آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 218

آن چيزی است كه معلول در كيان و هستی خود به او نيازمند است ". از جمله مسائلی كه در باب علت و معلول هست اين است كه هر پديده‏ای‏ معلول است و هر معلولی نيازمند به علت است پس هر پديده‏ای نيازمند به‏ علت است . يعنی اگر چيزی در ذات خود عين هستی نيست و هستی ، او را عارض شده و پديد آمده است ناچار در اثر دخالت عاملی بوده است كه آن‏ را علت می‏ناميم . پس هيچ پديده‏ای بدون علت نيست . فرضيه مقابل اين‏ نظريه اين است كه فرض شود پديده‏ای بدون علت پديد آيد . اين فرضيه به‏ نام " صدفه " يا " اتفاق " ناميده می‏شود . فلسفه ، اصل عليت را می‏پذيرد و به شدت نظريه " صدفه " و " اتفاق ) را رد می‏كند . اين كه هر پديده‏ای معلول و نيازمند به علت است مورد اتفاق فلاسفه و متكلمين است ولی متكلمين چنين پديده‏ای را به " حادث " تعبير می‏كنند و فلاسفه به " ممكن " . يعنی متكلمين می‏گويند هر " حادث " معلول و نيازمند به علت است و فلاسفه می‏گويند هر " ممكن " معلول و نيازمند به‏ علت است . و اين دو تعبير مختلف نتيجه‏های مختلف می‏دهند كه در بحث‏ حادث و قديم به آن اشاره كرديم . مسأله ديگر در باب علت و معلول اين است كه هر علتی فقط معلول خاص‏ ايجاد می‏كند نه هر معلولی را ، و هر معلولی تنها از علت خاص صادر می‏شود نه از هر علتی . به عبارت ديگر ميان موجودات جهان وابستگيهای خاصی هست‏ پس هر چيزی منشأ هر