نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 246

و در چه زمينه‏ای آزادی دارند ؟ در نوشتن نامه ، تماس تلفنی ، مسافرت ، ابراز رأی و عقيده ؟ در كدام كار و عملی آزاد هستند ؟ حقيقت اينستكه در هيچ كاری آزادی ندارند و به سختی اسير و گرفتار يكديگرند ، اسارتهای مرئی‏ و نامرئی ، فرد نسبت به افراد ، و جامعه‏ها نسبت به جامعه‏های ديگر ، در همان جامعه‏های ايده‏آل اينها كه همان جامعه بی طبقه است ، چيزی كه برای‏ افراد وجود ندارد همان آزادی است ( 1 ) . آزادی ديگری كه برای انسان تصور ميشود ، و به شدت مطرح است و به‏ اديان هم اختصاص ندارد ، آزادی انسان از درون خودش است ، آزادی اخلاقی‏ ، آزادی انسان از شهوات خودش آزادی انسانيت انسان از حيوانيت خودش ، يعنی استقلال انسان در انسانيت اخلاقی خودش . اينها اصلا اين مسائل را حساب نميكنند ، همه‏اش صحبت از تكامل ابزار توليد ، تكامل جامعه و اين‏ حرفهاست ، و تنها اينها را تكامل انسان ميدانند با اينكه انسانها در سايه اين تكاملها مقامشان از حيوانات هم پست‏تر است ، البته ما نمی‏ گوييم كه انسان يك روزی به تكامل در همه زمينه‏ها نميرسد ، ما كه از آنها خوشبين تريم و اميدمان به آينده بيشتر است ، اما ما وضع موجود را " رسيدن به تكامل " نميدانيم برخلاف آنها كه به علت تكامل ابزار توليد ، چشم بسته بشر را تكامل يافته حساب می‏كنند ، و حرف ما اينستكه تكامل‏ پيدا نكرده ، " در آينده تكامل پيدا ميكند " حرف ديگری است و اميد ما هم به آينده بيش از آنهاست ولی راه تكامل در آينده راهی نيست كه آنها خيال ميكنند ، ماشين نمی تواند انسان را به استقلال و آزادی برساند . پس اين سخن هم سخن بسيار درستی است كه موجود ، هرچه كاملتر ميشود به‏ استقلال و آزاديش افزوده ميشود ، و راه تكامل همان راه استقلال و آزادی‏ است ولی در مورد استقلال و آزادی انسان اين استقلال را در همه ابعادش‏ بايد مطرح كرد ، و استقلال و آزادی در همه ابعادش ، استقلال و آزاديی است‏ كه هرگز با اين فلسفه‏ها بوجود نمی آيد . آن آزاديی كه ما بصورت يك امر عرفانی ، معنوی ، و مذهبی مطرح ميكنيم بزرگترين آزاديهاست ، كه اين‏ فلسفه‏ها ابدا در اين مسير و اين راه نيستند .

پاورقی : 1 - اشكال : ممكن است گفته شود امروزه اسارت بيشتر نيست احساس‏ اسارت و آزاديخواهی بيشتر شده است ، و بدون شك خود اين احساس مقدمه‏ای‏ است برای آزادی ، پس ميشود گفت انسان در زمينه آزادی پيشرفت كرده‏ است . جواب : اتفاقا اين مطلب كه احساس اسارت و علم به " دربند بودن " انسان نسبت به انسانهای گذشته خيلی بيشتر شده است ، مطلب درستی است‏ ولی اينكه اين احساس انسان را به آزادی و استقلال نزديك كرده است مطلب‏ درستی نيست ، و در واقع اينكه ميگويند " آگاهی ملتها زياد شده است " حرف راستی است ولی در عين راستی فريبنده هم هست و استنتاجی كه از اين‏ حرف ميشود ( كه ملتها به آزادی نزديك شده‏اند ) استنتاج غلطی است ، زيرا به همان نسبت بلكه بيش از آگاهی ملتها ، قدرتهای حاكمه هم به‏ آگاهی رسيده‏اند ، يعنی قدرتی كه امروز انسانهای اسير كننده دارند چه از نظر علمی و چه از نظر فنی و تشكيلاتی با قدرت حكام سابق قابل مقايسه‏ نيست ، پس آگاهی ملتها كار چندانی از او ساخته نيست .