فلسفه تاريخ2 - صفحه : 27

است . دليلش را هم عرض می‏كنم . تنها چيزی كه برای ماركس و انگلس‏ می‏ماند همان ماترياليسم تاريخی است ، توجيه تاريخ بر اساس ماديت ، يعنی بر اساس اقتصاد . سوسياليسم اينها هم كه به حساب خودشان سوسياليسم‏ علمی می‏شود ، چون مبتنی بر ماترياليسم تاريخی و بر اساس اين است كه‏ تحولات عينی اجتماعی جبرا منتهی به سوسياليسم می‏شود و هر دوره‏ای نتيجه‏ جبری دوره قبلی خودش است تا رسيده است به دوره كنونی كه دوره‏ سرمايه‏داری است و اين هم جبرا منتهی به سوسياليسم خواهد شد . از اين‏ جهت اين سوسياليسم را می‏گويند " علمی " ، يعنی بر اساس يك سلسله‏ قوانين عينی و علمی است . به نظر می‏رسد كه اين‏گونه تقسيم بهتر از تقسيمی است كه اين شخص كرده‏ است . از اين جهت بهتر است كه همان‏طور كه عرض كرديم ما الان سه چيز را از همديگر كاملا مجزا كرديم : فلسفه تاريخ يك حساب جدايی دارد ، منطق به‏ طرز تفكر مربوط است حساب جدايی دارد ، اقتصاد هم كه خودش حساب جدايی‏ دارد . اما مولف ، اول آمده روی فلسفه ماركس . در فلسفه ماركسی ناچار شده كه مساله منطق را كه همان - به قول اينها - منطق جدلی يا منطق‏ ديالكتيكی باشد طرح كند . آن وقت جبرا بايد مساله ماترياليسم تاريخی هم‏ در ضمن بحث منطق بيايد ، در صورتی كه بحث فلسفه تاريخ و منطق از همديگر جدا هستند . اگر بنا باشد ما اجزا را از يكديگر جدا و تجزيه كنيم دليلی‏ ندارد كه ماترياليسم تاريخی را با منطق جز يك قسمت بشماريم . اين را فعلا شما در نظر داشته باشيد تا بعد كه ما به تفصيل دنبال قسمت بندی اين‏ شخص می‏رويم ببينيم [ چگونه است . ] بعلاوه ، اين مساله انقلاب اجتماعی‏ كه اينجا ذكر می‏كند و آن را جز عليحده قرار داده ، پركسيس كه در آينده‏ خواهد آمد ، اين انقلاب اجتماعی اتفاقا جز اساسی نيست كه جدا ذكر كنيم ، به جهت اينكه لازمه همان منطق و لازمه ماترياليسم تاريخی ، همين انقلاب‏ اجتماعی هست ، يعنی اين خودش جز مستقل و جداگانه‏ای نيست . اين است كه‏ ما از اين جهت به اين كتاب از نظر تقسيم‏بندی‏اش فعلا ايراد داريم . حالا بعد به تفصيل كه وارد شديم ، ببينيم آيا جهات بهتری بوده است كه او اين‏ طور تقسيم كرده يا نبوده است ؟ مطلب ديگری كه ما از حالا بايد خيلی رويش دقت كنيم همين مساله‏ ريشه‏يابی ماركسيسم است كه قبلا خود مولف مطلبی در اين مورد در پاورقی‏ گفت ، ما هم