نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 145

تأثير عمل در نظر معارف اسلامی :

مسئله " نقش عمل در ساختن انسان " از آن مسائلی است كه جزئی از حقيقت را در بر دارد ، يعنی همان مسئله‏ای است كه ما هميشه درباب عمل‏ می‏گوييم ، و اتفاقا در جنبه‏های معنوی و روحی ، جزء اصول معارف اسلامی‏ است ، كه از اين جهت حرف‏های عرفا هم بر اين پايه بنا شده است ، در باب علم و عمل مخصوصا در علوم معنوی حتما مطلب همين جور است ، در علوم‏ الهی و ايرانی ، مسئله عمل بيش از هر چيز ديگری مطرح است . در تفسير سوره مباركه مطففين می‏فرمايد : « الا يظن اولئك انهم مبعوثون‏ 0 ليوم عظيم 0 يوم يقوم الناس لرب العالمين 0 كلا ان كتاب الفجار لفی‏ سجين . . . 0 ويل يومئذ للمكذبين 0 الذين يكذبون بيوم الدين 0 و ما يكذب‏ به الا كل معتد اثيم 0 اذا تتلی عليه اياتنا قال اساطير الاولين 0 كلا بل‏ ران علی قلوبهم ما كانوا يكسبون ». در اين آيات علت تكذيب را اعتداد تجاوز ، كثرت و تراكم اثم دانسته است ، آنكه آيات را اساطير می‏خواند آنها نيستند ، گناهان متراكم شده و فجورها و انفجارهای روحی در اثر تراكم‏ گناه است ، چرا اعتداد علت تكذيب است ، زيرا هر عملی كسب است ، يك‏ رابطه يك طرفی نيست كه يك طرف فاعل و طرف ديگر فعل و مفعول باشد ، بلكه هر عملی در همان حال كه عمل است عامل است و هر عامل در همان حال‏ كه عامل است معمول است : تأثير متقابل عامل و عمل . لهذا اثر هر عملی‏ تنها مصرف كردن انرژی نيست ، اكتساب هم هست . حكما می‏گويند : انسان‏ هر عملی را كه مرتكب می‏شود از آن عمل به موجب ماهيتی كه آن عمل دارد صورت می‏پذيرد ، تدريجا آن عمل می‏شود ، و تدريجا ماهيت آن حقيقتی را می‏يابد كه آن عمل ، اثر طبعی او است مثلا ماهيت سگ بودن در تكرار عمل‏ در زندگی . می‏توان گفت همان ملاكی كه در تعلم صنايع هست كه انسان به‏ واسطه تكرار عمل ، آن صنعت صورت روحی او می‏شود ( مسئله از - خود بيگانگی ) در هر عمل غير صنعتی هم اعم از عمل صالح و غير صالح است . " « من اخلص الله اربعين صباحا ، جرت ينابيع الحكمة من قلبه علی‏ لسانه » "

پاورقی : > اگر بعد مورد نياز نبود و به كار نرفت ، در اثر كار نكردن از بين‏ می‏رود ، كه مثال معروفش همان گردن زرافه و چشمان موش كور است ، كه‏ اولی در اثر نياز و به كار بردن دراز شد و دومی در اثر . بی نيازی و به‏ كار نبردن از بين رفت . اين نظريه را علمای زيست شناسی امروز قبول‏ ندارند و اين نظريه مردود است . سؤال كننده : پس چرا " انگلس " اسم كتابش را " نقش كار در انسان‏ ساختن ميمون " گذاشته است ؟ جواب : منظور جنبه فكری است [ يعنی ميمون به مرحله‏ای رسيده بود كه‏ می‏توانست فكرش را به كار بيندازد و اين فكر در اثر كار به مرحله فكر انسانی برسد ] والا اين حرف اختصاص به انسان نبايد داشته باشد و حال‏ آنكه اينها می‏گويند " انسان آفريننده خودش است " و تكيه‏شان روی تكامل‏ فرهنگی انسان است [ نه تكامل طبيعی و زيستی ] والا همه حيوانها نيز چنين‏ بودند .