فلسفه تاريخ1 - صفحه : 221

. 3 اين رابطه ، ضروری است ، يعنی با وجود آن علت و همه شرايط ، وجود آن معلول قطعی و خلاف ناپذير است ، و با نبودن آن علت يا يكی از شرايط آن ، عدم آن ضروری است ، يعنی وجودش محال است . اين می‏شود جبر طبيعت پس جبر در طبيعت به اين معنی است كه هر حادثه‏ طبيعی بستگی دارد به يك رشته علل خاص كه با وجود آن علل ، وجود آن‏ حادثه تخلف ناپذير است و با عدم آن علل و يا جانشين شدن يك سلسله علل‏ ديگر بجای آن علل ، وجود اين معلول ممتنع است قهرا وقتی ما عليت را در تاريخ قبول كنيم ، ناچار بايد جبر تاريخ را هم بپذيريم ، يعنی بايد بپذيريم كه اگر فلان تحول تاريخی رخ داده است ، عينا مانند اين است كه‏ می‏گوييم آب در 100 درجه بخار می‏شود ، يعنی اگر آبی باشد و حرارت صد درجه ای [ و شرايط لازم نيز موجود باشد ] جبرا و ضرورتا و با پيش بينی‏ صددرصد می‏شود گفت آب به بخار تبديل می‏شود حوادث تاريخی هم همين طور است هر حادثه ای كه رخ داده بستگی دارد به يك سلسله علل خاص با بودن‏ آن علل ، پيدايش اين معلول ، ضروری و غير قابل تخلف است اين می‏شود جبر تاريخ . اين جبر تاريخ كه بنا به گفته " كارل " تخم لقی بود كه اول بار هگل و بعد ماركس و ديگران شكاندند و در دهان مردم انداختند ، سبب می‏شود كه‏ مسأله مسؤوليت از بين برود ، يعنی يك نوع تضاد و ناسازگاری ميان جبر و مسؤوليت وجود دارد ، چون مسؤوليت بستگی دارد به آزادی يك موجود آزاد و مختار می‏تواند مسؤول باشد ، يعنی می‏شود از او پرسيد : " چرا چنين كردی ؟ " مثلا اگر شما برای كسی در كاری مسؤوليت قائل شديد و گفتيد " تو مسؤول‏ اين كار هستی ، اين كار بايد اينگونه انجام شود و اگر غير اين بشود مجازات می‏شوی " اين با فرض قبول اين است كه او در انجام كارش آزادی‏ و اختيار دارد ، يعنی می‏تواند اين كار را انجام دهد و می‏تواند انجام ندهد اما اگر او در شرايطی باشد كه اساسا امكان [ انجام آن كار ] برای او نيست ، اينجا ديگر مسؤوليت معنی ندارد و مثل اين است كه نگهبانی‏