آشنايي با علوم اسلامي 2 - صفحه : 172

می‏كند و " عنين " را مثال می‏آورد ، می‏گويد " عنين " چون فاقد غريزه‏ جنسی است و آن لذت را نچشيده است ، هر مقدار آن لذت برايش توصيف‏ شود اشتياقی در او پديد نمی‏آيد . پس ذوق ، چشيدن لذت است . ذوق عرفانی يعنی درك حضوری لذات حاصل از تجليات و مكاشفات . چشيدن ابتدائی " ذوق " است ، ادامه يافتن آن ة شرب = نوشيدن " است و سرخوش شدن " سكر " است ، پر شدن از آن " ری‏ = سيراب شدن " است . عرفا معتقدند آنچه از ذوق دست می‏دهد تساكر است نه سكر ، و آنچه از شرب دست می‏دهد سكر است ، ولی حالت حاصل از پرشدن ، به خود آمدن ( صحو ) است . در كلمات عرفا به همين مناسبت سخن از می‏و شراب زياد آمده است .

14 ، 15 ، . 16 محو ، محق ، صحو

در كلمات عرفا سخن از محو و صحو نيز بسيار آمده است . مقصودشان از محو اين است كه عارف به جايی می‏رسد كه محو در ذات حق می‏گردد و از خود فانی می‏شود ، يعنی " من " در او محو می‏شود ، او ديگر خود را مانند ديگران " من " درك نمی‏كند . اگر محو شدن به حدی برسد كه آثار " من " نيز محو شود " محق ة ناميده می‏شود . محو و محق هر دو بالاتر از مقام غيبت است كه قبلا اشاره‏ شد . محو و محق ، فنا است . ولی عارف ممكن است از حالت فنا به حالت‏ بقاء باز گردد . اما نه به اين معنی كه تنزل كند در حالت اول ، بلكه به‏ اين معنی كه بقاء بالله پيدا می‏كند . اين حالت را