درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 25

مثال : اگر بگوئيم مثلث شكلی است كه مجموع زوايای آن مساوی دو قائمه‏ است . اين بيان چيستی مثلث نيست ، اين همان حمل شايع صناعی است . بايد گفت مثلث سطحی است محدود به سه ضلع ، اين درست است . اكثر چيزهائی كه به حمل اولی ذاتی درست است به حمل شايع صناعی هم‏ درست است [ ولی در پاره‏ای موارد شی‏ء به حمل شايع صناعی حكمی دارد مغاير با آنچه كه در حمل اولی گفته می‏شود ] . مثال : مفهوم را تقسيم می‏كنند به‏ جزئی و كلی ، جزئی را تعريف می‏كنند به : " الجزئی هو المفهوم الممتنع صدقه علی كثيرين " ، اما اين با حمل‏ شايع صناعی درست نيست زيرا مفهوم جزئی ، خودش يكی از كليات عالم است‏ ! و بر افراد كثير صدق می‏كند . " الجزئی ، بالحمل الاولی جزئی " ولی " الجزئی ، بالحمل الشايع‏ الصناعی ، كلی " .

ماهيت در مقام تعريف

با كشف اين مطلب كه حمل بر دو قسم است مطلب ما ساده می‏شود . " الماهيه ، در مقام تعريف كه حمل اولی ذاتی است ، ليست الا ما هی‏ " " الماهيه بالحمل الاولی الذاتی ليست الانفسه " . هر عارضی را كه‏ برای ماهيت فرض كنيم اعم از ذهنی يا خارجی ، باز به حمل شايع با ماهيت‏ متحد است به حمل اولی ذاتی كه نيست . عجيب اينكه خود ملاصدرا و حاجی در مورد بحث ، از اين مطلب استفاده‏ نكرده‏اند ! آنچه كه صدرا و حاجی درباره " حيث " و " ليس " گفته‏اند غير از آن چيزی است كه از حرف شيخ بر می‏آيد . ظاهر حرف شيخ اين است كه می‏خواهد سلب بر حيثيت مقدم باشد تا قضيه‏ به صورت " سالبه واقعی " باقی بماند . در صورتی كه اگر حيثيت بر سلب‏ تقدم يابد قضيه به صورت " سالبه المحمول " در می‏آيد ( يا تقريبا همان‏ " معدوله المحمول " پس در اينجا دو مطلب مهم داريم كه اغلب امروزی‏ها در بحثهايشان آن را متوجه نيستند .