علل گرايش به ماديگري - صفحه : 138

هيوم شخصا از نظر فلسفی ، شكاك و " لا ادری " است ، ولی اصرار دارد كه ثابت كند برهان نظم ، ناتمام بلكه مخدوش است . می‏گويند : " هيوم در تمام عمر خويش با بحث درباره ارزش و اعتبار ادله‏ گوناگونی كه مفاد آنها اثبات هستی يك موجود الهی است ، سر و كار داشت‏ . . . هيوم در آثار متنوع خود استدلالی را كه بعضی از فيلسوفان دينی به‏ كار برده بودند مورد انتقاد شديد قرار داد ، و اين امر شايد به علت شيوع‏ و رواج برهان نظم در آن ايام بوده است . وی در اين باره در حدود بيست و پنج سال متناوبا كار كرد و كتاب مشهور خود محاورات درباره دين طبيعی را به انجام رسانيد " ( 1 ) . هيوم برهان نظم را از زبان كلئانتس چنين تقرير می‏كند : " به اطراف جهان بنگريد ، در كل و هر جزء آن نظاره كنيد ، خواهيد يافت كه جهان چيزی جز يك ماشين عظيم نيست كه به يك عده نامتناهی‏ ماشينهای كوچكتر تقسيم شده و باز هم قبول تقسيم می‏كند تا حدی كه حواس و قوای انسانی ديگر نتواند پی جويی و تعيين كند . تمام اين ماشينهای‏ گوناگون ، و حتی كوچكترين اجزای آن ، با چنان دقتی با يكديگر متعادل و هماهنگ است كه تحسين و شگفت همه آدميان را كه درباره آنها می‏انديشند ، بر می‏انگيزد و آنان را شيفته و مجذوب می‏سازد . سازگاری شگفت انگيز وسايل نسبت به غايات در سراسر طبيعت دقيقا هر چند خيلی عظيم تر به‏ محصولات و اختراعات انسانی و فراورده‏های طرح و فكر و هوش و خرد انسانی‏ شباهت دارد . بنابراين ، از شباهت ميان آثار طبيعی و

پاورقی : . 1 همان كتاب ، ص . 211