خدمات متقابل اسلام و ايران - صفحه : 24

اجتماعی پيدا شده و مايه جمع شدن و وحدت ايشان گرديده است " « و كنتم‏ اعداء فألف بين قلوبكم »" و بعكس آن ، امتهايی كه اهل سازگاری و مسالمت بودند نه تنها با خود و شرايط زندگی و محيطی خود بلكه با سايرين‏ حتی مهاجمين نيز از در سازش و مسالمت و تطابق و آميزش در آمدند ، مليت و نژاد مشخص و مستقلی بنا نكرده و يا اگر داشته اند بكلی بی رنگ‏ و خالی از خصيصه و امتياز و گراينده به سوی ضعف و انحطاط بوده است . اصولا اين از خصايص هر فرد بشری است كه در روابط منطقی و عاطفی خود هميشه به دنبال آن موجودی می‏گردد كه كسريهای وجود و هستی يعنی نيازهای‏ درونی و بيرونی او را تأمين و تكميل نمايد . محكم ترين پيوندهای عشقی‏ آنهاست كه عاشق نيازهای عميق و اساسی خود را در وجود معشوق بيابد و اين‏ چيزی است كه در زندگانی روزمره شاهد و ناظر آنيم . استحكام روابط اجتماعی و پيوندهای وجدانی جماعت هم آن زمان تأمين می‏شود كه واحدهای‏ جامعه هر يك مكمل و تأمين كننده نيازهای ديگری باشند و اين شرط چيزی‏ است كه مقتضيات و خصوصيات جبری نژادی را در آن نقشی نيست .

سنن

در بين ملتهای گوناگون سنتهای ملی مشترك بسيار ديده می‏شود . سنتهايی‏ كه گاه همچون زبان و نژاد وسيله شناخت و تميز مليتها از هم می‏گردد . اما اين سنن تا چه اندازه در تكوين ملتها نقش و تأثير داشته اند ؟ رسوم و سنن و حتی فرهنگها نتيجه و محصول فعاليت ارادی و آگاهانه انسانهای گذشته‏ است و اگر از گذشته تا حال رابطه و پيوندی بين افراد و واحدهای جامعه‏ نبود ، اين سنن هرگز نسلا بعد نسل منتقل نمی شدند . تا مليت و وجدان جمعی‏ نباشد ، سنت و فرهنگی منتقل نمی گردد ، پس سنتهای ملی موجود هم خود محصول مليت است و حيات و فعاليت انسانها ، نه مايه و پايه آن . وانگهی ، سنتهای اجتماعی موجود در يك ملت بر دو گونه‏اند : آنهايی كه‏ از معالی اخلاق و مجاهدات و مبارزات گذشته كه از خصايص مقدس انسانی‏ است ، و تلاشهای او برای حاكم ساختن عدل و نيكی و