حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 430

دارد و سری بيرون از ماده ، از آن جهت كه در ماده است متغير است و از آن جهت كه بيرون از ماده است ثابت است . بعد مرحوم آخوند تعليقا براين حرف می‏گويد اين مسأله كه نفس مزاج‏ نيست آنقدر برهان دارد كه احتياج به اين حرف نيست . تنبية و توضيح در اين تنبيه و توضيح سه مطلب را بيان كرده است كه هر سه مطلب جزء سخنان اختصاصی و نفايس فرمايشات ايشان است . يكی اينكه از فرصت استفاده می‏كند و برهان بر اصالت وجود اقامه می‏كند چون يكی از براهين اصالت وجود از راه حركت اقامه می‏شود ( كون المراتب‏ فی الاشتداد انواعا استنار للمراد ) . می‏گويند به بيان گذشته ثابت می‏شود كه وجود بايد اصيل باشد و با اصالت الماهية حركت اشتدادی قابل توضيح و توجيه نيست . توضيح مطلب اينكه می‏گويند : خود آقايان ( منكرين اصالت وجود ) قبول‏ كرده اند كه معنای اينكه جسم حركت اشتدادی می‏كند اينست كه موضوع از نوعی خارج می‏شود به نوعی ديگر و از نوعی به نوع ديگر . . . چون هر مرتبه‏ شی‏ء آنا فانا در حال اشتداد است ، پس هر مرتبه ای با مرتبه ديگر فرق‏ دارد پس مرتبه قبلی اگر داخل در يك نوع باشد مرتبه بعدی نمی تواند داخل‏ در همان نوع باشد . مثلا در الوان اگر مرتبه اضعف داخل در يك نوع باشد مرتبه اقوی نمی تواند داخل در همان نوع باشد ، چون اگر داخل در همان نوع‏ باشد بايد اختلافشان فردی باشد و اگر اختلاف فردی باشد ، يعنی در آنچه كه‏ ما به‏الاشتراك است يكی باشند و اختلافشان در مابه الامتياز باشد ، پس‏ بايد آنی كه اضافه شده است از سنخ اولی نباشد زيرا اگر از سنخ اولی باشد ، پس مابه الاشتراك عين مابه الامتياز است . معنای اشتداد اينست كه‏ مرتبه بعدی با مرتبه قبلی اشتراك دارد و امتياز دارد . امتياز دارد از مرتبه قبلی به همانچه كه اشتراك دارد نه به يك امر