درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 434

ديگر هم هست : فعل اختياری ما برای حصولی غرضی است كه فاقد آن هستيم و آن را می‏خواهيم . مثلا غذائی را می‏خواهيم بخوريم ، شهوت و ميل درونی ما اقتضا كرده كه خيری را كه ندارد جذب كند . در ما همه اينها به صورت‏ كثرت وجود دارد : ذات ما و تعقل ما دو چيز است ، و ممكن است اراده هم‏ غير از تعقل ما باشد ، و اين نيز با غرض كه آن را جستجو می‏كنيم چيز ديگری باشد . در ذات واجب تعالی همه اينها هست ، منهای جنبه‏های عدمی و نيستی و منهای جنبه‏های مربوط به نقص . در او تعقل اشيا هست بدون اين كه تعقل‏ مغاير با عقل باشد ، اراده هست ولی همه اينها عين ذات است و كثرتی‏ نيست . در او غرض نيست . درباب علم ثابت شد كه ذات او يعقل‏ نظام‏الخير ، نظام خير ملائم با ذات است ، نه منافی . هر ذاتی به فعل خود ملائمت دارد . همين ملائمت می‏شود اراده او . وقتی ذات او فعلی را اقتضا داشته باشد ، و علم به آن فعل داشته باشد ، و ملائمت با علم و عقل او هم‏ داشته باشد ، پس معنی اراده هم در او صادق است .

قدرت در حق تعالی

درباب قدرت هم همين بحث ميان متكلمين و حكما است . تعريف قدرت‏ چيست ؟ متكلمين می‏گويند : صحه‏الفعل والترك . قدرت يعنی فعل و ترك يك شی‏ء هر دو امكان داشته باشد . فلاسفه اين تعريف را قبول ندارند . زيرا اگر مقصود از صحت امكان است‏ ، كه اين ربطی به قدرت ندارد . برداشتن يا برنداشتن يك سنگ در ذات‏ خود امكان دارد ، ولی اين ربطی به قدرت من ندارد . پس قدرت مربوط به‏ فاعل است . ممكن است بگويند مقصود از صحت ، امكان در فاعل است ، يعنی فاعل به‏ حيثی است كه ممكن است فاعل باشد و ممكن است تارك باشد ، هيچ كدام از ترك و فعل آن از او واجب يا ممتنع نيست .