نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 17

می خواند و فلسفه‏های نوع دوم را فلسفه شدن يا فلسفه زندگی می‏نامد . به‏ عقيده اينها قهرمان فلسفه " بودن " در قديم ارسطو و قهرمان فلسفه " شدن " هراكليت بوده است . آنگاه سه مشخصه برای فلسفه نوع اول ذكر می‏كند : ابديت تغيير ناپذير روح ( 1 ) ، ابديت تغيير ناپذير حقيقت ، ابديت تغيير ناپذير اصول‏ اخلاقی . يعنی فلسفه " بودن " به سه جاودانگی معتقد است : جاودانگی روح ، جاودانگی حقيقت و جاودانگی اصول اخلاقی ، برعكس فلسفه‏ " شدن " كه روح را يك امر موقت می‏داند ، حقيقت را هم موقت می‏داند و اصول اخلاقی را نيز نسبی می‏داند . در مورد مسئله اول كه تغيير پذيری يا تغيير ناپذيری روح مطرح است ، مقصود اين نيست كه اين دو نوع فلسفه هر دو به روح معتقدند ولی يكی از آن‏ دو آنرا تغيير ناپذير و ديگری تغيير پذير می‏داند ، بلكه مقصود اين است‏ كه يكی از اين دو فلسفه اساسا روح را منكر است و روح را خود ماده و خاصيت ماده می‏داند و چون هر چه كه به ماده تعلق دارد و خاصيت ماده است‏ تغيير پذير است پس روح هم تغيير پذير است . مسئله دوم يعنی " حقيقت " هم مسئله بسيار مهمی است و از مسئله‏ تغيير ناپذيری روح مهمتر است . مسئله " حقيقت " همان مسئله علم است‏ . يعنی آيا ما از ديدگاه حكمت نظری يك سلسله اصول جاودانی داريم كه از لا و ابدا صادق باشند ؟ بدون شك فلسفه‏های ما مبتنی بر وجود چنين اصول‏ جاودانی است . مثلا اگر می‏گوئيم حاصلضرب دو در دو برابر چهار می‏شود ( 4 = 2 x 2 ) اين مطلب را ازلا و ابدا صادق می‏دانيم . همه‏اصولی كه ما در فلسفه به كار می‏بريم چنين است . مثلا به عنوان يك اصل جاودان و هميشگی‏ " دور " را محال می‏دانيم و اساسا ما هيچ اصلی را علمی نمی دانيم مگر اينكه به جاودانگی رسيده باشد . ما می‏گوئيم قضايای علوم قضايای حقيقيه‏ است و قضايای حقيقيه برتر از قضايای خارجيه است يعنی هم افراد محققة الوجود و هم افراد مقدرش الوجود را شامل می‏شود و زمان و مكان را در می‏نوردد . اما ماركسيستها می‏گويند نه ، هر چيزی كه حقيقت است برای مدت‏ موقت حقيقت است ، در مدت ديگر غير حقيقت است ( 2 ) . در اينجا ممكن است اين سؤال مطرح شود كه آيا آنها نمی توانند در علوم‏ به قواعد كلی ثابت و غير متغير قائل باشند ؟ پاسخ اينست كه نه ، نمی‏ توانند قائل باشند و اين هم لازمه ماترياليسم از يك طرف و منطق‏ ديالكتيك از طرف ديگر است و حال آنكه عملا اصول ثابت دارند . يعنی از لحاظ اصولی كه به آن معتقد هستند و از لحاظ منطقی و نظری نبايد قواعد و اصول ثابت داشته باشند ، ولی عملا چنين اصول ثابتی را دارند كه البته اين‏ خود ، اشكال است و از جمله ايرادهائی كه ما در اصول فلسفه مطرح كرده‏ايم‏ و ديگران نيز آن را عنوان كرده‏اند همين است كه لازمه اصول اين مكتب اين‏ است كه خود اين مكتب هم ثابت نباشد و بعدا تبديل به مكتب ديگر بشود يعنی مانند اموری است كه از وجودش عدمش

پاورقی : 1 - در اينجا روخ را اعم از خدا و روح می‏داند . 2 - در " اصول فلسفه و روش رئاليسم " روی اين مسئله بسيار بحث شده‏ است .