فلسفه تاريخ1 - صفحه : 76

بدهم . در اينجا نكاتی هست كه به صورت سؤال طرح می‏كنيم صرف اين اصول‏ چهارگانه را ما نمی‏توانيم مشخص مكتبی كه امروز آن را مكتب ديالكتيك‏ می‏نامند چه ديالكتيك هگل و چه ديالكتيك ماركس بدانيم از اين چهار اصل‏ ، اصل ارتباط اشياء با يكديگر را و اينكه همه اجزاء عالم با يكديگر پيوندی دارند از قبيل پيوند اعضای يك اندام با يكديگر ، خود اينها هم‏ قبول كرده اند ، و اين يك اصل بسيار قديمی و مسأله ای است كه از قديم‏ الايام مطرح بوده و حتی ارسطو هم آن را طرح كرده و در كتابهايی مثل اسفار نيز نقل می‏شود ما هم در جلد پنجم " اصول فلسفه " مسأله وحدت عالم را طرح كرده ايم ، و اتفاقا فقط ماديين قديم مثل ذيمقراطيس بوده اند كه اين‏ اصل را قبول نداشته و معتقد بوده اند ماده به صورت اجزاء پراكنده متفرقی‏ است كه اين اجزاء از ازل حركات نامنظمی داشته اند و بعد به طور تصادف‏ ، وابستگيهای پيدا شده است ، يا مثل نظريه ای كه به كانت ولاپلاس يا به‏ دكارت نسبت می‏دهند ( نظريه گردبادها ) ولی ارسطو و پيروان او معتقد بودند كه خير ، بر عالم يك نوع وحدت و يك نوع ارتباط حكمفرماست ، كه‏ بعد در اينكه اين ارتباط را چگونه بايد تصوير كرد مختلف نظر داده اند از جمله گفته اند ارتباط اجزاء عالم با يكديگر از قبيل ارتباط اجزاء يك‏ ماشين با يكديگر است ، يعنی پيوندی نظير پيوند فيزيكی ، اشياء را به‏ يكديگر مربوط كرده است مانند پيوندی كه سيارات منظومه شمسی با هم دارند كه يك قدرت جاذبه كه قدرت جاذبه خورشيد است نظام خاصی به اين منظومه‏ داده است ، باز خود خورشيد تحت تأثير قدرت بزرگتری است و آن تحت‏ تأثير قدرت بزرگتری ، و بالاخره همه اجزاء عالم با يكديگر يك نوع پيوند و يك نوع پيوستگی و يك نوع ارتباط دارند ، و به عبارت ديگر عالم يك‏ ماشين بزرگ است . نظريه ديگر كه بالاتر از اين نظريه است می‏گويد عالم يك جاندار بزرگ‏ است ( پيوند را قويتر می‏كند ) يعنی اجزاء عالم كه در مقياسی كه ما مطالعه می‏كنيم آنها را بی‏ارتباط می‏پنداريم ، در يك مقياس بزرگتر همه‏ عضو