آشنايي با علوم اسلامي 2 - صفحه : 17

آن ، علم " اصول دين " يا علم " توحيد و صفات " هم می‏گفته‏اند . آغاز علم كلام درباره آغاز علم كلام و اينكه از چه وقت در ميان مسلمين پديد آمد نمی‏توان دقيقا اظهار نظر كرد . آنچه مسلم است اين است كه در نيمه دوم‏ قرن اول هجری پاره‏ای از مسائل كلامی از قبيل بحث جبر و اختيار و بحث عدل‏ در ميان مسلمين مطرح بوده است و شايد نخستين حوزه رسمی اين مباحث حوزه‏ درس حسن بصری متوفا در 110 هجری است . در ميان مسلمين دو شخصيت از شخصيتهای نيمه دوم قرن اول نام برده‏ می‏شوند كه سخت از اختيار و آزادی انسان دفاع می‏كرده‏اند : معبد جهنی و غيلان دمشقی . در مقابل ، افرادی بوده‏اند كه طرفدار عقيده جبر بوده‏اند . معتقدان به اختيار و آزادی به نام " قدری " و منكران آن به نام " جبری‏ " معروف شدند . تدريجا موارد اختلاف اين دو دسته به يك سلسله مسائل ديگر در الهيات ، طبيعيات و اجتماعيات و برخی مسائل مربوط به انسان و معاد كشيده شد و مسأله جبر و اختيار يكی از مسائل مورد اختلاف بود . قدريون در اين دوره‏ها به نام " معتزله " خوانده شدند و جبريون به نام " اشاعره " . مستشرقين و اتباع آنها اصرار دارند كه آغاز بحثهای استدلالی در جهان‏ اسلام را از اينجا و يا امثال آن بدانند . اما حقيقت اين است كه بحث استدلالی درباره اصول اسلامی از خود قرآن‏ كريم آغاز شده است و در سخنان رسول