توحيد - صفحه : 107

" « اقرا و ربك الاكرم »" باز بخوان ، پروردگار تو كريمتر است . آيا كريمتر است از هر كريمی يا كريمتر است از اينكه فقط آفريننده باشد و هادی نباشد ؟ كريم خالق هادی‏ است . " « الذی علم بالقلم ، علم الانسان ما لم يعلم »" ( 1 ) . اين همان هدايت انسان است . پروردگار تو همان كسی است كه قلم را به‏ انسان تعليم كرد ، به انسان ياد داد كه قلم به دست بگيرد . قلم به دست‏ گرفتن ، نمونه و سمبلی است از خواندن و نوشتن و علم و در واقع تمام آثار تمدنی بشر كه ناشی از خواندن و نوشتن و ضبط كردن و باقی گذاشتن و . . . است . اينجا ببينيد فصل " « اقرا باسم ربك الذی خلق ، خلق الانسان من علق " ، باز دو مرتبه به عنوان يك فصل جديد : " اقرأ " بخوان ، بخوان به‏ نام آن پروردگار كه آفريد . كأنه می‏فرمايد : بخوان به نام آن پروردگار كه‏ انسان را هدايت كرد . با يك كلمه " اقرأ " ميان جمله قبل و جمله بعد فاصله ايجاد شده ، خودش دو عنايت ، دو جهت را نشان می‏دهد . البته نمی‏خواهم بگويم آيات هدايت به اين چهار آيه منحصر است . آن‏ مقداری كه الان در ذهن من هست و شايد همينها را من بيشتر از تفسير فخر رازی ، در همان تفسير سوره " سبح اسم " گرفته باشم - اين چهار آيه‏ای‏ است كه عرض كردم . شايد آيات ديگری هم در قرآن باشد كه خلق و هدايت‏ به عنوان دو اصل جداگانه ذكر شده باشد ولی عجالتا ما اين چهار آيه را بيشتر نداريم و بعيد است كه بيشتر از اين هم باشد ، چون او خيلی به‏ آيات قرآن احاطه دارد و [ اگر ] بيشتر [ می‏بود ] ذكر می‏كرد . البته ما در قرآن آيات هدايت زياد داريم ولی مقصود اين است كه آياتی كه خلق و هدايت را به عنوان دو دليل جداگانه از قرآن می‏شود فهميد ، عجالتا اين‏ چهار آيه است . پس مسأله اتقان صنع به تعبير خود قرآن "« صنع الله الذی اتقن كل شی‏ء " مربوط به ساختمان و ارگانيسم موجودات است . اين ساختمان با يك‏ تشكيلات و انتظاماتی

پاورقی : > معروف ) ، گفته‏اند كه علق يعنی همان زالو و اين اشاره است به آن‏ اسپرمی كه در نطفه مرد هست كه می‏گويند زالو شكل است و شكم نسبتا گنده‏تر و دم باريكتری دارد . به هر حال از بحث ما خارج است . . 1 علق / 1 - . 5