آشنايي با علوم اسلامي 2 - صفحه : 75

اندازه‏ای شبيه است به آنچه معتزله بدان معتقدند . ولی فرق است ميان‏ آزادی و اختياری كه شيعه قائل است با آنچه معتزله بدان قائل است . اختيار و آزادی معتزله مساوی است با اين " تفويض " يعنی و اگذاشته‏ شدن انسان به خود و معزول بودن مشيت الهی از تأثير ، و البته اين - چنانكه در محل خود مسطور است - محال است . اختيار و آزادی مورد اعتقاد شيعه به اين معنی است كه بندگان مختار و آزاد آفريده شده‏اند ، اما بندگان مانند هر مخلوق ديگر به تمام هستی و به‏ تمام شؤون هستی و از آن جمله شأن فاعليت ، قائم به ذات حق و مستمد از مشيت و عنايت او هستند . اين است كه اختيار و آزادی در مذهب شيعه حد وسطی است ميان جبر اشعری‏ و تعويض معتزلی ، و اين است معنی جمله معروف كه از ائمه اطهار رسيده‏ است : " « لا جبر و لا تفويض بل امر بين الامرين » " . اصل اختيار و آزادی از فروع اصل عدل است . . 4 حسن و قبح ذاتی . معتزله معتقدند كه افعالی فی حد ذاته دارای حسن و يا دارای قبح می‏باشند . مثلا عدل فی حد ذاته خوب است و ظلم فی حد ذاته‏ بد است . حكيم كارهای نيك را انتخاب می‏كند و از انتخاب كارهای بد اجتناب می‏ورزد ، و چون خداوند متعال حكيم است لازمه حكمتش اين است كه‏ كارهای خوب را انجام دهد و كارهای بد را انجام ندهد . پس لازمه حسن و قبح ذاتی اشياء از يك طرف وحكيم بودن خداوند از طرف ديگر اين است كه‏ برخی كارها بر خداوند " واجب " باشد و برخی كارها " ناروا " .