شرح منظومه1 - صفحه : 31

احتمال اصلا قابل بحث و طرح نيست ، زيرا مفهوم وجود بسيط است و جزء ندارد و قبلا نيز به آن اشاره شد . اما توضيح بيت بالا : در اين بيت دو برهان بر مغايرت ذهنی و مفهومی‏ وجود و ماهيت اقامه شده است : 1 - اگر وجود عين ماهيت يا جزء ماهيت می‏بود نفی وجود از ماهيت ممكن‏ نبود و حال آنكه نفی وجود از ماهيت ممكن است و به اصطلاح ، وجود از ماهيت صحت سلب دارد ، پس وجود عين يا جزء ماهيت نيست . توضيح اينكه اگر وجود عين ماهيت يا جزء ماهيت باشد ذاتی ماهيت است‏ ، و ذاتی شی‏ء قابل سلب از آن شی‏ء نيست . مثلا در تعريف خط می‏گوييم : " كميت متصل يك بعدی " مجموع اين سه مفهوم ، مفهوم خط را تشكيل می‏دهند و ممكن نيست كه مجموع اين سه مفهوم را يا يكی از اين سه مفهوم را از خط سلب كنيم ، مثلا بگوييم خطی كه كميت متصل يك بعدی نيست ، يا كميت‏ نيست يا متصل نيست يا يك بعدی نيست . اما از آن طرف می‏بينيم وجود از ماهيات امكان سلب دارد ، مثلا گفته می‏شود خط معدوم است ، انسان معدوم‏ است و غيره . و اين است معنی مصراع بالا :

لصحه السلب علی الكون فقط

2 - اگر وجود عين ماهيت يا جزء ماهيت می‏بود اثبات وجود برای هيچ‏ ماهيتی نيازمند به دليل نبود . تصور هر ماهيتی كافی بود برای اثبات وجود آن ماهيت ، و حال آنكه چنين نيست ، وجود ماهيت بديهی نيست ، نيازمند به اقامه برهان است . توضيح اينكه در منطق يادآوری شده است كه ذاتی يك شی‏ء همانطور كه از آن شی‏ء قابل انفكاك نيست بديهی الثبوت نيز هست ، يعنی پس از آنكه‏ يك