نبوت - صفحه : 128

داشت همان مصلحت است ، چيزی كه مفهوم نخواهد داشت همان مسأله هرج و مرج است كه هرج و مرج لازم نيايد ، چرا ؟ تعجب است از كسانی كه اين‏ حرف را می‏زنند و باز دم از مصلحت می‏زنند ، باز می‏گويند خداوند اين كار را به خاطر يك مصلحت می‏كند . اصلا مصلحت اين است كه من اين شی‏ء را به‏ وجود می‏آورم به خاطر اينكه می‏خواهم بعد فلان حالت به وجود بيايد . اين از باب اين است كه آن از اين پيدا می‏شود . اصلا وقتی ما می‏گوييم مصلحت ، برای خود ما معقول است . می‏گويد من اين حرف را زدم ، مصلحت بود كه من‏ اين حرف را بزنم . اين برای آن است كه اگر من اين حرف را بزنم به‏ دنبال آن اثری پيدا می‏شود كه آن اثر با آن منظور ديگری كه من دارم منطبق‏ است . می‏گويم پس گفتن من اين حرف را مصلحت است . من اين حرف زدن را وسيله قرار می‏دهم برای رسيدن به فلان نتيجه . اين می‏شود مصلحت . بايد رابطه‏ای ميان اين وسيله و آن نتيجه باشد تا بگوييم اين كار را برای‏ مصلحت انجام داد . اگر اساسا ميان اشياء ذاتا هيچ رابطه‏ای نباشد اصلا حكمت در دنيا معنی ندارد ، اصلا حكمت يعنی چه ؟ خدا حكيم است يعنی چه ؟ می‏گوييم " خدا حكيم است " يعنی كار را بر طبق مصلحت می‏كند يعنی هدف‏ و منظوری در كار است و اين هدف و منظور را از راه وسيله خودش انجام‏ می‏دهد . اگر در دنيا وسيله و هدفی وجود نداشته باشد يعنی هر چيزی كه‏ می‏گوييم " وسيله است " اسمش را گذاشته‏ايم [ ( وسيله " ، آن را كه‏ می‏گوييم " هدف است " اسمش را گذاشته‏ايم " هدف " ، می‏تواند يك جا هدف ما را به آن وسيله برساند ، می‏تواند وسيله به هدف برساند ، خودمان‏ قرار داد كرده‏ايم كه اين وسيله باشد آن هدف ، بعد بگوييم كه خداوند به‏ خاطر حكمت اين جور قرار داده ، اين كه معنی ندارد . كلمه " حكمت " ، كلمه " مصلحت " ، اين چيزهايی كه ما درباره خودمان می‏گوييم و درباره‏ خداوند می‏گوييم ، بعد از قبول اين است كه يك رابطه‏ای ميان علتها و معلولها و ميان سببها و مسببها قائل هستيم . چون رابطه قائل هستيم ، وقتی‏ كار خودمان را براساس صحيح انجام داديم يعنی برای هدفی كه منظور داريم‏ از وسيله خودش استفاده كرديم می‏گوييم كار ما مقرون به حكمت است ، و الا وقتی كه ما می‏گوييم قانون واقعا وجود ندارد ، مؤثر را خود او ايجاد كرده‏ ، اثر را هم بدون اينكه پيوندی ميان مؤثر و اثر باشد و بدون اينكه او اثر را از راه مؤثر ايجاد كرده باشد ، [ خود او ايجاد كرده ] ، اثر را مستقيما ايجاد می‏كند ، مؤثر را مستقيما ايجاد می‏كند ، در اين صورت " مصلحت ايجاب می‏كند كه اين جور باشد " ديگر معنی ندارد . مصلحت فقط