جهان بيني توحيدي - صفحه : 39

نفی ثانی داشتن و نفی مثل و مانند داشتن است و توحيد صفاتی به معنی نفی‏ هرگونه كثرت و تركيب از خود ذات است . ذات خداوند در عين اينكه به‏ اوصاف كماليه جمال و جلال متصف است ، دارای جنبه‏های مختلف عينی نيست‏ . اختلاف ذات با صفات و اختلاف صفات با يكديگر لازمه محدوديت وجود است . برای وجود لايتناهی همچنانكه دومی قابل تصور نيست ، كثرت و تركيب و اختلاف ذات و صفات نيز متصور نيست . توحيد صفاتی مانند توحيد ذاتی از اصول معارف اسلامی و از عالی‏ترين و پراوج‏ترين انديشه‏های بشری‏ است كه بخصوص در مكتب شيعی تبلور يافته است . در اينجا فقط به بخشی‏ از يك خطبه نهج‏البلاغه كه هم تاييدی بر مدعاست و هم توضيحی برای اين‏ بخش است ، اشاره می‏كنيم . در اولين خطبه نهج البلاغه چنين آمده است : « الحمدلله الذی لا يبلغ مدحته القائلون و لايحصی نعماءه العادون ، و لا يؤدی حقه المجتهدون ، الذی لا يدركه بعد الهمم ، و لا يناله غوص الفطن . الذی ليس لصفته حد محدود و لا نعت موجود » . . . سپاس ذات خدا را ، آن كه ستايش كنندگان نتوانند به ستايش او برسند و شماركنندگان نتوانند نعمتهای او را برشمارند و كوشندگان نتوانند حق‏ بندگی او را ادا نمايند ، آن كه همتها هر چه دور پروازی كنند ، كنه او را نيابند و زيركيها هر اندازه در قعر درياهای فطانت فرو روند به او نرسند ، آن كه صفت او را حد و نهايتی و تغير و تبدلی نيست . . . در اين جمله‏ها - چنانكه می‏بينيم - از صفات نامحدود خداوند ياد شده‏ است . بعد از چند جمله می‏فرمايد : « كمال الاخلاص له نفی الصفات عنه لشهادش كل موصوف انه »