عدل الهي - صفحه : 152

اين سوره بالحنی پر از عطوفت ، خاطر شريف رسول اكرم ( صلی الله عليه‏ و آله و سلم ) را كه گويی از ناملايمات آزرده گشته بود نوازش می‏دهد ، گوشزد می‏كند كه چگونه خدا بار سنگين وی را از دوشش برداشته و سختيش را مبدل به آسانی كرده است ، آنگاه به شيوه علوم تجربی از يك جريان واقع‏ شده و مشهود استنتاج كرده می‏گويد : " پس ، با سختی آسانيی هست " يعنی‏ از اينكه در گذشته باری بر دوش تو بود و ما آن را برداشتيم و نامت را بلند ساختيم و به تو بردباری و قدرت تحمل داديم ، چنين نتيجه بگير كه : " حتما با هر سختی آسانيی هست " . سپس برای تثبيت نتيجه و اطمينان دادن به قطعی بودن آن ، تكرار می‏كند كه آری : " با سختی آسانيی هست " . نكته جالب اين است كه بعد از نتيجه گرفتن اين فرمول كلی ، خط مشی‏ آينده را نيز بر همين اساس تعيين می‏فرمايد ، می‏گويد : " پس وقتی فراغت يافتی ، به كوشش پرداز " . يعنی چون آسانی در شكم تعب و رنج قرار داده شده است ، پس هر وقت‏ فراغت يافتی خود را مجددا به زحمت بينداز و كوشش را از سر بگير . اين خصوصيت ، مربوط به موجودات زنده ، بالاخص انسان است كه سختيها و گرفتاريها مقدمه كمالها و پيشرفتهاست . ضربه‏ها ، جمادات را نابود می‏سازد و از قدرت آنان می‏كاهد ولی موجودات زنده را تحريك می‏كند و نيرومند می‏سازد . " بس زيادتها كه اندر نقصها است " . مصيبتها و شدائد برای تكامل بشر ضرورت دارند . اگر محنتها و رنجها نباشد بشر تباه می‏گردد . قرآن كريم می‏فرمايد : « لقد خلقنا الانسان فی كبد »( 1 ) . " همانا انسان را در رنج و سختی آفرينش داده‏ايم " . آدمی بايد مشقتها تحمل كند و سختيها بكشد تا هستی لايق خود را بيابد . تضاد و كشمكش ، شلاق تكامل است . موجودات زنده با اين شلاق راه خود را به سوی كمال می‏پيمايند . اين قانون ، در جهان نباتات ، حيوانات و بالاخص انسان صادق است .

پاورقی : . 1 بلد / . 4