ختم نبوت - صفحه : 50

اجتماعی از قبيل معاشرت ، مبادله ، تعاون ، عدالت ، آزادی و مساوات . نيازمنديهای ثانوی نيازمنديهايی است كه از نيازمنديهای اولی ناشی‏ می‏شود . نيازمندی به انواع آلات و وسايل زندگی كه در هر عصر و زمانی با عصر و زمان ديگر فرق می‏كند از اين نوع است . نيازمنديهای اولی محرك بشر به سوی توسعه و كمال زندگی است ، اما نيازمنديهای ثانوی ناشی از توسعه و كمال زندگی است و در عين حال محرك‏ به سوی توسعه بيشتر و كمال بالاتر است . تغيير نيازمنديها و نو شدن و كهنه شدن آنها مربوط به نيازمنديهای ثانوی‏ است . نيازمنديهای اولی نه كهنه می‏شود و نه از بين می‏رود ، هميشه زنده و نو است . پاره‏ای از نيازمنديهای ثانوی نيز چنين است . از آن جمله است‏ نيازمندی به قانون . نيازمندی به قانون ناشی از نيازمندی به زندگی‏ اجتماعی است و در عين حال دائم و هميشگی است . بشر هيچ زمانی بی نياز از قانون نخواهد شد . اما قسمت دوم : درست است كه توسعه عوامل تمدن نيازمنديهای جديدی به‏ وجود می‏آورد و احيانا يك سلسله قراردادها و قوانين فرعی را ايجاب می‏كند ، مثلا وسائل نقليه ماشينی ايجاب می‏كند كه يك سلسله قراردادها و مقررات‏ به نام مقررات راهنمايی برای شهرها و يك سلسله مقررات بين المللی ميان‏ كشورها وضع بشود كه در گذشته نيازی به چنين مقررات نبود ، اما توسعه‏ عوامل تمدن ايجاب نمی‏كند كه قوانين حقوقی و جزائی و مدنی مربوط به داد و ستدها و وكالتها و غصبها و ضمانتها و ارث و ازدواج و امثال اينها - اگر مبتنی بر عدالت و حقوق فطری واقعی باشد - عوض بشود چه رسد به قوانين‏ مربوط به رابطه انسان يا رابطه انسان با طبيعت .