نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 185

آداب خوب تشخيص داده ميشود در جاهای ديگر نه : مثلا طرز لباس ، تا چند سال پيش كه فرنگی مابی رايج نشده بود ، ادب اين بود كه انسان سرش‏ پوشيده باشد ، و الان در ميان ما آخوندها هم همين جور است ، اگر بخواهيم‏ بر يك شخص محترمی وارد بشويم عمامه را بسر ميگذاريم ، ولی فرنگی مابها كلاه را از سرشان بر ميدارند . حال اگر ما به نسبيت اخلاق قائل شويم چه از آب در می‏آيد ؟ ، چيز عجيبی‏ از آب در می‏آيد ، مثلا ما در گذشته معاويه را يك طرف ميگذاشتيم و ابوذر را يك طرف ، معاويه را تقبيح ميكنيم و ابوذر را تحسين : معنای نسبی‏ بودن اخلاق اينستكه : ابوذر بودن در آن زمان اخلاق بود و معاويه بودن در آن‏ زمان ضد اخلاق بود و ممكن است زمانی باشد كه ابوذر بودن با همه خصوصياتش‏ ضد اخلاق باشد و معاويه بودن اخلاق ، و معنای اين حرف اينستكه اصلا انسانيت يك امر نسبی است و معيار معين ندارد . حالا اگر معيار معين‏ نداشته باشد و مطلقی در كار نباشد ، آيا نسبی ميتواند بطور مطلق وجود داشته باشد ؟ نه ! نميتواند وجود داشته باشد ، يك وقت ميگوييم اخلاق‏ صرفا قرار داد است يا نه : اگر هم يك امر نسبی باشد معنايش اينستكه‏ يك امر مطلق داريم كه مصداق اين امر مطلق در شرايط مختلف است ( مصداق‏ يك امر مطلق ميتواند در شرائط مختلف باشد ) ، [ در اين صورت می‏توانيم‏ ادعا كنيم كه اخلاق نسبی است ] و الا اگر هيچ امر مطلقی در كار نباشد و بگوييم هر زمان يك چيزی و هر زمان يك اخلاقی [ دارد ] ، پس آن جامع‏ مشتركی كه در اين بين هست چيست ؟ آخر يك جامع مشترك بايد در ميان‏ باشد كه بگوييم همه اينها " اخلاق " است در اين زمان اين " اخلاق " است . اگر چنين چيزی باشد كه در زمانهای مختلف به او اخلاق ميگوييم ، آيا بنحو اشتراك لفظی است يا نه : يك جامع مشترك در همه زمانها داريم‏ كه آن جامع مشترك در اين زمان به اين نحو وجود دارد و در زمان ديگر به‏ نحو ديگر . يا به تعبير ديگر ، وقتی شما ميگوييد " اخلاق " آنرا چگونه‏ تعريف ميكنيد . آخر يك تعريفی بايد داشته باشد ، ممكن است بگوييد اخلاق‏ عبارت است از " چيزی كه نتيجه‏اش خير رساندن به افراد ديگر باشد " خود اين ، يك معنای مطلق است . در كيهان 55 / 4 / 8 مصاحبه‏ای با هشترودی منتشر كرده بود تحت عنوان " انسان زمينی بصورت موجودی كيهانی در می‏آيد " در مقدمه‏اش يك حرفی از هشترودی نقل كرده بود كه او ميگويد " هيچ حكمی مطلق نيست ، همه احكام‏ نسبی است ، شايد به شما گفته باشند كه احكام رياضی مطلق است ، مثلا معادله درجه دو ، دو جواب دارد ولی بايد اين فكر را از سر خود بيرون‏ كنيد چرا كه معادله درجه دو ، تنها دو جواب ندارد ، و اين ثابت ميكند كه حتی احكام رياضی هم نميتواند مطلق باشد و قانون نسبيت شامل همه امور ميشود " بعد نوشته بود " پرفسور هشترودی رياضی دان كبير ايران ، با اين‏ منطق كه هيچ چيزی مطلق نيست به جنگ نامهربانيها ( يعنی جنگها و ستيزها ) می‏رود و برای مردم پيام صلح آورده است ، به اتكاء اينكه هيچ چيزی مطلق‏ نيست مردم را از تيره‏ها و ملتهای گوناگون به زير پرچم مهرورزيها ميخواند ، و اينكه همه مردم همديگر را برادر و خواهر بدانند ، از اين [ شخص ] بايد پرسيد كه آيا اينكه همه مردم بايد زير پرچم مهرورزی بروند و همه‏ برادر و