نبوت - صفحه : 248

و بعد بايد مهندسی‏اش درست باشد . و لهذا ما می‏بينيم بهترين مهندسان‏ فكری‏ای كه ارسطو ساخته است افكارشان غلط از آب در آمده چون روی مواد فكری‏شان خوب فكر نكرده‏اند ، از مواد خراب آمده‏اند [ ساختمانی ] با مهندسی خوب ساخته‏اند . صغری و كبری و نتيجه‏گيری يعنی از جهت شرايطی كه‏ صغری بايد چنين باشد ، كبری چنين باشد ، شكل بايد چنين باشد درست ، ولی‏ [ چه بسا ] ماده‏ای كه به كار برده‏اند غلط بوده ، در نتيجه فكرش غلط از آب درآمده است . اين بود كه علمای جديد آمدند گفتند كه ما بايد دنبال اين مطلب برويم‏ كه مواد فكرمان صحيح باشد ، از اول مواد غلطی استفاده نشود . حتی آمدند تحقير كردند و گفتند اينكه ارسطو دنبال مهندسی فكر رفته اصلا چندان به آن‏ احتياجی نيست ، هر كسی به حكم فطرت خودش اين مقدار را می‏فهمد ، مهندسی‏ فكری اين قدر درس خواندن نمی‏خواهد ، ماده بايد صحيح باشد . اهميت زيادی‏ كه بيكن و دكارت در دنيا پيدا كرده‏اند روی اين جهت است . گشتند كه‏ ببينند چه راهی پيدا می‏كنند كه ماده‏های فكر ، غلط از آب در نيايد . البته اروپاييها به طور كلی هر چيزی كه می‏گويند ولو در دنيای علم و فكر سابقه هم داشته باشد غالبا به خودشان نسبت می‏دهند يعنی حاضر نيستند قبول‏ كنند كه در گذشته هم چنين چيزی بوده . فعلا من به اين كار ندارم . در تاريخ فلسفه می‏بينيم مثلا بيكن در اينجا يك بيانی دارد می‏گويد چند چيز است كه بشر را به خطا می‏اندازد ( 1 ) ( او همان خطای مادی را می‏گويد ، به خطای صوری هيچ كار ندارد ) : بتهای طايفه‏ای ، بتهای شخصی كه ممكن است‏ يك فرد بالخصوص گرفتارش باشد ، بتهای بازاری كه مقصود بتهای اجتماعی‏ است ( باز بتهای فكری اجتماعی را می‏گويد ) ، ديگر بتهای نمايشی . او هر مكتب فلسفی را يك نمايشنامه فرض می‏كند ، مكتبهای فكری دنيا كه اسباب‏ اشتباه بشر می‏شود . اينها را " بتها " اصطلاح می‏كند . اولا می‏گويد طبيعت بشر يك طبيعت‏ خاصی است كه يك بتهايی برای خودش می‏سازد كه فكرش را به غلط می‏برد ، بعد هم بت شخصی و بازاری و غيره . دكارت به يك مسائل ديگری توجه كرد . آنچه كه دكارت در درجه اول توجه‏ كرد كه

پاورقی : . 1 می‏گويند او " بت " اصطلاح كرده است ( در سير حكمت در اروپا اينطور ترجمه شده ) . مقصود بت پرستی‏هايی است كه نوع انسانها دارند . بت‏پرستی فكری را می‏گويد كه انسان را از راه خودش منحرف می‏كند .