خدمات متقابل اسلام و ايران - صفحه : 622

استفاده می‏كنند اگر آن استاد سالها به كار تدريس پرداخته باشد ، صد درصد همزمان و هم دوره نيستند . معمولا كهنسالان يك طبقه نوعی تقدم نسبت به‏ جوانسالان آن طبقه دارند . مثلا حاجی سبزواری را به اعتبار اينكه شاگرد ملا اسماعيل اصفهانی بوده و او شاگرد ملاعلی نوری بوده است ، با ميرزای جلوه و حكيم قمشه‏ای كه آنها نيز شاگرد شاگردان نوری بوده‏اند هم طبقه شمرديم . در صورتی كه حاجی از كهنسالان اين طبقه است و مختصری خودنوری را درك كرده و در سال 1289 درگذشته ، اما ميرزای جلوه از جوانسالان اين طبقه است و تا سال 1314 حيات داشته و خود در ابتداء قصد داشته از محضر حكيم سبزواری در سبزوار استفاده كند . 2 - از نيمه اول قرن سوم كه تاريخ فلاسفه دوره اسلامی آغاز می‏شود ، تا پايان قرن چهارم دوره ترجمه است . در اين دوره بسياری از فيلسوفان ، مترجم بوده‏اند و بسياری از مترجمان ، خود فيلسوف بوده‏اند . البته‏ مترجمانی هم بوده‏اند كه فيلسوف نبوده‏اند و يا فيلسوفانی كه مترجم‏ نبوده‏اند . دوره ترجمه از دوره تأليف و تحقيق مجزا نيست ، چنان نيست‏ آنچنانكه بعضی گمان كرده‏اند در دوره اسلامی يك قرن يا دو قرن منحصرا به‏ ترجمه مشغول بوده‏اند بعدها افراد صاحب نظر كه آنها را فيلسوف می‏ناميم‏ ظهور كرده باشند . بلكه همزمان با ترجمه‏های اوليه ، صاحب نظری كم‏نظير به‏ نام يعقوب بن اسحاق كندی پيدا شد ، فيلسوفانی تربيت كرد و اين رشته‏ ادامه يافت . الكندی همزمان است با مترجمانی از قبيل حنين بن اسحاق‏ عبادی و عبدالمسيح حمصی و تقدم زمانی دارد بر بسياری از مترجمين از قبيل‏ ثابت بن قره و غيره . 3 - مترجمين ، غالبا يهودی يا مسيحی يا صابئی بوده‏اند ، كمتر مترجم‏ مسلمان در ميان آنها می‏يابيم همچنانكه مترجم زردشتی پيدا نمی‏شود . از ميان مترجمان تنها عبدالله بن مقفع است كه احتمالا می‏توان گفت زردشتی‏ بوده است ، ولی او