آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 54

كننده ، حيوان " حد ناقص است . اگر در تعريفش بگوييم : " موجودی‏ است راهرونده ، مستقيم القامه ، پهن ناخن " ، " رسم تام " است ، و اگر بگوييم " موجودی است راهرونده " ، " رسم ناقص " است . در ميان تعريفات ، تعريف كامل " حد تام " است ، ولی متأسفانه‏ فلاسفه اعتراف دارند كه به دست آوردن " حد تام " اشياء چون مستلزم‏ كشف ذاتيات اشياء است و به عبارت ديگر مستلزم نفوذ عقل در كنه اشياء است ، كار آسانی نيست . آنچه به نام حد تام در تعريف انسان و غيره‏ می‏گوييم خالی از نوعی مسامحه نيست : ( 1 ) و چون فلسفه كه " تعريف به دست دادن " وظيفه آن است از انجام آن‏ اظهار عجز می‏كند ، طبعا قوانين منطق در مورد حد تام نيز ارزش خود را از دست می‏دهد ، لهذا ما بحث خود را در باب حدود و تعريفات به همين جا خاتمه می‏دهيم .

پاورقی : ( 1 ) رجوع شود به تعليقات صدرالمتألهين بر شرح " حكمة الاشراق " قسمت منطق .