ، و هم می‏توانيم همه‏ نعمتها را تبديل به بلا و مصيبت كنيم ، تا چه رسد به آنچه در لباس بلا و مصيبت برای ما می‏رسد .

مجموعه اضداد

از بحثهايی كه در اين بخش داشتيم به اين نتيجه دست يافتيم كه فرمول‏ اصلی آفرينش جهان ، فرمول تضاد است و دنيا جز مجموعه‏ای از اضداد نيست‏ . هستی و نيستی ، حيات و موت ، بقا و فنا ، سلامتی و بيماری ، پيری و جوانی ، و بالاخره خوشبختی و بدبختی در اين جهان توأمند . به قول سعدی :

" گنج و مار و گل و خار و غم و شادی بهمند " .

مولوی می‏گويد :