درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 406

جسما ، ثم تنقلب نقطه ، وهذا مع استحالته يوجب أن لا يكون كون النقطه‏ مبدأ للجسم أولی من أن يكون الجسم مبدأ للنقطه بل هما يكونان من الامور المتعاقبه علی موضوع واحد و ان كانت موادها مختلفه فلا توجد فی ماده‏ الثنائيه وحده ، فلا تكون فی ماده الثنائيه وحدتان ، فلا توجد فی ماده‏ الثنائيه ثنائيه ، ويلزم أن لا تكون هذه الاشياء البته معا " . آيا اين ماده واحد است كه گاهی معروض نقطه است و گاهی معروض خط و گاهی معروض سطح و گاهی معروض جسم ؟ يا ماده هر يك از اينها غير از ماده ديگری است ؟ اگر ماده اينها واحد باشد لازم می‏آيد كه اينها مانند صور متعاقبه باشند . زيرا اگر ما يك ماده داشته باشيم و صورتهای متعدد ، از آنجا كه ماده در آن واحد صورتهای متعدد را نمی‏گيرد ، اين صورتها را متعاقبا می‏گيرد . يعنی گاهی اين صورت را می‏گيرد و گاهی آن صورت و گاهی‏ صورت ديگر را . لهذا ، روی اين حساب ، يك ماده ممكن است گاهی وقتها صورت جسميت را بگيرد و گاهی صورت سطحيت و گاهی صورت خطيت و گاهی‏ صورت نقطه و يا ممكن است جسم باشد ، به خط تبديل شود ، خط باشد به جسم‏ تبديل شود ، خط باشد به نقطه تبديل شود . يعنی اينها صورتهائی می‏شوند در عرض يكديگر كه عارض بر ماده می‏گردند . نظير صورت هوائيت و مائيت كه‏ عارض ماده می‏شوند ، به اين ترتيب كه اين ماده گاهی هوا می‏شود و گاهی‏ آب . صورتهائی هستند در عرض يكديگر . و در اين صورت هيچكدام را نمی‏شود گفت منشأ ديگری است . حال آنكه شما می‏خواهيد بگوئيد كه خط از نقطه‏ درست می‏شود و سطح از خط درست می‏شود و جسم از سطح درست می‏شود ، در حاليكه آنها صورتهائی هستند در عرض يكديگر . دليلی ندارد كه ما يكی از اينها را مبدأ ديگری قرار دهيم . فرقی نمی‏كند كه بگوئيد نقطه مبدأ جسم‏ است يا جسم مبدأ نقطه است . اما اگر بگوئيد مواد اينها مختلف و متعدد است و ماده اين صورت با ماده آن صورت متفاوت است ، لازم می‏آيد كه در ماده ثنائيه نبايد وحدت‏ وجود داشته باشد ، به اين دليل كه شما می‏گوئيد وحدت عارض ماده‏ای می‏شود و نقطه را بوجود