درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 155

الوجود لاماهيةله " از نظر معارف اسلامی با چه اصلی مربوط می‏شود . البته‏ تعبيرات ديگری هم داريم كه از اين نيز صريحتر و رساتر است ولی اكنون‏ يادم نيست و همه برافاده همين معنا دلالت دارند . شيخ می‏گويد بنابر توضيحی كه ما در ابتدای كلام گفتيم لزومی ندارد كه‏ اينجا توضيح بيشتری دهيم و بيان كنيم كه اشياء ذاتشان غير از ماهيتشان‏ می‏باشد . می‏گويد كه شما دوگونه تصور می‏توانيد از واجب‏الوجود داشته باشيد : يكی اينكه بگوئيد " ذات هو واجب الوجود " و ديگر اينكه بگوئيد " ذات عرض له وجوب‏الو جود " . در اين تصور دوم دو شی‏ء تصور شده است : ذاتی كه وجوب وجود برای او پيدا شده . مثل ذاتی كه ممكن‏الوجود است . ذاتی كه ممكن‏الوجود است خودش يك چيز است و امكان وجود چيز ديگری است‏ كه ما به آن ذات نسبت می‏دهيم . اين يك جور تصور است . اما در تصور اول گفته می‏شود ذات هو واجب‏الوجود ، ذات هو وجوب‏الوجود ، هو عين‏ وجوب‏الوجود ، نه اينكه ذات عرض له وجوب‏الوجود .

تنظير شيخ در بيان ماهيته انيته

شيخ در اينجا تنظيری ذكر می‏كند و می‏گويد : تصور شما از واحد دو گونه‏ است : گاهی تصور شما از واحد يعنی چيزی كه دارای وحدت است ، مانند انسان واحد ، درخت واحد ، گردوی واحد ، پس گاهی وقتها منظورتان از واحد يعنی ذاتی كه واحد باشد . ولی گاهی وقتها منظورتان از واحد ، خود وحدت و واحد است ، منظورتان عدد واحد است . آنجا كه تصور شما از واحد ، عدد واحد است در مقابل عدد دو ، آنجا هم شما واحد داريد ، اما معنای آن واحد اين نيست كه چيزی دارای وحدت است ، بلكه چيزی است كه خودش عين وحدت‏ است . پس تصور ما از واحد دوگونه است : گاهی منظور ما ذاتی است كه متصف‏ به وحدت است ، كه آن ذات مثلا انسان يا درخت يا چيز ديگری است . و گاهی