مساله شناخت - صفحه : 88

اهميت می‏دهند اين مسئله است ، آنجا كه عرفا با يك نوع - به قول اقبال‏ لاهوری - تجربه درونی ( كه تعبيری بسيار عالی است ) مكانيزم پيشرفت كار قلب و دل را به عنوان منازل و مراحل بيان كرده‏اند . در اخلاق فلسفی - اخلاقی كه همه فيلسوفان گفته‏اند - همينقدر گفته شده‏ است كه برای انسان ايثار ، فضيلت ، ولی خودخواهی و استيثار رذيلت است‏ ، شجاعت ، اخلاق ولی جبن و تهور ضد اخلاق است ، سخاوت خوب ، ولی بخل و اسراف بد است ، صبر و خويشتنداری خوب ، ولی جزع و فزع و بيتابی كردن‏ بد است ، و از اين قبيل مسائل . انسان يك كتاب اخلاق از كتب علمای‏ اخلاق را كه بخواند می‏بيند مجموعه‏ای از امور را توصيه و مجموعه ديگری را منع كرده‏اند : آنها بد است و اينها خوب . آنگاه انسان خودش را مثل‏ اتاقی می‏بيند كه هيچ دكوری ندارد ، در و ديوارش خالی محض است ، ولی‏ مقدار زيادی دكور و زينت آلات گذشته‏اند و می‏گويند اگر می‏خواهی اينجا مزين شود ، اينها را نصب كن . فلاسفه چنين خيال كرده‏اند كه نفس و روح‏ انسان موجودی است كه مجموعه اين فضائل بايد در آن وجود داشته باشد . ولی آنها ( عرفا ) گفته‏اند مسأله اينطور نيست . تو مانند يك نهال در حال حركت و تحول هستی ، دارای [ مسيری را ] منزل بعد از منزل طی می‏كنی . اگر می‏خواهی مراحل انسانيت را طی كنی بايد از منزل اول شروع كنی و ده‏ منزل را طی كنی ( برای فواصل كمتر صد منزل می‏گويند و برای فواصل نزديكتر هزار منزل ) . مثلا اولين منزل تو " يقظه " ( بيداری و آگاهی ) است ، منزل دوم تو " توبه " است ، منزل