درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 246

تقسيم بندی كرد ، اين حرف از اساس باطل می‏شود [ كه دو واجب‏الوجود بايد وجود داشته باشند ] . سؤال : در آنجا كه ماهيت را اصيل بدانيم آيا ممكن است كه حتميت و وجوب وجود فرض شود ؟ استاد : اگر هم فرض نشود ، اين معنايش اين است كه اصالت ماهيت را قبول نداريم . ولی آنهائی كه آن فرض را كرده‏اند ، می‏گويند همانطور كه‏ امكان وجود لازمه ذات بعضی از ماهيات است ، وجوب وجود هم لازمه ذات‏ بعضی ديگر است . ماهيت [ واجب‏الوجود ] به نحوی است كه يك ماهيت‏ مجهول‏الكنهی است ، و اين ماهيت مجهول‏الكنه مستلزم موجوديت است ، به‏ اين معنی كه موجوديت از حاق ذاتش انتزاع می‏شود . آنها چنين می‏گويند . البته اين مطلب فی‏حد ذاته مطلب غلطی است . شما يك وقت می‏خواهيد بگوئيد كه اصلا بنابر اصالت ماهيت معنی ندارد كه يك ماهيت واجب‏الوجود باشد . اين مسأله به وحدت و كثرت كار ندارد ، آن امر بنابر وحدتش هم اشكال دارد . آن حرفی است كه اصالت وجوديها با اصالت ماهيتی‏ها دارند ، و به وحدت و كثرت ارتباط ندارد . يعنی اين‏ حرف را اساسا اصالت وجودی‏ها می‏گويند كه اصلا معنی ندارد كه ما يك‏ ماهيت را در نظر بگيريم و بگوئيم اين ماهيت به حيثی است كه موجوديت‏ از حاق ذاتش انتزاع می‏شود . هيچ وقت موجوديت از حاق ذات ماهيت‏ انتزاع نمی‏شود . آنها نمی‏توانند بگويند ماهيت واجب‏الوجود ، يعنی ماهيتی‏ كه وجود خود را اقتضا كرده و به قول امروزيها خود سامان است . آنهائی كه‏ می‏گويند واجب‏الوجود يعنی ذاتی كه خودش به خودش وجود داده اصالت‏ ماهيتی فكر می‏كنند كه يك حرف نامربوط است ، بعلاوه يك حرف نامربوط ديگر ، و آن اين است كه يك شی‏ء خود علت خود است . و خود به خود وجود می‏دهد . آنها منظورشان از علت نخستين اين است كه علت نخستين آن است‏ كه خود به خود وجود می‏دهد و خود سامان است . اگر