مساله شناخت - صفحه : 236

اين نيرو به هدف خودش كه رهايی اين مردم از ظلم است می‏رسد . يعنی با يك انديشه غلط ، يك تئوری غلط و يك فرضيه خرافی [ به هدف خود نائل‏ می‏شود ] . حتی در جامعه‏ای كه انديشه‏های مذهبی صددرصد خرافی دارد ، روشنفكر امروز چه فكری می‏كند ؟ ( خودش يا مذهبی نيست يا لا اقل مذهبش مثل مذهب آنها نيست ) . آيا اين روشنفكر برای نجات و رهايی جامعه خودش ، اول برای‏ زدودن خرافات [ اقدام می‏كند ] ؟ نه ، از همين نيروهای خرافی استفاده‏ می‏كند و جامعه‏اش را نجات می‏دهد . می‏گويند : اين دليل بر آن است كه‏ برای موفقيت در عمل ضرورت ندارد كه هميشه آن تئوری ، آن فرضيه و آن‏ طراحی كه مردم آن را به مرحله اجرا می‏گذارند صحيح و درست و حقيقی و واقعی باشد . پس كسانی كه به فلسفه عمل چسبيدند حرفشان اين بود كه اصلا ما نبايد وسواس حقيقت را داشته باشيم ، و اين از گذشته هم اشتباه بوده است كه‏ اينهمه وسواس حق و باطل را داشته‏اند ، ما بايد دنبال نتيجه برويم . اين يك طرز فكری است ( البته من اين را قبول ندارم ) غير از آن طرز تفكری كه می‏گويد عمل معيار انديشه است . آن كه می‏گويد عمل معيار انديشه‏ است می‏خواهد بگويد اين دو با يكديگر توأم است . هر چه از آن در عمل‏ نتيجه گرفتيم حقيقت است ، و اگر از چيزی در عمل نتيجه نگرفتيم حقيقت‏ نيست . اين است آن چيزی كه من دارم در اينجا آن را رد می‏كنم . در مسئله‏ " رابطه عمل و انديشه " چند مطلب ديگر نيز هست كه چون در جلسه پيش‏ وعده داديم ، به طور اشاره هم