تعليم و تربيت در اسلام - صفحه : 113

نظريه عقل دورانديش نظريه ديگری هست كه نظريه غالب ماديون است و " راسل " هم از آن‏ دفاع می‏كند ، و آن نظريه عقل فردی يا عقل دورانديش است . ويل دورانت‏ در كتاب " لذات فلسفه " از آن تعبير به غريزه هوشياری می‏كند . امثال‏ راسل می‏گويند وجدان اخلاقی و محبت نوع و نوع دوستی و امثال اين حرفها به‏ درد نمی‏خورد ، اخلاق از اين ناشی می‏شود كه انسان فكر دورانديش داشته باشد . وقتی انسان دورانديش بود ، حساب می‏كند كه مصلحت او در اين است كه‏ رعايت نوع را بكند . راسل می‏گويد : مثلا من گاو همسايه را هرگز نمی‏دزدم‏ زيرا می‏دانم كه اگر من گاو او را بدزدم ، آن همسايه يا ديگری گاو مرا می‏دزدد . يا مصلحت من در اين است كه دروغ نگويم چون اگر دروغ بگويم‏ ديگران هم دروغ می‏گويند و آنقدر كه من از دروغ گفتن منفعت می‏برم چند برابر آن از دروغ شنيدن ضرر می‏برم ، پس دروغ نمی‏گويم ، و خلاصه هيچ كار بدی نمی‏كنم چون می‏دانم اگر كار بدی مرتكب شوم عكس‏العملش چند برابر به‏ خودم بر می‏گردد پس با هم توافق می‏كنيم كه به هم راست بگوئيم ، چرا كه‏ اگر من به شما دروغ بگويم و شما به من ، هر دو متضرر می‏شويم . وقتی كه‏ می‏خواهيم شركتی براساس ممنافع خود تشكيل دهيم قهرا كاری می‏كنيم كه منافع‏ همه تأمين شود . اشتراك منافع ، اخلاق را ايجاب می‏كند. پس اخلاق ناشی از هوشياری است . آقای مزينی می‏گفتند كه اوايلی بود كه ما در اداره استخدام شده بوديم . ماه رمضان بود . صبح كه به اداره رفتيم يكی از همكارانم