بيست گفتار - صفحه : 214

با نوعی از نفاق خواهد مرد ) . برخی از پرده‏ها و كدورتهاست كه فقط جهاد و تصادمها و اصطكاكهای آنطوری ، آنها را از بين می‏برد . بعضی از اخلاق‏ عالی جز در ميدان نبرد پديد نمی آيد . شجاعت و دلاوری با خواندن كتاب و خلوت نشينی و گوشه گيری پيدا نمی شود . حج كه يكی ديگر از عبادات است و بر هر مستطيعی لازم است كه لااقل در عمر يك بار اين وظيفه اجتماعی و عبادی را انجام دهد ، خالی از مشقت و دشواری نيست . علی ( ع ) درباره كعبه می‏فرمايد : خداوند خانه‏ای را كه‏ بايد مردم گرد آن طواف كنند در يكی از ناهموارترين و نامعمورترين‏ نقطه‏های زمين قرار داد و اگر می‏خواست ، می‏توانست در يكی از نقاط پر باغ‏ و درخت و پر ميوه و گردشگاههای درجه اول جهان قرار دهد ، اما آن وقت‏ ديگر امتحان و آزمايش و تحمل مشقت در كار نبود ، مردم برای تنزه هم‏ می‏آمدند و منظور مقدسی كه هست حاصل نمی شد . می‏فرمايد . " « و لكن الله يختبر عباده بأنواع الشدائد ، و يتعبدهم بأنواع‏ المجاهد ، و يبتليهم بضروب المكاره‏إخراجا للتكبر من قلوبهم وإسكانا للتذلل فی نفوسهم ، و ليجعل ذلك أبوابا فتحاإلی فضله ، و أسبابا ذللا لعفوه » " ( 1 ) خداوند همواره بندگان خود را به انواع شدايد مواجه می‏كند و اقسام‏ كوششها و مجاهدتها جلوی پای آنها می‏گذارد . تكاليفی گوناگون بر خلاف طبع‏ آسايش طلب آنها بر آنها مقرر می‏دارد تا غرور و تكبر از دلشان بيرون رود و نفوسشان عادت می‏دارد تا غرور و تكبر بيرون رود و نفوسشان عادت‏

پاورقی : . 1 نهج البلاغه ، خطبه . 234