انسان کامل - صفحه : 126

حافظ گاهی [ اين مطلب را ] با تعبيرات عجيبی می‏گويد : بهای باده چون لعل چيست جوهر عقل بيا كه سود كسی برد كاين تجارت‏ كرد عرفا هميشه مستی را به آن معنا كه خود می‏گويند بر عقل ترجيح می‏دهند . آنها حرفهای خاصی دارند ، توحيد ، نزد آنها معنی ديگری دارد ، توحيد آنها وحدت وجود است ، توحيدی است كه اگر انسان به آنجا برسد همه چيز شكل [ حرفی ] پيدا می‏كند . در اين مكتب انسان كامل در آخر ، عين خدا می‏شود ، اصلا انسان كامل حقيقی ، خود خداست و هر انسانی كه انسان كامل می‏شود ، از خودش فانی می‏شود و به خدا می‏رسد . راجع به اين مكتب هم در جای خود صحبت می‏كنيم .

مكتب قدرت

مكتب ديگری درباب انسان كامل وجود دارد كه نه بر " عقل " تكيه دارد و نه بر " عشق " ، فقط بر " قدرت " تكيه دارد . انسان كامل يعنی‏ انسان مقتدر ، و كمال يعنی قدرت به هر معنی‏ای كه قدرت را در نظر بگيريد يعنی اقتدار ، زور . در يونان قديم گروهی بودند كه اينها را " سوفسطائيان " می‏گويند . اينها در كمال صراحت اين مطلب را بيان كرده‏اند كه اصلا " حق " يعنی " زور " ، هر جا كه زور هست حق هم هست و هر جا كه قدرت هست ، حق ، همان قدرت است و ضعف مساوی است با بی‏حقی و ناحقی . برای آنها اساسا عدالت و ظلم معنی و