انسان و سرنوشت - صفحه : 67

يك نوع خاص از وجود در آنها نيست مانند مجردات علوی ، برخی ديگر اين‏ طور نيستند ، امكان بيش از يك نوع خاص از وجود در آنها هست و آنها ماديات می‏باشند . موجودات مادی آنها هستند كه از يك ماده خاص به وجود می‏آيند و زمينه به وجود آمدن موجودات ديگر می‏باشند ، مانند همه موجوداتی‏ كه محسوس و ملموس ما می‏باشند . ماده طبيعی ، نقش پذير صورتهای مختلف‏ است ، ماده طبيعی استعداد تكامل دارد ، ماده طبيعی از بعضی عوامل طبيعت‏ قوت و نيرو می‏گيرد و از بعضی ديگر نقصان پيدا می‏كند و يا راه فنا و زوال‏ می‏گيرد ، ماده طبيعی استعداد دارد كه با علل و عوامل مختلف مواجه می‏شود و قهرا تحت تاثير هر كدام از آنها يك حالت و كيفيت و اثری پيدا كند مخالف با حالت و كيفيت و اثری كه از آن ديگری می‏توانست پيدا كند . يك تخم كه در زمين كاشته می‏شود اگر مصادف شود با آب و هوا و حرارت و نور ، آفتی هم به او برخورد نكند ، از زمين می‏رويد و رشد می‏كند و به سر حد كمال می‏رسد ، و اگر يكی از عوامل رشد و كمال كسر شود يا آفتی برسد ، به آن حد نخواهد رسيد . برای يك ماده طبيعی هزارها " اگر " وجود دارد : اگر چنين بشود ، چنان می‏شود و اگر چنان بشود ، چنين می‏شود ، يعنی اگر مواجه با فلان سلسله از علل شود ، چنين می‏شود و اگر با فلان سلسله ديگر مواجه گردد ، چنان می‏گردد . در مجردات كه بيشتر از يك نحو نمی‏توانند وجود داشته باشند و تحت‏ تأثير علل مختلف قرار نمی‏گيرند ، قضا و قدر حتمی است ، غير قابل تبديل‏ است ، زيرا با بيش از يك سلسله از علل سر و كار ندارند و سرنوشت‏ معلول با علت است ، پس يك سرنوشت بيشتر ندارند ، و چون امكان جانشين‏ شدن سلسله‏ای از علل به جای