نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 161

جاودانگی حقيقت و جاودانگی اصول اخلاقی است .

جاودانگی حقيقت :

اما جاودانگی حقيقت ، حقيقت در اينجا به معنای مصطلح امروز است كه‏ در بعضی مصطلحات خود ما هم احيانا گفته ميشود ، يعنی انديشه و علمی كه‏ مطابق با واقع است ، يعنی حقيقت در مقابل خطا ، اينها ميگويند ، حقيقت‏ هم مانند واقعيت متغير است ، و هيچ حقيقت ثابت ما نداريم ، ما به‏ چنين حرفی اعتقاد نداريم ، و حساب حقيقت را از نظر ثبات با واقعيت ( البته مادی ) جدا ميدانيم . يك اختلاف ، در اينجا . بر سر تعريف حقيقت است ، يعنی اينها كه اين‏ حرف را ميزنند ، تعريفی كه از حقيقت ميكنند با تعريف ما دوتا است . ما در اصول فلسفه ( 1 ) راجع به اينكه ملاك حقيقی بودن يك علم و خطا نبودن آن چيست بطور مفصل بحث كرده‏ايم . ملاكها و معيارهای متعددی‏ گفته‏اند ، مثل نظريه معروف پراگماتيزم ويليام جيمز و جان ديوئی و امثال‏ اينها كه آن چيزی را حقيقت می‏داند كه مفيد فائده باشد ، نه اينكه حقيقت‏ چون حقيقت است مفيد فائده است ، بلكه اساسا حقيقت ، جز مفيد بودن‏ معنائی ندارد ، هرچه كه مفيد است حقيقت است ، و هرچه مفيد نيست‏ حقيقت نيست . اما اينها ، منظورشان چيز ديگری است ، اينها روی آن حسابی كه در گذشته‏ ذكر كرديم ميگويند : انديشه ملاك انديشه نيست ، انديشه ملاك ميخواهد و انديشه خودش نمی تواند ملاك انديشه باشد ، يعنی برخلاف آنچه كه در منطق‏ قديم ميگفتند و بعد از تقسيم علم به بديهی و نظری ، علوم را با علوم‏ بديهی توجيه ميكردند ، اينها معتقد هستند كه عمل و در عمل نتيجه دادن و تطبيق شدن و توجيه كردن ( حوادث ) ملاك حقيقت است . آن حرفها را گذاشته‏اند كنار ، و مطلب را به اين صورت طرح ميكنند ، ميگويند : هر علم در ابتدا ، فرضيه است ، ابتدا برای يك دانشمند راجع به يك‏ مسئله يك فرضيه پيدا ميشود ( از راه الهام يا راه ديگر ) اين فرضيه را تا در مرحله فرضيه است نميشود گفت حقيقت است ، بعد بايد اين فرضيه را در مقام عمل و آزمايش در بياوريم ، ( و لذا فرضيه‏هائی كه غير قابل‏ آزمايش است از اين باب بكلی خارج می‏شود ) و وقتی اينرا در مرحله‏ آزمايش در آورديم ، يا جواب مثبت خواهد بود ، يعنی ميتواند واقعيت را توجيه كند . . . اگر در مقام آزمايش درست از آب درآمد می‏گوييم اين‏ حقيقت است ، يعنی فرضيه‏ای است كه در عمل نتيجه درست داده است ، مثلا در مورد علت يك بيماری يك فرضی ميكنند و بعد طبق آن فرض عمل ميكنند ، اگر نتيجه مثبت داد ، ميگويند ، آن مطلب حقيقت است ، به دليل اينكه‏

پاورقی : > 3 - در بحث غايات گفته خواهد شد كه هر حركتی مخصوصا حركت جوهری در نهايت امر بايد به ثبات منتهی بشود كه آن ثبات هم پايانش تجرد است و چيز ديگری نيست . 1 - مقدمه مقاله چهارم .