حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 57

مغناطيس و نظاير آن . در حاليكه در افعال طبيعت خستگی هست . شما می‏گوييد حركات عرضی مثلا كارهای بدن ما طبيعی است و محرك در اينها طبيعت است ، اگر چنين است خستگی چرا پيدا می‏شود ؟ و اين اعياءها و خستگيها كه حاكی از يك نوع عدم توافق با طبيعت است از كجا پيدا می‏شود ؟ اين از مسأله خستگی . و يك مطلب ديگر چيزی است كه اطباء قديم كه فيلسوف هم بودند در باب‏ رعشه دارند . اين چه حالتی است كه در بدن پيدا می‏شود كه گاهی می‏بينيد بی‏اختيار دست يك فرد مرتعش می‏شود . ارتعاش دو حركت متضاد است . مثلا بالا و پايين می‏رود ، چپ و راست می‏رود . يك قوه واحد از آن جهت كه‏ واحد است امكان ندارد كه منشأ دو حركت متضاد شود . آنها معتقدند كه در رعشه دو نيروی متضاد دائما در حال تصاحب اين حركت هستند . از اين طرف‏ كه حركت می‏كند يك نيرو سبب آن است ، از آن طرف كه حركت می‏كند نيروی‏ ديگر سبب آن است . می‏گفتند : مثل اينكه در يك حالت رابطه نفس با طبيعت يك نوع نقصانی پيدا می‏كند و در آن نوعی خلل واقع می‏شود و نوعی‏ تجاذب صورت می‏گيرد ، به اين معنا كه : مثلا اگر دست به كلی لمس شود و فلج گردد ، رابطه ميان نفس و اين قوای طبيعی به كلی بريده می‏شود . و لذا طبيعت همان حالت اوليه خودش را پيدا می‏كند و مثل يك جسم عادی می‏شود كه روی قوه ثقل به زمين می‏افتد . يعنی اين دست ديگر اطاعت نفس را نمی‏كند و ارتباطی برقرار نيست كه اگر نفس اراده كند اعصاب متحرك شوند . در حالت رعشه مثل اين است كه عضو از يك طرف از چنگال نفس رها می‏شود و از طرف ديگر مثل اينكه طبيعت به آن دست می‏اندازد و می‏خواهد آن‏ را در اختيار بگيرد ، و در اثر اين دو حركت و نيروی متضاد و متعارض ، اين عضو دائما در حال تجاذب به اين سو و آن سو است . اين يك فرضيه‏ای‏ است كه آنها داشتند . از اين نظر علاوه بر اعياء اشكال دومی پيدا می‏شود كه رعشه چرا حادث‏ می‏شود ؟ اگر بنا باشد طبيعت مسخر نفس باشد ، و آنچه را كه انجام می‏دهد به