سيري در نهج البلاغه - صفحه : 285

دانند با تمرد و عصيان و آزادی از هر چه رنگ تعلق پذيرد بلا استثناء و هر تقيد و انقياد و تسليمی را بر ضد شخصيت واقعی انسان و موجب بيگانه شدن‏ او با " خود " واقعيش می‏شمارند ، می‏گويند انسان آنگاه انسان واقعی است و به آن اندازه از واقعيت انسان‏ بهره‏مند است كه فاقد تمكين و تسليم باشد . خاصيت شيفتگی و تعلق به چيزی‏ اين است كه توجه انسان را به خود معطوف می‏سازد و آگاهی او را از خودش‏ سلب می‏سازد و او را از خود می‏فراموشاند و در نتيجه اين موجود آگاه آزاد كه نامش انسان است و شخصيتش در اين دو كلمه خلاصه می‏شود به صورت‏ موجودی ناخودآگاه و اسير در می‏آيد . بر اثر فراموش كردن خود ارزشهای‏ انسانی را از ياد می‏برد و در اسارت و وابستگی از حركت و تعالی باز می‏ماند و در نقطه‏ای راكد می‏شود . اگر فلسفه مبارزه اسلام با دنيا پرستی احيای شخصيت انسانی است ، می‏بايست از هر پرستشی و از هر پابندی جلوگيری كند و حال آنكه ترديدی‏ نيست كه اسلام آزادی از ماده را مقدمه تقيد به معنی ، و رهائی از دنيا را برای پابند شدن به آخرت ، و ترك خرما را برای بدست آوردن خدا می‏خواهد . عرفان كه به آزادی از هر چه رنگ تعلق پذيرد دعوت می‏كند ، استثنائی هم‏ در كنارش قرار می‏دهد . حافظ می‏گويد :

غلام همت آنم كه زير چرخ كبود
زهر چه رنگ تعلق پذيرد آزاد است