عدل الهي - صفحه : 227

در اين جهان بين مردم برقرار است در آن جهان صورت عينی و ملكوتی پيدا می‏كنند . زمانی كه يك انسان سبب هدايت انسانی ديگر می‏شود رابطه رهبری‏ و پيروی در ميان آنان در رستاخيز به صورت عينی در می‏آيد و " هادی " به‏ صورت پيشوا و امام ، و " هدايت يافته " به صورت پيرو و مأموم ظاهر می‏گردد . در مورد گمراه ساختن و اغواء هم همينطور است . قرآن كريم می‏فرمايد : « يوم ندعوا كل اناس بامامهم »( 1 ) . " روزی كه هر مردمی را با پيشوای ايشان می‏خوانيم " . يعنی هر كسی با پيشوای خودش ، يعنی با همان كس كه عملا الگوی او و الهامبخش او بوده است ، محشور می‏گردد . درباره تجسم پيشوايی فرعون نسبت به قوم خود در آخرت ، می‏فرمايد : « يقدم قومه يوم القيمة فاوردهم النار »( 2 ) . " فرعون پيشاپيش اتباع و پيروانش حركت می‏كند ، پس در آتش واردشان‏ می‏سازد " . فرعون كه در اين جهان ، گمراه و پيشوای گمراهان بوده ، و گمراهان ديگر قومش گام جای گام او می‏گذاشتند ، در آن جهان نيز به صورت قائد و امام‏ آنان مجسم می‏شود . فرعون ، شفيع و واسطه قوم خود می‏باشد هم در دنيا و هم‏ در آخرت ، شفيعی است كه در دنيا موجب گناهان و ضلالتها بوده است و در آخرت واسطه رسانيدن به دوزخ و آتش . شفيع و واسطه بودن او در بردن قوم‏ به دوزخ در جهان آخرت ، همانا تجسم واسطه بودن او در جهان دنيا در گمراهی قومش است . نكته جالب در تعبير قرآن اين است كه می‏فرمايد فرعون قوم خود را در آن‏ جهان وارد دوزخ می‏سازد . قرآن با اين تعبير خود تجسم تأثير فرعون را در گمراهی پيروانش گوشزد می‏كند و می‏گويد همانطور كه در دنيا فرعون آنها را وارد گمراهی كرد ، در آخرت آنها را وارد دوزخ می‏كند ، بلكه وارد كردن‏ آنها به دوزخ در آن جهان عينا ظهور و تجسم وارد كردن آنها در گمراهی در اين جهان است .

پاورقی : . 1 اسراء / . 71 . 2 هود / . 98