شرح منظومه2 - صفحه : 192

به آنها قطعا اشتباه است ، و شايد منشاء اشتباه تعبيری است كه شهرستانی‏ در دو جای " ملل و نحل " دارد كه رواقيون را در مقابل مشائين ذكر می‏كند . ولی اشراقی ناميدن آنها البته صحيح است و ظاهرا اين اصطلاح را نيز حكمای اسلامی وضع كرده‏اند . اشكال دوم اين است كه قطع نظر از اينكه رواقی ناميدن افلاطون و افلاطونيان صحيح است يا صحيح نيست ، انتساب اين عقيده به افلاطون اساسی‏ ندارد . آنچه مسلم است اين است كه ارسطو معتقد به تركيب جسم از هيولی‏ و صورت هست ، اما اينكه افلاطون منكر باشد معلوم نيست و از كلمات‏ مورخين فلسفه معلوم می‏شود كه ارسطو و افلاطون در هيولای اولی اختلاف نظر نداشته‏اند ، اختلافشان در " صورت " است كه ارسطو آنرا اصيل می‏داند و افلاطون آنرا پرتوی از مثل كه خود به آن قائل است می‏شمارد . نظريه انكار هيولی از شيخ شهاب‏الدين معروف به شيخ اشراق است ولی بی‏ جهت به افلاطون نسبت داده شده است . حكماء بعد از شيخ اشراق غالبا نظريات شخصی او را به عموم اشراقيون نسبت می‏دهند .

ان الهيولی العم اعنی ما حمل
قوه شی‏ء اثبتت كل الملل

حق اينست كه هيولای عام يعنی چيزی را كه حامل استعداد چيزی است ، همه‏ اقوام آنرا اثبات كرده‏اند شرح : از اينجا بحث و مشاجره اشراقی و مشائی بر سر اثبات هيولا آغاز می‏شود . با اينكه هنوز به نقد و بحث در عقيده متكلمين و عقيده ذيمقراطيس پرداخته نشده است ، مشاجره مشائين و اشراقين مطرح شده است . قاعده اين بود كه اول