آشنايي با علوم اسلامي 2 - صفحه : 228

ديگر ، او خوبی را در اراده می‏داند نه در مراد ، و خوبی اراده را به‏ انگيزه آن مربوط می‏كند كه اگر از احساس تكليف انگيخته شده باشد خوب‏ است ، و اگر نه ، نه . از اينرو فرمانهای اخلاقی كانت ، تا حد زيادی كوركورانه است . گوئی‏ وجدانی كه كانت می‏شناسيد يك فرمانده مستبد است كه بدون دليل فرمان‏ می‏دهد ، و بدون دليل بايد فرمان او را اطاعت كرد . لهذا نظر كسانی كه معتقدند هر فرمانی به دليل تشخيص نوعی خوبی است ، چيزی كه هست خوبيها گاهی نسبی و گاهی مطلقند ( چنانكه در درسهای اول و دوم گفتيم ) برنظريه كانت ترجيح دارد . ج . مطابق نظريه كانت ، اگر در كاری خير عموم باشد و انسان به حكم‏ عاطفه انساندوستی و به حكم ميل به خدمت ، آن كار را انجام دهد نه به حكم‏ يك تكليف و يك مسؤوليت ، آن كار ، اخلاقی نيست . همان وجدان اخلاقی كه‏ كانت آن را ستايش می‏كند از قبول اين مطلب ابا دارد . د . به طور كلی هر كاری كه زير فشار الزام و تكليف باشد ، هر چند آن‏ الزام از درون خود انسان باشد ، از آزادی انسان نسبت به آن كار ، و قهرا از جنبه اخلاقی بودنش می‏كاهد . اگر كاری نه به حكم احساس تكليف ، بلكه‏ به علت نيكی ذاتی آن كار و از روی كمال اختيار و انتخاب صورت گيرد ، ماهيت اخلاقی بيشتری دارد ( 1 ) .

پاورقی : . 1 [ پيداست كه بحث ادامه داشته است ولی استاد شهيد فرصت تكميل آن‏

را نيافته‏اند ] .