نبوت - صفحه : 261

كه بگو خدا برتر است ، از اين موضوعی كه درباره‏اش فكر می‏كنی برتر است‏ ، از اين بالاتر است ، از اين توصيفهايی كه ما می‏كنيم برتر و بالاتر است‏ ، آيات تنزيهی . تمام جاهايی كه در قرآن كلمه " سبحان " آمده است ، همه تنزيه است : او منزه است ، او بالاتر است ، او برتر است . اينها يا با كلمه " تكبير " آمده است يا با كلمه " تسبيح " و " سبحان " و يا با كلمه تعالی و تعالی . در اين جور آيات ، قرآن كوشش می‏كند كه‏ خدا را برتر و منزه‏تر از آن افكار و انديشه‏هايی كه درباره خدا موجود بوده‏ بداند و حتی او را از حد توصيف برتر و منزه‏تر بداند . به عنوان نمونه‏ عرض می‏كنيم در قرآن خداوند متعال از جمله اسمائی كه دارد كلمه " قدوس‏ " است ( « هو الله الذی لا اله الا هو الملك القدوس السلام المؤمن‏ المهيمن العزيز الجبار المتكبر » ) ( 1 ) . قدوس از ماده قدس است . قداست همان مفهوم " برتری " را دارد ، چون انسان اينجا تعبير ديگری‏ ندارد : از اين برتر است ، منزه است ، بالاتر است . قدوس مبالغه است‏ ، يعنی آن حداكثر تنزه در ذات پروردگار هست ، يعنی هيچ چيزی كه بويی و شائبه‏ای از نقصان داشته باشد به او نبايد نسبت داد . " « لا تدركه‏ الابصار و هو يدرك الابصار » " ( 2 ) چشم هرگز او را درك نمی‏كند و نمی‏يابد ولی او چشمها را می‏يابد . نفی جسميت است از پروردگار . " چشم‏ او را نمی‏يابد " يعنی اصلا او جزء مدركات بصر نيست . " « سبحان ربك‏ رب العزه عما يصفون »" ( 3 ) منزه است پروردگار تو ، آن پروردگار عزت ، از اين توصيفهايی كه می‏كنند : ای برتر از خيال و قياس و گمان و وهم و زهر چه گفته‏ايم و شنيديم و خوانده‏ايم مجلس تمام گشت و به آخر رسيد عمر ما همچنان در اول وصف تو مانده‏ايم اين شعر عينا ترجمه آيات و اخبار و احاديث است كه در اينجا آمده‏ است ، كه در قرآن به تعبيرات " « تعالی عما يصفون " ، " سبحان ربك‏ رب العزه عما يصفون " ، تعالی الله الملك الحق »" ( 4 ) و " « لا يحيطون بشی‏ء من علمه »" ( 5 ) آمده است . در حديث پيغمبر اكرم كه‏ شيعه و سنی روايت كرده‏اند هست كه : " « لا احصی ثناء عليك انت كما اثنيت علی نفسك » " پروردگارا من توانايی

پاورقی : . 1 حشر / . 23 . 2 انعام / . 103 . 3 صافات / . 180 . 4 طه / . 114 . 5 بقره / . 255