درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 131

اگر دقت كنيم می‏بينيم كه آن غايات غير متناهيه ، غايات بالعرضند نه‏ غايات بالذات . مثلا هر انسانی مقدمه است برای انسان ديگر و او هم‏ مقدمه است برای فرزند ديگر يا انسان ديگر و . . . الخ و بالاخره ما به‏ انسان نهائی نمی‏رسيم كه خلقت آدم برای اين انسان نهائی بوده است . پس‏ طبيعت در اينجا چه غايتی دارد ؟ جواب اين است كه غايت خلقت انسان ، فرزند داشت او نيست . هدف طبيعت در هر نوعی ايجاد و ابقاء آن نوع به‏ توسط خود اوست ولی نوع در طبيعت نمی‏تواند كه در يك فرد بصورت ابدی‏ وجود داشته باشد ، پس افراد مقدمه نوع هستند نه اينكه فردی مقدمه فردی‏ ديگر باشد ، و نوع هم هميشه حاصل است . حل اشكال غايت در مورد شرور : شيخ می‏گويد شرور از نوع غايت بالعرض‏ دائمی ( در مقابل اتفاقی ) يعنی از جمله امور قسم سوم از سه قسم سابق‏ الذكر است مانند رنگ خاص داشتن آهن در مورد شمشير . در باب شرور اين‏ سؤال مطرح می‏شود كه ماهيت شرور چيست ؟ آيا شرور به امور وجودی باز می‏گردد يا به امور عدمی ؟ آيا موجودات از آن جهت كه موجودند به شر و خير تقسيم می‏شوند يا از آن جهت كه عدم و نيستی دارند و يا منشأ عدم و نيستی می‏شوند منتهی به شر می‏گردند ؟ مثلا زلزله از آن جهت كه منشأ سلب‏ حيات از عده‏ای می‏شود شر است . و يا خود مردن‏ها را از جهت اينكه سلب‏ حيات و صحت هستند شر می‏گوئيم . اما مطلب بصرف همين موضوع حل نمی‏شود . زيرا اين سؤال مطرح می‏گردد كه‏ چرا جای اين اعداد را وجود نمی‏گيرد . چرا به جای موت ، حيات نيست ؟ چرا . . . ؟ جواب اين است كه اينها از لوازم وجود اشيائی است كه‏ وجودشان خير است . يعنی وجود آنها مقارن است با اين نيستی‏ها ، كه در اينجا تفكيك اينها از يكديگر محال است . پس امر دائر است بين اينكه‏ آن خيرها نباشد تا اين شرها هم نباشد يا اينكه هر دو باشند . مثلا نظام‏ مادی تكامل موجودات مادی را اقتضا می‏كند . مركبات بايد باشد . اينها عناصر می‏خواهند يعنی