جهان بيني توحيدي - صفحه : 64

است ، شرايط طبقاتی را عامل جبری يك فكر و يك عقيده نمی‏شمارد . و اگر شرايط طبقاتی جنبه زيربنايی داشته باشند و فطرتی در كار نباشد ، هر كسی‏ جبرا شاهين انديشه‏اش و عقربه تمايلاتش به آن سو متمايل می‏شود كه پايگاه‏ طبقاتی او اقتضا دارد . در اين صورت ، اختيار و انتخابی در كار نيست ، نه فرعونها مستحق ملامت‏اند و نه ضد فرعونها شايسته تحسين و ستايش ، زيرا انسان آنگاه مستحق ملامت و يا سزاوار تحسين است كه بتواند غير آنچه هست‏ باشد - اما اگر نتواند جز آنكه هست باشد مثل سياهی سياهپوست و سفيدی‏ سفيدپوست - نه مستحق ملامت است و نه شايسته ستايش . ولی می‏دانيم كه‏ انسان محكوم به انديشه طبقاتی نيست ، می‏تواند بر ضد منافع طبقاتی خود شورش كند ، همچنانكه موسای بزرگ شده در تنعم فرعونی چنين شورشی‏ای بود . اين خود دليل بر اين است كه مساله زيربنا و روبنا علاوه براينكه انسانيت‏ انسان را از او سلب می‏كند ، خرافه‏ای بيش نيست . البته اين به اين معنی نيست كه وضع مادی و وضع فكری در يكديگر تاثير ندارند ، از يكديگر بيگانه و در يكديگر غير مؤثرند ، بلكه به معنی نفی‏ زيربنا بودن يكی و روبنا بودن ديگری است ، وگرنه اين خود قرآن است كه‏ می‏گويد : « ان الانسان ليطغی ان راه استغنی »( 1 ) . انسان وقتی كه خود را بی‏نياز و متمكن می‏بيند طاغی می‏گردد . قرآن نقش خاص ملا و مترفين را در مبارزه با پيامبران و نقش خاص‏ مستضعفين را در حمايت آنها تاييد می‏كند ولی به اين

پاورقی : . 1 علق / 6و . 7