شرح منظومه1 - صفحه : 227

فلاسفه چون موضوع بحث‏شان وجود است ، وجود را مطرح می‏كنند و می‏گويند : وجود يا محمولی است و يا رابط . منطقيين از آن نظر كه موضوع بحث‏شان‏ معقولات ثانيه است و " قضيه " يكی از معقولات ثانيه است ، قضيه را مطرح می‏كنند و می‏گويند قضيه يا ثنائيه است و يا ثلاثيه . و نحويين چون‏ موضوع بحث‏شان الفاظ و كلمات است ، كلمه " كان " را مطرح می‏كنند و می‏گويند : كان بر دو قسم است : كان تامه و كان ناقصه . اصطلاح فلاسفه " تعبير عينی " اين مطلب است و اصطلاح منطقيين " تعبير ذهنی " و اصطلاح‏ نحويين " تعبير لفظی " آن است . تا اينجا بحث در تقسيم وجود بود به رابط و محمولی . فلاسفه تقسيم دومی‏ به كار می‏برند ، می‏گويند وجود محمولی كه وجود فی نفسه است نيز به نوبه‏ خود بر دو قسم است : الف - نفسی . ب - رابطی . وجود نفسی يعنی آن وجودی كه علاوه بر فی نفسه بودن ، لنفسه نيز هست ، يعنی علاوه بر اينكه صحيح است كه محمول واقع شود و مستقل در تصور است ، مستقل از موضوع نيز هست ، يعنی يك وجود عارضی كه حالت و عارض يك شی‏ء ديگر بوده باشد و برای شی‏ء ديگر موجود باشد نيست ، بلكه خود برای خود موجود است و حالت و صفت و عارض بر شی‏ء ديگر نيست ، مانند انسان و جماد و نبات . اما وجود رابطی كه آن را وجود " ناعت " يا " ناعتی " نيز می‏گويند هر چند از لحاظ تصور مستقل است و صلاحيت دارد كه محمول واقع شود ، اما همواره