معاد - صفحه : 62

حقيقتش اين است كه من در بعضی از موارد غير از اينكه بگويم تسليم مقاصد واقعی قرآن هستم راه ديگری ندارم ، يعنی برای خودم مطلب ( بحث راجع به‏ مسأله معاد و اين چيزها بود ) آنقدرها مكشوف نيست و حالتی كه برای خودم‏ احساس می‏كنم اين است كه بايد تسليم مقاصد قرآن باشم . به هر حال ، ما اول از اينجا وارد شديم ، گفتيم آياتی كه از آن می‏توان‏ ماهيت مرگ را از نظر قرآن استفاده كرد ذكر كنيم ، كه يك سلسله آيات‏ بود كه من قسمت عمده‏اش را در جلسه پيش برای شما خواندم . در اين جلسه‏ روايتی از اميرالمؤمنين ( عليه‏السلام ) نقل می‏كنم . بنای ما فعلا بر استناد به روايات نيست ، ولی چون در آن روايت استدلال به آيه قرآن شده است ، من آن را فقط برايتان می‏خوانم . از بحث خودمان هم خارج نشده‏ايم كه‏ بگوييد صحبت در قرآن است نه در روايات ، بلكه چون در اين روايت همان‏ استدلالی كه ما می‏خواستيم بكنيم شده است ، آن را خدمتتان عرض می‏كنم . گفتيم كه اولا از آيات قرآن به طور كلی ، چه درباره سعدا و چه درباره‏ اشقيا اينچنين استنباط می‏شود كه مردن به طور كلی " توفی " است . " توفی " يعنی استيفا كردن ، قبض به صورت كامل كردن ، تحويل كامل گرفتن‏ كه از ماده " وفی " است و در آيات زيادی از قرآن آمده است : " « الله يتوفی الانفس حين موتها »" (1) يا " « قل يتوفيكم ملك الموت‏ الذی وكل بكم »" ( 2 ) كه خود اين تعبير ، بيان ماهيت مرگ است : مرگ يعنی تحويل گرفتن و بردن . كلمه " نفس " هم كه در قرآن آمده است‏ در عربی يعنی خود . وقتی می‏خواهند بگويند خود اين چوب ، می‏گويند نفس‏ اين چوب . " جائنی زيد نفسه " يعنی زيد آمد ، خودش آمد ( همان عين‏ خودش نه چيزی ديگری ) . اگر قرآن به آن چيزی كه از انسان گرفته می‏شود تعبير " نفس " می‏كند ، از آن نظر است كه از نظر قرآن خود واقعی انسان‏ همان است كه گرفته و برده می‏شود . غير از اين ، سلسله آيات زيادی داريم كه قرآن بيان می‏كند در فاصله‏ مردن تا قيامت حياتی باقی است . گاهی درباره خصوص سعدا و اتقيا اين‏ مطلب گفته شده است و گاهی درباره اشقيا ، مثل آياتی كه در دو جای قرآن‏ است كه يك جا صريحتر

پاورقی : . 1 زمر / . 42 . 2 سجده / . 11