فطرت - صفحه : 46

آگاهانه است و در حيوان آگاهانه نيست ، بحثی نيست كه يكچنين تفاوتی هم‏ در كار هست . پس اين نبايد برای ما منشأ ايراد و سؤال و اشكال شود . حال به ادامه بحث خودمان می‏پردازيم . انسان ناشناخته‏ترين موجود در ميان موجودات جهان هيچ موجودی به اندازه انسان نيازمند به تفسير نيست . گفتيم موضوعاتی كه در فلسفه روی آنها بحث می‏شود يعنی همه‏ فلسفه‏های جهان در اطراف آنها بحث می‏كنند خدا ، جهان و انسان است . حال‏ بعضی فلسفه‏ها بيشتر راجع به خدا بحث كرده‏اند ، بعضی بيشتر راجع به جهان‏ بحث كرده‏اند و بعضی بيشتر راجع به انسان . انسان در ميان اجزاء جهان چه امتيازی دارد كه می‏گوييم " جهان " و " انسان " . مگر انسان جزء جهان نيست ؟ بله ، انسان جزء جهان است ولی‏ اين جزء با همه جزئهای ديگر تفاوتهايی دارد يا بگوييم پيچيدگيهايی دارد كه از همه اجزاء ديگر جهان بيشتر نيازمند به تفسير و توجيه است . يك‏ فلز هم يك شی‏ء است . آهن و پولاد و طلا و نقره و گياه هم از اجزاء جهان‏ هستند ولی اينها اينقدر نيازمند به تفسير و توجيه نيستند كه لازم باشد يك‏ سلسله فرضيات ، نظريات و طرحها برای شناخت آنها به كار برده شود . لهذا الان هم مدعی هستند كه انسان ناشناخته‏ترين موجودات جهان است . كتابی است از الكسيس كارل به نام انسان موجود ناشناخته ( الانسان ذلك‏ المجهول ) . اسم خوبی است . تعجب است كه با اينكه انسان خودش عامل‏ شناخت اشياء ديگر است و اشياء بسيار بسيار دور از خود را