نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 126

طرح مسأله : در صفحات قبل ديديم كه ماركسيسم معتقد است كه تاريخ را مبارزات‏ طبقاتی بوجود آورده و تاريخ محصول مبارزات طبقاتی است . تا اينجا قضيه‏ شكل جبری و خودبخودی دارد يعنی ما به تاريخ بعنوان يك واقعيت موجود ، واقعيتی كه جريانی داشته و اين جريان يك علل اصلی داشته است نگاه‏ كرده‏ايم و ريشه تحولات تاريخی را تحولات اقتصادی و ماهيت مبارزات‏ اجتماعی را مبارزات طبقاتی دانسته‏ايم و در حقيقت تاريخ را محصول عمل و كار ( ولو كار تجسم يافته = ابزار توليد ) انگاشته‏ايم نه محصول انديشه . در اينجا قهرا يك مسأله ديگر هميشه مطرح است و آن اينكه چگونه بايد در اين راه كوشش كرد . مسأله در ابتدا به اين شكل مطرح است كه آيا اصلا جائی برای طرح اين سؤال كه " چگونه بايد كوشش كرد " باقی است يا نه ، زيرا " چگونه بايد كوشش كرد " در واقع نوعی تكليف و وظيفه است و تكليف و وظيفه فرع اختيار و آزادی و نوعی اصالت انديشه است و اگر مبتنی بر جبر مطلق باشد ديگر نمی تواند از " چه بايد كرد " و " چه‏ نبايد كرد " سخن بگويد ، زيرا بنابراين فلسفه آنچه انجام می‏گيرد انجام‏ می‏گيرد و انسان نقشی در اين مورد ندارد . اما ماركسيستها در عين اينكه به‏ اصل حتميت و جبر تاريخی معتقدند هرگز نمی خواهند بپذيرند كه در فلسفه ما اختيار و آزادی نقشی ندارند . به خود ماركس هم اعتراض شده و از او سؤال‏ شده است [ كه حتميت و جبر تاريخی چگونه با اختيار و آزادی انسان سازگار است ] و ماركس و انگلس هر دو اختيار را توجيه كرده‏اند ولی به نحوی‏ توجيه كرده‏اند كه با حتميت تاريخی كه خودشان قائل هستند منافات نداشته‏ باشد ، و ما بعدا روی آن بحث می‏كنيم . آندره پی يتر نيز در آخرين قسمت از بخش مربوط به مادی گرائی تاريخی ، تحت عنوان " مبارزات طبقاتی " به بحث درباره طبقات و مبارزات‏ طبقاتی پرداخته و در پايان مسئله " چگونه بايد در اين راه كوشش كرد ؟ " را مطرح كرده كه البته روش منطقی اين بود كه اول اين سؤال را مطرح‏ می‏كرد كه آيا جائی برای اين كوشش هست يا نه و سپس اين سؤال مطرح می‏شد كه اگر جائی برای اين كوشش هست چگونه بايد كوشش كرد . و سپس اين سؤال‏ را مطرح كرد كه " چگونه می‏توان به ياری اين تحول تاريخی آمد " ( كه اين‏ همان امر بين الامرين ماركس است كه بعدا درباره آن سخن خواهد گفت ) . يعنی تحول تاريخی به هر حال رخ می‏دهد و با آن نمی شود مبارزه كرد و جلويش را گرفت ، نه انسان آن را بوجود می‏آورد و نه می‏تواند جلويش را بگيرد ، ولی به نوع خاصی می‏تواند بقول اينها به ياری آن بيايد ، هم‏ چنانكه می‏تواند با آن مبارزه كند و خودش را فانی كند ، لهذا تعبيرش‏ اينست كه " چگونه می‏توان به ياری اين تحول تاريخی در آمد ) . و سپس‏ گفت " همه اين سؤالها به مسئله عمل و تعهد مربوط می‏شود ،