فلسفه تاريخ1 - صفحه : 36

ولی هيچ پيش نرفته است او هم كار می‏كند ، با طبيعت و با ابزارهايی كه‏ خودش می‏سازد سر و كار دارد ، ولی يك قدم جلو نمی‏آيد ، اما انسان جلو می‏آيد ، ابزار توليد را متكامل می‏كند اين ناشی از همان استعداد خاص يعنی‏ ابتكار است كه در انسان هست ، چون انسان با عقل و فكر كار می‏كند و حيوان با غريزه غريزه يعنی قيمومت خود طبيعت ، ولی فكر برای انسان يك‏ عمل آزادانه است ، و چون يك عمل آزادانه است ، تدريجا بر فكر انسان‏ افزوده می‏شود ، و به عبارت ديگر فكر تكامل پذير است اين است كه انسان‏ با يك ابزاری مثلا با سنگ كار می‏كند ، در خلال عمل يك جرقه ای هم در مغزش پيدا می‏شود كه اين سنگ را آنطور بكنم ، به اين شكل در بياورم ، و تدريجا اين ابزار را متكامل می‏كند . اين مسأله ابتكار . پس خود تكامل ابزار توليد ، معلول همان چيزی است كه ما آن را تكامل‏ دانش می‏دانيم و به عبارت ديگر حس ابتكار و حس تقدم و اين كه بشر همواره می‏خواهد پيش برود و نمی‏خواهد در يك حد درجا بزند اين يك جهت‏ آن ، كه در اين جهت تقريبا می‏شود گفت كه با نظريه صنعت و اختراع يك‏ نظريه است با اين تفاوت كه آنها مطلق اختراعات را مطلق ابزار سازی را عامل می‏دانند و اينها فقط ابزار توليد را عامل می‏دانند و برای ابزارهای‏ ديگر نقشی قائل نيستند جهت ديگر ، يك نوع بينش خاصی است كه اينها درباره انسان دارند كه همان جهت است كه نظريه اينها را از نظريه ديگران‏ جدا می‏كند اينها نمی‏گويند مطلق ابزار ، می‏گويند " ابزار توليد " و [ اين ناشی از ] آن خصلت مادی ای است كه اينها در انسان سراغ دارند كه‏ معتقدند آن انگيزه اصلی‏ای كه در انسان هست فقط و فقط انگيزه تأمين حوائج‏ مادی است ، آن كه انسان را وادار به كار می‏كند و بعد هم منتهی به تكامل‏ می‏شود ، اين انگيزه است ، انگيزه های ديگر امور فرعی و امور تزئينی و بلكه اموری هستند به منزله روبنا و برای توجيه اين انگيزه ، و به تبع و طفيل آن به وجود می‏آيند ، اساس اين است . پس اين نظريه همان نظريه دانش و اختراع است ( كه گفتيم دو نظريه‏