عدل الهي - صفحه : 129

اكنون كه دانسته شد بديها همه از نوع نيستی هستند . پاسخ " ثنويه " روشن می‏گردد . شبهه ثنويه اين بود كه چون در جهان دو نوع موجود هست ، ناچار دو نوع مبدأ و خالق برای جهان وجود دارد . پاسخ اين است كه در جهان يك نوع موجود بيش نيست و آن خوبيها است ، بديها همه از نوع نيستی است و نيستی مخلوق نيست . نيستی از " خلق‏ نكردن " است نه از " خلق كردن " . نمی‏توان گفت جهان دو خالق دارد ، يكی خالق هستيها و ديگر خالق نيستيها . مثل هستی و نيستی مثل آفتاب و سايه است . وقتی شاخصی را در آفتاب نصب می‏كنيم قسمتی را كه به سبب‏ شاخص تاريك مانده و از نور آفتاب روشن نشده است " سايه " می‏ناميم . سايه چيست ؟ " سايه " ظلمت است ، و ظلمت چيزی جز نبودن نور نيست . وقتی می‏گوييم نور از كانون جهان افروز خورشيد تشعشع يافته است نبايد پرسيد كه سايه از كجا تشعشع كرده و كانون ظلمت چيست ؟ سايه و ظلمت از چيزی تشعشع نكرده و از خود ، مبدأ و كانون مستقلی ندارد . اين است معنی سخن حكما كه می‏گويند : " شرور " مجعول بالذات نيستند ، مجعول بالتبع و بالعرض اند .

شر ، نسبی است