ده گفتار - صفحه : 281

اساسی نواقص و مشكلات روحانيت ، نظام مالی و طرز ارتزاق روحانيين است‏ . عبارتی كه او ادا كرد اين بود : " علة العلل همه خرابيها سهم امام‏ است " . البته مقصود او و مقصود من اين نبوده و نيست كه علة العلل نواقص ما وضع و تشريع ماده‏ای در دين و مذهب به نام سهم امام است . به عقيده من‏ وضع و تشريع اينچنين ماده‏ای برای چنان منظوری يعنی ابقاء و احياء دين و اعلاء كلمه اسلام بسيار حكيمانه است . بعدا خواهيم گفت اين ماده بهترين‏ ضامن قدرت و استقلال سازمان روحانيت است . و نيز مقصود اين نيست كه‏ متصديان آن در انجام وظيفه خود كوتاهی می‏كنند . مقصود سنت و روشی است‏ كه تدريجا در طرز اجراء و استفاده از اين ماده معمول شده و به دستگاه‏ روحانيت ما سازمان مخصوصی داده و در نتيجه ، اين طرز سازمان ، منشأ مشكلات و نواقص فراوانی شده است .

سازمان و نظام صالح

ابتدا چنين به نظر می‏رسد كه صلاح و فساد اجتماع بزرگ يا كوچك ، تنها به يك چيز بستگی دارد : صلاح و عدم صلاح افراد آن اجتماع و بالاخص زعماء آنها . يعنی فقط افرادند كه همه مسؤوليتها متوجه آنها است . بسياری از افراد اينچنين فكر می‏كنند و بر اين پايه نظر می‏دهند . اين دسته هنگامی كه متوجه برخی مفاسد اجتماعی می‏شوند چاره كار را زعيم‏ صالح می‏دانند و به اصطلاح اصالت فردی هستند . اما كسانی كه بيشتر و عميقتر مطالعه كرده‏اند به اين نتيجه رسيده‏اند كه تأثير و اهميت سازمان و تشكيلات و رژيم اجتماعی از تأثير و اهميت زعماء بيشتر