آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 119

ندارد . منطق ارسطويی ارزش تجربه را به هيچ وجه منكر نيست . تجربه كه متضمن‏ نوعی قياس است ، مانند خود قياس گر چه جزء منطق نيست ولی منطق‏ ارسطويی بر اساس ارزش تجربه بنا شده است . همه منطقيين تصريح كرده‏اند كه تجربه جزء مبادء يقينی است و يكی از مبادء ششگانه برهان است ( 1 ) . موفقيت علماء جديد مولود طرد منطق ارسطويی نبود ، مولود حسن انتخاب‏ روش استقرائی به جای روش قياسی ، و روش تجربی ( كه آميخته‏ای است از روش حسی ، استقرائی و روش قياسی خالص ) در شناخت طبيعت بوده . آنچه‏ موجب ركود كار علمای پيشين شده اين بود كه در شناخت طبيعت نيز مانند مسائل ماوراء الطبيعی از روش قياسی خالص استفاده می‏كردند . نه روش‏ قدما طرد روش استقرائی و تجربی به پيروی از منطق ارسطويی بود ، نه روش‏ متأخران طرد منطق ارسطويی است ، زيرا منطق ارسطويی يگانه روش صحيح را در همه علوم ، روش قياسی نمی‏داند تا رو آوردن به روش استقرائی و تجربی‏ طرد منطق ارسطويی به شمار آيد ( 2 ) .

پاورقی : ( 1 ) رجوع شود به كتاب برهان از " منطق الشفاء " صفحات 9795 ، 223 ، . 331 ( 2 ) اين نكته نيز ناگفته نماند كه رو آوردن به روش تجربی و خارج شدن‏ از انحصار روش قياسی قرنها قبل از دوره جديد به وسيله مسلمين آغاز گشت‏ و به وسيله علماء اروپا تكميل شده . پيشروان روش تجربی نظير راجر بيكن‏ كه سه چهار قرن قبل از فرنسيس بيكن اين راه را پيش گرفت به اعتراف‏ خودش مديون معلمان مسلمان اندلسی خودش است . نكته ديگر اين كه علماء جديد اولين بار كه به روش تجربی رو >