درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 197

فتكون الاءنية قد تبعت فی وجودها وجودا ، وكل ما يتبع فی وجوده وجودا فان‏ متبوعه موجود بالذات قبله ، فتكون الماهية موجوده بذاتها قبل وجودها ، وهذا خلف . فبقی أن يكون الوجود لها عن علة ، فكل ذی ماهية معلول ، وسائرالاشياء غيرالواجب الوجود فلها ماهيات ، و تلك الماهيات هی التی‏ بأنفسها ممكنة الوجود ، و انما يعرض لها وجود من خارج . با عبارت " ونقول " مطلب را در ضمن عباراتی ديگر از سرمی‏گيرد و تكرار می‏كند . همانطور كه مكرر گفته‏ايم كتاب شفا تقريرات درس بوده و به همين جهت گاهی عبارتهايش مرتب نيست . مثلا يك مطلب را گفته ، در وسط بيان ، بيان بهتری بنظرش رسيده ، آن بيان بهتر را گفته ، آن وقت هر دو بيان با همديگر ذكر شده است . اين بيان را با مقدمات بيشتری می‏گويد . وجود نمی‏تواند جزء ماهيت باشد ، اين مطلب در محل خودش ثابت است كه وجود هميشه عارض ماهيت است . وجود مقوم ماهيت نيست ، بلكه از لوازم آن است . وقتی از لوازم شد ، يا اين است كه اين لزومش از ذات ماهيت برمی‏خيزد ، يا اينكه لزومش به‏ سبب يك امر خارج است . معنای لزوم در اينجا به اين معنی است كه‏ وجودش تابع وجود او است و غير از اين معنی ندارد . ( هر چيزی كه در وجودش تابع وجودی باشد ، متبوع بايد قبل از آن بالذات موجود باشد . پس‏ ماهيت بايد قبل از وجودش موجود باشد ، كه خلف پيش می‏آيد ) . اگر بگوئيد ( اين ماهيت قبل از اين وجود ، وجود ديگری دارد ) تسلسل لازم‏ می‏آيد . و چون اين امر خيلی واضح بوده شيخ ذكر نكرده است . اين می‏ماند كه علت خارجی علت ( عروض وجود برای ماهيت ) باشد ، اين ديگر با واجب‏ا لوجود سازگار نيست ، پس بايد ممكن‏الوجود باشد . پس هر ذی‏ ماهيتی معلول است ، واجب‏الوجود نمی‏تواند ذی ماهيت باشد . [ ساير اشياء غير از واجب‏الوجود ماهياتی دارند كه آن ماهيات ممكن‏الوجودند ، و وجود به علتی خارجی عارض آنها می‏شود ] .