درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 237

می‏توانيم بگوئيم غايت دارد ! شيخ می‏گويد شما در اينجا اشتباه كرده‏ايد . فكر ، ملاك غايت داشتن‏ نيست . فكر داشتن كاری را ذی غايت نمی‏كند . ذی غايت بودن ربطی به فكر داشتن و فكر كردن ندارد . فكر نقش ديگری دارد . غايت داشتن در اينجا معنايش توجه طبيعت به يك كمال است ، به چيزی كه آن چيز كمال او باشد . اين مطلب با حركت هم جور در می‏آيد . البته با حركت جوهری و الا اين‏ حرف با كون و فساد جور در نمی‏آيد . مشكل است كه ما به كون و فساد قائل‏ شويم و در عين حال رويه هم قائل نشويم و معذلك بتوانيم بگوئيم جهت دار است . زيرا معنای كون و فساد اين است كه يك صورتی زائل می‏شود و يك‏ صورت ديگری می‏آيد . آنوقت غايت داشتن به معنای جهت داشتن برای خود طبيعت ديگر معنا ندارد . ولی اگر ما در باب جواهر هم قائل به حركت‏ شويم ، حركت به حسب طبع خودش جهت دارد . حركت يك حقيقت جهت‏دار است . يعنی سوئی دارد و به سوئی می‏رود . اساس غايت داشتن اين است كه‏ طبيعت متوجه چيزی باشد كه آن چيز كمال آن است . نشانه‏گيری كرده است ، توجه دارد . هدف همان نشانه است . البته راز و رمز حقيقی‏اش را شايد كسی نتواند كشف كند ولی وجودش كشف‏ شده است كه اينگونه است . گوئی ميان آن كمالی كه هنوز وجود ندارد و آنچه كه الان طبيعت دارد ، ميان حالت بالقوه و حالت بالفعل يك جذب و انجذابی موجود است . گوئی آن كمال از جلو دارد اين را به سوی خود می‏كشد البته آن كمال كه اكنون وجود ندارد كه بخواهد اين را بسوی خود بكشد ، معنايش اين است كه اين به سوی آن غايت دارد می‏رود ، به سوی كمال خودش‏ حركت می‏كند . رويه داشتن و فكر داشتن سبب می‏شود كه شی‏ء ذی غايت مستشعر به غايت‏ خودش باشد . يعنی از غايت خودش آگاه باشد . غايت داشتن يك مطلب‏ است ، آگاه بودن به غايت مطلب ديگری . مثل اينكه وجود داشتن يك چيز است و آگاه بودن از وجود خود چيز ديگری . حالا آيا اگر يك موجودی از وجود خود آگاه نباشد وجود هم ندارد ؟ شی‏ء هم غايت نداشته باشد يك مطلب‏ است و آگاه به