حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 126

جوهر و نوع باقی است . اگر بگوييد نوع باقی است ، در اين صورت تغييری‏ كه پيدا شده در خود نوع و خود جوهر نيست ، بلكه تغيير در عوارض و لوازم‏ است . پس اين حركت در جوهر نيست و حركت در اعراض است . مثلا جوهری داريم به نام انسان ، شما می‏گوييد اين انسان حركت جوهری‏ دارد . می‏گوييم آيا اين انسان در خلال حركت جوهری خودش به انسانيت كه‏ نوعيت و ماهيت جوهريش را تشكيل می‏دهد باقی است ، و " آن " اول كه‏ انسان بود در آن دوم و سوم هم انسان است ؟ يعنی همان نوع بر آن صدق‏ می‏كند ؟ يا نه ، اكنون نوع ديگری است ؟ اگر بگوييد نوع باقی است و قبلا اين شی‏ء انسان بوده الان هم انسان است ، در اين صورت تغييراتی كه پيدا شده در انسانيت كه جوهريت شی‏ء است ، نيست بلكه در عوارض و لوازم‏ است . پس اين حركت در جوهر نيست . اگر بگوييد در خلال حركت ، نوعيت باطل می‏شود ، و اگر در آن اول مصداق‏ نوع انسان است در آن دوم مصداق نوع ديگر است ، اعم از اينكه نام آن را بدانيم يا ندانيم ، پس بايد قائل بشويم كه آن صورتی كه ملاك نوع انسانی‏ بود باطل شد و از بين رفت و صورت ديگر پيدا شد . در اينجا سؤال می‏كنيم‏ اين صورت جديد چه حالی دارد ؟ آيا بيش از يك آن باقی است ؟ يا نه ، تنها يك آن باقی است و بعد جای خودش را به صورت ديگر می‏دهد ؟ اگر بگوييد بيش از يك آن باقی است ، اينكه حركت نيست ، سكون است ، و اگر باقی نيست و صورت جديد پيدا می‏شود ، پس لازم می‏آيد كه هر آن يك‏ صورت جدايی وجود داشته باشد ، يعنی در هر آن مصداق يك نوع باشد از باب‏ اينكه در هر آن دارای يك ماهيتی است جدا از ماهيتی كه در آن قبل داشته‏ است و جدا از ماهيتی كه در آن بعد داشته است . وقتی كه ماهيتها از همديگر جدا باشد ، پس در اينجا يك وجود نيست ، مجموع وجودهای متتالی‏ است . بلكه ماهيات متعدد و حتی غير متناهی در كنار يكديگر هستند . پس‏ باز هم كه حركت نيست ، بلكه تتالی انواع و اشياء است نه حركت . در حركت اتصال و ارتباط است . قسمتی از اين ايراد از شيخ است و قسمتی كه‏ همان