فلسفه تاريخ1 - صفحه : 288

در نتيجه نويسنده توجهش به مسأله آگاهی است و اين را به گونه ای بيان‏ كرده است كه تقريبا می‏گويد از فجر تاريخ تا امروز بشر در پی ازدياد آگاهی بوده است و در آينده هم به سوی آگاهی بيشتری خواهد رفت گو اين كه‏ ما نتوانيم آن خود آگاهيهای آينده را مشخص كنيم كه چيست ولی اينقدر می‏توانيم بگوييم كه اگر ما گذشته را مفسر آينده بدانيم بايد بگوييم كه‏ اين گذشته نشان می‏دهد كه چه افقی برای ما گشوده خواهد شد [ و افق ] وسيع‏ تر خواهد شد مطلب را اينچنين آغاز می‏كند ، می‏گويد كه تاريخ انسان از روزی آغاز شد كه انسان به آگاهی خودش در برابر طبيعت رسيد ، يا بگوييد به خود آگاهی در برابر طبيعت رسيد " تاريخ " را گاهی به معنی اعم‏ می‏گويند ، يعنی سرگذشت اگر تاريخ به معنی سرگذشت باشد همه چيز تاريخ‏ دارد ، زمين هم تاريخ دارد ، حيوانات هم تاريخ دارند ، گياهان هم تاريخ‏ دارند ، به اين معناست كه ما " تاريخ طبيعی " اطلاق می‏كنيم ، می‏گوييم‏ " تاريخ طبيعی زمين " ، " تاريخ طبيعی معدنها " ، " تاريخ طبيعی‏ گياهان " و " تاريخ طبيعی حيوانات " ولی زمين كه سرگذشت دارد در مقابل شرايطی كه به او احاطه پيدا كرده است خود آگاهی ندارد اگر زمين‏ مثلا از خورشيد جدا شده است نسبت به اين رابطه اش با خورشيد آگاهی‏ ندارد ، و همچنين گياهان و حيوانات ، و انسان هم تا دوره ای كه ما آن‏ دوره را دوره ماقبل تاريخ می‏ناميم تقريبا در اين جهت همين جورهاست يعنی‏ همين جور با حوادث پنجه نرم می‏كرده است بدون آن كه خودش توجهی داشته‏ باشد ، و يك حيات تقريبا گياهی و حيوانی داشته است آغاز تاريخ به معنی‏ واقعی برای بشر از وقتی است كه بشر به آگاهی خودش در برابر طبيعت رسيد ، يعنی خودش را چيزی حس كرد و طبيعت را چيزی ، و احساس كرد كه اين‏ طبيعت را بايد تحت تسلط خودش در بياورد حيوان با طبيعت

پاورقی : > پيش رفته و پيش می‏رود ، ولی در دو جهت ديگر ، يكی آزادی از اسارت‏ انسانهای ديگر و آزادی از اسارت هوای نفس خود ، و همچنين در جهت‏ متلبس بودن به فضيلتهای عالی انسان از قبيل روح تعاون ، عاطفه و احسان ، ايثار و قوت اراده و تقوا و طرد عقده ها پيش نرفته است .