اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 69

اين است كه كسی كه اين استدلال را ساخته تصور نموده است كه اگر ما راستی‏ واقعيتی داشته باشيم ، در صورت تعلق علم به وی بايد واجد واقعيت ( خود واقعيت ) بوده باشيم نه واجد علم به واقعيت و حال آنكه قضيه به عكس‏ است و آنچه به دست ما می‏آيد علم است نه معلوم ( واقعيت ) . و اين تصوری است خام زيرا اگرچه پيوسته علم دستگير ما می‏شود نه معلوم‏ ، ولی پيوسته علم با خاصه كاشفيت ( 1 ) خود دستگير می‏شود نه بی‏خاصه ، وگرنه علم نخواهد بود و كسی نيز مدعی نيست كه ما با علم به خارج ، خود واقعيت خارج را واجد می‏باشيم نه علم را .

شبهه 2

حواس ما كه قوی‏ترين وسائل علم به واقعيت خارج می‏باشند پيوسته خطا می‏كنند ( 1 ) و همچنين وسائل و طرق ديگر غير حواس گرفتار اغلاط زياد هستند

پاورقی : . 1 شبهات ايده‏آليسم هرچند از آن جهت كه می‏خواهد برخلاف بديهی و حقايق مسلمه نتيجه بگيرد فاقد ارزش است و هركس می‏داند مغلطه است و معمولا در پاسخ اين شبهات به وضوح و بداهت مطلب قناعت می‏كنند ، لكن حل‏ علمی و فلسفی اين مغلطه‏ها دقت زيادی لازم دارد و موقوف بر اين است كه‏ حقيقتا علم ( ادراك ) و ارزش معلومات دانسته شود و اين دو مطلب در مقاله 3 و مقاله 4 مفصلا گفته خواهد شد و در نكته 3 همين مقاله خواهد آمد كه فلسفه ماترياليسم ديالكتيك كه خود را نقطه مقابل ايده‏آليسم می‏داند در بيان حقيقت علم نظريه‏ای را اتخاذ كرده است كه صد درصد ايده‏آليستی است. فعلا در مقام پاسخ علمی به شبهه بالا همين مقدار كه در متن اشاره شده‏ كافی است و خلاصه آن اينكه علم دارای خاصه كاشفيت از خارج است ، بلكه‏ علم عين كشف از خارج است و ممكن نيست علم باشد و صفت كشف نباشد ، يا علم و كشف باشد واقع مكشوف وجود نداشته باشد ، و اگر فرض شود واقع‏ مكشوف وجود ندارد كاشفيت وجود ندارد و اگر كاشفيت وجود ندارد پس علم‏ وجود ندارد و حال آنكه به اقرار خصم علم وجود دارد . . 1 مثلا حس باصره ، جسم را از دور كوچك می‏بيند و از خيلی نزديك‏ بزرگتر از آنچه >