درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 145

در زير آن قرار گرفته ، و با مقايسه با اين فرش برروی آن قرار گرفته . حال اگر شما ضبط را از اينجا بيرون ببريد يا سقف را خراب كنيد و از روی‏ اين برداريد آيا اكنون كه زير سقف نيست چيزی از او كسر شده است ؟ نه ، چنين نيست . يا اينكه مثلا اين كتاب اكنون زير دست من است و بنابراين‏ عنوان تحت بر او صدق می‏كند و اين صفت واقعا برای او هست كه اين كتاب‏ زير دست من است . من دستم را برمی‏دارم و اين كتاب از زير دست من خارج‏ می‏شود . آيا باز هم صفت تحنيت بر او صدق می‏كند ؟ آيا اكنون كه اين صفت‏ بر او حمل نمی‏شود چيزی از آن كم شده است ؟ خير . پس چه بوده است ؟ اين‏ شيئی كه در اين جا بود ، بودن آن در اينجا وضع و معادلاتی بوجود آورده بود كه مثلا در مقايسه با مركز زمين ، نسبت به اين دست ، به آن مركز نزديكتر بود و اين دست دورتر قرار می‏گرفت . به همين جهت گفتيم كه كتاب در زير است و دست بر روی آن . وقتی كه ما دست را برمی‏داريم درست است كه‏ دست حركتی كرده است ولی تغيير و تبديلی در كتاب پيدا نشده است ، وضع‏ و نسبتش عوض شده است . بنابراين چنين نيست كه هر جا بخواهد صفتی بر چيزی صدق كند بايد چيزی‏ بر ذات او علاوه شود تا آن صفت صدق نمايد . ممكن است كسی بگويد : چطور شما می‏گوئيد ذات واجب‏الوجود بسيط است ؟ مگر شما نمی‏گوئيد ذات واجب‏الوجود اول است ؟ پس چيزی است كه اول است‏ ، پس ذاتش و حقيقتش يك امر است و اول بودنش يك امر ديگر . بنابراين در اينجا تركيب پيدا شد و او واحد نيست . جواب اين است كه اوليت به معنی مقايسه است . همينقدر كه واجب‏الوجود باشد و واحد باشد و همه موجودات از او صادر شده باشند . كافی است كه اوليت انتزاع شود . سؤال : در مورد علت و معلول چه ؟ استاد : عليت هم همين‏جور است . عليت مبدئيت است برای فعل .