تعليم و تربيت در اسلام - صفحه : 155

اخلاق بچه‏ها را فاسد می‏كند زيرا گفته است : " دروغ مصلحت آميز به از راست فتنه‏انگيز است " . و بعد اضافه كرده بود كه رنود می‏دانستند كه‏ اين كار علت ديگری دارد و آن اينست كه در اوايل اين كتاب حرف ديگری‏ است :

ای كريمی كه از خزانه غيب
گبر و ترسا وظيفه خورداری
دوستان را كجا كنی محروم
تو كه با دشمنان نظر داری

از اول توی كله بچه می‏رود كه گبر و زردشتی و نيز ترسا ( مسيحی ) دشمن‏ خدا هستند ، و اينها چون می‏خواستند آن جمله گفته نشود چيز ديگری را بهانه‏ كرده بودند ، والا كدام عاقل است در دنيا كه معنی راست و دروغ را بفهمد ، و نفهمد كه در يك شرايطی راست گفتن از هر جنايتی بالاتر است . البته‏ در همان جا هم بايد فقط تا آن حدی كه لازم است از آن راست كه طرف را به‏ جنايتش راهنمايی می‏كند پرهيز كرد ، بايد به شكل " توريه " باشد ، مثل‏ داستان ابوذر كه می‏گويند پيغمبر را به دوش گرفته بود در حالی كه روی‏ ايشان ردائی كشيده بود . آمد و پيغمبر را از جلوی كفار قريش عبور داد . گفتند : ابوذر ! چيست كه بر پشت گرفته‏ای ؟ گفت : محمد . اين راستی بود كه آنها باور نمی‏كردند . ولی اگر او می‏دانست كه اگر اين راست را بگويد آنها باور می‏كنند ، گفتنش برای او حرام بود و از هر حرامی هم حرامتر . بدون شك انسان در يك مسائلی مثل اصلاح ذات البين [ مانعی ندارد كه دروغ‏ بگويد ] . ما مواردی در فقه داريم كه در آن موارد دروغ گفتن جايز است ، مثل آشتی دادن دو دشمن ( مصلحت يعنی اين ) ، بی‏گناهی را با يك دروغ‏ نجات دادن ، كه داستان سعدی نيز در همين مورد است . در چنين شرايطی اگر دروغ بگوئيم