فلسفه تاريخ1 - صفحه : 28

آيا نمی‏شود اين را همان اولی بگيريم كه " نقش انبياء " يعنی اراده‏ الهی و قضا و قدر الهی ؟ خير ، اينها دو مسأله است آن كه می‏گويد اراده و قضا و قدر الهی ، يعنی‏ غير از قضا و قدر الهی چيزی نيست ، يعنی به هيچيك از عوامل ديگر اصالت‏ نمی‏دهد ، نه به خود دين نه به غير دين ، می‏گويد اينها همه معلول قضا و قدر الهی هستند ، پس اصل ، قضا و قدر الهی است . در اينجا كه مؤلف نظريات مختلف درباره عامل تحول تاريخ را شرح داده‏ است يك تحليلی بكنيم ببينيم اين عوامل همينطور كه اينها ذكر كرده اند قابل بررسی است يا ما بايد به شكل ديگری بررسی بكنيم ؟ چند نظريه است‏ كه مؤلف بر شمرده است يك نظريه اين است كه بگوييم نوابغ عامل مؤثر بوده اند نظريه دوم انباشته شدن دانش و در واقع دانش را عامل تحول‏ تاريخ می‏داند كه وقتی روی هم انباشته شده منشأ تحولات گرديده است عوامل‏ ديگری كه ذكر كرده اند عبارتند از : اختراعات ، نژادها يعنی خونها ، شرايط اقتصادی و مختصات جغرافيايی يعنی عامل جغرافيايی اينها را می‏شود بعضی را به بعضی تحويل كرد يا بعضی از اينها را به يك‏ عامل ديگر برگرداند كه اگر ما به آن شكل بحث كنيم شايد بهتر باشد ، مثلا اگر ما گفتيم نوابغ و بزرگان [ عامل تحول تاريخ بوده اند ] اين درست‏ است ، يك نظريه ای هم هست ، ولی اگر بخواهيم اين را تحليل بكنيم ، برمی‏گردد به عوامل زيستی ، يعنی در خلال تحولاتی كه نوع انسان پيدا می‏كند ، در اثر يك سلسله عوامل زيستی ، يك افراد فوق العاده ای ظهور می‏كنند و اين افراد فوق العاده منشأ تحول تاريخ می‏شوند ، و به عبارت ديگر اينكه‏ افراد فوق العاده عامل تحول تاريخ هستند ، به عوامل زيستی برمی‏گردد پس‏ در واقع ما عامل تحول تاريخ را برگردانديم به عوامل زيستی : اين چرا نابغه شده ؟ حتما يك عوامل خاص زيستی در او هست ،