آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 192

عوالم ما فوق خود است . به عبارت بهتر مربوط است به سير نزولی هستی از لاهوت تا طبيعت و سير صعودی طبيعت به عوالم بالاتر ، مخصوصا در مورد انسان كه به نام " معاد " خوانده می‏شود و بخش عظيمی را در حكمت‏ متعاليه اشغال كرده است .

وجود و ماهيت :

در باب وجود و ماهيت ، مهمترين بحث اين است كه آيا وجود اصيل است‏ يا ماهيت ؟ مقصود اين است كه ما در اشياء همواره دو معنی تشخيص می‏دهيم‏ و هر دو معنی را درباره آنها صادق می‏دانيم . آن دو چيز يكی هستی است و ديگری چيستی . مثلا ( می‏دانيم كه انسان هست ، درخت هست ، عدد هست ، مقدار هست . . . اما عدد يك چيستی و يك ماهيت ( 1 ) دارد و انسان‏ ماهيت و چيستی ديگری . اگر بگوييم عدد چيست يك پاسخ دارد . و اگر بگوييم انسان چيست پاسخ ديگری دارد . خيلی چيزها هستی روشنی دارند ، يعنی می‏دانيم كه هستند اما نمی‏دانيم كه‏ چيستند . مثلا می‏دانيم كه حيات هست ، برق هست اما نمی‏دانيم كه حيات‏ چيست ، برق چيست . بسيار چيزها را می‏دانيم كه چيستند . مثلا " دايره " تعريف روشنی پيش‏ ما دارد و می‏دانيم دايره چيست ؟ اما نمی‏دانيم در طبيعت عينی دايره‏ واقعی وجود دارد يا ندارد . پس معلوم می‏شود

پاورقی : ( 1 ) ماهيت ، يك كلمه عربی است ، مخفف " ماهويت " است . كلمه‏ " ما هو " كه به معنی ( چيست او ) است با ياء مصدريه و تاء مصدريه " ماهويت " شده و با تخفيف ( ماهيت ) شده است . پس ماهيت يعنی " چيست اوئی " يا " چيستی " .