فلسفه تاريخ2 - صفحه : 51

عالم انكار كنيم و بگوييم يگانه عاملی كه محرك است عامل تضاد است ، گويی هيچ نيروی ديگری وجود ندارد ، نه ، در حالت تضاد است كه نيروها فعاليت خودشان را به حد اعلی انجام می‏دهند . پس بايد نقل كلام كنيم به‏ آن نيروهای اصلی كه در اثر تضاد تحريك می‏شوند برای آنكه كارشان را انجام‏ بدهند . پس باز مساله ماده و قوه مطرح می‏شود [ كه ] پس در طبيعت‏ قوه‏هايی و نيروهايی هست كه اين قوه‏ها و نيروها به هر حال فعالند و در اثر تضاد فعالتر می‏شوند . پس دومرتبه ما برگشتيم به حرف اول كه ماده و قوه در عالم چگونه عمل می‏كنند ؟ قوه كه روی ماده عمل می‏كند و ماده را حركت می‏دهد خودش متحرك است يا متحرك نيست ؟ همان بحثها باز تكرار می‏شود . حالا اين " جدل ، منطق نيروها " را توضيح بدهيد : - می‏گويد پس جدل عبارت می‏شود از مطالعه پيوستگی تضادهايی كه تاريخ را به وجود می‏آورند . حركت تاريخ بر مبنای جدل شد و جدل هم مطالعه همين‏ تضادهاست ، و بعد می‏گويد منظور از جدل جدال افكار نيست بلكه جدال‏ نيروها و برخورد قدرتهاست . در قسمت بعد مكانيسم جدل را توضيح می‏دهد كه‏ خود اين هم چند بخش دارد . . . درباره اين مطلب يك توضيح مختصر عرض بكنم . در اين فصلی كه تحت‏ عنوان " جدل ، منطق نيروها " است می‏خواهد مشخص جدل ماركسيستی(جدل‏ هگلی)را بيان كرده باشد . مقصود از " جدل " همان ديالكتيك است . می‏گويد افلاطون هم به ديالكتيك و همان مفهوم جدل قائل بوده است . اصلا اين كلمه شايد اولين بار به وسيله افلاطون مطرح شده است . ولی نظر افلاطون‏ (قبل از افلاطون هم بوده ، نظر قدما)در باب ديالكتيك و جدل فقط به جدال‏ افكار بود . الان هم در منطق ما می‏بينيد كه " صناعات پنجگانه " داريم : صنعت برهان ، صنعت جدل ، صنعت خطابه ، صنعت شعر ، صنعت مغالطه . در منطق ، اينها را " صناعات خمس " می‏گويند . اين صنعت جدل كه آنها می‏گويند ، جدل به آن معنای خاصی كه به كار می‏برند ، به قول مولف در واقع‏ همان نوعی جدال افكار است ، كه در اصطلاح قرآن هم كلمه " جدل " تقريبا به همين معناست : « " ادع الی سبيل ربك بالحكمو الموعظ الحسنو جادلهم‏ بالتی »