فلسفه تاريخ1 - صفحه : 167

خميری هستند كه جامعه به هر شكل كه بخواهد اينها را می‏سازد افراد ، ماده‏ ای هستند كه جامعه آنها را می‏سازد ، ولی ماده ها مختلفند يك ماده صددرصد منفعل از جامعه است مثل گچ شلی كه هر قالبی كه برايش انتخاب كنند آن‏ قالب را می‏پذيرد اگر قالب كله سقراط درست كنند ، از اين گچ كله سقراط درست می‏شود ، اگر قالب موش باشد موش درست می‏شود ولی بعضی ماده ها در مقابل قالبها عصيان دارند البته همه افراد كم و بيش از جامعه اثر می‏پذيرند جز پيغمبران كه آن هم اعتقاد ماست كه هيچ از جامعه خود متأثر نمی‏شوند البته حرف ، حرف درستی است منتها چون در سطح اينها نيست‏ اكنون ما بحث نمی‏كنيم اينها موجوداتی هستند به قول حكما " مكتفی بذاته‏ " ، يعنی فقط از درون خودشان مدد می‏گيرند و روی جامعه خود اثر می‏گذارند و از جامعه در حدودی اثر می‏پذيرند كه به شخصيت آنها ارتباط ندارد ، مثلا زبان جامعه را می‏گيرند به هر حال افراد نابغه نيز هميشه در مقابل جامعه‏ خود حالت عصيان دارند . اگزيستانسياليستها كه اصالت فردی هستند روی مسأله " عصيان " تكيه‏ كرده اند اينها در حد افراط در مقابل اصالت اجتماعی‏ها ايستاده اند و حرفشان تا حدی حرف درستی هم هست و آن اين است كه فرد در مقابل جامعه‏ خود قدرت عصيان دارد و قهرا اين قدرت عصيان در نابغه ها بيشتر است در هر فردی قدرت عصيان هست اما بعضی افراد آنقدر ضعيفند كه اگر نگوييم صدی‏ صد ، صدی نود و نه منفعل از جامعه هستند ، فقط می‏پذيرند ، پذيرنده هستند ولی افراد ديگری هستند كه اگر صدی ده بپذيرند صدی نود می‏خواهند روی جامعه‏ خود اثر بگذارند و جامعه را تغيير دهند ، و اين به شخصيت فردی آنها مربوط است . آيا در اين نود درصد ، خودش ، خودش را می‏سازد ؟ بله ، يعنی به شخصيت فرديش مربوط است شخصيت فرديش كه اين جور هست‏ ، در مقابل تأثيری كه جامعه می‏گذارد عكس العملی ايجاد