حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 215

يحتاج الی قابل يقبل امكانه ( 1 ) و قوه وجوده فلا محاله يكون جسما أو جسمانيا ( 2 ) . و أيضا له وحده اتصاليه و كثره تجدديه ( 3 ) ، فمن حيث كونه أمرا واحدا يجب أن يكون له فاعل واحد و قابل واحد ( 4 ) ، اذ الصفه الواحد يستحيل أن يكون الا لموصوف واحد من فاعل واحد ، ففاعله يجب أن يكون‏ متبری الذات عن الماده و علائقها و الا لاحتاج فی تجسمه و تكونه المادی‏ لتجدد أحواله كما علمت الی حركه اخری و زمان آخر ( 5 ) و ماده سابقه و عدم قائم بها ، و قابله يجب أن يكون أقدم الطبائع و الاجسام و أتمها اذ الزمان لا يتقدم عليه شی‏ء غيره هذا التقدم ، فقابله يستحيل أن يتكون من‏ جسم آخر أو يتكون منه جسم آخر ( 6 ) و الا لانقطع اتصال الزمان فيكون‏

پاورقی : 1 - در اينجا مقداری مسامحه در تعبير وجود دارد . اينكه می‏گويد از جهت‏ وجود و دوامش ، اگر كلمه وجود را مساوی دوام بگيريم مسامحه است ، و با " فاعل حافظ " خواسته بگويد فاعل وجودش و حافظ دوامش . البته خيلی‏ مهم نيست . از جهت حدوث و انصرامش احتياج دارد به قابلی كه امكان آن‏ را قبول كند . اشاره است به " كل حادث مسبوق بقوه و ماده تحمل تلك‏ القوه " . گفتيم كه به اعتبار نسبت دادن به مستعد آن را قوه و مستعد می‏گويند و به اعتبار نسبت دادن به " مستعدله " آن را امكان می‏گويند . 2 - جسمانی يعنی شی‏ء كه به نحوی در جسم حلول دارد مثل صورت نوعيه و نفس . 3 - در آن واحد هم وحدت دارد و هم كثرت . وحدتی كه عين كثرت است و