نبوت - صفحه : 223

بعد از او آمده‏اند هرگز به پای او نرسيده‏اند ، [ اين خودش اعجاز است ]. مرحله ديگر ، مقررات و قوانين است ، چون قرآن در عين حال واضع يك‏ سلسله مقررات و قوانين است چه درباب عبادات چه درباب مسائل اجتماعی‏ كه اصطلاحا در فقه آنها را " معاملات " می‏گويند ، درباب حقوق اجتماعی ، درباب حقوق خانوادگی . مثلا همين مسأله حقوق زن ، چون من خودم در اين‏ مسأله به نسبت بيش از ساير مسائل مطالعه دارم ، و پس از مطالعه كردن‏ در همين موضوع وقتی كه بينی و بين الله قرآن را مطالعه كردم و دقيقا تا حدودی كه برايم مقدور بود در همين زمينه حقوق زن رسيدگی كردم ديدم سطح‏ قرآن خيلی سطح عالی عجيبی است . وقتی من همان را مقايسه كردم با رواياتی‏ كه در اين زمينه آمده است چون روايت بالاخره دست بشر رسيده ، قرآن‏ متواتر است يعنی كلام خداست كه عين همان كلام به ما رسيده ، انگار واسطه‏ای نخورده است ، ولی روايات را راويان نقل كرده‏اند ، احتمال اينكه‏ يك كلمه زيادتر يا كمتر و يا همه آن را به كلی جعل كرده باشند هست ديدم‏ منطق روايات اسلامی درباب حقوق زن هرگز به سطح قرآن نمی‏رسد . وقتی كه به‏ فقه اسلامی مراجعه كردم ديدم چون سليقه‏های شخصی فقها هم كه متأثر از محيط و زندگی‏شان بوده خواه ناخواه در آراءشان تأثير داشته ، يك درجه پايين‏تر از اخبار و روايات است . بعد وارد عرف مسلمين كه شديم ديديم حتی يك‏ درجه هم از فقه اسلامی پايين‏تر است . آنگاه انسان فكر می‏كند كه يك مرد امی درس ناخوانده چقدر می‏تواند به‏طور عادی روشن و روشنفكر باشد كه حتی‏ دانشمندانی كه سالها در مدارس تحصيل می‏كنند اين‏طور نتوانند مطالب را روشن ببينند و درك كنند . از اينها كه بگذريم ، يك سلسله مسائل ديگر پيش می‏آيد كه در آنها بايد از متخصصين ديگر استمداد كرد و آنها در اين زمينه‏ها بحثهايی كرده‏اند . البته می‏دانيد كه قرآن اينجور مسائل را به مناسبت مسائل ديگر می‏آورد . مسائلی كه قرآن درباب طبيعت و به اصطلاح در طبيعيات آورده است ، درباره باد بحث كرده ، درباره باران بحث كرده ، درباره زمين بحث كرده‏ ، درباره آسمان بحث كرده ، درباره حيوانات بحث كرده است . البته در اين قسمت مفسرين قديم كم و بيش بحث كرده بودند ولی علمای جديد از وقتی‏ كه علوم طبيعی پيشرفت خوب و نمايانی كرده است بيشتر در اين مسائل قرآن‏ دقت كرده‏اند . تفسير طنطاوی بيشتر كوششش اين است كه طبيعيات قرآن را با توجه به طبيعيات جديد روشن كند و ثابت نمايد كه آنچه كه قرآن در اين‏ زمينه‏ها گفته است