جهان بيني توحيدي - صفحه : 41

استقلال ندارند و همه قائم به او و وابسته به او هستند و او به تعبير قرآن‏ " قيوم " همه عالم است ، در مقام تاثير و عليت نيز استقلال ندارند ، و در نتيجه خداوند همچنانكه در ذات شريك ندارد در فاعليت نيز شريك‏ ندارد . هر فاعل و سببی ، حقيقت خود و وجود خود و تاثير و فاعليت خود را از او دارد و قائم به اوست . همه حولها و قوه ها " به او " است : ( « ما شاء الله و لا قوش الا به ، لا حول و لا قوش الا بالله » ) انسان كه يكی از موجودات است و مخلوق اوست ، مانند همه آنها علت و مؤثر در كار خود و بالاتر از آنها مؤثر در سرنوشت خويش است ، اما به‏ هيچ وجه موجودی " مفوض " و " به خود وانهاده " نيست ( « بحول الله‏ و قوته اقوم و اقعد » ) . اعتقاد به تفويض و وانهادگی يك موجود - اعم‏ از انسان و غير انسان - مستلزم اعتقاد به شريك بودن آن موجود با خدا در استقلال و در فاعليت است و استقلال در فاعليت ، مستلزم استقلال در ذات‏ است و با توحيد ذاتی منافی است ، چه رسد به توحيد افعالی . « الحمدلله الذی لم يتخذ صاحبة و لا ولدا و لم يكن له شريك فی الملك و لم يكن له ولی من الذل و كبره تكبيرا » ( 1 ) . سپاس ذات خدا را ، آنكه همسر و فرزند نگرفت و برای او شريكی در مديريت جهان و همچنين كمكی از روی ناتوانی برای اداره عالم نيست . او را بزرگ و برتر بدان ، بزرگ و برتر دانستنی كه لايق ذات پاك او باشد .

پاورقی : . 1 مفاتيح الجنان ، دعای افتتاح .