نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 206

دارای دو خود است ، يك خود فردی و يك خود اجتماعی ، ( 1 ) انسان از نظر زيستی يك فردی است و يك من احساس ميكند كه من فردی و شخصی است [ و از نظر اجتماعی من ديگری احساس می‏كند كه من جمعی است ] و هر فرد دو احساس ( من ) دارد ، گاهی ( من فردی ) را احساس می‏كند و گاهی ( من جمعی‏ ) را ، و بقول اينها جامعه در فرد به خود آگاهی رسيده است ، يعنی جامعه‏ وجود خودش را در وجود فرد احساس می‏كند . يك حرفی عرفا دارند شبيه اين ، و همچنين ويليام جيمز هم حرفی شبيه به‏ اين حرف دارد ( يا تفاوتهائی ) . عرفا تقريبا قائل به يك نوع وحدت‏ ميان نفوس هستند ، و می‏گويند وقتی انسان ميگويد ( من ) و خود را مجزا خيال ميكند ، اشتباه ميكند ، و " خود " واقعی را آخرش بر ميگردانند به‏ ذات حق و اين " من " فردی را چيزی جز يك تجلی از آن ( من واقعی ) نميدانند ، در واقع مثل اينستكه يك روح كلی وجود دارد كه اين روح كلی‏ تجلياتی در افراد مختلف دارد ، همه اين ( من ) ها به يك ( من ) بر ميگردد . ويليام جيمز هم روی يك تجربه‏های روانشناسی به اين مطلب رسيده است ، او هم ميگويد : ضميرهای افراد در باطن يك نوع ارتباط و اتصال با يكديگر دارند ، كه غالبا به آن اتصال آگاه نيستند ، يك شخصی كه تزكيه نفس بكند ، ميتواند ، به ضماير ديگر اطلاع پيدا كند از راه ارتباط درونی ضماير با يكديگر ، ارتباطی كه ناشی از اتصال همه به منبع الهی می‏باشد . جامعه شناسی اين حرف را نميزند ، جامعه شناسی ميگويد : افراد بعد از تركيب ، يك ( خود ) و يك واقعيت فرهنگی بوجود می‏آورند كه اين ، واقعا يك واقعيتی است ، گاهی انسان اين " من " را احساس ميكند كه اين " من " من فردی نيست ، بلكه در اينجا كل را احساس ميكند . آنوقت انسان‏ ، دو نوع كار ميكند يك نوع را برای ( من فردی ) ميكند و نوع ديگر را برای ( من جمعی ) خودش ميكند در آن نظريه اول ، تكيه بر دو انگيزه‏ای‏ بودن انسان بود ، يك كار برای من می‏كند و كار ديگر را برای جز من . اين‏ نظريه دوم ميگويد : نه انسان دو " من " دارد و دو احساس دارد : من‏ فردی و احساسی كه برای من فردی كار ميكند و من جمعی و احساسی كه برای من‏ جمعی كار ميكند ، و وقتی پای من جمعی به ميان آمد باز همان حرف اول پيش‏ می‏آيد كه ارزش كار اخلاقی اينستكه برای من فردی نباشد ، و برای من جمعی‏ باشد ، " من جمعی " امر كلی و دائم هم هست و نتيجه اين نظريه دوم اين‏ ميشود كه " هر كاری كه منبعث از من جمعی انسان باشد ، اين كار ، اخلاقی‏ است ، و هر كار كه منبعث از من فردی باشد اخلاقی نيست " البته ممكن‏ است مصداقهای

پاورقی : 1 - اين مطلب براساس مسأله‏ای است كه دوركيم مطرح كرد و آقای‏ طباطبائی هم بدون اطلاع از نظر آنها از قرآن استنباط كرده‏اند ، مسئله‏ اينكه جامعه شخصيت دارد است . نه شخصيت اعتباری ، بلكه شخصيت واقعی‏ دارد ، و تركيب جامعه از افراد تركيب اعتباری نيست ، و اينجور نيست‏ كه افراد اصالت دارند و جامعه مؤلف از آنهاست ، نه واقعا جامعه به‏ نوعی خاص تركيب ميشود ، و يك مركب منحصر به خود است ، منتهی مركب‏ است واقعا ، و همه افراد كه از خود اراده و استقلال دارند ، همه اجزاء يك " من " هستند .