نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 226

ميگويند : آن فعلی اخلاقی است كه مقدمه باشد برای رسيدن به تكامل هر جامعه‏ای كه به طبقه كهنه و طبقه نو ، طبقه تز و طبقه آنتی تز تقسيم می‏شود . عمليات آنتی تزی به هر شكلی كه باشد عمل اخلاقی است ، چون اين عمليات‏ است كه منتهی به انقلاب ميشود و هر كاری كه منتهی به انقلاب بشود كار اخلاقی است و اخلاق از نظر آنها نميتواند غايت باشد ، اخلاق وسيله است . ولی در مكتب اگزيستانسياليسم اخلاق را بعنوان مقدمه چيز ديگر بشمار نمی‏ آورند بلكه بعنوان يك غايت برای انسان در نظر ميگيرند . اينها مدعی‏ هستند اخلاق آفريدنی و خلق كردنی است نه رسيدنی ، ارزشهای اخلاقی ارزشهائی‏ است كه انسان می‏آفريند ، و اينجاست كه دو مطلب را با هم خلط ميكند يك‏ وقت ميگويند : آن جامعه نهائی انسانی همان جامعه بی طبقه است و يك‏ وقت می‏گويند : جامعه‏ايست كه بنياد آن جامعه براساس ارزشهای اخلاقی باشد . يك ماركسيست از آن جهت كه ماركسيست است هيچ وقت اينجور حرفی‏ نميزند و [ لذا ] در اين حرف يك رگ اگزيستانسياليستی وجود دارد . اگزيستانسياليستها هم اصل را در عالم پوچی ميدانند ولی ميگويند انسان‏ رسيده است به حدی كه ميتواند به زندگی خودش معنی و ارزش بدهد ، جنبه‏ بايستنی بدهد . هيچ چيزی در عالم نيست كه بايستنی باشد تنها انسان است‏ كه ميتواند خودش را بايستنی و با ارزش بكند ، و انسان يگانه موجودی‏ است كه در عالم به آزادی رسيده است ، و به خلاقيت رسيده است و ميتواند خودش را بيافريند ، و نيز ارزشهای اخلاقی را بيافريند و زندگی بر بنياد ارزشهای اخلاقی آفريده انسان ، همان زندگی انسانی است . اين ، دو بيان‏ مختلف است كه اينها برای فرار از پوچی دارند . مجادل وقتی می‏خواهد ارزشهای اخلاقی را براساس اگزيستانسياليسم بيان بكند اينجور ميگويد : " انسان با جهان دو گونه تماس دارد ، يكی تماس برای شناختن دوم‏ تماس برای ارزش دادن . . . هدف و نتيجه تماس اخلاقی انسان با جهان ، آفريده شدن سيستمی از ارزشها است : " ( 1 ) [ يعنی ] : نه اينكه ارزشی وجود دارد و ما كشف ميكنيم در اخلاق ما ميگوييم كه يك ارزشهائی واقعا وجود دارد و انسان كشف ميكند و بعد ، فعل‏ اخلاقی اينستكه انسان خودش را با اين ارزشها تطبيق بدهد . ما ميگفتيم كه‏ انسان فعل اخلاقی را خلق ميكند ، خودش را بر معيار ارزشهای اخلاقی‏ می‏آفريند ولی برای خود اين ارزشها ، خير و فضيلت يك واقعيتی قائل بوديم‏ ، يعنی كأنه يك مدل مشخصی انسان قبلا كشف ميكرد و بعد خودش را براساس‏ آن مدل می‏ساخت و اگر ميگفتند انسان كامل كيست ، ميگفتيم انسان آن كسی‏ است كه چنين و چنان باشد ، و انسان خودش را بايد براين اساس و اين شكل‏ بسازد . ولی اينها يك كمالی با قطع نظر از اعتبار انسان قائل نيستند و حتی كمال بودن كمال را هم مخلوق انسان ميدانند ، و ميگويند حتی ارزش‏ بودن ارزش را هم انسان ميدانند ، و ميگويند حتی ارزش بودن ارزش را هم‏ انسان می‏آفريند ، و انسان به فلان موضوع ارزش ميدهد نه اينكه ارزشش با قطع نظر از انسان وجود دارد ، عمده حرف اينها ، اينست . سپس مجادل می‏گويد :

پاورقی : 1 - جدال با مدعی - چاپ اول - ص . 25