خدمات متقابل اسلام و ايران - صفحه : 304

همه اقوام جهان برتری ايرانيان را اذعان داشتند ، خاصه در كمال دولت و تدابير عاليه جنگی و هنر رنگ آميزی و تهيه طعام و تركيب دواو طرز پوشيدن جامه و تاسيسات ايالات و مراقبت در نهادن هر چيز به مكان خود و شعر و ترسل و نطق و خطابه و قوت عقل و كمال پاكيزگی و درستكاری و ستايشی‏ كه از پادشاهان خود می‏كردند ، در همه اين مسائل برتری ايرانيان بر اقوام‏ جهان مسلم بود ، تاريخ اين قوم سرمشق كسانی است كه پس از آنان به نظم‏ ممالك می‏پردازند . عجب اين است كه كريستن سن پس از نقل همه اينها می‏گويد : ايرانيان در طی قرون متمادی ، مقام پيشوايی معنوی خود را در ميان ملل‏ اسلامی نگاه داشتند اما نيروی خلقی و سياسی آنان بعد از سقوط دولت ساسانی‏ خيلی ضعيف شد ، سبب اين ضعف چنانكه بعضی پنداشته‏اند اين نيست كه دين‏ اسلام از حيث استواری مبانی اخلاقی كمتر از دين پارسی بوده است ، بلكه‏ يكی از علل انحطاط ملت ايران وضع " حكومت عامه " است كه با اسلام‏ برقرار شد ، طبقات نجبا رفته رفته در ساير طبقات توده فرو رفته محو گرديدند ، و صفاتی كه موجب امتياز آنان بود ، ضعيف شد . البته مقصود كريستن سن از نيروی خلقی كه در رديف نيروی سياسی آورده‏ است ، اخلاق سياسی است كه با اخلاق انسانی در جهت مخالف قرار دارد . از نظر اخلاق سياسی يعنی همان دريچه‏ای كه كريستن سن اينجا از آن دريچه‏ نگريسته است سقوط طبقه نجبا و ضعيف شدن صفات خاص آنها كه به موجب آن‏ صفات ، يك اقليت ناچيز حكومت و قدرت و ثروت را در دست گرفته و حقوق اكثريت انبوهی را به خود اختصاص می‏داد و آنها را در خدمت خود می‏گرفت و استثمار می‏نمود و دولت مقتدری بر روی اين اساس به وجود آورده‏ بود ، موجب تاسف است ، اما با مقياس و معيار بشری و از نظر اخلاق‏ انسانی ، سقوط طبقه اشراف و باز شدن