اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 154

" رولاتيويسم " ( 1 ) می‏خوانند . خلاصه عقيده اين دانشمندان اين است : ماهيت اشياء كه علم به آنها تعلق‏ می‏گيرد ممكن نيست به طور اطلاق و دست نخورده در قوای ادراكی بشر ظهور كند و مكشوف گردد ، بلكه هر ماهيتی كه بر انسان مكشوف می‏گردد ، دستگاه‏ ادراكی از يك طرف ، شرايط زمانی و مكانی از طرف ديگر ، در كيفيت ظهور و نمايش شی ادراك شده بر شخص ادراك كننده دخالت دارد ، و از اين‏ جهت است كه هر فرد يك چيز را مختلف ادراك می‏كند ( 2 ) بلكه يك نفر در دو حالت يك چيز را دو نحو ادراك می‏كند . پس هر فكری در عين اينكه صحيح و حقيقت است ، فقط برای شخص ادراك‏ كننده - آن هم فقط در شرايط زمانی و مكانی معين - حقيقت است اما برای‏ شخص ديگر و يا برای خود همان شخص در شرايط ديگر حقيقت چيز ديگری است‏ ، مثلا من جسمی را در يك لحظه خاص از زمان در مكان و محيط مخصوص با حجم‏ معين و شكل و رنگ معين ادراك می‏كنيم ، اين ادراك صحيح و حقيقت است‏ اما فقط نسبت به من و برای من نه نسبت به ديگری و برای او ، زيرا شايد انسان ديگر يا حيوان ديگر كه ساختمان قوای ادراكی وی با من فرق می‏كند همان شی را در همان زمان و در همان محيط با حجم و شكل و رنگ ديگری‏ ادراك كند و البته برای او و نسبت به او حقيقت همان است كه خودش‏ ادراك كرده ، خود من هم در لحظه ديگر يا در محيط ديگر ممكن است آن جسم‏ را با حجم و شكل و رنگ ديگری ادراك كنم و برای من در آن لحظه و آن محيط " حقيقت " چيز ديگری خواهد بود . اين دسته ، از تحقيقات علمی جديد بر مدعای خود گواه می‏آورند زيرا در علوم امروز ثابت شده كه اعصاب انسان با حيوان و همچنين اعصاب انسانها نسبت به يكديگر در كيفيت عمل كردن اختلاف دارند ، مثلا انسانها هفت‏ رنگ اصلی و انواع و اقسام رنگهای فرعی را می‏بينند ولی بعضی حيوانات‏ تمام رنگها را به شكل خاكستری می‏بينند ، بعضی از افراد انسان يافت‏ می‏شوند كه كوری رنگ دارند بلكه ما در زندگی عادی خود می‏بينيم كه اعصاب‏ يك فرد در حالات مختلف دو گونه عمل می‏كنند ، مثلا خوردنی معين در حال‏ صحت و حال مرض دو طعم دارد ، بوی معين گاهی خوش و مطبوع و گاهی ناخوش‏ و نامطبوع جلوه می‏كند .

پاورقی : . 1 . relativism . 2 [ به اين معنی كه افراد مختلف يك چيز را مختلف ادراك می‏كنند ].