سيري در نهج البلاغه - صفحه : 121

رنگ مذهب و خدا به خود گرفت ، احساسات را بر ضد مذهب برانگيخت . در همان كتاب می‏نويسد : گرسيوس ( رجل سياسی و تاريخ نويس هلندی كه در زمان لوئی سيزدهم در پاريس به سر می‏برد و در سال ( 1625م ) كتابی به اسم حق جنگ و صلح نوشته‏ است ) قبول ندارد كه قدرت رؤسا فقط برای آسايش مرئوسين ايجاد شده است‏ ، برای اثبات نظريه خود وضعيت غلامان را شاهد می‏آورد و نشان می‏دهد كه‏ بندگان برای راحتی اربابان هستند نه اربابان برای راحتی بندگان . . . هوبز نيز همين نظر را دارد ، به گفته اين دو دانشمند ، نوع بشر از گله‏هايی چند ، تشكيل شده كه هر يك برای خود رئيسی دارند كه آنها را برای‏ خورده شدن پرورش می‏دهند " ( 1 ) . روسو كه چنين حقی را حق زور ( حق = قوه ) می‏خواند به اين استدلال چنين‏ پاسخ می‏دهد : " می‏گويند تمام قدرتها از طرف خداوند است و تمام زورمندان را او فرستاده است . ولی اين دليل نمی‏شود كه برای رفع زورمندان اقدام نكنيم ، تمام بيماريها از طرف خداست ولی اين مانع نمی‏شود كه از آوردن طبيب‏

پاورقی : 1 - قرارداد اجتماعی ص 37 - . 38