ده گفتار - صفحه : 282

است ، در درجه اول بايد درباره سازمان صالح انديشيد و در درجه دوم‏ درباره زعماء صالح . افلاطون نظريه اجتماعی معروفی دارد كه به نام " مدينه فاضله افلاطن " معروف است . در ميان حكماء اسلامی ، حكيم ابونصر فارابی از افلاطن پيروی‏ كرده و نظرياتی ابراز داشته است . اين دو حكيم اساس نظر خود را صلاحيت‏ افراد قرار داده‏اند و اصالت فردی انديشيده‏اند . تمام توجه خود را به اين‏ نكته معطوف كرده‏اند كه زمام امور اجتماع را چه افرادی بايد در دست‏ بگيرند ، آن افراد بايد دارای چه فضائل علمی و عملی بوده باشند . اما اينكه تشكيلات و نظامات اجتماعی بايد چگونه بوده باشد و آن افراد " ايده آل " در چه نظاماتی زمام امور را در دست بگيرند چندان مورد توجه‏ اين دو حكيم واقع نشده است . بر اين نظريه ، انتقاداتی شده ، از جمله اينكه تأثير شگرف و عظيم‏ سازمان در افكار و اعمال و روحيه افراد ( و از آنجمله خود زعما ) مورد توجه واقع نشده است . اين نكته مورد توجه قرار نگرفته كه اگر نظام ، صالح بود كمتر فرد ناصالح قدرت تخطی دارد و اگر ناصالح بود فرد صالح‏ كمتر قدرت عمل و اجراء منويات خود را پيدا می‏كند و احيانا منويات و افكار خود را می‏بازد و همرنگ سازمان می‏شود . يكی از دانشمندان در مقام انتقاد نظر افلاطن می‏گويد : " افلاطن با بيان مسئله شوم " چه كسی بايد بر جامعه حكومت كند ؟ " يك اشتباه و خطر پر دوامی در فلسفه سياسی ايجاد كرده است . مسئله‏ عاقلانه‏تر و خلاق‏تر اينست كه : چگونه می‏توانيم سازمانهای اجتماعی را چنان‏ ترتيب دهيم كه زعماء بد و ناصالح نتوانند اسباب ضرر