فلسفه تاريخ1 - صفحه : 131

" وقايع تاريخی " دانست . وقايع تاريخی يعنی وقايع مؤثر در سلسله‏ وقايع ديگر تاريخ گفتيم مثلا اينكه فلان خانواده امشب برای شام خودشان نان‏ و پنير و سبزی را انتخاب كرده باشند يا فلان آش را ، عدس پلو انتخاب‏ كرده باشند يا ماش پلو ، اين هم خودش يك واقعه ای است اما يك واقعه‏ تاريخی نيست كه در وقايع ديگر مؤثر باشد ، ولی برخی وقايع ديگر مثل همان‏ وقايعی كه خودشان به بينی كلئوپاترا مثال می‏زنند و ما به " فتق " آقای‏ بروجردی مثال زديم مسأله كوچكی است اما مسأله كوچكی است كه در وقايعی‏ بزرگ مؤثر واقع می‏شود پيرمردی كه هيچ قصد ندارد كه از بروجرد حركت كند و به قم بيايد ناگهان يك پايش را كمی بلندتر حركت می‏دهد ، فتقش پاره‏ می‏شود ، می‏آيد تهران ، بعد می‏رود قم و بعد يك مرجعيت بزرگ تأسيس‏ می‏شود و خود اين مرجعيت بزرگ منشأ وقايعی می‏شود كه در اوضاع ايران اثر داشته است حال ، آقای بروجردی قبل از آمدن به قم يك شخصيت تاريخی در ايران نبود ، ملايی بود از ملاهای شهرستانها ، ولی بعد كه آمد قم و به‏ صورت يك مرجع در آمد ، يك شخصيت تاريخی شد اصل حادثه ، حادثه كوچكی‏ بود ولی منشأ آفرينش حوادث بسيار بزرگ شد . اين است كه مورخ بايد واقعيات تاريخی را برگزيند يك مورخ می‏آيد [ وقايعی را كه تأثيری در وقايع آينده نداشته می‏نويسد ] ، مثل تاريخ نويسی‏ ناصرالدين شاه : امروز كجا رفتيم ، مليجك كمی تب كرده بود ، طبيب‏ آورديم ، نبض مليجك را ديد . . . می‏بينيد اغلب در اين سفرنامه ناصر الدين شاه همان شرح حال مليجك است‏ اينها چه اثری دارد ؟ ! مورخ بايد كوشش كند وقايعی را برگزيند كه در حلقات بعدی و در اوضاع مؤثر بوده است و الا وقايع ديگر مانند اينكه ما نشستيم با انيس الدوله چنين گفتيم ، چنين خورديم و چنين خنديديم ، اينها تاريخ نيست ، البته گذشته ای هست ولی حلقه تاريخی نيست .