نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 227

سپس مجادل ميگويد : " زندگی انسان در آخرين تحليل يك زندگانی اخلاقی‏ است يعنی زندگانی‏ای است بر بنياد ارزشها ( كه گفتيم اين حرف با حرف‏ ماركسيستها جور در نمی آيد ) و نه بر بنياد حقيقتهای ابر كيتو . . . بهره‏برداری از قانونهای علمی تنها در صورتی مايه آسايش و سرشاری زندگی‏ انسان ميشود كه سيستمی از ارزشهای اخلاقی راهنمای انسان در اين كار باشد . . . ارزشهای اخلاقی آفريده اراده انسانند و انسان با آفرينش ارزشها يعنی‏ با آفرينش اخلاق به جهان و زندگانی خودش معنی و ارج ميدهد . . . يعنی من‏ ميخواهم كه زندگانی دارای ارزش درونی باشد " ( 1 ) . اين خيلی حرف عجيبی است ، هم ميگويد ارزش ذاتی و درونی است و هم‏ می‏گويد من ميخواهم زندگانی دارای ارزش درونی باشد بعد خودش ميگويد : چرا ؟ جواب می‏دهد اين ديگر پرسشی است كه پاسخ ندارد ، آن حرفهائی كه از راسل نقل كرده بود كه اشياء يا ارزش درونی دارند و يا ارزش بيرونی و بعد مثال به حيات فردی زد ، آن حرف در جای خودش حرف درستی است ولی‏ اين حرف را ميخواهد در موضوع اخلاق پياده بكند ، اين حرفش درست مثل‏ اينستكه انسان بگويد : زهر تلخ است و عسل شيرين است ، من می‏خواهم به‏ زهر شيرينی اعطا بكنم . كه اينجا آن عبث اعتباری ( اعتبارات ) كه قبلا بحث كرديم مفيد واقع ميشود . انسان دو نوع كار و خلاقيت دارد ، خلاقيت حقيقی و خلاقيت اعتباری ، خلاقيت حقيقی همين كارهائی است كه انسان در عالم عين انجام ميدهد مثل‏ صنعتها و امثال آن حتی حرف زدن نوعی خلاقيت است . نوع دوم خلاقيت‏ اعتباری است كه در علم اصول هم درباره آن بحث ميشود ، مثل خلق رابطه‏ مالكيت ميان زيد و اين شيئی ، يا زوجيت ميان دو انسان و نظاير اينها از امور اعتباری كه واقعيت ندارند و تنها در ظرف اعتبار معتبر وجود دارند . همانطور كه در مقاله ششم اصول فلسفه گفته‏ايم اعتباريات هميشه در مقدمه‏ها درست است نه در هدفها . انسان چون هدفی دارد برای رسيدن به آن‏ هدف نيازمند به اعتبار بعضی از امور است ، و تا اعتبار نكند نميتواند به آن هدف خودش برسد ، پس اعتبار كردن در وسائل است نه در اهداف ، و اعتبار وسيله‏ای است برای رسيدن انسان به مقاصد خودش ، مثلا انسان‏ ميخواهد ازدواج بكند ، و اين ، ديگر يك امر اعتباری نيست بلكه بحكم‏ غريزه يك هدف تكوينی است ، ولی از باب اينكه اين مطلب بايد يك‏ ضابطه و قاعده‏ای داشته باشد ، زوجيت را بنحو خصوصی اعتبار ميكند . پس‏ همه خلاقيتهای اعتباری ، خلاقيتهای در زمينه وسيله‏ها است . اما ارزشها : ارزش معنايش اينستكه اين شيئی وجودش برای شخص نافع باشد ، ارزش‏ معنايش اينستكه اين شيئی برای من قيمت دارد چون برای من مفيد است ، يا خودش عين است برای من يا منشأ يك فائده است برای من ، اما اينكه اين‏ فائده فائده است اينكه ديگر مخلوق انسان نيست ، اين لازمه ساختمان وجودی‏ من است ، كه تكوينا به يك شيئی نياز دارم و آن شيئی ادامه دهنده حيات‏ من است و همين معنای مفيد بودن است . پس ارزش واقعی يك امری است‏ تكوينی نه يك امر قراردادی ، درباب اخلاق هم قبلا بصورت ترديد گفتيم : يا از

پاورقی : 1 - جدال با مدعی چاپ اول - ص 25 و . 26