درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 71

غير سلوك . أويكون قدكان مستعدا فقط فخرج الی الفعل بحركة متصله كان‏ فيها بين الاستعدادالصرف و بين الاستكمال الصرف . فيكون الكائن فی القسم الاول ينسب أنه كان عن حاله واحده ، كقولنا : كان عن الجاهل بأمر كذا عالم . قسم اول باز خود دو قسم می‏شود : يا اين است كه هيچ فسادی رخ نمی‏دهد و جز استعداد چيزی نيست و خروج به سوی فعل دفعی است و از طريق حركت و سلوك نيست . يا اينكه استكمال با حركت متصل انجام می‏گيرد . پس‏ استكمال هم دو قسم است : يا استكمال دفعی است و يا تدريجی است . و حال‏ آنكه در كلمات ارسطو فقط استكمال تدريجی آمده بود ، زيرا تعبير ارسطو چنين بود ، كون الشی‏ء المستكمل عن المتحرك‏اليه . بنابراين كائن - در مقابل متكون منه - در استكمال دفعی ، يعنی قسم اول‏ از قسم اول ، مانند عالم شدن جاهل نسبت به فلان امر . الكائن فی القسم الثانی ينتسب أنه كان تاره عن حاله سالكا ، كقولنا كان من الصبی رجل ، و تاره عن حالة مستعدا فقط كقولنا : كان من المنی رجل‏ ، فان اسم الصبی هو للمستعد أن يستكمل رجلا ، و هو فی‏السلوك ، و اسم‏ المنی للمستعد أن يكون انسانا لابشرط أن يكون فی‏السلوك . [ كائن قسم دوم از قسم اول ، يعنی استكمال تدريجی ، خود به دو گونه‏ است : يا مانند رجل شدن صبی است كه صبی علاوه بر استعداد رجوليت به سوی‏ آن هم روان است . يا مانند رجل شدن منی است كه فقط استعداد رجل شدن را دارد ولی از جهت سلوك لا بشرط است ] . عرض كرديم كه استكمال نيز خود بر دو نوع است . شيخ می‏بيند كه ارسطو يك نوعش را گفته كه همان استكمال تدريجی است ، و استكمال دفعی را نگفته است . گفتيم كه استكمال تدريجی هم دو نوع است ، كه ارسطو فقط يك نوع اين‏