شرح منظومه2 - صفحه : 115

مسائل علم ديگر بيگانه مطلق به شمار می‏روند ، و يا چنين نيست و اين‏ قرابت‏ها و پيوندها همه قراردادی است ؟ مسئله‏ای است كه در اين جا نمی‏توانيم وارد بحث آن شويم ( 1 ) . حكماء و فلاسفه از قديم متوجه اين روابط بوده و علوم را با توجه به همين‏ روابط تقسيم بندی كرده‏اند . و لهذا ممكن نيست كه علوم طبيعی را كه از موضوعاتی نظير معادن و گياه و حيوان و انسان بحث می‏كنند داخل در علمی‏ بدانند كه موضوع آن علم " موجود بما هو موجود است " .

فلسفه علمی ! :

يك عده از دانشمندان جديد يك باره هر سبك و روشی را غير از سبك و روش تجربی مردود شمردند و از اين رو آن قسمت از علوم را كه از دسترس‏ تجربه خارج بود و هنوز تحت عنوان فلسفه باقی بود بی اعتبار دانستند . از نظر اين دسته هر چه هست علم است ، فلسفه وجود ندارد . ولی بديهی است كه قناعت كردن به فرآورده‏های علوم طبعا بسياری از پرسشهای انديشه بشری را بلا جواب می‏گذارد . از اين رو برخی دانشمندان به فكر تدوين و تاسيس فلسفه‏ای افتادند كه از طرفی متكی به علوم باشد و از طرف ديگر پاسخگوی آن سلسله سئوالات كلی و عمومی باشد كه بشر پاسخ آن‏ها را از فلسفه می‏خواهد . اين عده‏ء معتقد شدند كه ممكن است از مجموع مسائلی كه در علوم مختلف اثبات می‏شود يك سلسله‏ قاعده‏های كلی و عمومی استنباط نمود كه از قلمرو و هر يك از علوم وسيع‏تر

پاورقی : 1 - رجوع شود به " اصول فلسفه و روش رئاليسم " جلد سوم مقدمه مقاله‏ هفتم .