شرح منظومه2 - صفحه : 85

كه اين ميلها و هيجانها را به وجود می‏آورد . اينگونه قوا را قوای شوقيه‏ می‏نامند . ( 1 ) قوای مدركه عبارت است از قوائی كه كار آنها درك كردن و اطلاع رساندن‏ به ذهن است و يا كارشان تجزيه و تحليل و تفصيل و تركيب صور ذهنی يا حفظ و نگهداری آنها است مثل حواس ظاهری ( مانند باصره و سامعه ) و حواس‏ باطنی ( مانند قوه خيال و حافظه ) و قوه عقل و تفكر ، كه كار و حدود اينها در محل خود روشن شده است . در هر كاری از كارهای ارادی ما اين هر سه قوه دخالت دارند ، مثل آمدن‏ و رفتن و سخن گفتن و نوشتن و غذا خوردن و هر نوع فعل ارادی كه در حوزه‏ء وجود ما پديد می‏آيد .

مقدمه سوم :

حكماء جمله‏ای دارند كه می‏گويند : " العامله تحت الشوقيه و الشوقيه‏ تحت المدركه " يعنی قوه‏ء عامله تحت تاثير و نفوذ قوه‏ء شوقيه است و قوه‏ء شوقيه تحت تاثير قوه‏ء مدركه است . مقصود اين است كه قوه‏ء مدركه‏ است كه قوه‏ء شوقيه را بر می‏انگيزد و ميل را تحريك می‏كند ( اول ديده‏ می‏بيند و بعد دل ياد می‏كند و مايل می‏گردد ) ، و قوه‏ء شوقيه است كه قوه‏ء عامله را بر می‏انگيزد و تحريك می‏كند تا منتهی به عمل می‏گردد . هر فعل و عمل اختياری مستقيما و بلا واسطه از قوه‏ء عامله ناشی می‏شود ، ولی خود قوه‏ء عامله را قوه‏ء شوقيه به حركت واداشته و از قوه به فعل‏ می‏رساند ، و

پاورقی : 1 - شيخ الرئيس در " شفا " قوای شوقيه و عامله را قوای محركه خوانده‏ است ، قوای شوقيه را محركه باعثه و قوای عامله را محركه عامله ناميده‏ است .