فلسفه تاريخ2 - صفحه : 48

محرك نمی‏خواهد ، ولی يك شی خودش محرك خودش باشد . آنجا هم باز می‏گويند يك شی می‏تواند خودش محرك خودش باشد اما يك شی مركب ، يعنی‏ يك شيئی كه دارای دو حيثيت و دو خصوصيت است ، از يك خصوصيت دهنده‏ حركت باشد و از يك خصوصيت ديگر گيرنده ، و الا آنجا كه پای دهندگی و گيرندگی در كار باشد محال است كه يك شی از حيثيت واحد ، هم دهنده باشد و هم گيرنده ، كه مساوی با اين است كه يك شی در آن واحد هم واجد چيزی‏ باشد ، از آن جهت كه دهنده است ، و هم فاقد آن چيز باشد از آن جهت كه‏ گيرنده است ، يعنی شی از آن جهت كه گيرنده و قابل چيزی است بايد فاقد آن باشد تا بگيرد و از آن جهت كه دهنده آن چيز است بايد به نحوی واجد آن باشد تا آن را بدهد . بنابراين يك شی مركب از دو حيث می‏تواند هم‏ دهنده باشد هم گيرنده . مثال می‏زنند كه يك طبيب می‏تواند خود معالجه‏ كننده خود باشد ، يعنی هم خود معالج باشد و هم خود متعالج باشد ، اما اين‏ از دو جنبه است ، طبيب از جنبه نفس و روح و علم خودش معالج است و از جنبه بدن خودش متعالج . اين دو حيثيت مختلف است ، و الا عينا از همان‏ حيثيتی كه معالج است نمی‏تواند متعالج باشد . بعد كه اين بحث را طرح كردند می‏گويند پس در طبيعت ، يك شی می‏تواند در آن واحد هم محرك باشد هم متحرك(نه به آن معنا كه شی متحرك باشد محرك نداشته باشد)اما از دو جهت و دو حيثيت . بعد بحث ديگری طرح‏ می‏شود كه اگر شيئی در طبيعت محرك باشد خود محرك هم بايد متحرك باشد ، يعنی نمی‏شود شی در طبيعت باشد و محرك غير متحرك باشد ، يعنی بحث روی‏ محرك می‏آيد كه خود محرك كه محرك اين متحرك است ثابت است يا متحرك‏ ؟ از ايندو نمی‏تواند بيرون باشد . بعد ثابت می‏كنند كه هر محركی همين قدر كه وابسته به طبيعت و ماده باشد در عين حال متحرك هم بايد باشد ، يعنی‏ باز خودش نياز به محرك ديگری دارد . در نهايت امر همه محركها بايد منتهی بشود به محرك غير متحرك . اينجاست كه می‏گويند طبيعت در حركت‏ خودش بالاخره نيازمند به يك نيروی محرك غير متحرك است . اين را من به‏ طور اجمال و سربسته و خلاصه گفتم برای اينكه رابطه اين مساله را با آنجا كه در فلسفه ما ارتباط پيدا می‏كند درك كنيد .