اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 40

كه تأمل كنيم خواهيم ديد كه يك يا چند موضوع را مفروض الوجود گرفته و آنگاه به جستجوی خواص و آثار وی پرداخته و روشن می‏كند . هيچيك از اين‏ علوم نمی‏گويد فلان موضوع موجود است يا وجودش چگونه وجودی است ، بلكه‏ خواص پاورقی : > ساير علوم مورد گفتگو قرار می‏گيرد فرق نمی‏گذارند و از اين رو حل يك‏ مسأله فلسفی را از علوم ديگر انتظار دارند و يا مسأله‏ای را كه مربوط به‏ علوم ديگر است جواب‏گويی آن را از فلسفه می‏خواهند ، و عده ديگر بين‏ اسلوب فكری كه در فلسفه مورد استفاده قرار می‏گيرد ( اسلوب قياس عقلی ) و اسلوب فكری كه در ساير علوم مخصوصا طبيعيات ( اسلوب تجربی ) از آن‏ استفاده می‏شود فرق نمی‏گذارند و انتظار دارند مسائل دقيق و عميق فلسفه را كه جز با براهين مخصوص عقلی نمی‏توان كشف كرد در زير ذره‏بينها يا لابلای‏ لابراتوارها پيدا نمايند . ولی با بيانی كه در متن شده و توضيحاتی كه داده می‏شود اين ابهام رفع‏ می‏شود و آن انتظارات بيجا نيز خود به خود از بين می‏رود . لفظ " فلسفه " كه ريشه يونانی دارد سابقا به يك معنای عام گفته می‏شد كه شامل جميع معلومات نظری و عملی بود و تقريبا با لفظ " علم " مرادف‏ بود . در ميان دانشمندان ما هم همين اصطلاح جريان داشت لكن اخيرا از زمانی كه در پاره‏ای از علوم ، اسلوب برهان و قياس عقلی جای خود را به‏ اسلوب تجربی داد ، در اصطلاح دانشمندان لفظ " علم " و " فلسفه " هر يك به معنای جداگانه گفته می‏شود . و بايد در نظر داشت كه اصطلاحات دانشمندان جديد نيز به حسب اختلاف‏ نظرها و مسلكهايی كه درباب فهم و عقل انسان و حدود توانايی قوای مدركه‏ دارند فرق می‏كنند . معمولا آنان كه هم اسلوب تجربی و هم اسلوب برهان و قياس عقلی را صحيح‏ و معتبر می‏دانند به آن رشته از مسائل كه محصول تجربيات بشر است " علم‏ " می‏گويند و به آنها كه صرفا جنبه تعقلی و نظری دارد " فلسفه " می‏گويند . و چون حكمت اولی كه سابقا يكی از شعب سه‏گانه فلسفه نظری شمرده می‏شد و دانشمندان قديم آن را از آن جهت كه كاملا تعقلی و نظری بود " فلسفه‏ حقيقی " و از آن جهت كه در اطراف كلی‏ترين موضوعات يعنی " وجود " بحث می‏كرد و مشتمل بر كلی‏ترين مسائل بود آن را " علم كلی " و از آن‏ جهت كه يكی از مسائل آن ، >