نبوت - صفحه : 209

قرآن و تعابير شاعرانه

تكرار می‏كنم - و بعد تشريح می‏كنيم - كه اين خصوصيت در زيبايی قرآن‏ هست كه با اينكه فصاحت را به منتها درجه رسانده است از هر نوع تعبير شاعرانه‏ای كه بوی كذب در آن باشد پرهيز كرده است . مثلا در شعرها داريم‏ : يا رب چه چشمه‏ای است محبت كه من از آن يك قطره آب خوردم و دريا گريستم

طوفان نوح زنده شد از آب چشم من
با آنكه در غمت به مدارا گريستم

اين از نظر شعری خيلی زيباست اما خيلی هم دروغ است ، از نظر واقعيت‏ خيلی دروغ است . يك قطره آب خوردم يك دريا گريستم ! وقتی انسان زير ذره‏بين واقع بينی می‏بيند كه يك بشری كه همه طول قدش يك متر و هشتاد سانتی متر و عرضش نيم متر و وزنش هشتاد كيلوست ، می‏گويد من يك دريا اشك ريختم كه چشمش وقتی به دريا بيفتد هول می‏كند كه به طرف دريا نزديك بشود [ می‏فهمد كه اين سخن دروغ است ] . به دريا هم قناعت نمی‏كند :

طوفان نوح زنده شد از آب چشم من
با آنكه در غمت به مدارا گريستم

وقتی انسان زير ذره‏بين واقعی می‏گذارد می‏بيند چقدر مزخرف است ! آخر چقدر آدم بايد چرند حرف زده باشد ، ولی وقتی كه از جنبه زيبايی نگاه‏ می‏كند می‏بيند واقعا زيبا گفته . در قرآن بويی از اين تعبيرات نيست .

قرآن و تشبيهات

[ اما ] تشبيهات . اصلا سخن را اغلب تشبيه زيبا می‏كند ، و علت اينكه‏ زيبا می كند اين است كه وقتی مطلبی را تشبيه می‏كنند به مطلب ديگری ، دو چيز را قرين