آشنايي با علوم اسلامي 2 - صفحه : 99

جذب كرده و رنگ خود را به آنها داده و در مسير خود را از آنها استفاده‏ كرده است ، و يا برعكس ، موج آن جريانات ، عرفان اسلامی را در جهت‏ مسير خود انداخته است ؟ اينها همه مطالبی است كه جداگانه بايد مورد بحث و دقت قرار گيرد . آنچه مسلم است اين است كه عرفان اسلامی سرمايه‏ اصلی خود را از اسلام گرفته است وبس . طرفداران نظريه اول - و كم و بيش طرفداران نظريه دوم - مدعی هستند كه‏ اسلام دينی ساده و بی‏تكلف و عمومی فهم و خالی از هر گونه رمز و مطالب‏ غامض و غير مفهوم و يا صعب الفهم است . اساس اعتقادی اسلام عبارت‏ است از توحيد . توحيد اسلام يعنی همچنانكه مثلا خانه ، سازنده‏ای دارد متغاير و متمايز از خود ، جهان نيز سازنده‏ای دارد جدا و منفصل از خود . اساس رابطه انسان با متاعهای جهان از نظر اسلام زهد است . زهد يعنی‏ اعراض از متاعهای فانی دنيا برای وصول به نعيم و جاويدان آخرت . از اينها كه بگذاريم به يك سلسله مقررات ساده عملی می‏رسيم كه فقه متكفل‏ آنها است . از نظر اين گروه ، آنچه عرفا به نام توحيد گفته‏اند مطلبی است وراء توحيد اسلامی . زيرا توحيد عرفانی عبارت است از وحدت وجود و اينكه جز خدا و شؤون و اسماء و صفات و تجليات او چيزی وجود ندارد . سير و سلوك‏ عرفانی نيز وراء زهد اسلامی است زيرا در سير و سلوك يك سلسله معانی و مفاهيم طرح می‏شود از قبيل عشق و محبت خدا ، فناء در خدا ، تجلی خدا بر قلب عارف كه در زهد اسلامی مطرح نيست . طريقت عرفانی نيز امری است‏ وراء شريعت اسلامی ، زيرا در آداب طريقت مسائلی طرح می‏شود كه فقه از آنها بی‏خبر است .