اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 209

دارد و نسبتی از قبيل بزرگی و كوچكی و دوری و نزديكی و جهت و حركت به‏ وجود آورده ادراك می‏شود و البته احكامی به شماره تركيباتی كه از مدركات‏ به عمل می‏آيد انجام می‏گيرد : " اين جزء بزرگتر است از آن جزء " و " اين سوی صورت پاورقی : > عقليه قائل بودند ( ارزش يقينی غير قابل تخلف ) برای مسائل و فرضيه‏های علوم حسی قائل شود پس با تجديد نظرها و كشف خلافها چه كند ؟ برای رهايی از اين بن‏بست ، اين راه به نظرش رسيده كه برای مسائل‏ تجربی و فرضيه‏های علوم طبيعی ارزش يقينی قائل شود و تجديد نظرها و كشف‏ خطاها را از راه " تغيير حقيقت " و " امكان اجتماع صحيح و غلط " توجيه كند و بگويد حقيقت و خطا ، و صحيح و غلط ، و صدق و كذب با هم‏ منافاتی ندارد ، هم قانون علمی قرن گذشته صحيح و حقيقت بود و هم قانون‏ علمی امروز كه مخالف آن است ، زيرا حقيقت هر روز تغيير می‏كند و لهذا در قرن گذشته كه می‏گفتند " اتم بسيط است و قابل تجزيه نيست " صحيح‏ بود ، امروز هم كه می‏گويند " اتم بسيط نيست بلكه مركب است از اجزاء زيادی " نيز صحيح است و هر دو يك حقيقت‏اند كه تغيير كرده و تكامل‏ يافته . آيا اگر شما بجای طرفداران ماترياليسم ديالكتيك بوديد راه فرار ديگری‏ از اشكال بالا پيدا می‏كرديد ؟ و آيا دانشمندان مادی چاره‏ای داشتند جز آنكه با اين سفسطه ( ببخشيد تحقيق عميق ! ) خود را خلاص كنند ؟ البته يك سلسله اشتباهات فلسفی ديگر نيز كه دامنگير اين آقايان شده‏ كمك كرده است كه فرضيه " تكامل حقيقت " و فرضيه " امكان اجتماع‏ حقيقت و خطا " را بسازند ، ولی ترديدی نيست كه گرفتاری در اين بن‏بست‏ و پيدا كردن راه فراری برای رهايی از آن ، دخالت زيادی داشته است . چنانكه از كلمات ماديين هويداست هميشه نتيجه دادن عملی را گواه بر صحت و ارزش نظری يك فرضيه می‏گيرند ، آنگاه نتيجه می‏گيرند كه چون دو قانون علمی مخالف ، هر دو در عمل نتيجه مثبت داده‏اند پس هر دو حقيقت‏ بوده‏اند . ما در مقدمه اين مقاله روشن كرديم كه نتيجه عملی دادن گواه بر صحت و ارزش نظری يك فرضيه نيست و ضمنا توضيح داديم كه هيچيك از دانشمندان‏ نتيجه عملی را دليل بر ارزش نظری نمی‏گيرند ، در اينجا نيازی به تكرار نداريم .