حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 391

فرضا در حال سكون بگوييم شی‏ء دارای قراری است ، همانطور كه حكما می‏گويند ، يا دارای اكوانی است ، همانطور كه متكلمين می‏گويند ، خواه آن‏ قرار را قرار ثابت بدانيم ، مثل جمهور حكما و يا قرار سيال ، مثل آقای‏ طباطبائی ، در هر صورت سكون آن قرار نيست ، يعنی شی‏ء از آن جهت كه‏ دارای اين قرار است ساكن نيست بلكه از جهت اينكه امكان سيلان را دارد و فاقد آن سيلان است ساكن است . به عبارت ديگر ما دو مطلب داريم و ممكن‏ است هر كسی چيزی را اصطلاح كند . الان كه ما يك ساعت در اينجا هستيم دو حيثيت بر ما منطبق است . يكی قرار در اين مكان در ظرف يك ساعت و ديگر عدم حركت ضمن يك ساعت با آنكه حركت امكان داشته است ، اين دو خصوصيت است يكی قرار كه برای ما فی نفسه ثابت است ، و ديگری عدم چيزی‏ در اين يك ساعت كه امكان داشت وجود داشته باشد ، اگر مقصود از سكون آن‏ قرار است كه در اينجا هست [ در اين صورت تقابل سكون و حركت تقابل‏ تضاد است ] ولی اگر مقصود از سكون ، عدم حركت است از آن جهت كه امكان‏ حركت دارد ، اين معنای ديگری است و تقابل سكون با حركت تقابل عدم و ملكه خواهد بود ، چون برمی گردد به اصطلاح و در اينجا دو واقعيت است‏ نظير عمی و بصر . اشكال : بنابراين سكون در هر دو تقدير زمانی نيست . استاد : نه ، اگر به معنای قرار باشد زمانی است ولی اگر به معنای عدم‏ باشد بعدا خواهيم گفت كه آيا زمانی هست يا نه .

آيا سكون حظی از وجود دارد ؟

مطلب ديگری كه در اينجا بايد درباره آن بحث كنيم اين است كه اگر ما سكون را عدم ملكه بدانيم آيا برايش حظی از وجود هست يا نيست ؟ اين‏ همان جمله معروفی است كه می‏گويند عدم مضاف له حظ من الوجود . عدم مضاف و عدم مطلق گاهی به معنائی به كار برده می‏شوند كه با معنايی‏