نظري به نظام اقتصادي اسلام - صفحه : 178

سوسياليسم

. 1 يك بحث درباره سوسياليسم آن است كه آيا حتما فرزند و مولود كاپيتاليسم است ، آن طور كه كمونيستها می‏گويند ، و نمی‏توانسته قبلا وجود پيدا كند ، زيرا محصول نوعی روابط اقتصادی است كه جز بعد از عبور از فئوداليسم و كاپيتاليسم نمی‏تواند وجود پيدا كند ( 1 ) ، چنان كه‏ كمونيستها می‏گويند ؟ البته نبايد اشتباه شود و گفته شود سوسياليسم يك‏ ضرورت به اصطلاح وقتيه است و فقط زمان ، مشخص و مبين ضرورت آن می‏باشد ، يعنی ضرورت آن را با زمان بايد مشخص ساخت ، نظير انخساف و انكساف‏ خورشيد و ماه ، بلكه ضرورت مشروط است . بر فرض اول ، انسانها نمی‏توا نند عامل به شمار روند يا آن را تسريع كنند يا تعويق اندازند ، و در فرض‏ دوم انسانها قادرند ولی تحت همان شرايط . البته فرضيه سوم ، فرضيه‏

پاورقی : . 1 رجوع شود به صفحات 8 - 14 " سوسياليسم " از مجموعه " چه‏ می‏دانيم ؟ " .