درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 269

دارد ؟ آيا هوهويت قائم به دو چيز است : كثرت و وحدت ؟ كه اگر وحدت‏ محض باشد هوهويت نيست ؟ و كثرت محض هم باشد هوهويت نيست ؟ بايد وحدت من جهه و كثرت من جهه باشد ؟ وقتی ما می‏گوئيم " الانسان ضاحك " ، اينجا كثرتی هست چون انسان از جهت معنی و مفهوم غير از ضاحك است و ضاحك نيز از نظر معنی و مفهوم‏ غير از انسان است ، ولی وجودا با يكديگر يكی هستند . اگر می‏گوئيم " الانسان حيوان ناطق " ، با اينكه انسان و حيوان ناطق از نظر معنی و مفهوم‏ يكی هستند ولی در اجمال و تفصيل فرق دارند . انسان همان حيوان ناطق است‏ ولی بالاجمال و حيوان ناطق همان انسان است بالتفصيل . پس باز هم يك‏ غيريتی در اينجا حكمفرماست ، نوعی اختلاف ميان موضوع و محمول وجود دارد. حال اگر در جائی موضوع و محمول هيچگونه اختلافی با هم نداشته باشند ، نه‏ اختلاف اجمالی و تفصيلی ، و نه اختلاف مفهومی كه بگوئيم مفهوما مغايرند و در مصداق واحد آيا اينجا ديگر حمل غلط است ؟ مثل اينكه بگوئيم " الانسان‏ انسان " ، آيا اين حمل غلط است يا مفيد نيست ؟ البته دومی درست است‏ . حكما نمی‏خواهند بگويند در مثل " الانسان انسان " حمل غلط است ، كه‏ يعنی حمل شی‏ء بر نفس دروغ است پس نقيضش درست باشد و " الانسان ليس‏ بانسان " صادق باشد . و حال آنكه " الانسان ليس بانسان " كاذب است . پس امثال شيخ كه تصريح می‏كنند كه در هو هويت و حمل وحدت من جهه و كثرت من جهه شرط است و بعد ديگران مثل حاجی سبزواری هم به آن تصريح‏ می‏كنند اگر چه عبارتشان تا اندازه‏ای موهم است مقصودشان اين نيست كه شرط صحت حمل و صحت هوهويت كثرت من جهه و وحدت من جهه می‏باشد ، بلكه‏ مقصودشان شرط مفيد بودن است . زيرا اگر هيچگونه كثرتی در كار نباشد برای‏ ذهن انسان امری بديهی است و حملش هيچگونه [ معرفت ] جديدی نمی‏آورد . مثلا در " الانسان انسان " اگر ذهن بخواهد كار كند و به يك نتيجه جديد برسد ، به هيچ نتيجه جديد نمی‏رسد . پس ما بايد در باب هوهويت قبول‏ كنيم كه اظهر مصاديق هوهويت حمل شی‏ء بر نفس می‏باشد .