اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 151

" علوم فيزيكی و شيميايی مانند رياضيات محصل يقين و قطعيت مطلق‏ نمی‏شود زيرا مبدأ آنها محسوسات است و حس هم خطاكار می‏باشد " . تا آنجا كه می‏گويد : " هر چند يقينی بودن علوم فيزيك و شيمی نسبی و اضافی است ، اين‏ نسبيت به هيچ وجه از ارزش آن نمی‏كاهد زيرا اين علوم ، هم عقل ما را كه‏ خواستار نظم و همسازی است خرسند می‏سازد و هم اينكه استفاده‏هايی كه از آنها در عمل می‏شود بسيار شايان اهميت است " . درباب قطعيت و فايده رياضيات می‏گويد : " رياضيات چون از اصل مسلم شروع كرده به وسيله قياسهای ضروری بسط و توسعه می‏يابد ، علمی است كاملا متيقن ، مثلا اينكه "دو به اضافه دو مساوی‏ است با چهار" حكمی است كاملا مفهوم و محقق و مسلم و در اين باب - و به‏ عقيده بعضی از دانشمندان فقط در اين باب - است كه می‏توان از يقين مطلق‏ گفتگو كرد " . ما درباره اين دليل ( خطای حس ) در آينده بحث خواهيم كرد . ممكن است برای خواننده محترم ابتدا تعجب‏آور باشد اگر بشنود علوم‏ طبيعی امروز با همه پيشرفتها و توسعه فوق‏العاده و با آنهمه اكتشافات و صنايع عظيم و آنهمه اختراعات بر پايه آن اكتشافات ، ارزش قطعی و يقينی‏ خود را از دست داده است و تنها دارای ارزش عملی است . ولی با بيانی كه در بالا شد مبنی بر اينكه قوانين علمی طبيعی معمولا گواهی بر صحت خود ندارند غير از نتيجه عملی دادن ، و نتيجه دادن هم دليل‏ بر صحت و مطابقت با واقع نمی‏شود ، و با مطالعه آراء و عقايد دانشمندان‏ - كه مختصری از آن را در ضمن بيان سير عقايد و آراء نقل خواهيم كرد - اين‏ تعجب رفع خواهد شد . در علوم طبيعی جديد فرضيه جاويدانی وجود ندارد . هر فرضيه به طور موقت‏ در عرصه علم ظاهر می‏شود و صورت قانون علمی به خود می‏گيرد و پس از مدتی‏ جای خود را به فرضيه ديگری می‏دهد . علم امروز در مسائل طبيعيات يك‏ قانون علمی ثابت و لا يتغير كه تصور هيچ‏گونه اشتباهی در آن نرود نمی‏شناسد و اعتقاد به چنين قانونی را