درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 161

عالم را به بخت دانستند چنانكه ذيمقراطيس و پيروان او بر اين بودند كه‏ مبادی كل عالم اجرای كوچكی هستند كه بواسطه سختی و مصمت بودن قابل تقسيم‏ نيستند و بيشمارند و در خلاء نامتناهی پراكنده‏اند و طبيعت و جوهر آنها يكسانست و شكلهاشان مختلف و دائما در خلاء متحركند پس بعضی از آنها بر حسب اتفاق به بعضی ديگر برمی‏خورند و بصورتی با هم مجتمع می‏شوند و عالمی‏ از آنها ساخته می‏شود و نظير اين عالم در وجود بسيار است و عوالم‏ نامتناهی‏اند و در خلاء نامتناهی مرتب‏اند . اين جماعت با اين عقيده وجود امور جزئی را از قبيل حيوانات و نباتات به بخت و اتفاق نسبت نمی‏دهند.

قول ذيمقراطيس

جماعت ديگر وجود عالم را بطور مطلق منتسب به اتفاق نكرده‏اند و كائنات را ساخته از مبادی عنصری دانسته‏اند و ليكن ساختمان آنها را از اتفاق شمرده‏اند و گفته‏اند چنين پيش آمده و گرد آمدن آنها چنان افتاده كه‏ قابل بقا و تناسل گرديده است ، و بعضی هم اينحال را نداشته و نسلی باقی‏ نگذاشته‏اند . و در آغاز آفرينش بسا جانوران وجود داشته‏اند كه اعضاء آنها مختلط و از انواع مختلف بود مثلا نيمی گوزن و نيمی بز بوده‏اند و اعضا جانوران به قسمی كه هست از جهت خلقت و كميت و كيفيت برای اغراضی‏ نيست بلكه بر حسب اتفاق چنين شده است . مثلا تيزی ثنايا برای بريدن و پهنی طواحن برای خرد كردن نيست بلكه چنين روی داده كه ماده برای اين‏ صورت فراهم شده است و اين صورت برای بقا سودمند شده است و موافق‏ مصلحت درآمده است و به اين واسطه شخص برای بقا استفاده كرده ، و اتفاق‏ افتاده است كه آلات تناسل داشته و از او نسلی به وجود آمده اما محفوظ ماندن نوع غرض نبوده بلكه بر حسب اتفاق