درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 108

للكون ، لافی الذی للقوام ، فيكون انما أخذ العنصر بالعرض لو أخذالعنصر الذی للكون مبدأ للقوام ، فان الصبی ليس عنصرالقوام الرجل ولا يكون منه‏ قوام الرجل ، ولكنه عنصر للكون الرجل و يكون منه كون الرجل . فان قال قائل : ان المعلم الاول انما يتكلم فی مبادی الجوهر مطلقا فلم‏ أعرض عن العنصر الذی للجوهر فی قوامه ، مثل موضوع السماء ، واقتصر علی‏ العنصر الذی للجوهر فی كونه . چنانكه مكررا گفته‏ايم اينها ماده را در دو اصطلاح بكار می‏برند كه نبايد آنها را با يكديگر اشتباه كرد ، حالا اين را شيخ به تعبيری خاص بيان‏ می‏كند . گاهی ماده را به معنای حامل استعداد شی‏ء می‏گويند و گاهی به معنای‏ حامل وجود شی‏ء و حامل فعليت شی‏ء . مثلا گاهی می‏گويند آب ماده است برای‏ هوا . معلوم است كه در اينجا حامل وجود هوا نيست ، هوا كه بيايد ديگر آبی وجود ندارد ، صورت مايع وجود ندارد ، بلكه در اينجا به معنی حامل‏ استعداد هوا است . البته آب ماده‏ای دارد و صورتی ، ماده آن حامل‏ استعداد هوا است نه صورت آن . با آمدن فعليت هوا صورت آب زايل می‏شود . بنابراين وقتی می‏گويند ماده و منظورشان حامل استعداد شی‏ء است ، در همين موارد است . اگر گفتند آب عنصر هوا است ، يعنی عنصر تكون او است‏ ، توجه كنيد : عنصر تكون او است . گاهی نيز كلمه عنصر يا ماده را به‏ معنی حامل فعليت شی‏ء بكار می‏برند ، يعنی آنچه كه الان حامل فعليت شی‏ء است . مثلا همين آب را در نظر بگيريد ، خود آب مركب است از صورتی و ماده‏ای . ماده‏اش آن است كه قبل از اينكه آب تشكيل شود هم وجود داشته‏ است ، و صورتش آن فعليتی است كه الان هست ، و هم اكنون اين صورت آب‏ با ماده خودش متحد است . هم اكنون همين ماده‏ای كه در آب است ، هم‏ ماده آب است و هم ماده هوا . به اين معنا ماده آب است كه حامل فعليت‏ آب است ، و به اين معنا ماده هوا است كه حامل استعداد هوا است . اين‏ دو اصطلاح در نزد حكما هست . آنچه در منظومه آمده بوده كه : " حامل قوه‏ لشی‏ء عنصره " منظور حامل استعداد بود .