اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 160

كسی نخواهد شد . قدما روی مسلك جزمی خود كه حقيقت ادراك را ظهور و پيدايش جهان خارج‏ در ذهن ادراك كننده می‏دانستند " فلسفه " را از لحاظ غايتی كه از آن‏ عايد فيلسوف می‏شود اينطور تعريف می‏كردند : " فلسفه عبارت است از اينكه انسان جهانی بشود علمی و عقلانی مشابه با جهان عينی خارجی " . ( 1 )

هر آنكو ز دانش برد توشه‏ای
جهانی است بنشسته در گوشه‏ای

پس از انقراض مكتب شكاكان كه تا سه چهار قرن بعد از ميلاد ادامه‏ داشت تمام فلاسفه ، چه در اروپا و چه در ميان مسلمين ، براساس مسلك جزم‏ و يقين قضاوت می‏كردند و هيچكس در قدر و ارزش ادراكات ترديد نمی‏كرد تا آنكه از قرن شانزدهم به بعد حوادثی در اروپا پديد آمد و تحولاتی در جهان‏ دانش رخ‏داد كه مسأله " ارزش معلومات " دوباره مورد توجه قرار گرفت. در تحول جديد اروپا در فلكيات و قسمتهای مختلف طبيعيات ، مطالبی كه‏ هزارها سال مورد قبول و تسلم قاطبه دانشمندان جهان بود و خلاف آنها در ذهن احدی خطور نمی‏كرد يكباره بطلانشان مسلم گشت و اين امر سبب شد كه‏ علوم ارزش و اعتبار سابق خود را از دست دادند و گوشه‏ای از عجز بشر برای‏ رسيدن به واقع آشكار شد . تقريبا همان وضعی كه در يونان باستان در قرن پنجم قبل از ميلاد موجب شد كه عده‏ای از دانشمندان آن سرزمين از علم به كلی سلب اعتماد كنند و راه‏ سفسطه را پيش بگيرند در قرون جديده در اروپا تجديد شد و چنانكه می‏دانيم‏ ايده‏آليستهايی مانند بركلی و شوپنهاور در اروپا پيدا شدند كه آرائشان‏ نظير آراء پروتاگوراس 2 و گرگياس از سوفسطائيان يونان قديم است و مسلكها و طريقه‏هايی درباب ارزش معلومات پديد آمد كه نتيجتا منتهی به‏ مسلك شكاكان پيرهونی می‏شود مانند مسلك

پاورقی : . 1 صيروره الانسان عالما عقليا مضاهيا للعالم العينی . . 2 . Protagoras