خدمات متقابل اسلام و ايران - صفحه : 281

نمی‏توانيم با طبقات پايين آنچنان رفتار كنيم كه شما می‏كنيد ، ما معتقديم‏ امر خدا را در رعايت طبقات پايين اطاعت كنيم و اهميت ندهيم به اينكه‏ آنها امر خدا را درباره ما اطاعت می‏كنند يا نمی‏كنند ( 1 ) . محققين و مورخين غربی كه به منابع مختلف تاريخی از يونانی و رومی و سريانی و ارمنی و عربی دست يافته‏اند ، بعلاوه حفريات اخير كمك فراوانی‏ در كشف حقايق تاريخی به آنها كرده است ، اتفاق نظر دارند كه نظام‏ طبقاتی ايران ريشه قديمی تر دارد . كريستن سن كه به همه اين منابع دست‏ داشته و مدت سی سال در تاريخ ايران در زمان ساسانيان كار كرده است و شايد تاكنون هيچكس به پای او نرسيده باشد ، در مقدمه كتاب ( 2 ) و همچنين در فصل دوم كتاب خود ( 3 ) مفصل در اين باره بحث می‏كند ، طالبان‏ می‏توانند به آن مراجعه نمايند . كريستن سن مدعی است كه اصطلاح متداول مورخين اسلامی تحت عنوان " العظما " و " اهل البيوتات " و " الاشراف " كه از شخصيتهای آن عهد و يا دوره‏های بعد ياد شده است ، ترجمه ادبی كلمات پهلوی : " و اسپوهران " و " ازاذان " و " بزرگان " است ( 4 ) . ما بحث خود را با استفاده از تحقيقات كريستن سن و ديگران به نظامات‏ اجتماعی ايران در زمان ساسانيان اختصاص می‏دهيم . كريستن سن در فصل هفتم كتاب خود ، تحت عنوان " نهضت مزدكيه " ، احوال اجتماعی ايرانيان ، طبقات جامعه ، خانواده ، حقوق مدنی ايران را به عنوان مقدمه مورد بحث قرار می‏دهد ، می‏گويد : جامعه ايرانی بر دو ركن قائم بود : مالكيت و خون ( نژاد ) .

پاورقی : ( 1 ) كامل ابن اثير ، جلد 2 ، صفحه 319 - . 320 ( 2 ) صفحات 29 - 36 از ترجمه فارسی . ( 3 ) صفحات 117 - . 161 ( 4 ) ايران در زمان ساسانيان ، صفحه 339 - . 341