نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 55

نقش انسان در اين است كه با تحريك نيرو حركتش را تسريع می‏كند ، نه‏ اينكه مثلا بتواند خصلتش را عوض بكند ، چنين چيزی امكان ندارد ، انسان‏ اگر خودش را در مسير تاريخ قرار بدهد می‏تواند با تاريخ هماهنگ بشود و خودش را نجات بدهد ، تاريخ ، مثل سيلی راه خودش را می‏رود ، يك شناگر خيلی ماهر می‏فهمد كه برخلاف سيل حركت كردن فانی شدن است ، يگانه راه نجات خودش را در اين می‏بيند كه با اين سيل حركت كند تا برسد به جائی كه آرام بگيرد ، اين است كه طبق حرف اينها امكانات انسان‏ خيلی محدود می‏شو د و جلوی تاريخ را نمی تواند بگيرد . در قسمت ششم از ضميمه يكم سخن بسيار جالبی از هگل درباره نقش عقل و نقش انسان در تاريخ نقل می‏كند ، می‏گويد : گاهی اين چنين است كه يك‏ تفاوت نامتمايزی ، يعنی تضاد نامتمايزی وجود دارد . عقل انسان است كه‏ اين نامتمايز را متمايز می‏كند بعد كه متمايز شد تضاد شدت پيدا می‏كند و آن نتيجه نهايی پيدا می‏شود ، مثلا در درون يك جامعه الان تضاد و تباين‏ وجود دارد ، ولی هنوز در شعور افراد منعكس نشده است . نقش عقل چيست ؟ و يك شخص روشن فكر در اين مورد چكار می‏كند ؟ می‏آيد اين تمايز را روشن‏تر می‏كند و مثلا برای طبقه كارگر وضعشان را برايشان روشن‏ می‏كند ، و وضع آن طبقه سرمايه دار را هم روشن می‏كند ، وقتی كه وضع هر دو روشن شد ، اين تضادی كه به صورت نامتمايز وجود داشته است ، به صورت‏ شديدتری در می‏آيد ، بنابر اين عقل انسان می‏تواند نقشی در جهت تسريع اين‏ كار داشته باشد . الان هم عينا همين كار را می‏كند ، مثلا طلبه‏ای با محروميت زندگی می‏كند و در مقابل هم عده‏ای خيلی متنعم هستند او كم و بيش اين را احساس می‏كند ، اما در يك حالت مغفول عنه يك نفر بيايد اين را تشريح بكند كه ای آقا ، تو بدبخت و بيچاره‏ای و آن آقا چنين و چنان زندگی می‏كند ، همين وضعی كه‏ در عالم عين وجود داشت او آمد در شعور اين شخص منعكس كرد ، يا منعكس‏تر كرد ، و وقتی منعكس‏تر كرد تبديل می‏شود به نيروئی ، نيروی‏ مبارزه‏ای ، پس بشر نقشی كه دارد اين است كه حركت تاريخ را از راه‏ متمايز ساختن تسريع بكند و اين حرف خوبی است . و در قسمت هفتم از ضميمه يكم نيز از هگل چنين نقل می‏كند : " به هنگام‏ صلح . . . انسانها به تدريج دچار ضعف قوای روحی می‏شوند . ويژگيهای آنها بيش از پيش ثابت و دچار تحجر می‏شود . . . و وقتی اعضاء و بافتها در درون خود دچار تصلب شدند مرگ در چنين هنگامی است " . ما اين اشكال را در بحث قيام مهدی ( ع ) مطرح كرده‏ايم ( 1 ) كه ممكن‏ است كسی اشكال كند كه : شما می‏گوييد بشر می‏رسد به عدل كامل و صلح كامل و . . و اين نتيجه‏اش اين است كه انسان به مرگ برسد ، اگر انسان به جايی‏ برسد كه همه دنيا ملئت عدلا و قسططا ، اين اول بدبختی بشر است ، تضاد هميشه بايد وجود داشته باشد ، كه اين جواب خوبی هم دارد كه باشد برای‏ بعد .

پاورقی : 1 - نه در كتاب " قيام و انقلاب مهدی " بلكه در جای ديگر كه هنوز به‏ صورت كتاب در نيامده است .