فطرت - صفحه : 49

مشترك تفكرات همه انسانهاست اصولی فطری هستند و فروع و شاخه‏های‏ تفكرات ، اكتسابی . ولی اينها هم كه می‏گويند اصول تفكرات ، فطری هستند باز نه به آن مفهوم افلاطونی می‏گويند كه روح انسان در دنيای ديگر اينها را ياد گرفته و اينجا فراموش كرده است ، بلكه مقصود اين است كه انسان در اين دنيا متوجه اينها می‏شود ولی در دانستن اينها نيازمند به معلم و نيازمند به صغری و كبری چيدن و ترتيب قياس دادن يا تجربه كردن و امثال‏ اينها نيست ، يعنی ساختمان فكر انسان به گونه‏ای است كه صرف اينكه اين‏ مسائل عرضه بشود كافی است برای اينكه انسان آنها را دريابد ، احتياج به‏ استدلال و دليل ندارد ، نه اينكه انسان اينها را قبلا می‏دانسته است . اين‏ ، نظريه ديگر است كه معمولا حكمای اسلامی همين نظريه را دارند . ارسطو نيز همين نظريه را با اختلاف در بعضی خصوصيات داشته است . در ميان فلاسفه جديد نيز اين اختلاف نظر وجود دارد . البته شايد كسی آن‏ نظريه افلاطونی را در دوره جديد معتقد نباشد ولی در دوره جديد هم بعضی از فيلسوفان ، برخی از معلومات را برای انسان فطری و قبلی می‏دانند و بعضی‏ ديگر را بعدی و تجربی . قهرمان اين نظريه ، فيلسوف بسيار بزرگ معروف‏ دنيا در قرون جديد يعنی كانت است كه او معتقد است به يك سلسله‏ معلومات قبلی و غير حاصل از تجربه و حواس ، يعنی معلوماتی كه به عقيده‏ او لازمه ساختمان ذهن است . در ميان فيلسوفان آلمان اين فكر وجود داشته است ، ولی اغلب فيلسوفان‏ انگليسی كه بيشتر حسی بوده‏اند ( مثل جان لاك و هيوم ) نظرشان عكس اين‏ است ، می‏گويند هيچ معلومی در لوح ضمير