نبوت - صفحه : 222

می‏كنند ، بلاغت را تعريف می‏كنند با اقرار و اعتراف به اينكه فصاحت و بلاغت چون از مقوله زيبايی است قابل تعريف صحيح و دقيق نيست ، مثل همه‏ زيباييهای ديگر . می‏گويند زيبايی مما يدرك و لا يوصف است ، از چيزهايی‏ است كه انسان آن را درك می‏كند اما نمی‏تواند تعريف كند ، ولی در حدود زيادی می‏شود معرفی كرد و شناساند ، آن تعريفی كه می‏گويند [ زيبايی را نمی‏توان تعريف كرد ] تعريف خيلی دقيق است ، مثل اينكه يك امر رياضی‏ را شما تعريف می‏كنيد ، آنجور نمی‏شود تعريف كرد ولی نشانه‏ها می‏شود برايش ذكر كرد .

اعجاز قرآن از جنبه علمی و فكری

و اما جنبه علمی و فكری ، آن مربوط به محتويات قرآن است ، ربطی به‏ لفظ و ظاهر قرآن ندارد . مثلا قرآن درباره توحيد و خدا بحث كرده ، مسائلی‏ كه مربوط به خدا و ماوراء طبيعت است در قرآن آمده است . اين بسيار قابل تجزيه و تحليل است كه ما آن محتويات قرآن درباب توحيد را در نظر بگيريم بعد آن را مقايسه كنيم نه تنها با آنچه در توحيد در آن روز جزيره‏ العرب بوده است ، بلكه همچنين با آنچه كه در مسأله توحيد در همه جهان‏ آن روز بوده است بلا استثناء ، حتی جهان يونان و روم كه در آن وقت از همه جهانهای ديگر در اين مسائل بيشتر بحث كرده بودند ، و نه تنها در آن‏ زمان ، زمانهای بعد را هم در نظر بگيريم تا آنجا كه ديگران هرچه استفاده‏ كرده‏اند ، از قرآن كرده‏اند يا لااقل از قرآن هم زياد استفاده كرده‏اند . حالا اگر ما درهمين مسأله رسيديم به اين مطلب كه بيان قرآنی بيانی است‏ مافوق عصر و زمان خودش نه تنها مافوق محيط خودش ، مافوق عصر و زمان‏ خودش وحتی خيلی مقدم بر ازمنه‏ای كه هست الی يومنا هذا ، آنگاه با توجه‏ به اينكه كسی كه اين سخنان را گفته يك مرد عرب امی بوده است ، اين‏ خودش اعجاز است . از مسأله توحيد اگر بگذريم و وارد مسائل ديگر بشويم ، مسائلی كه ما خودمان می‏توانيم در اطراف آنها تجزيه و تحليلی بكنيم ، مثلا اخلاق و تربيت در قرآن و به طور كلی هدايت و راهنمايی بشر ، باز اين هم عين‏ همان مطلب : اگر اين را در يك سطحی ببينيم كه هيچ امكان ندارد كه مردمی‏ كه در آن عصر و زمان بوده‏اند به فكر شخصی و فردی به اين گونه معانی و مفاهيم برسند و حتی بعد مقايسه كنيم ببينيم مردمی هم كه