حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 48

وقتی می‏گوئيم زمان ، مكان و وضع از مشخصات هستند ، معنايش اين است‏ كه شی‏ء بدون زمان و مكان و . . . نمی‏تواند متشخص و موجود باشد ، يعنی‏ زمان ما ، مكان ما . . . در تشخص معتبر است . پس اگر گفته شود اين شی‏ء كه مشخصاتش متغير است ، تشخصش باقی است يا باقی نيست ؟ جواب اين‏ است كه هم باقی است و هم باقی نيست . هيچ مشخصی به آن دقتی كه بخواهيد باقی نيست ، ولی در عين حال اين شی‏ء در هيچ حالی خالی از هيچ يك از اين‏ مشخصات نيست ، يعنی هر كدام را بطور فرد ما دارد . پس جسم دائما مشخصاتش تغيير می‏كند در عين حال هيچ وقت هم خالی از مشخصات نيست . پس در شی‏ء ، مشخصات معتبرند بوجهی و غير معتبرند بوجهی ، معتبرند بوجه‏ العموم و غير معتبرند بوجه الخصوص . نظير همان چيزی كه ما در موضوع‏ حركت گفتيم كه ماده باقی است بوجه و باقی نيست بوجه آخر ، باقی است‏ بوجه العموم ( چون در ضمن صوره ما باقی است ) ، باقی نيست بوجه آخر . اين نيز يك مطلبی كه ايشان اينجا گفته‏اند .

مشابهت موضوع در حركت عرضی و حركت جوهری

در اينجا دو مطلب ديگر دارند كه قدری با هم مخلوطند ، يكی از آن دو ادامه همين مطلبی است كه گفته شد . می‏گويند : در حركات عرضيه‏ای كه در وقوعشان هيچ شك نيست ، مثل كيف و أين ، در اينجا موضوع چيست ؟ در اينجا شما بدون دغدغه جواب می‏دهيد كه موضوع جوهر است ، يعنی جسم است . مثلا جسم كه در سواد حركت می‏كند ، موضوع جسم است و ما فيه الحركه سواد است . يعنی جسم در هر آنی دارای فردی از سواد است ولی افراد بالقوه ، يعنی يك فرد متصل

پاورقی : > اين نظير آن چيزی است كه امروزه درباره فشار خون می‏گويند . خون يك‏ امر مزاجی است . خون بايد يك فشار معينی داشته باشد تا انسان بتواند زنده بماند اما اين فشار بايد بين دو حد باشد و وقتی بين اين دو حد در نوسان است مستلزم قطع حيات نيست ولی اگر از حداقل پائين‏تر و از حد اكثر بالاتر برود ، آنگاه حيات به خطر می‏افتد .