درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 154

البته در اينجا بعضی مثل متكلمين بوده‏اند كه نظر مخالف داشته و گفته‏اند كه واجب‏الوجود هم ذاتی و ماهيتی دارد كه با هستی او متفاوت‏ است ، ولی ذات او مجهول‏الكنه می‏باشد . يعنی اينكه ذوات ديگر و ماهيات‏ ديگر برای انسان قابل شناخت است ، ولی ذات واجب‏الوجود و ماهيت او برای انسان قابل شناخت نيست ، نه اينكه او ذاتی غير از هستی ندارد . ولی حكما معتقدند كه چنين نيست ، بلكه ذاته عين وجوده ، " او چيست " و " او هست " هر دو يكی است .

ماهيت نداشتن واجب در معارف اسلامی

بسياری از احكامی كه اين حكما برای ذات واجب‏الوجود بيان می‏كنند با احكامی كه در زبان دين آمده است يكی می‏باشد ومدعا يكسان است . احكامی‏ از قبيل " واجب‏الوجود حی " ، " أنه قادر " و " أنه عليم " همان‏ احكامی است كه در لسان دين هم آمده است . ولی ما در لسان دينی تعبيری‏ نظير اين حكم نداريم كه " واجب‏الوجود لاماهية له " يا " ماهيته عين‏ انيته " . ولی آيا به تعبير ديگری اين مطلب بيان شده است ؟ بله ، به‏ زبان ديگر اين مطلب بيان شده است ، به زبانی خيلی قوی هم گفته شده است‏ . در تعبيرات نهج‏البلاغه عبارات زيادی می‏شود پيدا كرد كه حتی نزديك به‏ اينجا هم باشد . ولی آن تعبيری كه از همه بيشتر رسا است همان مسأله لاحدی‏ واجب‏الوجود است كه " ليس لذاته حد " . زيرا همينقدر كه گفتيم او چيست ، در واقع برای او يك ذاتی و يك ماهيتی فرض كرده‏ايم . كه واجب‏ در قالب آن ماهيت محدود است . آنوقت همانطور كه می‏گوئيم اين ذات آب‏ است و آن ذات هوا است و آن ذات انسان است ، ذات ديگری هم در ميان‏ ذوات عالم هست كه ذات واجب‏الوجود می‏باشد . در صورتی كه تا يك هستی‏ محدود به حدی نباشد فرض ماهيت برای او امكان پذير نيست . همينقدر كه‏ وجودی نامحدود شد مساوی است با اين مطلب كه لاماهية له . اين مطلبی بود كه استرداد عرض كردم ، برای اينكه بگويم اين بحث " واجب