جامعه و تاريخ - صفحه : 30

جامعه و فرد را به گونه‏ای برداشت می‏كند كه نظريه سوم تأييد می‏شود . قرآن‏ برای " امت " ها ( جامعه‏ها ) سرنوشت مشترك ، نامه عمل مشترك ، فهم‏ و شعور ، عمل ، طاعت و عصيان قائل است ( 1 ) . بديهی است كه " امت‏ " اگر وجود عينی نداشته باشد ، سرنوشت و فهم و شعور و طاعت و عصيان‏ معنی ندارد ، اينها دليل است كه قرآن به نوعی حيات قائل است كه حيات‏ جمعی و اجتماعی است . حيات جمعی صرفا يك تشبيه و تمثيل نيست ، يك‏ حقيقت است ، همچنانكه مرگ جمعی نيز يك حقيقت است . در سوره اعراف آيه 34 می‏فرمايد : « و لكل امة أجل فاذا جاء أجلهم لا يستاخرون ساعة و لا يستقدمون » . هر امتی ( هر جامعه‏ای ) مدت و پايانی دارد ( مرگی دارد ) . پس آنگاه‏ كه پايان كارشان فرا رسد ، ساعتی عقب‏تر يا جلوتر نمی‏افتند . در اين آيه سخن از يك حيات و زندگی است كه لحظه پايان دارد و تخلف‏ ناپذير است ، نه پيش افتادنی است و نه پس افتادنی و اين حيات به " امت " تعلق دارد نه به افراد . بديهی است كه افراد امت نه با يكديگر و در يك لحظه بلكه به طور متناوب و متفرق حيات فردی خود را از دست‏ می‏دهند . در سوره مباركه جاثيه آيه 28 می‏فرمايد : « كل امة تدعی الی كتابها ».

پاورقی : . 1 رجوع شود به الميزان‏ج . 102 / 4