شرح منظومه1 - صفحه : 40

وجود در شكل فلسفی آن است تكيه اصليش روی اين برهان است . اين برهان بستگی زيادی دارد به اينكه صورت مسئله خوب و روشن تصور شود . مقدمه‏ای ذكر می‏كنيم : هر موضوعی كه بر آن محمولی حمل می‏شود يا اينست‏ كه آن موضوع در ذات خود استحقاق حمل آن محمول را دارد و در اين جهت‏ نيازمند به ضميمه شدن چيز ديگر نيست و يا چنين نيست بلكه آن موضوع‏ آنگاه صلاحيت حمل آن محمول را دارد كه يك چيز ديگر همراه او فرض شود . مثلا جسم سفيد است ، در اينجا جسم موضوع است و سفيد محمول . جسم در ذات‏ خود ايجاب نمی‏كند كه سفيد باشد يعنی جسم از آن جهت كه جسم است سفيد نيست ، جسم از آن جهت استحقاق اتصاف به سفيدی را پيدا كرده است كه " سفيدی " عارض بر آن و ضميمه آن گشته است ، اما سفيدی به خود سفيد است‏ ، سفيدی از آن جهت سفيد نيست كه چيز ديگری منضم به آن گشته و با آن‏ اعتبار شده است . هر گاه موضوعی در صلاحيت برای حمل محمولی بر آن‏ نيازمند به وساطت امر ديگری باشد آن امر ديگر را اصطلاحا واسطه در عروض‏ و يا حيثيت تقييديه می‏نامند . نكته مهم كه بايد در نظر بگيريم و اشتباه نكنيم - زيرا زياد اشتباه‏ می‏شود - اينست كه در مثال بالا به اين جهت كاری نيست كه عروض سفيدی بر جسم نيازمند به يك علت فاعلی هست يا نيست . بدون شك نيازمند به علت‏ فاعلی است ولی نيازمندی و عدم نيازمندی به علت فاعلی تأثيری در مطلب‏ ما ندارد . اگر فرض كنيم سفيدی خود به خود عارض جسم می‏شود باز نيازمندی‏ و عدم نيازمندی به حيثيت تقييديه سر جای خود باقی است . اكنون می‏گوييم اگر كاملا در مسئله اصالت وجود يا ماهيت دقت كنيم‏