ختم نبوت - صفحه : 60

هماهنگی با قوانين فطری سرچشمه می‏گيرد اين است كه برای احتياجات ثابت‏ و دائم بشر قوانين ثابت و لايتغيری در نظر گرفته و برای اوضاع و احوال‏ متغير وی وضع متغيری را پيش بينی كرده است . قبلا گفتيم كه پاره‏ای از احتياجات بشر ، چه در زمينه‏های فردی و چه در زمينه‏های اجتماعی ، وضع ثابتی دارد و در همه زمانها يكسان است . نظامی‏ كه انسان بايد به غرايز خود بدهد كه " اخلاق " ناميده می‏شود و نظامی كه‏ بايد به اجتماع بدهد كه " عدالت " خوانده می‏شود و رابطه‏ای كه بايد با خالق خود داشته باشد و ايمان خود را تجديد و تكميل كند كه " عبادت " ناميده می‏شود ، از اين قبيل است . قسمتی ديگر از احتياجات بشر متغير است و از لحاظ قانون وضع متغيری را ايجاب می‏كند . اسلام برای اين احتياجات متغير وضع متغيری در نظر گرفته‏ است از اين راه كه اين اوضاع متغير را با اصول ثابت و لايتغير در نظر مربوط كرده است و آن اصول ثابت در هر وضع جديد و متغيری قانون فرعی‏ خاص و متناسبی توليد می‏نمايند . به ذكر دو مثال قناعت می‏كنيم : در اسلام يك اصل اجتماعی هست به اين صورت : « و اعدوا لهم ما استطعتم من قوه »( 1 ) . تا آخرين حد امكان در برابر دشمن نيرو تهيه كنيد و نيرومند باشيد . اين اصل را " كتاب " يعنی قرآن به ما تعليم می‏دهد . از طرف‏

پاورقی : . 1 انفال / . 60