حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 216

است يا قديم ؟ ماده اولی نيز حادث زمانی است مرحوم آخوند ابتداء درباره ماده اولی همان نظر بوعلی را ابراز می‏كند . امثال بوعلی معتقدند كه ماده اولی مثل عقول مبدع است ، با اينكه اضعف‏ موجودات است ، حادث زمانی نيست زيرا اگر حادث زمانی باشد به حكم‏ برهان بايد مسبوق به امكان استعدادی باشد و امكان استعدادی حاملی می‏خواهد كه نامش ماده است و به اين ترتيب ماده اولی دارای ماده ای خواهد بود ، نقل كلام به آن ماده می‏كنيم و در نهايت امر می‏رسيم به ماده ای كه حادث‏ زمانی نباشد يعنی ابداعی باشد ، و يا تسلسل لازم می‏آيد . اين استدلال‏ حكمائی چون بوعلی است كه ماده اولی و هيولی اولی را مبدع می‏دانند . در اين جهان بينی همه عالم مخلوق و حادث است لكن ماده اولی مثل عقول و ساير مجردات حادث غير زمانی است و صور و نفوس و اعراض حادث زمانی‏ هستند . مرحوم آخوند ابتداء همين حرف بوعلی را ابراز می‏كند ولی بعد اضافه‏ می‏كند : " الا علی بعض الوجوه " كه اشاره به نظر خودش می‏كند . او درباره حدوث زمانی عالم اثبات می‏كند كه در عين اينكه سلسله حادثها منقطع نيست يعنی هر چه به عقب برگرديم قبل از هر حادثی حادثی است و قبل از آن نيز حادثی ديگر و به جائی منتهی نمی شود ، ولی در عين حال هيچ‏ امر مبدع هم در عالم طبيعت نداريم . اين به واسطه تحليلی است كه در حقيقت هيولای اولی می‏كند و می‏گويد هيولای اولی حقيقتی است كه از خود حكم‏ ندارد ، تابع صورت است ، اگر صورت حادث باشد آن هم حادث است و اگر صورت قديم باشد هيولی نيز قديم خواهد بود و حال كه تمام صورتها حادثند پس هيولی نيز حادث است . در اينجا فقط اشاره ای به اين مطلب می‏كند و تفصيل مطلب را به آينده ارجاع می‏كند .