بيست گفتار - صفحه : 368

را آتش زد ، مشتعل شد ، فضا را روشن كرد . " « فلما اشتعلت قال : أين‏ وجه هذه النار ؟ » " پرسيد : چهره اين آتش كدام طرف است ؟ گفت : همه‏ طرف و همه جا چهره است . فرمود : " « هذه النار مدبره مصنوعة لا يعرف‏ وجهها » " اين آتش با اين كيفيت كه ديدی مصنوعی و مخلوقی است از مخلوقات خدا و همه طرف روی اوست ، تو می‏خواهی خداوند جهت معين داشته‏ باشد ؟ " « و خالقها لا يشبهها » " و البته خداوند شبيه مخلوقات خود نيست . او منزه است از شبيه و مثل و نظير و مقدس است از تشبيه . " « و لله المشرق و المغرب فأينما تولوا فثم وجه الله »" . مشرق و مغرب‏ از آن خداست . به هر كجا كه روكنی به سوی خداست . " « لا يخفی علی ربنا خافية » " ( 1 ) هيچ چيز بر او پوشيده نيست . مشرق و مغرب جهان ملك خدا است ، ظهور فعل اوست ، او به همه چيز احاطه دارد ، هيچ چيز از او خالی نيست ، به هر طرف رو كنيد به خدا رو آورده‏ايد . بس كه هست از همه سو و زهمه رو راه به تو به تو برگردد اگر راهروی‏ برگردد

خودشناسی

می‏گويند خودشناسی ، مقدم بر خداشناسی ، است ، انسان تا خود را نشناسد نمی تواند خدا را بشناسد . اين سخن از جهات متعدد درست است نه از يك‏ جهت . يك جهتش اين است كه بايد وضع دستگاه گيرنده فكری خود را بشناسد ، بايد خود را به ضعف و نقص و قصور بشناسد تا خدا را به كمال و قوت و لا تناهی بشناسد ، بايد قصور

پاورقی : . 1 توحيد صدوق ، ص . 182