درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 287

من حيث هو كثير ، من حيث هو كثير موجود است و من حيث ديگر واحد است‏ . و اين سخن درست نيست . كثير من حيث هو كثير از اين حيث حتی موجود هم نيست . اين مطلب چندان احتياجی به بحث ندارد و بعدها در فلسفه‏ ملاصدرا كه بنابر اصالت وجود بوده بيشتر بر اين مطلب تأكيد شده كه وجود و وحدت متساوقين‏اند . بحث ديگری هست راجع به اقسام وحدت . تقسيمی كه متأخرين كرده‏اند اگر چه خالی از خدشه نيست ولی باز بهتر از تقسيمی است كه شيخ كرده است . تقسيمی كه در منظومه به تبع تقسيم اسفار آمده به شكلی است و تقسيم شيخ‏ به شكل ديگر . اين تقسيم شيخ چندان جامع هم نيست كه حالا عرض می‏كنم . شيخ می‏گويد اينها را در باب واحد گفته كه عين همان را اينجا هم گفته‏ است : واحد يا بالعرض است يا بالذات . در واقع اين را می‏خواهد بگويد كه وحدت يا وحدت بالفعل و وحدت بالاضافه مثال می‏زند . وحدت بالاضافه‏ يعنی اينكه دو شی‏ء كه كثرت حقيقی دارند در يك صفت با يكديگر اشتراك‏ داشته باشند و از اين جهت بگويند ما واحد هستيم ، ما دو تا يكی هستيم . اين وحدت در اصطلاح عرف و مخصوصا در امور اجتماعی خيلی رايج است . دو نفر كه مثلا در وطن اشتراك دارند يا در دين يا زبان اشتراك دارند می‏گويند ما يكی هستيم ، همه چون مسلمانيم يكی هستيم ، همه چون ايرانی‏ هستيم يكی هستيم ، همه چون فارسی زبانيم يكی هستيم ، چون همه آسيائی‏ هستيم يكی هستيم . در حاليكه در اينجا وحدتی در كار نيست ، افرادی هستند كثير من حيث هو كثير و هر يك غير از آن ديگری است ، وحدت واقعی‏ ندارند . ولی چنين است كه يك صفت كلی هم قائم به اين است و هم قائم‏ به آن ، اين صفت كلی يك مصداقش به اين قائم است و يك مصداقش قائم‏ به آن . اسلام ، عقيده اسلامی ، ايمان اسلامی يك امر كلی است . اين ايمان‏ هم در اين [ فرد ] وجود دارد هم در آن و چون بين ايمان اين و ايمان آن‏ شباهتی هست ، يعنی با هم وحدت بالنوع دارند ، و همه يك نوع ايمان‏ هستند می‏گويند ما دو تا يكی هستيم ، در حاليكه آندو واقعا يكی