توحيد - صفحه : 163

خلقت " آدم " در قرآن

من چند سال پيش مقاله‏ای در " مكتب تشيع " نوشتم تحت عنوان " قرآن‏ و مسأله‏ای از حيات " ( 1 ) . آنجا راجع به خلقت " آدم " بحث كردم ، راجع به اين جهت كه در قرآن موضوع خلقت " آدم " آمده است - و اين هم‏ يكی از عجايب قرآن است - نه به عنوان يك مسأله توحيدی ، بلكه به عنوان‏ يك مسأله اخلاقی ، نگفته است كه چون آدم ابوالبشری در عالم بوده است ، پس خدايی بوده است كه [ خلقت ] انسانها را شروع كرده است . قصه آدم‏ در قرآن كريم هست ولی يك ذره از اين قصه به عنوان آيتی از خداشناسی و توحيد نيست ، بلكه به عنوان درس عبرتی است از اينكه ببنيد مثلا تكبر چه‏ می‏كند كه شيطان تكبر كرد ، ببينيد حرص چه می‏كند كه آدم حرص ورزيد ، به‏ عنوان يك درس آموزنده اخلاقی ، نه يك درس توحيدی ، اما خلقت ساير انسانها را به عنوان يك درس توحيدی ذكر می‏كند ، يعنی همين خلقتی كه الان‏ ما پيدا می‏كنيم ، همين كه انسان " نطفه " است ، بعد از نطفه به تعبير قرآن " علقه " می‏شود ، " مضغه " می‏شود ، استخوانها برايش پيدا می‏شود ، گوشت برايش پيدا می‏شود ، بعد به تعبير قرآن " « خلقا اخر »" می‏شود ، ( 2 ) . يك موجود زنده انسانی می‏شود ، همينها را به عنوان نشانه‏های‏ خداشناسی ذكر می‏كند . خدايی هست به دليل اينكه نطفه‏ای انسان می‏شود ، نه‏ خدايی هست به دليل اينكه آدم ابوالبشر بوده است . ( قرآن ) هيچ وقت‏ سراغ روز اول نمی‏رود ، نه در مجموع عالم و نه در يك يك اجزای عالم . پس ما نبايد اين طور بحث كنيم كه مجموع عالم اولی دارد يا ندارد ؟ فلاسفه می‏گويند محال است عالم اول داشته باشد ، و من خيال نمی‏كنم علم‏ امروز هم خلاف آن را ثابت كرده باشد و بگويد خير ، ثابت شده كه عالم‏ روز اولی داشته است كه قبل از روز اول ، نيستی مطلق بوده است .

پاورقی : . 1 [ اين مقاله در جلد اول كتاب مقالات فلسفی و نيز در جلد سيزدهم‏ مجموعه آثار استاد به چاپ رسيده است ] .

. 2 مؤمنون / 14 : [ ثم خلقنا النطفة علقة فخلقنا العلقة مضغة فخلقنا المضغة عطاما فكسونا العظام لحما ثم انشاناه خلقا اخر فتبارك الله احسن‏

الخالقين »] .