آشنايي با علوم اسلامي 3 - صفحه : 38

تساقطا يعنی در اثر تعارض هر دو سقوط می‏كنند و مانند اين است كه روايتی‏ نداريم ، يا مخريم كه به هر كدام كه می‏خواهيم عمل كنيم ، و يا بايد عمل‏ به احتياط كنيم و هر روايت كه با احتياط مطابقتر است به آن عمل كنيم ( مثلا در مساله تسبيحات اربعه به روايتی عمل كنيم كه می‏گويد سه نوبت‏ بخوان ، و در مساله خريد و فروش كود آدمی به آن روايت عمل كنيم كه‏ می‏گويد جايز نيست ) و يا راه ديگری در كار است ؟ اصوليون ثابت می‏كنند كه اولا تا حدی كه ممكن است بايد ميان روايات‏ مختلف جمع كرد : الجمع مهما امكن اولی من الطرح ( 1 ) . اگر جمع ميان‏ آنها ممكن نشد بايد ديد يك طرف بر طرف ديگر از يك لحاظ ( مثلا از حيث‏ اعتبار سند يا از حيث مشهور بودن ميان علماء و يا از حيث مخالف تقيه‏ بودن و غير اينها ) رجحان دارد يا ندارد . اگر يك طرف رجحان دارد همان‏ طرف راجح را می‏گيريم و طرف ديگر را طرح می‏كنيم ، و اگر از هر حيث‏ مساوی هستند و رجحانی در كار نيست ، مخيريم كه به هر كدام بخواهيم عمل‏ كنيم . در خود اخبار و احاديث دستور رسيده است كه در موقع تعارض اخبار چه‏ بايد كرد . اخباری كه ما را به طرز حل مشكل تعارض اخبار و روايات‏ راهنمائی می‏كند " اخبار علاجيه " ناميده می‏شوند . اصوليون نظر خود را درباره تعارض اخبار و روايات به استناد همين‏ اخبار علاجيه ابراز داشته‏اند . اصوليون نام آن باب از اصول را

پاورقی : . 1 [ جمع ميان روايات مختلف تا آنجا كه ممكن است ، بهتر است از طرد آنها ] .