شرح منظومه1 - صفحه : 125

بر حسب اين تعبير ، آنجا كه محمولی عارض موضوعی می‏شود و موضوع ، متصف به آن محمول می‏گردد دو نسبت متصور است : يكی عروض محمول بر موضوع و يكی اتصاف موضوع به محمول . در اينجا چهار حالت قابل تصور است‏ . 1 - عروض عارض بر معروض خودش و اتصاف آن معروض به عارض هر دو در خارج است ، مانند اينكه می‏گوئيم " زيد آمد " ، در اينجا متصف شدن زيد به " آمدن " در خارج است ، يعنی زيد در ظرف خارج و به وجود خارجی خود متصف است به صفت " آمدن " ، و " آمدن " هم در خارج عارض زيد شده‏ است ، زيرا " آمدن " عرضی است كه حال در موضوع خودش است و اين حلول‏ و عروض در خارج واقع شده است . همچنين در موردی كه می‏گوئيم ، " زيد قائم " ، دو چيز وجود دارد : قيام و زيد . حال آيا قيام عارض زيد شده است يا بالعكس ؟ آيا قيام‏ ملحق به زيد شده است يا بالعكس ؟ يعنی ، آيا " زيد " اصل است و " قيام " برای زيد پيدا شده است يا " قيام " اصل است و زيد برای قيام‏ پيدا شده است ؟ واضح است كه قيام برای زيد پيدا شده است . پس " قيام‏ " عارض ، و " زيد " معروض و اين عمل ، عروض يا لحوق ناميده می‏شود . اكنون بايد ديد كه ظرف عروض چيست ؟ آيا اين عروض در ذهن صورت می‏گيرد يا در خارج ؟ واضح است كه ظرف عروض ، خارج است . اما ظرف اتصاف‏ چيست ؟ آيا اتصاف زيد به قيام در خارج است يا در ذهن ؟ مسلم است كه‏ ظرف اتصاف ، خارج است ، يعنی وجود خارجی زيد متصف است به قيام . 2 - عروض عارض بر معروض خودش و اتصاف آن معروض به عارض هر دو در ذهن است ، مانند اين كه می‏گوئيم : " انسان ، كلی است " . آيا كليت ، دارای