شرح منظومه1 - صفحه : 82

طبيعی اين جهان ، چه حياتی و چه غير حياتی همه از اين قبيل است . مثلا از تركيب دو عنصر هيدروژن و اكسيژن با نسبت معين آب بوجود می‏آيد . قبل از تركيب ، هر يك از اين دو عنصر دارای وجود و اثری مستقل و مخصوص به خود بوده ، ولی پس از تركيب شخصيت ديگر بوجود می‏آيد كه دارای اثری است‏ مستقل و مغاير با اثر هر يك از دو عنصر تشكيل دهنده . در تركيب حقيقی ، بايد تكثير تبديل به توحيد شده و از شخصيت‏های متعدد ، شخصيت واحد حاصل شود و مطابق آنچه در محل خود به تحقيق پيوسته است‏ اين امر امكان ندارد مگر اينكه اين دو عنصر حالت " ماده " را به خود بگيرند و از نو " صورت " و فعليتی بر آنها افاضه شود . اكنون در اينجا جای يك سؤال هست و آن اينكه اين دو عنصر كه به صورت " ماده " در می‏آيند و " صورت " جديدی به آنها افاضه می‏شود ، آيا افاضه شدن اين‏ صورت جديد متوقف است به از بين رفتن هر يك از دو صورت خاص آن دو عنصر و يا آنكه مانعی ندارد كه هر يك از اين دو عنصر با حفظ همان صورت‏ و فعليتی كه دارند به عنوان " ماده " برای " صورت " جديد قرار گيرند ؟ اين خود مطلبی است مهم و يكی از موارد اختلاف نظريه ابن سينا و صدرالمتألهين است و لزومی ندارد كه ما در اينجا وارد اين بحث بشويم . چنانكه گفته شد تركيب حقيقی را به دو نحو می‏توان فرض كرد : " اتحادی‏ و انضمامی " . تركيب اتحادی تصورش آسان است ، زيرا تركيب اتحادی‏ عبارت است از اين كه دو جزء مجموعا وحدتی را تشكيل دهند . اشكال در تصور تركيب انضمامی است . تركيب انضمامی يعنی اينكه دو جزء ضميمه‏ يكديگر واقع شوند . اينجاست كه يك اشكال به نظر می‏رسد و آن اينكه اگر واقعا بين اين دو جزء