مساله شناخت - صفحه : 144

و استعداد چه شناختی است ؟ فرضا خود سعدی را ديده باشيد ، حرف زدنش را ديده باشيد ، كتابش را هم ديده باشيد ، علم و ذوق سعدی در كجاست ؟ علم‏ و ذوق سعدی در آن درونی‏ترين اعماق وجود سعدی است كه علم هنوز نمی‏تواند معين كند در كجاست . آيا آنچه كه اسمش علم يا عاطفه يا ذوق يا ايمان‏ است واقعا در سلولها جای گرفته است يا در ماوراء سلولها وجود دارد ؟ حال فرض كنيم كه اينها در سلول جای داشته باشند ( بحثی در اين جهت‏ نداريم ) آيا من و شما كه می‏گوئيم سعدی عالم است رفتيم و مغز سعدی را تشريح كرديم ، علمها را در لابلای سلولها كلمه به كلمه پيدا كرديم و بعد گفتيم سعدی عالم است ؟ آيا ذوقش را در لابلای آن سلولها پيدا كرديم ؟ يا مثلا از مغز سعدی ، علمها و ذوقها ، و اصطلاحات و احساسات او را عكسبرداری كرديم ؟ ! يا به عنوان مثال آقای بروجردی كه ما پای درسش رفتيم و ديديم كه آنطور در مسائل فقهی و اصولی اظهار نظر می‏كند و می‏گوئيم فقيه درجه اول زمان خود بود آيا مغز او را ديديم ؟ ما كه جز پوست و صورت آقای بروجردی چيزی‏ نديديم ما از درون مغز او ناآگاهيم ، از خود آن چيزی كه در آن ، محتواها هست هيچ چيز نمی‏دانيم ولی در عين حال اگر از من كه مثلا شاگرد ايشان بودم‏ بپرسند آقای بروجردی در فقه و اصول و تفسير و ادبيات و تاريخ چطور بوده‏ است ، می‏گويم در فقه و اصول مرد فوق‏العاده متبحر و صاحبنظری بود و بر تفاسير قرآن هم مسلط بود و بيش از نصف قرآن را حفظ بود . ادبيات عربش‏ فوق‏العاده خوب بود . انسان باور نمی‏كرد كه يك مرد فقيه ، به ادبيات‏ فارسی اينچنين مسلط باشد . گاه می‏شد كه به يك مناسبتی