شرح منظومه1 - صفحه : 166

نيست ولی بالعرض و المجاز در خارج موجود است . برای توضيح بيشتر ناگزير از ذكر دو مقدمه زير هستيم :

مقدمه اول :

بطور كلی مفهوم ذهنی ، عين حكايت است و متقوم است به اينكه از چيزی‏ و واقعيتی حكايت كند ، خواه آن چيز ، واقعيت ذهنی باشد و خواه ، واقعيت خارجی باشد ، و خواه آنكه اين حكايت ، بالذات باشد يعنی عين‏ معنی تصور شده از اين مفهوم ذهنی در خارج محقق باشد و يا آنكه اين حكايت‏ بالعرض باشد . اساسا معنی ندارد كه ذهن مفهومی را بسازد كه آن مفهوم‏ هيچگونه مصداقی نداشته باشد ، نه بالذات و نه بالعرض ، نه در درون نفس‏ انسان و نه در خارج از نفس انسان . بنابراين آنچه در ابتدای اين فصل‏ گفته شد كه عدم مصداقی ندارد بايد اينطور توجيه شود كه عدم ، مصداق‏ بالذات ندارد و اما چگونه ممكن است كه ذهن بدون ملاك و بدون مناط يك‏ مفهومی را از پيش خود بسازد ( 1 ) .

مقدمه دوم :

در مبحث حقيقت تصور و تصديق و مبحث اجزاء قضيه آنجا كه فرق بين قضيه‏ موجبه و سالبه بيان می‏شود تحقيق شده است كه حقيقت قضيه سالبه در مورد قضايای بسيطه حكم به ارتفاع موضوع است و در مورد قضايای مركبه حكم‏

پاورقی : 1 - در جلد دوم " اصول فلسفه و روش رئاليسم " مشروحا بيان شده است‏ كه تخيل بی اساس به معنی اينكه يك صورت بسيط ذهنی اصلا مصداق نداشته‏ باشد محال است . تخيلات بی اساس برای ذهن انسان همانا تركيباتی است كه‏ در اثر قوه متصرفه پيدا می‏شود و چون " عدم " مفهومی است بسيط ، پس‏ بطور قطع و يقين بدون مصداق نيست .