حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 270

أين من ايونه ( 1 ) طبيعی و مع كونه طبيعيا ينتقل منه الی غيره فلا يستقم‏ ذلك الا بأن يكون طبيعه الفلك أمرا متجدد الذات ذا وحده جمعيه و كثره‏ اتصاليه ( 2 ) و كذا ما يقتضيه من الاوضاع و الا يون و سائر اللوازم . و هذا و ان لم يكن يذهب اليه الشيخ و متابعوه الا أنه الحق الذی لا محيص‏ عنه .

[ ان مقصود الطبيعه لا يكون الا متعينا شخصيا ]

و الذی يناسب آرائهم ان طبيعه الفلك تقتضی أولا و بالذات الوضع‏ المطلق و الاين المطلق من غير خصوصيه لشی‏ء منهما و انما يراد تلك‏ الخصوصيات لاجل بقاء النوع بالعرض لا بالذات . و هذا عند التحقيق غير مستقيم ( 3 ) .

پاورقی : > است . اگر طبيعت غير از وضع باشد و طبيعت يك امر ثابت باشد ، چطور ممكن است يك امر واحد و ثابت ، اوضاع مختلف طبيعی داشته باشد ؟ 1 - حاجی در حاشيه متذكر شده است كه تعبير " أيون " تسامح در تعبير است زيرا شما يك " أين " بيشتر قائل نيستيد . 2 - با اين فرض است كه می‏توان اوضاع مختلف در فلك را تماما طبيعی‏ دانست يعنی هر مرتبه از اين كثرت اتصالی يك وضع طبيعی دارد . 3 - مطلبی را در اينجا مطرح می‏كنند كه در رابطه با فلسفه‏های امروز خيلی‏ وقتها مورد احتياج واقع می‏شود . مرحوم آخوند می‏گويد كه : شيخ در اينجا قائل شده كه جميع اوضاع طبيعی است ، در حالی كه اين قول جز با حركت در جوهر جور در نمی‏آيد . بعد می‏گويد : " و الذی يناسب آرائهم . . . " آنچه مناسب آراء شيخ است اين نيست كه اوضاع همه طبيعی هستند ، بلكه‏ اين است كه طبيعت طالب وضع مطلق است و تابع أين مطلق است . يعنی‏ مطلوب طبيعت امر مطلق است ، همانطور كه در حرف شيخ هم ديديم كه گفت‏ طبيعت نوع انسان را می‏خواهد ، فرد مطلوب بالعرض است . اين حرفی است‏ كه هم در ميان يونانيان و هم در ميان امروزی‏ها نيز زياد ديده می‏شود كه‏ آنچه كه مطلوب است امر مطلق است . مرحوم آخوند می‏گويد معنی ندارد كه مطلق و كلی مطلوب باشد . رأی خود را به دو بيان ذكر می‏كند . يك بيان بنابر ممشای قوم است و بيان ديگر بنابر اصالت وجود است . البته آن بيان اول هم با حرفهای خودشان بيشتر قابل‏ توجيه است . بيان اول : ايشان می‏فرمايد بنابر رأی مذكور بايد مطلق را بر مقيد مقدم‏ بدانيم و برای كلی >