آشنايي با علوم اسلامي 2 - صفحه : 110

ما بحث خود را درباره همان شاخه‏ای ادامه می‏دهيم كه اصطلاحا به نام‏ عرفان يا تصوف خوانده می‏شود ، و بديهی است كه حوصله اين درسها اجازه‏ نمی‏دهد كه به نقد و تحقيق بپردازيم . ما در اينجا كوشش می‏كنيم كه از جنبه فرهنگی ، جريانی را كه در اين‏ شاخه‏ها رخ داده است ، آنچنانكه بوده است منعكس سازيم . چنين مناسب‏ می‏بينيم كه برای آشنائی ابتدائی ، اول به تاريخ ساده عرفان و تصوف از صدر اسلام لااقل تا قرن دهم هجری اشاره كنيم و سپس مسائل عرفان را تاحدودی‏ كه در اينجا ميسر است مطرح سازيم و در آخر كار به تحليل عملی و ريشه‏يابی‏ آنها بپردازيم . آنچه مسلم است اين است كه در صدر اسلام ، لااقل در قرن اول هجری ، گروهی به نام عارف يا صوفی در ميان مسلمين وجود نداشته است . نام صوفی‏ در قرن دوم هجری پيدا شده است . می‏گويند اولين كسی كه به اين نام خوانده‏ شده است " ابوهاشم صوفی كوفی " است كه در قرن دوم هجری می‏زيسته است‏ و هم او است كه برای اولين بار در رمله فلسطين صومعه‏ای ( خانقاه ) برای‏ عبادت گروهی از عباد و زهاد مسلمين ساخت ( 1 ) . تاريخ دقيق وفات‏ ابوهاشم معلوم نيست . ابوهاشم استاد سفيان ثوری متوفا در 161 بوده است. ابوالقاسم قشيری كه خود از مشاهير عرفا و صوفيه است می‏گويد : اين نام‏ قبل از سال 200 هجری پيدا شده است . نيكولسون

پاورقی : . 1 تاريخ تصوف در اسلام ، تأليف دكتر قاسم غنی ، صفحه . 19 در همين‏ كتاب صفحه 44 ، از كتاب " صوفيه و فقراء " ابن تيميه نقل می‏كند كه‏ اول كسی كه دير كوچكی برای صوفيه ساخت ، بعضی از پيروان عبدالواحد بن‏ زيد بودند . عبدالواحد از اصحاب حسن بصری است . اگر ابوهاشم صوفی از پيروان عبدالواحد باشد ، تناقضی ميان اين دو نقل نيست .