خدمات متقابل اسلام و ايران - صفحه : 514

در قرن هفتم ، و قطب الدين شيرازی شارح مفتاح سكاكی متوفا در 710 ، و تفتازانی نسأی يا سرخسی متوفا در 791 و ميرسيد شريف جرجانی متوفا در 816 . در ميان لغويين نيز عده زيادی ايرانيند از قبيل جوهری نيشابوری صاحب‏ صحاح‏اللغة ، متوفا در حدود نيمه دوم قرن چهارم ، و راغب اصفهانی متوفا در 565 ، و مجدالدين فيروزآبادی صاحب قاموس اللغة متوفا در 816 و ميدانی نيشابوری صاحب السامی فی الاسامی و مجمع الامثال متوفا در 518 ، و غير اينها . همچنانكه گروهی از مورخين اسلامی نيز ايرانيند از قبيل ابوحنيفه دينوری‏ سابق الذكر و ابن قتيبه دينوری سابق الذكر و طبری سابق الذكر و بلاذری‏ متوفا در 279 ، ابوالفرج اصفهانی اموی الاصل متوفا در 356 و حمزه اصفهانی‏ متوفا در . 350 مورخين اسلامی خيلی زيادند ، شايد در كمتر رشته‏ای مانند رشته تاريخ‏ تأليف شده باشد . جرجی زيدان ميگويد : مسلمانان بيش از هر ملت ديگر ( باستثنای ملل عصر جديد ) در تاريخ‏ پيشرفت كرده و كتاب نوشتند ، به قسمی كه در كشف‏الظنون نام 1300 كتاب‏ تاريخی ذكر شده است . و اين عدد جز كتابهائی است كه در شرح آن تواريخ‏ نوشته شده و يا كتابهائی كه در تلخيص آن تواريخ تأليف شده و يا كتبی كه‏ در تاريخ تدوين شده بود و از دست رفته كه نام هيچيك از آنها در كشف‏الظنون نيست . . . مسعودی در مقدمه كتاب مروج الذهب خود نام ده‏ها كتب تاريخی را برده كه در زمان او موجود بوده . . . در تدوين تاريخ اسلامی ملل گوناگون شركت كرده‏اند از اندلسی گرفته ( مانند ابن عبدالبر و ابن بشكوال و ابن آبار ) تا مصری ( مانند مقريزی و جمالی الدين قفطی ) و دمشقی ( مانند ابن عساكر ، و صفدی ) و عراقی ( مانند خطيب بغدادی و عبدالرحمان بن الجوزی و سبط وی : شمس‏الدين‏ ابوالمظفربن الجوزی و ابن خلكان اربلی ايرانی الاصل ) و تونسی ( مانند ابن‏ خلدون ) .