نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 172

و جوابش هم ساده نيست . اولا ، ميشود بر آنها نقض كرد . به اينكه : شما می‏گوييد هم حس خطا ميكند و هم عقل ، بعد برای اين مدعی ، استدلال ميكنيد ، يك استدلال عقلی و از اين استدلالتان هم نتيجه قطعی ميگيريد [ و حال‏ آنكه طبق فلسفه‏تان به هيچ چيز نبايد قطع و جزم پيدا كرد ] . اهل منطق هم خطای انسان را قبول دارند ، ولی بعضی مسائل را بديهی و قطعی ميدانند كه در آنها هيچ خطا نميكنند و امكان خطا هم در آنها وجود ندارد پس در انسان يك سلسله اصول خطا ناپذير وجود دارد كه با معيارهای‏ منطق ميشود بسياری از آنها را تصحيح كرد . و اما اينكه ، گفته‏اند حواس در شرائط مختلف تغيير ميكند اينرا به‏ صورت ديگری بايد جواب داد ، و اين مسئله را در بحث " وجود ذهنی " بايد بحث كرد . بايد گفت اينكه شما ميگوييد اين شئی ماهيتش در ذهن وجود پيدا ميكند مثلا سفيدی ، در خارج وجود دارد . بعد در ذهن من وجود پيدا ميكند ، اينجور خيال كرده‏ايد كه همان سفيدی كه در خارج مثلا در فاصله يك متری وجود داردمن اينرا در همانجا دارم تلقی ميكنم ، در صورتيكه نه ، خيلی چيزها واسطه است ، حتی آن امر مادی كه من ادراك ميكنم اين نيست اينرا من با استدلال عقلی كشف ميكنم . انسان به يك اشياء علم حضوری دارد كه قوای‏ نفسانی خودش است ، در يكجاست كه حلقه ارتباط بدن با روح است كه آنهم‏ بالاخره بايد به علم حضوری معلوم باشد ، هر علم حصولی ، مسبوق به يك علم‏ حضوری است . ما خيال ميكنيم صوری كه در ذهن ماست صور اشياء خارجی است‏ در صورتی كه چنين نيست ، بلكه خارج سبب شده است كه در اثر يك سلسله‏ فعل و انفعالهای طبيعی و فيزيكی يك تصوير روی شبكيه چشم ما بيافتد ، آن‏ معلوم بالعرض ما آن شيئی خارجی نيست ، معلوم بالعرض ما همان تركيب‏ مادی است كه روی شبكه عصبی چشم ما قرار گرفته است ، و خطا در آن واقع‏ نميشود ، و آن همانطور ادراك ميشود ، آن كيفيتی كه آن صورتی در روی چشم‏ ما دارد ، آنرا با خارج تطبيق ميكنيم ، و اين تطبيق ممكن است اشتباه‏ باشد ، در مورد مثال آنها ( احساس در حال صحت و احساس در حال مرض ) بايد گفت شخص مريض كه قند را تلخ ادراك ميكند و شخص سالم كه آنرا شيرين ادراك ميكند در واقع نه مريض مستقيما قند را ادراك ميكند و نه‏ سالم ، اين قند بعد از آنكه روی حاسه لامسه ما قرار گرفت و بعد از آنكه‏ با بزاق دهان تركيب شد آن واقعا در آنجا تلخ است و هم شيرين ، تلخ برای‏ مريض و شيرين برای سالم . يعنی اينكه شيرين صفت قند خارجی نيست ، شيرينی [ آن حالتی است كه ما بعد از تركيب قند با خصوصيات لامسه خودمان‏ درك ميكنيم ] شكاكان ، اينرا دليل بر اين گرفتند كه به حقيقت نميشود رسيد ، و نميتوان ادعای جزم كرد ، پيروان ماترياليسم ديالكتيك همين‏ استدلال را گرفتند ولی نسبی ، نه مطلق ، دكتر ارانی در اينمورد حرفی دارد كه در اصول فلسفه نقل كرديم ( 1 ) به هر حال اصل مسئله‏ای كه در اينجا عنوان شد ، جاويد بودن حقيقت ، بود ، نه مسئله مطلق بودن يا نسبی بودن حقيقت [ كه ما اين مسأله را استطرادا مطرح كرديم ] مسئله جاويد بودن حقيقت را ، در اصول فلسفه تحت اين عنوان‏ كه آيا " حقيقت موقت است يا دائم "

پاورقی : 1 - رجوع شود به " اصول فلسفه و روش رئاليسم " ، پاورقی صفحه 138 و 139 و . 140