حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 50

موضوع است خود ماده است .

در حركت جوهريه نيازی به موضوع نيست

بعد مرحوم آخوند يك مطلبی دارد كه اين مطلب را اگر چه در ادامه همين‏ بحث گفته است ولی آن مطلب اساس مطالب در اين باب است و آقای‏ طباطبائی هم بر آن تكيه كرده‏اند ، و آن اين است كه : اصلا مسأله موضوع چه نقشی می‏تواند داشته باشد ؟ در باب حركت اين جور گفته‏اند و مرحوم آخوند هم اين جور می‏گويد كه‏ معنای حركت در شی‏ء اين است كه كون المتحرك له فی كل آن فرد مما فيه‏ الحركه . مثلا اگر جسم در مكان حركت می‏كند معنايش اين است كه در هر آنی‏ يك مكان دارد غير از مكان اول ، و همچنين ساير مقولات . اين مطلب درست‏ است ، ولی اين مطلب را ما بايد بشكافيم كه آيا واقعا متحرك در هر آنی‏ يك فرد از مقوله را بطور جدا جدا دارد ، كه بالفعل از يكديگر متمايزند ؟ و در هر آنی يك فرد پيدا می‏شود و معدوم می‏شود ، و بين آنها هيچ گونه‏ وحدتی نيست ؟ آيا مقصود اين است ؟ اگر مقصود اينست ، اين محال است و از وحدت موضوع هم كاری ساخته‏ نيست . چون لازمه آن اين است كه غير متناهی محصور بين حاصرين باشد ، و يكی از ادله بطلان اصالت ماهيت همين است "

كون المراتب فی الاشتداد
انواعا استنار للمراد

" و اگر هم محال نباشد ، موضوع واحد نمی‏تواند وحدتش را حفظ كند ، چون‏ مفروض اين است كه ما فيه الحركه مثلا مراتب سواد متعدد هستند و وقتی‏ نفس ما فيه الحركه در ذات خودش متعدد است وحدت موضوع برای آنها وحدت درست نمی‏كند . چه بسيار موضوعات واحدی كه اعراض متعددی دارند . و اما اگر معنای اين مطلب كه للمتحرك فی كل آن فرد من المقوله التی‏ فيها