تکامل اجتماعي انسان - صفحه : 197

تاريخ فقه آشنا بودند و اسلوبهای مختلف فقهی را می‏شناختند و يكی از مزايا و امتيازاتشان همين آشنائی با روشهای مختلف فقهی شيعه و سنی بود ، فقه را تقريبا به چهار دوره تقسيم می‏كردند به اين ترتيب : 1 - دوره ما قبل شيخ طوسی . 2 - از زمان شيخ طوسی تا قرن دهم كه تقريبا مقارن با زمان شهيد ثانی‏ است . 3 - از زمان شهيد ثانی تا يك قرن اخير . 4 - يك قرن اخير . بحث در اين دوره‏ها و بيان تغييراتی كه در هر دوره نسبت به دوره قبل‏ پيدا شده خود موضوع كتاب مستقلی است . در اينجا مقايسه مختصری بين روش‏ معظم له و روشی كه در يك قرن اخير معمول شده به عمل می‏آوريم . فقها و اصوليين در مبحث اجتهاد و تقليد و يا در مبحث قضا و شهادات‏ چندين علم را نام می‏برند كه مقدمه اجتهاد شمرده می‏شوند . می‏گويند شخص‏ مجتهد بايد اين علوم را طی كرده باشد . اين علوم عبارت است از نحو ، صرف ، لغت ، منطق ، كلام ، اصول ، تفسير ، حديث ، رجال ( يعنی معرفت‏ به احوال رواه احاديث ) . متاخرين يعنی از يك قرن پيش به اين طرف اينچنين معتقد شده و در كتب‏ خود تصريح كرده‏اند كه آن چيزی كه عمده و مهم و اساس اين علم اصول است ، و لهذا عملا چندان توجهی به ساير علوم نمی‏كنند و بلكه بعضی از آن علوم‏ يعنی تفسير و حديث و معرفت رجال حتی به طور مختصر هم تدريس نمی‏شود ، زيرا به عقيده