فطرت - صفحه : 109

با همديگر نمی‏شود [ همسفر باشيم ، ] بالاخره يا بايد من و يا تو ، يكی از اين دو . آنگاه نتيجه می‏گيرد ، می‏گويد :

عشق مولا كی كم از ليلاستی
بنده بودن بهر او اولاستی

غرض اين است كه [ اگر ما انسان را موجودی صد در صد مادی ندانيم ] همه‏ مقولات انسانی ، همه مختصات انسانی ، همه ويژگيهای انسانی و همه اموری‏ كه انسان را از غير انسان متمايز می‏كند قابل توجيه است ، اگر نه ، قابل‏ توجيه نيست . توجيهاتی كه كرده‏اند ، توجيهات مادی ، مخصوصا توجيهات‏ ماركسيستی در واقع توجيه نيست و نتوانسته‏اند توجيه كنند . يك توجيهی در اين زمينه هست و آن توجيه اگزيستانسياليستهاست . اينها خواسته‏اند قضيه‏ را به شكل ديگر توجيه كنند ، يعنی در عين قبول كردن مادی بودن انسان‏ بتوانند سر ارزشهای انسانی را به يك بالينی به اصطلاح بگذارند . اين ديگر ان شاءالله باشد برای جلسه بعد .