حکمتها و اندرزها - صفحه : 25

است كه مصلحت جمع همان مصلحت اكثريت افراد اجتماع است و لهذا هميشه‏ در قوانين جهان ، توجه اول به مصالح جمع است نه به منافع فرد و نوادر . و اما آن توافقی كه بايد در زندگی خصوصی يك فرد نسبت به اجتماع باشد همانا حالت تسليم و رضا و خرسندی به مصالح اجتماع است كه با خوشوقتی در هنگام تصادم منافع شخصی با مصالح عاليه اجتماعی ، از منافع شخصی چشم‏ بپوشد و در خود احساس ناراحتی و نارضايتی نكند . اگر اجتماع به محور عدالت بچرخد و قانون عادلانه حاكم بر اجتماع باشد يعنی طبع اجتماع و عوامل اجتماعی با زندگی اكثريت متوافق و هماهنگ باشد و از آن طرف هم‏ روحيه يك فرد در مواطن تصادم منافع فردی با مصالح اجتماعی توافق و سازش‏ و هماهنگی نشان بدهد با مصالح اجتماعی ، آن وقت است كه به سعادت واقعی‏ بايد اميدوار بود . اينجاست كه لزوم و اهميت دين كه اساسش توحيد و ايمان به خدای يگانه‏ است روشن می‏شود . دين در هر دو مقام لازم و ضروری است ، هم برای سازگار ساختن محيط اجتماعی با زندگانی فرد ، يعنی ايجاد عدالت اجتماعی و سازمان‏ متوافق با مصالح عموم ، و هم در ايجاد عدالت اجتماعی و سازمان متوافق با مصالح عموم ، و هم در ايجاد توافق و انطباق در روحيه فرد با مصالح عاليه‏ اجتماع . توافقی كه می‏گوييم بايست در روحيه فرد نسبت به مصالح اجتماع باشد همان است كه از آن به گذشت و اغماض و حتی ايثار و فداكاری و نيكوكاری‏ تعبير می‏كنيم . چه چيزی قادر است مانند دين به انسان حالت قناعت به حق‏ و رضا به قسمت و بهره خود و تسليم در برابر مقررات اجتماعی و خشنودی‏ نسبت به ديگران بدهد ؟