خدمات متقابل اسلام و ايران - صفحه : 173

جانشين خود را اختيار نكرده و وليعهد نداشته‏اند . زيرا اگر پس از مرگشان‏ " موبدان موبد " به پادشاهی وی تن در نمی‏داد به سلطنت نمی‏رسيد در تمام‏ اين دوره پادشاهان همه دست نشانده " موبدان موبد " بودند و هر يك از ايشان كه فرمانبردار نبود دچار مخالفت موبدان می‏شد و او را بد نام‏ می‏كردند ، چنانكه يزدگرد دوم كه با ترسايان بدرفتاری نكرد و به دستور موبدان به كشتار ايشان تن در نداد او را " بزهكار " و " بزهگر " ناميدند و همين كلمه است كه تازيان " اثيم " ترجمه كردند و وی پس از هشت سال پادشاهی ناچار شد مانند پدران خود با ترسايان ايران بدرفتاری‏ كند ( 1 ) . ايضا می‏گويد : در ارمنستان كه از زمان تشكيل دولت " ماد " چه در دوره هخامنشی و چه‏ در دوره اشكانی و ساسانی هميشه از ايالات مسلم ايران بوده و مدتهای مديد شاهزادگان اشكانی در آنجا پادشاهی كرده‏اند ، ساسانيان سياست خشنی پيش‏ گرفته بودند و به زور شمشير می‏خواستند دين زرتشتی را در آنجا رواج دهند . ارمنيان در نتيجه همين خونريزيها قرنها پايداری و لجاجت كرده نخست در مذهب بت پرستی خود پا فشرده و سپس در حدود سال 302 ميلادی اندك اندك‏ بنای گرويدن به دين عيسوی را گذاشتند و طريقه مخصوصی اختيار كردند كه به‏ كليسای ارمنی معروف است ، و در نتيجه همين اختلاف مذهبی در تمام دوره‏ ساسانيان كشمكش بر سر ارمنستان در ميان ايران و روم باقی بود ، و اين‏ اختلاف نيز نه تنها ايران را در برابر امپراتوران رم و بيزنتيه يا بوزنتيه ( بيزانس ) و رومية الصغری يا روم غربی و شرقی ضعيف می‏كرد ، بلكه كار بيگانگان ديگر و از آن جمله تازيانی

پاورقی : ( 1 ) تاريخ اجتماعی ايران ، جلد دوم ، صفحه . 19