نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 305

پس در حركت طبق همان بيانی كه حكمای ما دارند ميشود گفت حرف هگل و امثال او كه ميگويند هر چيزی نفی و مرگ خودش را دربردارد درست است ، و در فلسفه ما هم چنين حرفی هست ، و تا اين حد مطلب درست است ، و بنابر اينكه در هر حركتی حتی در حركات اشتدادی هر مرتبه ای در مرتبه‏ ديگر وجود ندارد ( كه اين مطلب در اسفار ثابت شده است ) و هر مرتبه ای‏ عدم مرتبه ديگری است ، سابق ، عدم لاحق است ولاحق عدم سابق است هر مرتبه‏ از حركت بالقوه مرتبه ديگر حركت است . از طرف ديگر حركت ، و شيئی در حال حركت و ما عليه الحركه ، زمان ، همه اينها از نظر تحليلی و ذهنی كثرت دارند والا از نظر عينی يك چيزند ، آن چيزيكه حركت در آن واقع ميشود ( مافيه الحركه ) و خود حركت و زمان‏ كه مقدار حركت هست ، اينها يكی هستند . در حركت جوهری كه متحرك هم‏ عين مافيه الحركه است ، بلكه مبدأ و منتهايش هم با متحرك و مافيه‏الحركه دو تا نيست ، هم مبدأ است هم منتهی . پس بنابر فلسفه ما مطلب تا اين حد درست است كه هر مرتبه ای از حركت در عين اينكه بالقوه مرتبه ديگر است بالقوه عدم خودش هم هست ، و لازمه ذات حركت اين است كه مراتبش با يكديگر اجماع در وجود ندارند ، حالا ميخواهيد اسمش را تضاد بگذاريد يا چيز ديگر . در هر صورت چنين‏ واقعيتی هست ، اينها هم چنين حرفی ميزنند ، هگل هم چنين حرفی می‏زند و می‏گويد هر چيزی مرگ و انكار خودش را دربردارد ، و به تعبير او تضاد ذاتی اشياء است ، البته تضاد درونی حالا بايد ديد حرف اينها با حرف‏ حكمای ما يكی است ؟ پاسخ اين است كه نه . در همينجا ما به يك مطلب خيلی دقيق ميرسيم كه‏ راهها را خيلی خيلی از هم جدا می‏كند ، آنها مطلب را جوری تقرير ميكنند كه نتيجه اش اينستكه در حركت ديالكتيكی نياز به محرك در كار نيست ، ولی بيان حكمای ما ، جوری است كه اين حركت را از ماورای خودش بی نياز نمی كند . چون طبق نظر حكمای ما ، ه ر حركتی بالقوه وجود مرتبه بعد است‏ ، و به عين همين كه وجود مرتبه بعد است ، بالقوه عدم خودش هم هست . چون اصلا وجود آن مرتبه ملازم است با عدم اين ، يعنی حركت يك چيزی است‏ كه عدم اجتماع مراتب ذاتی آنست ، همچنانكه عدم اجتماع مراتب زمان ذاتی‏ آنست . ولی اينها ميگويند : شيئی در حركت انكار خودش را يعنی نفی كننده‏ خودش را دربردارد نه نفی خودش را ، و خيلی فرق است كه بگوييم هر حركت عدم خودش را بالقوه دارد يعنی مستعد نبود خودش است به همان‏ استعداد داشتن مرتبه ديگر ، ولی آن بود مرتبه ديگر را كه نبود اين مرتبه‏ ميدانيم آن نبود و عدم ، عدم بديل كه نيست بلكه مجازا وجود اين مقارن‏ عدم آنست عدم آن اعتبار ميكنيم . خلاصه اينكه از نظر ما هر مرتبه قبلی‏ نسبت به مرتبه بعدی جز امر بالقوه چيز ديگری نيست ، نسبت به عدم خودش‏ هم فقط امر بالقوه است . رابطه قبلی با مرتبه بعدی رابطه قوه و فعليت‏ است و مرتبه قبلی تنها امكان و اعداد مرتبه بعدی را بوجود آورده است ، و امكان عدم . خودش را هم دربردارد ، پس مسئله مسئله امكان و استعداد است ، و به همين لحاظ ميشود گفت هر شيئی در عين اينكه خودش است ، خودش نه خودش است ، ولی واضح است كه اين ، تناقض نيست . چون يكی‏