تعليم و تربيت در اسلام - صفحه : 363

در آيات ديگر قرآن نيز هست كه با كافر جنگيدن هم يك حدی دارد ، يعنی‏ جايی می‏رسد كه اگر بيش از آن جلو بروند ، به تعبير خود قرآن ، اعتداء و تجاوز از حد است ، كه در آيه ديگر می‏فرمايد : « قاتلوا فی سبيل الله الذين يقاتلونكم و لا تعتدوا ان الله لا يحب‏ المعتدين »( 1 ) . در راه خدا با مردمی كه با شما می‏جنگند بجنگيد ، ولی از حد تجاوز نكنيد . مثلا آن وقت كه دشمن اسلحه‏اش را زمين می‏گذارد و می‏گويد تسليم ، آنگاه‏ كه ديگر تسليم شد و شمشيرش به روی شما كشيده نيست ديگر او را نكشيد . يا مثلا متعرض بچه‏هايشان نشويد ، متعرض زنهايشان نشويد ، متعرض‏ پيرمردهايشان نشويد ، متعرض آباديشان ، درخت و چشمه‏هايشان نشويد ، همان‏ دستورهايی كه پيغمبر اكرم غالبا وقتی كه مسلمين می‏رفتند به جنگ ، به‏ صورت متحدالمال به آنها می‏فرمود . بنابراين وقتی كه پای عدالت و نقطه مقابل آن ، ظلم در ميان باشد می‏گويد در مورد كافران هم از حد تجاوز نكنيد ، به آنها ظلم نكنيد ، با آنها هم به عدالت رفتار كنيد . پس عدالت به هر حال بايد رعايت بشود . احسان به كافر را در جايی‏ اجازه می‏دهد كه اثر خوب داشته باشد ، اما آنجا كه اثر بد می‏بخشد - يا برای خود او و يا برای مسلمين - مسلم اجازه نمی‏دهد . مثلا می‏گويند اسلحه‏ به كافر نفروشيد ( 2 ) . ولی ذكر می‏كنند كه اين در

پاورقی : . 1 سوره بقره ، آيه . 190 . 2 البته اختصاص به اسلحه ندارد ، هر چيزی كه بنيه او را تقويت‏ می‏كند .