مساله ربا - صفحه : 175

می‏گردد . ( رابطه تجارت با عامل رابطه علت فاعلی است و رابطه آن با سرمايه شبيه رابطه علت قابلی است ) . خلاصه آنكه ما قبول داريم كه انسان مالك نتاج ملك خود می‏باشد ( به هر نحوی كه تعلق نتاج به ملك باشد ) . ولی پول به هيچ نحو مولد نيست . پول از آن جهت كه پول است فقط قابليت دارد كه تبديل شود به متاع ديگر و همين جهت ملاك ارزش پول است‏ و به اصطلاح ارزش پول است در سلسله معلولات مبادله است ، ارزش ما بعد المبادله است بر خلاف ارزش كالاها كه در سلسله علل مبادلات است يعنی‏ ارزش ما قبل المبادله است ، و خود مبادله چه در پول و چه در غير پول از نوع منافع و آثار توليدی نيست كه شی‏ء را بتواند به شكل سرمايه در آورد . قابليت مبادله كه امری اعتباری است لازمه مملوكيتهای فردی است . به‏ عبارت ديگر مبادله ارزش شی‏ء را علاوه نمی‏كند . خلاصه هر متاعی قابل‏ مبادله است ( زيرا ماليت دارد و عقلا مبادله اموال را با يكديگر جايز می‏دانند ) ولی صرف مبادله ايجاد ارزش نمی‏كند و لهذا عمل كسانی كه‏ می‏نشينند و مال التجاره‏ای را كه قبض نكرده‏اند و روی آن هيچ عملی انجام‏ نداده‏اند ، می‏فروشند و خريدار با مبلغی علاوه به ديگری می‏فروشد ، و بی‏ جهت قيمت آن را بالا می‏برند عقلا و منطقا حرام است ( 1 ) . زيرا صرف مبادله صفتی در كالا ايجاد نمی‏كند كه موجب ارزش آن شود ، و در حقيقت اين عمل سازشی است بين سرمايه داران

پاورقی : 1 - به همين دليل ما مطلق بيعهای ( لا اقل بيعهای تجاری ) قبل القبض را حرام می‏دانيم .