آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 162

اصطلاحی قراردادی مربوط می‏شود با يك تغيير و تحول معنوی كه به حقيقت يك‏ معنی مربوط می‏گردد اشتباه شده و نام جدا شدن علوم از فلسفه به خود گرفته‏ است . چنانكه سابقا گفتيم ، كلمه فلسفه يا حكمت در اصطلاح قدما غالبا به معنی‏ دانش عقلی در مقابل دانش نقلی به كار می‏رفت و لهذا مفهوم اين لفظ شامل‏ همه انديشه‏های عقلانی و فكری بشر بود . در اين اصطلاح ، لغت فلسفه يك ( اسم عام ) و ( اسم جنس ) بود نه ( اسم خاص ) . بعد در دوره جديد اين لفظ اختصاص يافت به مابعدالطبيعه و منطق و زيبائی شناسی و امثال اينها . اين تغيير اسم سبب شده كه برخی‏ بپندارند كه فلسفه در قديم يك علم بود و مسائلش الهيات و طبيعيات و رياضيات و ساير علوم بود ، بعد طبيعيات و رياضيات از فلسفه جدا شدند و استقلال يافتند . اين چنين تعبيری درست مثل اين است كه مثلا كلمه ( تن ) يك وقت به‏ معنی بدن در مقابل روح به كار برده شود و شامل همه اندام انسان از سر تا پا بوده باشد ، و بعد اصطلاح ثانوی پيدا شود و اين كلمه در مورد از گردن‏ به پائين ، در مقابل ( سر ) به كار برده شود و آنگاه برای برخی اين توهم‏ پيدا شود كه سر انسان از بدن انسان جدا شده است . يعنی ، يك تغيير و تحول لفظی با يك تغيير و تحول معنوی اشتباه شود . و نيز مثل اين است كه‏ كلمه ( فارس ) يك وقت به همه ايران اطلاق می‏شده است و امروز به استانی‏ از استانهای جنوبی ايران اطلاق می‏شود و كسی پيدا شود و