درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 238

هيچ يك از ملاكهای تكثر در واجب‏الوجود نيست

در واجب‏الوجود هيچ كدام از ملاكهای بالا متصور نيست : اگر بگوئيم دارای وضع و مكان است ، لازمه آن جسم بودن است . ثابت‏ كرده‏ايم كه واجب‏الوجود جسم نيست . واجب‏الوجود دارای زمان هم نيست ، زيرا خود زمان از مرتبه فعل واجب‏ است و محال است كه زمانی داشته باشد . حتی بعضی از ممكن‏الوجودها فوق‏ زمان هستند . واجب‏الوجود حامل معنی هم نيست . نمی‏شود گفت اين واجب قائم به اين‏ محل است و آن واجب قائم به محل ديگر . زيرا در اين صورت واجب‏الوجود را بايد يك عرض و يك حال بدانيم كه اين نيز با واجب بودن منافات‏ دارد . يك شق باقی می‏ماند ، و آن اين است كه بگوئيم واجب الوجودها به حسب‏ ذات و ماهيت با هم متفاوتند . اين را نيز ثابت كرده‏ايم كه واجب‏الوجود ذاتی و ماهيتی غير از نفس وجوب وجود ندارد .

متن

وكيف تكون الماهية المجرده عن‏الماده لذاتين ، والشيئان انما يكونان‏ اثنين اما بسبب‏المعنی ، و اما بسبب‏الحامل للمعنی ، و اما بسبب‏الوضع أو المكان ، أو بسبب الوقت والزمان ، و بالجملة لعلة من العلل ؟ لان كل‏ اثنين لايختلفان بالمعنی ، فانما يختلفان بشی‏ء عارض للمعنی مقارن له ، فكل ما ليس له وجود الاوجو د معنی ، ولا يتعلق بسبب خارج أو حاله خارجه ، فبماذا يخالف مثله ؟ فاذن لايكون له مشارك فی معناه ، فالاول لا ندله .