مساله ربا - صفحه : 129

اين مبلغ اضافه در حقيقت به منزله اجاره و كرايه مبيع است در آن مدت . اين توجيه صحيح نيست برای اينكه اولا حقيقتا نقل و انتقال تحقق يافته و لهذا اگر مبيع تلف شود ، از مال مشتری است نه بايع و طبعا منافعش به‏ خود او تعلق دارد نه به بايع . ثانيا ممكن است مبيع غير قابل بقا باشد مثل ميوه جات و يخ و بالاخره چيزهايی كه انتفاعش به اتلافش است نه به‏ ابقائش ، و در اين صورت كرايه معنی ندارد . حقيقت اين است كه اشكال نسيه مبتنی بر اين است كه ثمن و مثمن يك‏ قيمت واقعی دارد كه آن همان مقدار كاری است كه روی آن صورت گرفته است‏ و ملاك ارزش هم همين است ، و ديگر اينكه هر چه زائد بر مبلغ واقعی‏ قيمت گرفته شود ربا است ، و حد اكثر اين است كه هر چه زائد بر مبلغ‏ واقعی ، متناسب با مدت و به خاطر زمان و عامل زمان گرفته شود ربا است‏ . در صورتی كه نظريه ديگر نيز هست و آن اينكه ملاك و معيار قيمت ، عرضه‏ و تقاضا است ، و عرضه كم و تقاضای زياد واقعا ارزش را بالا می‏برد ، و ثانيا قيمت و ارزش توافق شده لازم نيست حتما توافق داشته باشد با قيمت‏ واقعی اعم از آنكه قيمت واقعی را كار تعيين كند يا عرضه و تقاضا . معامله نقدی بر زيادتر از مبلغ واقعی نيز صحيح است و احيانا بی‏انصافی‏ از يك طرف و گشادبازی از طرف ديگر هست ولی ربا نيست . خلاصه‏ ليبراليسم در تجارت محفوظ است . البته اشكال باقی اين است كه‏ ليبراليسم در تجارت قابل جلوگيری ، و تعيين نرخ عادلانه به سود مصرف‏ كننده و خريدار است به خلاف نسيه كه از نوع معامله مضطر است كه جلوگيری‏ از آن به زيان خريدار است كه نوعی مضطر