حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 386

موجود می‏شود از آن جهت كه موجود واقع در زمان است . موجودات زمانی‏ واقع در زمان هستند ، مثلا ما الان در زمان قرار داريم ، و اما معنای اينكه‏ در زمان هستيم و زمان ظرف ما هست چيست . بعدا نيز خواهيم گفت كه اين‏ " در بودن " در بودن تحليلی است نه عينی و خارجی ، مثل در اطاق بودن ، اينجور نيست و بعدا تفصيلش می‏آيد كه خود در زمان بودن واقعی و خارجی‏ نيست بلكه انتزاعی است . بنابراين مسأله " هيئت حاصله از در زمان‏ بودن " كه تعريف " متی " است امر انتزاعی و غير عينی می‏شود . فرضا از اينها هم كه صرف نظر بكنيم ، آيا حركت در نسبت شی‏ء به زمان‏ معنی دارد ؟ نه اين هم معنی ندارد ، چون در آينده خواهيم گفت كه زمان و حركت يك چيز است ، يعنی هر شی‏ء كه حركت دارد اگر مقدار حركت آن را مبهم در نظر نگيريم و متعين در نظر بگيريم می‏شود زمان ، و هر چيزی كه‏ متحرك است زمانی و هر چيزی كه زمانی است متحرك است ، اگر چيزی زمانی‏ باشد محال است متحرك نباشد ، به عدد حركات عالم هم زمان وجود دارد ، منتهی يك حركت از حركات عالم را كه مقياس سنجش ساير حركات می‏گيريم‏ ، زمان را از آن انتزاع می‏كنيم و اين زمان اصطلاحی است والا در واقع همه‏ حركات می‏توانند منشأ انتزاع زمان باشند . ما حركات شب و روز را مقياس‏ زمان می‏گيريم و آن را مثلا به بيست و چهار قسمت تقسيم می‏كنيم و آن را باز به تقسيمات ديگر و همچنين ، حركت زمين به دور خورشيد را سال حساب‏ می‏كنيم و هكذا ، و حركات ديگر را با اين مقياسهای وضعی می‏سنجيم . حركت‏ و زمان يك چيز است ، و چون حركت در حركت معنی ندارد ، حركت در زمان‏ و حركت در نسبت شی‏ء به زمان ( متی ) هم معنی ندارد ، بنابراين حركت در " متی " را هم نفی می‏كنيم . اكنون می‏پردازيم به مقوله جده ، مقوله جده هم در مقوله بودنش بحث‏ هست ، ولی در هر صورت آن را تعريف كرده اند : " هيئت احاطه شی‏ء بر شی‏ء ديگر " مثل تقمص و تعمم و . . . اين هم يك امری است مثل مقوله‏ اضافه ، يعنی اصالت ندارد ،