درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 293

بيت شروع می‏شود :

ألا كل شی‏ء ماخلا الله باطل
و كل نعيم لا محالة زائل

او بعدها اسلام آورد و اسلام اختيار كرد . می‏گويند حضرت رسول صلی الله‏ عليه وآله راجع به مصراع اولش فرمود : أصلح شعر قالت العرب . هيچ عربی‏ به اين راستی نگفته كه "

ألا كل شی‏ء ما خلا الله باطل

" چون هر چيزی غير از خداوند واقعا به حسب ذات خودش باطل است . در نظام علت و معلول كه قرار بگيرد هستی خودش را از علتش دارد ، پس‏ حقيت خودش را هم از علتش دارد ، نه از ذات خودش . چون هستی را از ذات خود ندارد پس در ذات خود باطل است . يعنی بماهو هو باطل است ، به واسطه علت حق است . خود آن علت هم اگر مثل او ممكن باشد همين جور است ، تا برسد به علتی كه هستيش از خودش باشد . بنابراين :

ألا كل شی‏ء ما خلا الله باطل .

دو معنای حق الف : به معنای واقعيت داشتن

كلمه حق به دو معنا گفته می‏شود : يكی به همان معنا كه شی‏ء حقيقت دارد و ثابت است . در حديثی نقل كرده‏اند كه كميل از حضرت امير عليه‏السلام‏ سؤال كرد : ماالحقيقه ؟ آن چيزی كه خود به ذات خودش حقيقت است چيست‏ ؟ يعنی آنچه من می‏بينم نمی‏تواند عين حقيقت باشد . حقيقت هست ، ولی عين‏ حقيقت نيست ، چيزی است كه حقيقت بودن خودش را از يك حقيقت ديگر دارد . پس آن حقيقت اصلی چيست ؟ می‏گويند فلان كس در جستجوی حقيقت است ، يعنی می‏خواهد به منبع حقيقت‏ برسد . يعنی می‏خواهد بگويد كه از اين اشياء هر چه را كه می‏بيند مجاز می‏بيند . مجاز ديدن غير از سراب ديدن است و واقعيت نداشتن است . می‏گويد اينها همه واقعيتهائی هستند كه واقعيتشان از خودشان نيست . پس‏ آن كه واقعيتش