درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 63

صبی جوهری است كه در او يك سلسله تغييرات كمی و كيفی پيدا می‏شود و رجل‏ می‏گردد . اين تغييرات همه تدريجی و علی سبيل‏الحركة است . ما يك سلسله تغييرات دفعی هم داريم كه استكمال هست ولی تغيير تدريجی‏ نيست ، بلكه تغيير دفعی است . مثل كون العالم من الجاهل ، تبديل شدن‏ جاهل به عالم . در اينجا حركتی در كار نيست كه تدريجا جاهل خود به خود تبديل به عالم شود ، همانطور كه صبی رجل می‏شد . ( ممكن است ) كه مثلا در يك وقت در اثر تعلم يا تفكر شخص عالم شود . بنابراين بيان ارسطو شامل استكمالات دفعی نيست . علاوه بر اين‏ استكمالات تدريجی هم كه ارسطو آن را بيان كرده خود بر دو قسم است كه‏ بيان ارسطو فقط شامل يك قسم آن است ، و قسم ديگر را شامل نمی‏شود . پس‏ اين يك ايراد كه بر حرف ارسطو وارد شده ، كه ارسطو استيفای اقسام را نكرده است . سؤال : در استكمال دفعی ماده‏ای نيست كه استكمال شود . استاد : فرق نمی‏كند دفعی و غيردفعی . - : اينكه شما می‏فرمائيد جاهل عالم می‏شود در اينجا ماده‏ای نيست كه‏ استكمال صورت گيرد . اگر ماده باشد حركت هم حتما در آن هست . استاد : نه ، ارسطو و ابوعلی و امثال اينها تبديل آب به هوا و مانند اين را هم دفعی می‏دانند . به عقيده اينها در اين مورد آنا صورت مائيت‏ زايل می‏شود و صورت هوائيت حادث می‏شود . اينها قائل به كون و فساد هستند . اينها فقط درباب بعضی از اعراض قائل به حركت هستند ، ولی‏ تغييرات جوهری را دفعی می‏دانند كه از طريق كون و فساد صورت می‏گيرد .