نبوت - صفحه : 143

كه امروز می‏خواهم عرض بكنم هيچ موضوع ندارد . ولی چون من خودم معتقد هستم - همين طور كه بسياری از علمای اسلام معتقد هستند - كه در مسأله‏ معجزه ، قدرت انسان و اراده انسان مطرح است و اين قدرت با اينكه خارق‏ العاده است قدرت انسان است و اين اراده با اينكه خارق العاده است‏ اراده انسان است ، و انسان است كه به اين درجه و مقام رسيده ، آن وقت‏ بحثهای بعدی من موضوع پيدا می‏كند . به آن مبنا كه اساسا انسان هيچ دخالتی‏ ندارد ، به نظر من ديگر معجزه اصلا توجيه ندارد يعنی من كه نمی‏توانم و هيچ‏ كس هم نتوانسته كه روی آن مبنا توجيه كند و بخواهد يك نظام علمی يعنی‏ نظام فلسفی و علی و معلولی هم برای جهان قائل باشد ، مگر اينكه همان‏ حرفها را بايد بزند كه اصلا در جهان نظم به صورت يك واقعيت وجود ندارد ، به صورت يك ضرورت وجود ندارد ، فقط ما از باب اينكه حوادثی را متوالی يكديگر ديده‏ايم اسمش را نظم گذاشته‏ايم . هيچ فرق نمی‏كند كه عكس‏ قضيه باشد . يك عادتی است كه خدا دلش خواسته اين‏طور باشد ، به اين‏ شكلی كه ما الان می‏بينيم نظم عالم جريان دارد ، خواسته اينجور باشد ، دلش‏ هم بخواهد عوض می‏كند ، وقتی دلش خواست عوض كند جلوی مشيت او را كسی‏ نمی‏تواند بگيرد ، اگر بگوييم نه ، آنوقت اين محدوديت اراده پروردگار می‏شود . ما تاكنون نديده‏ايم در دنيا كه از يك پاره سنگ يك حيوان به‏ وجود بيايد . هيچ در رابطه واقعی و نظم واقعی فرق نمی‏كند كه مثلا يك شتر از نطفه يك شتر ديگر به وجود بيايد يا از داخل كوه بيرون بيايد . روی‏ اين حساب تمام حسابها رااز بيخ انكار دارند . با آنها ديگر بحثی نيست . ما بايد برويم سر آن مطلب ببينيم و اقعا اين جور است كه اصلا حسابها قابل انكار است در دنيا يا نه ؟ اگر قبول كرديم قابل انكار است ديگر فرقی بين معجزه و غير معجزه نيست ، و اما اگر قبول نكرديم ، همان‏طور كه‏ قبلا عرض كرديم ، نظام را برای عالم قبول كرديم ، چاره‏ای جز اينكه - همين‏ طور كه ظاهر قرآن هم حكايت می‏كند - قدرت و اراده انبياء را هم در اين‏ زمينه بپذيريم نداريم . عرض كرديم كه نمونه‏ای از اين - ولو نمونه‏های خيلی كوچكی - در انسان به‏ طور كلی وجود دارد و حد اعلايش در انبياء وجود دارد . اينجا من شما را يكی راهنمايی می‏كنم به تفسير الميزان جلد ششم عربی ( كه چون هر جلدش دو جلد فارسی می‏شود علی القاعده بايد در جلد يازدهم يا دوازدهم فارسی باشد ) در ذيل اين