مساله شناخت - صفحه : 104

حدود هزار و چهار صد سال پيش وجود داشته است ، چون خبرش متواتر ( 1 ) است . می‏گوئيم آيا در خبر يك نفر احتمال دروغ داده می‏شود يا نه ؟ می‏گويند بله . در خبر دو نفر هم احتمال دروغ داده می‏شود ؟ بله . سومی و پنجمی چطور ؟ آن همه بله . پس اگر صد هزار نفر هم خبری را نقل كنند ما هرگز به [ يقين ] نخواهيم رسيد زيرا از ضم صفر به صفر عدد پيدا نمی‏شود و ما بايد احتمال دهيم كه آن خبر دروغ است ، حال آنكه [ چنين چيزی ] محال‏ است [ زيرا ] می‏دانيم خبر متواتر از هر راستی راست‏تر است . بنابراين ، مسأله ، مسأله كسر شدن احتمالات نيست ، به قول بوعلی سينا مسأله يك برهان عقلی ضمنی مخفی است كه ذهن انسان در درون خودش ، آن را تشكيل می‏دهد . همانطور كه انسان در يك مسأله رياضی نمی‏تواند در ميان‏ ميلياردها احتمال ، حتی يك احتمال خلاف بدهد ، در اينجا هم در ميان‏ ميلياردها احتمال نمی‏تواند احتمال خلاف بدهد . يك فيلسوف واقعا در اين‏ مسأله گير می‏كند ، راسل در اينجا درمانده است ، می‏گويد : همانطوری كه به‏ وجود چمبرلن ( 2 ) در زمان خودم يقين دارم - چون او را ديده‏ام - در وجود ناپلئون هم شك ندارم كه چنين آدمی بوده است . اينجاست كه مسأله قرائن و نشانه‏ها پيش می‏آيد كه ما می‏خواهيم بگوئيم‏ بزرگترين عمل شناختی ذهن بشر ، همين است كه قرآن اسمش را " آيه و ذی‏ الايه " ؟ گذاشته است . مسأله " آيه و ذی الايه "

پاورقی : . 1 خبر متواتر خبری است كه در هر طبقه هزاران نفر آن را نقل كرده‏اند . chamberlain . 2 [ سياستمدار انگليسی ] .