نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 88

يك امر مجسم يعنی به صورت يك امر خارجی و عينی درآورد . ماركس به‏ اينجا رسيد كه انسان گرائی بمعنای كلی معنی ندارد . زيرا از نظر ماركس‏ انسان نوعی امری انتزاعی است ، انسان در طبقه هويت پيدا می‏كند ، لهذا از نظر ماركس همه چيز ماهيت طبقاتی دارد ، زيرا خود انسان در هويت خود ماهيت طبقاتی دارد ، پس انسان دوستی عام هم بی معنی است ، برخلاف اسلام‏ كه به فطرت قائل است و انسانيت را در نوعيت خود جستجو می‏كند ، ماهيت‏ فوق طبقاتی دارد و مقوله‏های فرهنگی و انسانی از علم و اخلاق و هنر و فلسفه‏ و دين می‏تواند ماهيت فوق طبقاتی داشته باشد . بدين ترتيب ماركس از انسان گرائی كه يك امر كلی بود به طبقه گرائی‏ عبور كرد و اما در مورد اينكه ريشه اين امر چيست و چطور می‏شود كه از خود بيگانگی پديد می‏آيد گفت اين " از خود بيگانگی " معلول وضع اقتصادی‏ است ، وضع خاص اقتصادی كه براساس استعمار و استثمار است . اين بت را [ كه باعث از خود بيگانگی انسان می‏شود ] گروهی به

پاورقی : > آنها ايجاد اشكال كرده ، لذا آمدند بحث حقيقت متحول و متكامل را طرح كردند كه حقيقت پيدا می‏كند ، كه ما اين بحث را در اصول فلسفه درست‏ شكافتيم ، و چهار معنی برای تحول حقيقت ذكر كرديم و ثابت كرديم كه به‏ هيچ معنی از معانی ، تحولی حقيقت معنی ندارد . سؤال كننده : آيا می‏توانيم اشكال را به سبك ديگر طرح كنيم و به جنبه‏ علم كار نداشته باشيم ، و بگوييم اينكه حكم می‏كنيم همه اشياء در حال‏ تغيير است ، يعنی اشياء در خارج در حال تغييرند ، اما " كونه فی حال‏ التغيير دائما " با صرف نظر از علم ما يك حقيقت ثابتی است ، پس همه‏ چيز در حال تغيير نيست و شيئی ثابت هم داريم ؟ جواب : نه : اين اشكال درست نيست ، چون می‏توانند روی حرفهای خودمان‏ جواب بدهند كه اين يك امر انتزاعی است ، و يك چيز ديگری غير از تغيير نيست ، مثل اينستكه بگوييم انسانی داريم ، و " كون هذا انسانا " داريم‏ " كون هذا انسانا " يك امر ديگری نيست ، حداكثرش اين است كه همان‏ بحث حركت توسطی و حركت قطعی به ميان می‏آيد ، كه برای هر تغييری دو جنبه می‏شود در نظر گرفت ، يك جنبه سيلان و يك جنبه ثبات . يعنی در هر تغييری خود تغيير ، در تغيير بودن خودش ثابت است . معنائی كه آقای‏ طباطبائی از حركت توسطيه ميكنند اينستكه : شيئی در تغيير است ، ولی خود تغيير در تغيير بودن خودش ثابت است . اين مطلب را مرحوم آخوند هم در يك جا به تعبير ديگر بيان ميكند و ميگويد تقسيماتی كه در باب وجود ميشود ، هميشه احد القسمين به اعتباری شامل قسيم خودش ميشود . مثلا اگر ميگوييم موجود يا ذهنی است يا خارجی ، خارجی به اعتباری شامل ذهنی هم‏ هست ، يعنی در عين اينكه دو قسيم هم هستند ، باز وجود ذهنی خودش نوعی‏ از وجود خارجی است ، و همچنين قوه و فعل كه قوه باز نوعی فعليت است ، همچنين موجود تقسيم می‏شود به ثابت و متغير ، و هر تغيری به نوعی است ، يعنی متغير در تغيير بودنش خودش ثابت است نه متغير چون ثبات هر چيزی‏ بحسب خودش است ، لهذا اين اشكال به آنها وارد نيست چون اينگونه ثبات‏ عين تغيير است و چيز تازه‏ای نيست ، " ثبات تغيير " معنايش اينستكه‏ تغيير تبديل به لا تغيير نميشود ، نه اينكه واقعا دو چيز داريم كه يكی‏ متغير است و ديگری ثابت .