فلسفه تاريخ1 - صفحه : 177

. 3 " تاريخ " علم نيست از آن جهت كه قابل تجربه نيست . . 4 [ " تاريخ " علم نيست از آن جهت كه مانند ساير علوم تحت ضابطه‏ كلی در نمی‏آيد و نظريات ديگر ] . ولی همه اينها قابل جواب است اما اين كه تاريخ مربوط به انسان است و انسان رفتارش تحت ضابطه در نمی‏آيد ، اين حرف ، درست نيست ، كليات‏ رفتار انسانها تحت ضابطه در می‏آيد ولی انسان بسيار پيچيده تر از ساير موجودات است يك حرف خيلی خوبی فروغی از اگوست كنت نقل می‏كند ، و در حرفهای اگوست كنت حرف خوبش به نظر من همين است اگوست كنت علوم را به سبك مخصوصی تقسيم كرده تقسيم بندی علوم به شكلهای مختلف انجام شده‏ شكل قديميش همان شكل ارسطويی است بيكن به گونه ديگری تقسيم كرده ، اسپنسر به گونه ديگر ، و اگوست كنت به گونه ديگر ، و هنوز همان تقسيم‏ ارسطويی قوی تر از همه اينهاست اگوست كنت علوم را به اعتبار سادگی و پيچيدگی تقسيم كرده است می‏گويد ساده ترين علوم رياضيات است چون‏ رياضيات فقط روی محفوظات مجرد ذهن است و لذا ذهن خيلی روشن درك می‏كند و خيلی كم اشتباه می‏كند از رياضيات كه بگذريم ، ساده تر نسبی كه قدری‏ پيچيدگی پيدا می‏كند علوم مربوط به طبيعت بيجان است زيرا طبيعت بيجان‏ همان قوانين رياضی بر آن حاكم است علاوه بر اينكه قوانين مربوط به طبيعت‏ بيجان نيز با آن توأم می‏شود ، مثل مغناطيس و نور و به طور كلی فيزيك ، شيمی و نجوم . فلسفه را از اين موضوع جدا كرده . بله ، او به فلسفه ای غير از اينها قائل نيست فلسفه تحققی او بالاخره‏ همان علوم [ تجربی ] می‏شود . بعد می‏گويد از اينها پيچيده تر علوم زيستی است ، چون در علوم زيستی ، قوانين رياضی به علاوه قوانين [ طبيعت جاندار حاكم است ] ابتدا به‏ نباتات