درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 263

اثبات يك امر ايجابی همواره مستلزم نفی يك امر ايجابی نيست

يكی اينكه بعد از قبول اين اصل كه هر جا تصديق هست ، انكار هم هست ، و هر جا ايجاب هست ، سلب هم هست ، خيال نكنيم كه هر جا ايجاب يك‏ امر اثباتی است ، سلب يك امر اثباتی هم هست . امثال اسپينوزا و هگل‏ دچار چنين اشتباهی هستند . در حالی كه ممكن است آن سلب ، سلب السلب‏ باشد ، نه سلب ايجاب .

سلب يك امر نياز به مناط وجودی مستقل در شی‏ء ندارد

می‏دانيم كه هر جا ايجاب هست پس يك مناط وجودی و يك خصوصيت وجودی‏ در آن شی‏ء بايد باشد . ما نبايد دچار اين اشتباه شويم كه پس سلب هم يك‏ مناط جداگانه‏ای در شی‏ء اقتضا می‏كند ، و به عدد سلبها خصوصيتهای جداگانه‏ در شی‏ء هست . اگر سفيد باشم ملاكی در من هست ، اگر بلند باشم ملاكی در من‏ دارد . نبايد فكر كنيم كه پس " زيد نيستم " هم يك ملاكی در من دارد ، " عمرو نيستم " ، يك خصوصيت ديگر در من هست . نه ، اينها ديگر خصوصيتهای جدا از يكديگر نيستند كه قابل اثبات و قابل نفی و اين حرفها باشد . مسأله اين بود كه يكی از واجب الوجودها امتيازش از ديگری به عدم باشد . شيخ گفت كه اين عدم خودش خصوصيتی نيست ، والا هر چيزی عدمهای‏ غيرمتناهی درباره‏اش صدق می‏كند . پس نمی‏شود گفت عدم خودش يك خصوصيتی‏ است كه می‏تواند مناط چيزی باشد . عدم فقط رفع است ، به اين معنا است‏ كه اين ، آن نيست . عدم ، اثبات نيست . اگر می‏گوئيم مثلا فلان چيز سبز نيست ، منظور اين نيست كه يك خصوصيتی در او است به نام نيستی سبز ، بلكه منظور اين است كه فلان خصوصيت اثباتی را ندارد . شيخ می‏گويد كه ما از شما سؤال می‏كنيم كه آن امر زياده كه در يكی از واجب‏الوجود ها است ، آيا دخلی در وجوب وجود كه همان امر مشترك است‏ دارد ؟ يعنی آيا آن زياده شرط وجوب وجود است ؟ يا شرط وجوب وجود نيست‏ ؟