آشنايي با علوم اسلامي 3 - صفحه : 111

صيغه خاص باشد اين نيز به نوبه خود دو نوع است : يا اين است كه آن‏ صيغه بايد وسيله دو طرف خوانده شود ، يكی طرف ايجاب باشد و ديگری طرف‏ قبول ، و يا آنكه نيازی به دو طرف ندارد ، صيغه‏ای است يك جانبه . اگر از نوع اول باشد " عقد " ناميده می‏شود ، مانند بيع و اجاره و نكاح كه يك طرف ايجاب می‏كند و طرف ديگر قبول . و اگر صرفا يك فرد به‏ تنهائی می‏تواند اجرا كند بدون نياز به طرف ديگر " ايقاع " ناميده‏ می‏شود . مانند " ابراء " يعنی صرف نظر كردن از طلب خود ، يا طلاق و يا عتق . ما بعدا درباره اين تقسيم و ساير تقسيمات بحث خواهيم كرد . محقق حلی در اين تقسيم بندی مجموع ابواب فقه را چهل و هشت باب قرار داده است . ده باب را " عبادات " ، پانزده باب را " عقود " ، يازده باب را " ايقاعات " و دوازده باب را " احكام " خوانده است‏ . ولی بعدا خواهيم ديد كه عملا اين شماره‏ها به هم خورده است . ضمنا اين نكته نا گفته نماند كه در قرن اول و دوم هجری كتبی كه نوشته‏ می‏شد ، درباره يك يا چند موضوع فقهی نوشته می‏شد نه درباره همه موضوعات‏ . مثلا در كتب تراجم می‏خوانيم كه فلان شخص كتابی در " صلوش " و فلان‏ شخص ديگر كتابی در " اجاره " و سومی كتابی در " نكاح " نوشته است . از اينرو در دوره‏های بعد نيز كه جوامع فقهی ( يعنی كتب جامع همه دوره‏ فقه ) نوشته شد ، ابواب فقه هر كدام تحت عنوان " كتاب " ياد می‏شود . رسم بر اين است كه بجای اينكه بنويسند " باب الصلوش " يا " باب‏ الحج " می‏نويسند .