نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 196

اينها بنظر خودشان يك حرف بسيار بسيار جديدی پيدا كردند ، كه الان در فلسفه اروپا اين حرف بشدت مطرح است ، و مورد قبول واقع شده ، و نزد آنها همه نظريات اخلاقی ، نظريه افلاطون و ارسطو و كانت و اينها منسوخ‏ شده و آخرش رسيده‏اند به همين نظريه ، و گفتيم كه كم و بيش در كلمات‏ حكمای اسلامی خودمان هم اين قضيه مطرح هست ، و نقص كار آقای طباطبائی‏ اينستكه اينرا به حرف قدمای خود ما مربوط نكردند . آقای حائری ميگفتند يكی از سؤالاتی كه از ايشان امتحان كردند همين مسئله‏ بود [ و اين حاكی است كه اين مسئله آنجا مطرح است ] و آن اينكه رابطه‏ علوم نظری با علوم عملی چه رابطه‏ای است ، چون علوم نظری با علوم عملی‏ ارتباط دارند بيگانه نيستند ، به اصطلاح امروز ، علوم نظری جهان بينی است‏ و علوم عملی ايدئولوژی ، مثل منطق ديالكتيك و فلسفه مادی ماركسيستها كه‏ جهان بينی آنهاست و ايدئولوژی آنها براساس اين جهان بينی است ، حالا چطور از مقدماتی كه سنخشان سنخ حقيقت است ميتوانيم نتيجه بگيريم‏ نتيجه‏ای را كه سنخ آن از سنخ انشاء است ، در مقدمات ، اگر اخبار باشد ، نتيجه هم اخبار باشد اشكالی نيست ، مثلا ميگوييم : الف مساوی ب است و ب مساوی‏ج ، پس الف مساوی‏ج ، اما در اينجا به اينصورت در می‏آيد ب‏ است و ب مساوی‏ج است پس بايد چنين باشد چطور ميشود از مقدمات اخباری‏ نتيجه‏ای بگيريم كه انشاء باشد ، آيا چنين قياسی داريم كه مقدمات آن‏ قياس خبر باشد و نتيجه‏اش انشاء ؟ نميخواهيم بگوييم نيست ، اگر هست‏ تحليلش چيست ؟ خلاصه ، مقصود اينستكه اين مسئله در اروپا بشدت مطرح‏ است . از اينجا ، راسل و امثال راسل ، اين نتيجه را ميگيرند كه اصلا اصول‏ اخلاقی جاودان معنی ندارد . [ به هر حال ] برتراند راسل از كسانی است كه در فلسفه تحليل منطقی خود به همين نتيجه كه آقای طباطبائی به آن رسيده‏اند رسيده است ، وی در كتاب‏ تاريخ فلسفه ضمن تشريح نظريه افلاطون درباره عدالت و اعتراض معروف‏ تراسيما خوس كه به افلاطون ميگويد ، " عدالت جز منافع اقويا نيست " ميگويد اين نظر ، مسئله اساسی اخلاق و سياست را در بردارد ، و آن اينستكه‏ آيا برای تميز دادن خوب از بد ، معياری جز آنی كه بكار برنده اين كلمات‏ ميخواهد وجود دارد ؟ اگر چنين معياری وجود نداشته باشد بسياری از نتايجی‏ كه تراسيما خوس گرفته است اجتناب ناپذير است ، اما چگونه ميتوان گفت‏ چنين معياری وجود دارد ؟ و باز در جای ديگر ميگويد : اختلاف ميان افلاطون و تراسيما خوس هائز اهميت بسيار است ، افلاطون می‏پندارد كه ميتواند اثبات كند كه جمهوری‏ مطلوب وی خوب است ، يك نفر دمكرات كه به عينيت اخلاق معتقد باشد ، ممكن است بپندارد ميتواند اثبات كند كه جمهوری افلاطون بد است اما كسی‏ كه موافق تراسيما خوس باشد خواهد گفت ، بحث بر سر اثبات يا رد نيست. و اصلا قابل اثبات و رد نيست ، بحث فقط بر سر اينستكه شما دوست‏ داريد يا نه ؟ شما ميگوييد خوب است يعنی من اينرا می‏پسندم ، اين مثل‏ مسائل سليقه‏ای است ، يكی فلان خورش را دوست دارد ميگويد آن خورش خوب‏ است و يكی خورش ديگر را دوست دارد ميگويد