خدمات متقابل اسلام و ايران - صفحه : 321

كتابهائی علمی وجود داشته زبان پهلوی است نه زبان خوارزمی ، در دوره‏ اسلام كتابهای ايرانی كه به عربی ترجمه شد از قبيل كليله و دمنه وسيله ابن‏ مقفع و قسمتی از منطق ارسطو وسيله او يا پسرش از زبان پهلوی بوده نه‏ زبان خوارزمی يا زبان محلی ديگر . كريستن سن مينويسد : " عبدالملك بن مروان دستور داد كتابی از پهلوی‏ به عربی ترجمه كردند " ( 1 ) . اينكه با حمله يك يورشگر ، آثار علمی زبانی بكلی از ميان برود و مردم‏ يكسره به حالت " اميت " و بيسوادی و بی خبری از تاريخ گذشته‏شان بر آيند ويژه زبانهای محدود محلی است ، بديهی است كه هرگز يك زبان محدود محلی نميتواند به صورت يك زبان علمی در آيد و كتابخانه‏ای حاوی انواع‏ كتب پزشكی ، رياضی ، طبيعی ، نجومی ، ادبی ، مذهبی با آن زبان تشكيل شود . اگر زبانی به آن حد از وسعت برسد كه بتواند كتابخانه از انواع علوم‏ تشكيل دهد ، با يك يورش مردمش يكباره تبديل به مردمی امی نميگردند . حمله‏ای از حمله مغول وحشتناكتر نبوده است ، قتل عام به معنی حقيقی در حمله مغول رخ نمود ، كتابها و كتابخانه‏ها طعمه آتش گرديد ، ولی هرگز اين‏ حمله وحشتناك نتوانست آثار علمی به زبان عربی و فارسی را به كلی از ميان ببرد و رابطه نسل بعد از مغول را با فرهنگ قبل از مغول قطع نمايد زيرا آثار علمی به زبان عربی و حتی به زبان فارسی گسترده تر از اين بود كه با چندين قتل عام مغول از بين برود پس معلوم است كه آنچه در خوارزم‏ از ميان رفته جز يك سلسله آثار ادبی و مذهبی زردشتی كه از محتوای اين‏ نوع كتب مذهبی آگاهی داريم نبوده است ، و ابوريحان هم بيش از اين‏ نگفته است . دقت در سخن ابوريحان ميرساند كه نظرش به كتب تاريخی و مذهبی است . اما داستان كتابسوزی عبدالله بن طاهر . اين داستان شنيدنی است و عجيب‏ است كه مرحوم دكتر معين اين داستان را بعنوان دليل يا قرينه‏ای بر كتابسوزی ايران

پاورقی : ( 1 ) ايران در زمان ساسانيان صفحه . 86