آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 206

چيزی وجود ازلی و دائم و مستمر داشته باشد حتما بی‏نياز از علت است ، و حال آن كه مطلب اينچنين نيست . نيازمندی و بی‏نيازی يك شی‏ء نسبت به‏ علت ، به ذات شی‏ء مربوط است كه واجب الوجود باشد يا ممكن الوجود ( 1 ) ، و ربطی به حدوث و قدم او ندارد . مثلا شعاع خورشيد از خورشيد است . اين شعاع نمی‏تواند مستقل از خورشيد وجود داشته باشد . وجودش وابسته به‏ وجود خورشيد و فائض از او و ناشی از او است ، خواه آن كه فرض كنيم‏ زمانی بوده كه اين شعاع نبوده است و خواه آن كه فرض كنيم كه هميشه‏ خورشيد بوده و هميشه هم تشعشع داشته است . اگر فرض كنيم كه شعاع خورشيد ازلا و ابدا با خورشيد بوده است لازم نمی‏آيد كه شعاع بی‏نياز از خورشيد باشد . فلاسفه مدعی هستند كه نسبت جهان به خداوند نسبت شعاع به خورشيد است ، با اين تفاوت كه خورشيد به خود و كار خود آگاه نيست و كار خود را از روی اراده انجام نمی‏دهد ولی خداوند به ذات خود و به كار خود آگاه است . در متون اصلی اسلامی گاهی به چنين تعبيراتی بر می‏خوريم كه جهان نسبت به‏ خداوند به شعاع خورشيد تشبيه شده است . آيه كريمه قرآن می‏فرمايد : « الله نورالسموات والارض . »( 2 ) مفسران در تفسير آن گفته‏اند :

پاورقی : ( 1 ) حكماء اين مطلب را با اين تعبير بيان می‏كنند : ( مناط احتياج‏ شی‏ء به علت ، امكان است نه حدوث ) برای تفصيل اين مطلب رجوع شود به‏ كتاب ( علل گرايش به ماديگری ) از ( استاد شهيد ) مرتضی مطهری . ( 2 ) سوره نور ، آيه . 35