حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 325

( كه بياض وجودش وجود ناعت است برای جسم ) همين ابيضيت بياض را به‏ جسم هم نسبت می‏دهيم . پس معنای تبعيت ، تبعيت در عروض است نه‏ تبعيت در ثبوت ، لذا اين نظريه نظريه جديدی در مقابل نظر اول نيست . آن نظريه می‏گفت موضوع حركت مثلا خود " أين " است ، اينجا هم می‏گويد موضوع حركت مثلا خود " أين " است و مجازا به جوهر هم نسبت می‏دهيم ، و قول اول هم انتساب مجازی به جوهر را كه نفی نمی كرد پس هر دو در حقيقت‏ يكی هستند . 3 - نظريه سوم نظريه نسبتا قابل توجهی است ، و آن اينست كه معنای‏ حركت در يك مقوله بمنزله نوع آن مقوله است ، و آن مقوله بمنزله جنس‏ آن حركت . توضيح اينكه : اين مقولاتی كه ما داريم بمنزله جنس الاجناسند ، و با ضميمه شدن يك سلسله فصول به اين مقولات ، نوع بوجود می‏آيد ( اجناس‏ متوسط داشته باشيم يا نداشته باشيم ، از بحث ما خارج است ، در يكجا ممكن است داشته باشيم و در يكجا ممكن است نداشته باشيم مثلا كيف‏ جنس‏الاجناس است ، اعم از آنكه جنس متوسط داشته باشيم يا نداشته باشيم‏ ) و يك نوع از انواع حركت است ، اين مثل اينست كه می‏گوييم : " الجوهر علی اقسام اما نفس و اما عقل او جسم او مادش او صورش ، در اينجا هم می‏گوييم : " الكيف علی قسمين اما قار و اما سيال " يعنی از قبيل‏ تقسيم جنس به اقسام خودش است ، پس در اين نظريه ، حركت به منزله نوع‏ مقوله است . 4 - نظريه چهارم ، نظريه ای است كه معمولا ، حكما آنرا می‏پذيرند ، و اين فصلی كه مرحوم آخوند در اينجا ذكر كرده است باستثناء بعضی از رد و ايرادها با فخر رازی و بعضی مطالب خودشان ، بقيه در شفاء هست . صاحبان‏ اين نظريه می‏گويند : معنای حركت أينی و كيفی و كمی و . . . ، اينست كه‏ موضوع حركت موضوع اين اعراض است نه خود اعراض موضوع حركت ، يعنی آن‏ چيزی كه حركت بر آن وارد می‏شود و قبول حركت می‏كند و متصف به حركت‏ می‏گردد ، موضوع عرض است نه خود عرض ، پس عرض چيست ؟ عرض مسافت‏