نظري به نظام اقتصادي اسلام - صفحه : 30

ولی از آن زمان كه اشتراك مساعی و تقسيم كار و وظائف درميان افراد به‏ وجود آمده است ، ولو در ساده‏ترين شكلهايش يعنی در حوزه خانوادگی كه‏ رئيس خانواده مديريت اين اجتماع كوچك را به عهده داشته است خواه‏ ناخواه روابط اجتماعی و مناسبات اجتماعی ميان افراد برقرار شده و قهرا پای تقسيم وسائل معاش نيز به ميان آمده است ، يعنی ميان افراد ، روابط ساده اقتصادی نيز برقرار شده است ، خواه آن كه وسائل معاش را با كار ايجاد كرده باشند ، يعنی " توليد " صورت گرفته باشد ، و يا صرفا به‏ صورت آماده‏ای از طبيعت حيازت كرده باشند مثل اين كه ماهی را از آب و ميوه را از درخت گرفته باشند ، و خواه آن كه تقسيم مايحتاج به صورت‏ متساوی صورت گرفته باشد يا متفاوت ، يعنی آن كه قوی‏تر و كار آمدتر بوده‏ ، سهم و نصيب بيشتری داشته است . پس روابط اقتصادی هنگامی وجود پيدا می‏كند كه ميان افراد ، روابط اجتماعی برقرار شود ، يعنی اشتراك مساعی و تقسيم كار و وظيفه ، وجود پيدا كند و به واسطه محدود بودن امور معاشی ، احتياج به تقسيم و توزيع ، پيدا شود ، يعنی اگر فرض كنيم كه انسانها به‏ واسطه احتياجات خانوادگی و سياسی و فرهنگی ، ناچار به زندگی اجتماعی‏ باشند ولی وسائل معاشی آنقدر وافر باشد كه همه چيز مانند هوا كه در عين‏ اين كه ضروری ترين وسائل حياتی است در اختيار همه است در اختيار همه‏ باشد ، پای تقسيم و توزيع به ميان نمی‏آيد ، و قهرا روابط خاص اقتصادی ، يعنی مالكيت فردی يا اشتراكی ، حق ، اولويت ، و غيره ، در ميان آنها برقرار نخواهد شد ( 1 ) . روابط اقتصادی مانند ساير روابط

پاورقی : . 1 و می‏توان گفت بازگشت عدم وفور به اصل لزوم كار است ، يعنی همين‏ قدر كه گفته شد "وظيفه و كار" خود به خود مستلزم عدم وفور طبيعی است .