حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 178

يكنواخت انجام می‏دهد و براساس آن قواعد علمی ساخته می‏شود .

اثبات مدعا :

برهان اين مطلب چيست ؟ چه مانعی دارد كه يك موجود مفارق و مجرد مستقيما تمام حركات اين عالم را اداره كند . جواب اين است كه اولا يك موقع شما تصورتان از امر مفارق يك امر مادی‏ است ، در اين صورت بحث ما بحث الفاظ است . بحث اصلی درباره يك‏ حقيقت مجرد از ماده است ، از خواص مجرد اين است كه زمانی و مكانی‏ نيست يعنی نسبتش با همه زمانها و مكانها علی السويه است . نسبت او با اشياء علی‏السويه است ولی نسبت اشياء با او متفاوت است . برای يك‏ ملك [ امر مفارق و مجرد ] تمام عالم طبيعت يكسان است . اينست معنی‏ اينكه گفته می‏شود عزرائيل بر عالم آن چنان تسلط دارد كه يك انسان بر كف‏ دستش ، عزرائيل در يك نقطه معين نيست كه از آنجا بخواهد به اينجا بيايد ، انسانی كه با جبرائيل اتصال برقرار می‏كند با انسانهای ديگر فرق‏ دارد ، يعنی نسبت از ناحيه انسان متفاوت است كه يك انسان وحی را می‏گيرد و ديگری وحی را نمی گيرد . حال كه دانسته شد كه نسبت مجرد با همه يكسان است ، نمی توان آن را

پاورقی : > بازگرداند . بهمين دليل است كه صحت را طبيعت باز می‏گرداند و طبيب‏ به طبيعت كمك می‏كند و طبيب نمی تواند صحت را اعاده كند . هرگاه بدن‏ در مقابل دشمن قوی قرار گرفت طبيب می‏آيد و دشمن بدن را ضعيف می‏كند و از بين می‏برد و ليكن طبيعت است كه صحت را باز می‏گرداند . و بالاتر اينكه در حالتی كه شرايط تغيير می‏كند مثلا موجود زنده وارد محيطی می شود كه به درصد بيشتر از اكسيژن و درصد كمتری از ازت نياز دارد ، طبيعت فعاليت می‏كند و آنچه بيشتر مورد نيازش است ، آنرا جذب و آن‏ ديگری را دفع می‏كند اين بهترين دليل است كه در موجود زنده قوه ای كه‏ حاكم بر عناصر مادی است وجود دارد ( البته فقط حاكم نيست هم حاكم است‏ و هم محكوم است . چون نفس و بدن در يكديگر تأثير و تأثر دارند ولی بيش‏ از مقداری كه متأثر باشد مؤثر است ) .