توحيد - صفحه : 246

خلقت و پيدايش اشياء گفته شده است درست باشد ( چه ، كسی قائل به‏ ثبات انواع باشد چه تبدل انواع ، ولی حالا ثبات انواع طرفدار ندارد ) ، اگر كسی قائل شد كه همين قوانين محسوس مشهود طبيعت بدون آنكه دخالت‏ يك شعوری ، يك اراده‏ای ، يك علمی ، يك حكمتی لزوم داشته باشد ، كافی‏ است برای اينكه اين نظام حكيمانه را به وجود بياورد ، يكی از دلايل‏ خداشناسی ، بلكه از نظر عموميت عمده‏ترين دليل خداشناسی مخدوش و تضعيف‏ می‏شود . آن وقت به ما اين طور می‏توانند بگويند كه شما هميشه از راه‏ مخلوقات و نظمی كه در ساختمان آنها هست ، بر وجود خدا استدلال می‏كنيد و می‏گوييد اين نظم و اين نظام به اصطلاح غايی خود به خود به وجود نمی‏آيد ، پس حسابی و حسابگری هم در كار است ، اگر كسی گفت ما براساس دلايل علمی‏ ثابت می‏كنيم كه همين قوانين غير شاعر و طبيعی كافی است برای به وجود آوردن اين نظم ، پس دليل شما از ميان می‏رود . اگر اين‏طور باشد ، اين [ نظر ] با نظر الهيون تماس پيدا می‏كند . حالا ما بايد ببينيم كه آيا نظريات داروين ، دليل الهيون را درباب نظام عالم تضعيف می‏كند يا تضعيف نمی‏كند و برخوردش با دليل الهيون در كجاست ؟ همين‏طوری كه نوشته‏اند ( 1 ) اساس فكر داروين در تبدل انواع " انتخاب‏ طبيعی " است ، برخلاف لامارك كه اساس فكرش در تبدل انواع مسأله " تأثير محيط " و بعد پيدايش عادات متناسب با محيط بود ، می‏گفت‏ محيطهای مختلف احتياجات مختلفی برای موجود زنده به وجود می‏آورد و اين‏ احتياجات ، عادات و فعاليتهای جديدی را در موجود زنده ايجاد می‏كند ، عادات و فعاليتهای جديد كم كم منشأ آن می‏شود كه تغييرات و اعضای نوی در بدن موجود زنده به وجود بيايد . ما راجع به آن بحث كرديم . بحث ما راجع‏ به اين نبود كه آيا محيط اثر دارد يا اثر ندارد ، به نظر ما قطعا اثر دارد و كسی از اين جهت نمی‏تواند ايراد بگيرد . آيا استعمال و عدم‏ استعمال عضو در رشد يا تضعيف عضو می‏تواند مؤثر باشد يا نه ؟ قطعا می‏تواند مؤثر باشد ، ولی آنجا عرض كرديم صحبت در اين است كه آيا همينها كافی است برای به وجود آمدن اين نظامات و تشكيلات يا كافی نيست‏ ؟ گفتيم كافی نيست . خود لامارك هم از كسانی است كه در

پاورقی : . 1 من ، هم كتاب بنياد انواع داروين را با ترجمه‏ای كه شده دارم و هم‏ كتاب آقای دكتر محمود بهزاد ( چاپ پنجم با اصلاحات و اضافات ) را كه‏ در اين كار تخصص دارد و چندين كتاب در اين زمينه نوشته است . عبارتهای‏ اين كتاب واضح‏تر و روشن‏تر است و قسمتهای زيادی از متن كتاب بنياد انواع را هم نقل كرده است . البته كتابهای ديگری هم در اين زمينه داشتم‏ ولی اين كتاب را انتخاب كردم .