تعليم و تربيت در اسلام - صفحه : 77

تعادلی ميان همه استعدادهای طبيعی باشد كه فعلا اين بحث مطرح نيست . گفته شد كه تربيت ، ساختن و از نوع صنعت نيست ، صرف پرورش است . ممكن است كسی چنين بگويد كه قسمتی از تربيت ، پرورش است و قسمت ديگر ساختن ، و يا لااقل بگويد اينجا دو نظريه است : [ نظريه علمای قديم و نظريه علمای جديد غرب ] .

تربيت از نظر علمای قديم

از نظر علمای تربيت قديم در اين جهت شك و ترديدی نبود كه قسمتی از اخلاقيات را بايد در وجود بشر تكوين كرد و به اصطلاح علمای اخلاق بايد فضائل را به صورت ملكات در انسان ايجاد نمود . از نظر علمای قديم آدم‏ تربيت شده آدمی بود كه آنچه كه فضيلت ناميده می‏شود ، در او به صورت‏ خوی و ملكه درآمده باشد ( 1 ) و مادامی كه يك فضيلت به صورت ملكه در نيامده باشد يا به طبيعت ثانوی انسان بدل نشده باشد " حال " است نه‏ فضيلت ، زيرا امری زايل شدنی است ، بايد ملكه شود تا زوالش مشكل باشد . علمای قديم در تعريف عدالت می‏گفتند : عدالت ملكه تقوا و پرهيزكاری‏ است ، يعنی تقوا و پرهيزكاری برای انسان ، ملكه شده باشد ، و حتی‏ می‏گفتند انسان آنوقت دارای اخلاق فاضله است كه در عالم خواب هم ضد آن‏ اخلاق از او

پاورقی : . 1 و لذا در اخلاق همواره صحبت از ملكه فلان صفت است ، فی‏المثل ملكه‏ شجاعت ، ملكه سخاوت .