درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 432

حتی از اين نظر هم واجب‏الوجود است . اراده از صفات ذات حق‏تعالی است شيخ بعد از علم وارد بحث اراده می‏شوند و چند سطری درباره آن بحث‏ می‏كنند و رد می‏شوند . اراده و مشيت هر دو يك معنی دارد . خداوند فاعل‏ بالاراده است . درباب اراده ، اختلاف نظر شديدی بين متكلمين و محدثين از يك طرف و حكما و فلاسفه از طرف ديگر وجود دارد . متكلمين اراده را در رديف علم و قدرت و حيوه كه از صفات ذات هستند ، نمی‏شمارند . بلكه آن را صفت فعل‏ می‏دانند ، و آن را فعل حق می‏شمارند . ولی فلاسفه اراده را مانند ساير صفات ذات ، و عين ذات می‏دانند . البته حكما حرف ديگری هم دارند . می‏گويند همانطور كه علم حق‏تعالی‏ مراتب دارد ، اراده او هم مراتب دارد . همانطور كه علم در مرتبه ذات و علم در مرتبه فعل داريم ، و لوح محفوظ خودش علم خداوند است ولی مخلوق‏ آن ، اراده هم همينطور است . اراده عين مريد و عين ذات است ، و مراد هم عين اراده است . هم به مريد و هم به مراد می‏شود اراده گفت . حضرت علی [ ع ] می‏فرمايد : " « ان الله خلق الاشياء بمشيته ، و المشية بنفسها » " . در معنی اين حديث خيلی بحث است . مشيت علت اشياء است و خودش‏ معلول ذات است . ميرداماد و امثال او اينطور معنی كرده‏اند : مثل اين است كه بگوئيم‏ ماهيات به وجود پيدا شده‏اند ، و وجود به ذات خود موجود است . پس‏ اشياء يعنی چيزهائی كه مورد اراده حق‏تعالی قرار گرفته ، به تبع مشيت و اراده مخلوقند . ولی مشيت و اراده به نفس خود مخلوق است .