نبوت - صفحه : 270

جمال و كمال همه از آن او بودن و هر چه غير او دارد از او دارد ، اين‏ گونه خدا را وصف كردن كه همان حد اعلای توصيفی است كه بشر از خدا توانسته است بكند ، چطور انسان می‏تواند [ بپذيرد كه اينها از يك مرد امی است ] ؟ ! تازه اين بيانی كه من كردم بسيار ضعيف است نسبت به‏ آنچه كه حتی خودم می‏توانم در جلسات متعددی بيان كنم تا چه رسد نسبت به‏ آنچه كه قرآن می‏خواهد بيان كند . من خودم به فكر خودم ابدا نمی توانم‏ باور كنم كه يك انسان ، هر اندازه نابغه باشد ، به فكر شخصی خودش‏ بتواند خدا را به اين عظمت توصيف كند . اين جز اينكه يك ريزشی از جای‏ ديگر و ارائه‏ای از افق ديگر بوده است كه به زبان مقدس او جاری می‏شده‏ است چيز ديگری نيست . شما اغلب اين تفاسير مفسرين را اگر وارد بشويد [ می‏بينيد ] به اين آيات كه می‏رسند گير می‏كنند ، واقعا نمی‏توانند بفهمند ، بعد مجبور می‏شوند همه اينها را به گونه‏ای تأويل كنند چون ظرف ذهنشان‏ گنجايش ندارد ، آنهايی كه تنها می‏توانسته‏اند يك مفسر ساده باشند . حال‏ چطور يك عالم درس خوانده كه انواعی از درسها را خوانده هنوز عقل و فكرش گنجايش درك چنين مطلبی را ندارد ولی يك مرد امی درس نخوانده‏ كتاب نديده مدرسه نرفته با هيچ عالم ننشسته كه قاعده‏اش اين بود كه اصلا او بيايد خدا را به صورت يك موجود مجسمی مثل اهو را مزدا معرفی كند كه‏ سر خدا اين قدر است و پای خدا اين قدر ، يا به قول فلاماريون كشيشهای‏ مسيحی هشت قرن بعد از قرآن هنوز می‏گفتند فاصله چشم راست خدا تا چشم چپ‏ خدا شش هزار فرسخ راه راست ، وقتی خدا را بخواهد به عظمت توصيف كند اين گونه توصيف می‏كند . اين نمايش فكر بشر است . آنوقت اين چگونه‏ ممكن است كه يك بشری از فكر خودش بتواند خدا را آن گونه توصيف كند كه‏ هر موحدی ، هر مقدار عميق باشد ، بالاتر از قرآن نتواند يك كلمه حرف‏ بزند و هر چه كه معرفت خداشناسی بالاتر می‏رود خودش را با قرآن متجانس‏تر می‏يابد . قسمت ديگری كه تحت عنوان زيبايی و لطف خواستم ذكر بكنم ، مقايسه‏ مختصری بود ميان خدا به مفهومی كه فلاسفه به طور كلی می‏شناساندند و خدايی‏ كه پيامبران به بشر معرفی كرده‏اند و مخصوصا خدايی كه قرآن معرفی كرده‏ است كه اين خدا يعنی خدای پيامبران چقدر زيبا و شايسته دوست داشتن است‏ و به چه صفات جميلی ستايش شده است و خدای فيلسوفان چقدر خشك و چقدر جامد و بی‏روح است ! و اين خدا می‏تواند موضوع ايمان واقع بشود و آن خدا نمی‏تواند موضوع ايمان