انسان کامل - صفحه : 220

خود فعاليت كند ، بلكه فقط برای اينكه جمع كند فعاليت می‏كند و هر چه هم‏ جمع كند ، باز می‏خواهد بيشتر و بيشتر جمع كند و جمع كردن او حدی ندارد . اسم اين [ حالت ] ، " آز " است . چنين آدمی آنجا كه می‏خواهد بدهد ، ببخشد و يا احسان كند دچار " بخل " است اين بيماری ديگری است دچار " امساك " است و به تعبير پيغمبر اكرم " شح مطاع " ( 1 ) دارد ، يعنی‏ يك حالت روانی‏ای دارد كه آن حالت روانی حاكم بر اوست ، نه فكر و عقل‏ و اراده‏اش . پول به جانش چسبيده و هيچ حساب و كتاب و عقل و منطقی در كار نيست والا اگر عقل و منطق در كار باشد ، می‏فهمد كه اينجا جای خرج‏ كردن است ، يعنی خير و مصلحت و منفعت و خوشی و سعادتش در خرج كردن‏ است ، ولی بخل به او اجازه نمی‏دهد . حالت حرص و آز ، ضد اخلاق است ، يعنی پائينتر از اخلاق است و بيماری است .

درجه سوم خودخواهی

انسان حالات ديگری نيز دارد . بيماری نفس انسان ، فقط اين نيست كه‏ دچار حرص و آز می‏شود ، دچار بخل می‏شود ، بلكه انسان ، گاهی يك نوع‏ بيماريهای پيچيده‏ای پيدا می‏كند كه از بيماريهای تن پيچيده‏تر و مشكلترند ، بيماريهائی كه اساسا با منطق و عقل سازگار نيستند و فقط با روح همان‏ بيمار سازگارند ، همان چيزهايی كه امروز عقده‏های روانی می‏نامند ، مثل‏ حالت " حسد " .

پاورقی : . 1 تعبير " شح " مال قرآن است : " و من يوق شح نفسه »" ( سوره‏ حشر ، آيه 9 ) .