حکمتها و اندرزها - صفحه : 73

خود حساب بكشيد قبل از آنكه از نفس شما حساب بكشند " . مگر در جهان‏ ديگر تنها از رياضت كشان و ارباب سير و سلوك حساب می‏كشند ؟ ! نه ، از همه مردم حساب می‏كشند . پس هر كس كه ذره‏ای ايمان به عدالت حق و روز جزا و تأثير اعمال در سرنوشت و سرانجام دارد بايد از نفس خود مراقبت‏ كند و آن را وانگذارد و از آن حساب بكشد . يكی از بزرگترين علمای اخلاق‏ اسلامی می‏گويد : " بزرگان و گذشتگان صالح ما را عقيده بر آن بود كه هر كس اهل محاسبه‏ نفس نيست يا اصلا به جهان ديگر ايمان ندارد و يا آنكه عقل سليم ندارد و الا چگونه می‏شود كسی ايمان و اعتقاد داشته باشد به اصلی كه قرآن می‏گويد اگر به وزن ذره‏ای انسان عمل نيك يا عمل بد داشته باشد در آن جهان آن عمل‏ را می‏بيند و به آن ملحق می‏شود و در عين حال بی حساب كالای عمل را پيش‏ بفرستد و نفهمد چه كرده و چه می‏كند ؟ " پس ما اگر از نظر شرع و دين به اين دستور بنگريم می‏بينيم كه عمل‏ مراقبت و محاسبه نفس اختصاص به اشخاص معين و طبقه معين ندارد ، و اگر هم تنها از نظر عقل بنگريم باز می‏بينيم چنين است يعنی می‏بينيم وظيفه‏ محاسبه نفس يك وظيفه عمومی است . اساسا عمل حساب كشيدن از خود قبل از آنكه يك وظيفه شرعی و دينی باشد يك وظيفه عقلانی و همگانی است . يك‏ نفر دانشجو بايد توجه به اعمال خود داشته باشد و از خود حساب بكشد و ببيند آيا درسهای خود را خوب حاضر كرده و از وقت خود خوب استفاده كرده‏ و می‏تواند از عهده امتحانات بر آيد يا نه ؟ . يك نفر سياستمدار كه‏ احيانا در كار خود پيشرفتی نمی‏بيند و يا در موردی شكست می‏خورد .