درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 267

واحد اعتبارا ، و كل ما هو واحد اعتبارا ، موجود اعتبارا . نمی‏شود كه يك‏ شی‏ء حقيقه واحد باشد و اعتبارا موجود باشد و نمی‏شود كه يك شی‏ء حقيقه‏ موجود باشد و اعتبارا واحد . ايندو از يكديگر تفكيك پذير نيستند . هر جا كه كثرت حقيقی است وحدتی وجود ندارد و وحدت اعتباری است و قهرا وجودش هم اعتباری است . اين مطالب را ما قبلا به مناسبتهائی كه راجع به‏ كلی بحث می‏كرديم آورده‏ايم . البته شيخ در ضمن كلام خودش جمله‏ای دارد كه‏ آن جمله قابل خدشه است . الان دقيق يادم نيست ولی به ذهنم می‏آيد كه اين‏ جمله در كلمات ملاصدرا هم مورد خدشه و مناقشه قرار گرفته است ، و با مدعای خود شيخ هم چندان جور در نمی‏آيد . سؤال : اگر افراد كثير حقيقی است ، كثير هم كه او از واحدها بوجود آمده حقيقی است . استاد : واحدها حقيقی‏اند ولی كثير حقيقی نيست . و كثير بما هو كثير امری اعتباری است . كثرت اعتباری است و وجود كثير بما هو كثير هم‏ اعتباری است و الا افرادش كه مسلما حقيقی است . مواردی كه عرض كردم مربوط به مطالب شيخ در اينجا بود . آنچه كه لازم‏ است در اينجا بگويم و با فلسفه‏های امروز خيلی تماس دارد و مسأله مهمی‏ هم هست ، اين مسأله است : بنای كلام شيخ بر اين است كه هر چه حقيقه‏ وجود دارد حقيقه وحدت دارد ، و هر چه حقيقه وحدت دارد ، و هر چه حقيقه‏ وحدت دارد حقيقه وجود دارد . پس اگر چيزی واقعا وحدت ندارد واقعا وجود ندارد ، يعنی وجودش امری اعتباری است . بنابراين بنای كلام شيخ و قدما بر اين مطلب است كه وجود و وحدت متساوق و همدوش يكديگرند . يعنی‏ مصداقا متساويند . نه به اين معنی كه مفهوما مترادفند . فرق است ميان دو كلی متساوی كه مصداقا با هم متساويند يعنی كل ما يصدق عليه هذا يصدق عليه‏ ذاك و كل ما يصدق عليه ذاك يصدق عليه هذا و بين دو كلی كه مفهوما مترادفند و اختلافشان فقط در لفظ است . شيخ در اينجا می‏گويد كه اشتباه‏ نكنيد ، ما می‏گوئيم وجود و وحدت متساوقند نه مترادف . اينها مفهوما يكی‏ نيستند ، مفهومشان دو تا است . ما از وحدت يك معنا می‏فهميم و تصور می‏كنيم و صورت