درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 171

می‏گويند اين شخص آدم خوش شانسی است آدم خوش بختی است . نقطه مقابل آن ، بعضی افراد را می‏گويند افراد بدشانس ، جريان كارها در مورد آنها برعكس است ، به هر دری آنها می‏روند می‏بينند آن در بسته شده‏ است .

بدبخت اگر مسجد و آدينه بسازد
يا سقف فرود آيدو يا قبله كج آيد

بخت هم چيزی است كه اختيارش با انسان نيست ، او حاكم بر انسان است‏ نه انسان حاكم بر او . از اين جهت می‏گويند :

گليم بخت كسی را كه بافتند سياه
به آب زمزم و كوثر سفيد نتوان كرد

در ادبيات فارسی سخن از بخت بسيار آمده است . خوشبختی ، بدبختی و در شعر مثنوی هم آمده كه : راست گفت آنكس كه‏ گفت : تو بخواب بگذار بختت بيدار باشد . انسان اگر بختش بيدار باشد خودش هم بخوابد او كارش را می‏كند و اگر بخت انسان خواب باشد يا بخت‏ بد داشته باشد ، ولو خودش بيدار باشد كاری نمی‏كند و كاری از او بر نمی‏آيد . يعنی بخت را بعنوان يك علت فاعلی مطرح می‏كنند و داخل در باب‏ علت فاعلی می‏شود . نظر به اينكه بخت در همان مواردی معمولا گفته می‏شود كه علل تصادفی و اتفاقی در آنجا كارگر است ، از اين جهت ، بحث بخت و اتفاق در يك جا ذكر می‏شود ، منتهی آن موارد اگر موردی باشد كه اكثرا به نفع شخص است از آن تعبير به بخت می‏كنند ، بخت خوب . و اگر به ضرر انسان است آنرا به‏ بخت بد تعبير می‏كنند . ولی اتفاقا موردا اعم از بخت است ، بخت اختصاص به انسان دارد و حداكثر به حيوان هم ممكن است گفته شود ، حيوانات خوشبخت و حيوانات‏ بدبخت . ولی قدر مسلم اين است كه در غير مورد جاندار بخت را اطلاق‏ نمی‏كنند . ولی اتفاق را در غير جاندارها