شرح منظومه2 - صفحه : 204

در اينجا مقصود اين است كه هر جا وحدت اتصالی هست وحدت شخصی نيز هست ، و البته مقصود از اتصال در اينجا اتصال به مفهوم فلسفی ، است ، پس مقصود اين است كه هر متصل جوهری شخص واحد است نه اشخاص متعدد . حكما ثابت كرده‏اند كه تشخص و وجود " مساوق " يكديگرند ، هر جا وجود است تشخص است و هر جا تشخص است وجود است و متقابلا می‏گويند كليت و عدم تعين شان ماهيت است و در حقيقت ، اعتبار ذهن است . اكنون می‏گوئيم‏ اتصال جوهری عبارت است از اينكه ماهيتی به نحوی باشد كه قابليت ابعاد سه گانه داشته باشد ، وجود چنين ماهيتی در خارج عين تشخص واقعی او است‏ . ج - مقدمه سوم اين است كه " دو امر متقابل هرگز يكديگر را قبول‏ نمی‏كنند بلكه شی‏ء ثالثی لازم است كه متناوبا آن دو را بپذيرد " . توضيح‏ اين كه بعضی امور با يكديگر تقابل دارند يعنی غير قابل اجتماعند . متناقضين يعنی وجود يك چيز و عدم آن چيز با يكديگر تقابل دارند ، و هم‏ چنين متضادين از قبيل سفيدی و سياهی ، يا حرارت و برودت با يكديگر تقابل دارند ، هم چنين است عدم و ملكه نظير غنا و فقر . هرگز دو امر متقابل ، يكديگر را قبول نمی‏كنند مثلا وجود ، عدم را ، و يا عدم ، وجود را قبول نمی‏كند بلكه ماهيت كه امر ثالث است متناوبا هم‏ وجود را قبول می‏كند و هم عدم را . سفيدی نيز سياهی را نمی‏پذيرد و سياهی‏ هم سفيدی را نمی‏پذيرد يعنی سفيدی سياه نمی‏شود و سياهی هم سفيد نمی‏شود اما جسم كه امر ثالث است متناوبا هم سفيد می‏شود و هم سياه . غنا فقر را نمی‏پذيرد و فقر غنا را نمی‏پذيرد ولی يك انسان هم می‏تواند غنارا بپذيرد و هم فقر را .