جامعه و تاريخ - صفحه : 202

و از آن يك اصل كلی استفاده كنيم ، اما پيوند جداناشدنی اين سه آيه به‏ يكديگر مانع استفاده يك اصل كلی است . آنچه استفاده می‏شود اين است كه‏ فرعون برتری جويی و تفرقه‏اندازی و استضعافگری و فرزندكشی می‏كرد ، در حالی‏ كه در همان وقت اراده ما بر آن قرار داشت كه بر همان مردم تحقير شده و مظلوم و محروم منت نهيم و آنها را پيشوايان و وارثان قرار دهيم ، پس " الذين " در آيه اشاره به " معهود " است نه عام استغراقی . بعلاوه نكته ديگری در آيه هست و آن اينكه جمله " « و نجعلهم أئمة » . . . " . عطف شده بر جمله " « أن نمن ». . . " كه مفادش اين است : بر آنها منت نهيم و آنها را چنين و چنان قرار دهيم ، نفرموده است " بأن نجعلهم . . . " . كه مفادش اين بود : منتی كه بر آنها نهاديم عينا همان اعطای امامت و وراثت بود چنانكه معمولا اين گونه تفسير می‏شود . مفاد اين است كه اراده ما اين بود كه بر آن مستضعفان از راه فرستادن‏ پيامبر و كتاب آسمانی ( موسی و تورات ) و تعليم و تربيت دينی و توليد اعتقاد توحيدی منت نهيم و آنها را اهل ايمان و صلاح قرار دهيم و در نتيجه‏ آنها را امامان و وارثان زمين ( زمين خودشان ) قرار دهيم . پس آيه‏ می‏خواهد بگويد : " و نريد أن نمن علی الذين استضعفوا ( بموسی و الكتاب‏ الذی ننزله علی موسی ) و نجعلهم أئمة . . . " . عليهذا مفاد آيه استضعاف هر چند خاص است عينا مفاد آيه استخلاف است‏ ، يعنی مصداقی از مصاديق آن آيه را بيان می‏كند . قطع نظر از اينكه عطف‏ جمله " « و نجعلهم أئمة ». . . " . بر جمله " « أن نمن »" چنين حكم‏ می‏كند ، اساسا نمی‏توان احتمال داد كه آيه می‏خواهد بگويد بنی‏اسرائيل به‏ دليل اينكه مستضعف بودند به امامت و وراثت