علل گرايش به ماديگري - صفحه : 113

نمی توانستيد برخورد دو نفری خود را در علی آباد در طرح بگنجانيد ، ولی‏ چيزهايی كه از لوازم طبيعی حركت بين قم و تهران است قابل پيش بينی و قابل گنجانيدن در يك طرح قبلی بود . اما اگر نظر خود را از طبيعت كلی حركت از تهران به قم ، به سوی همان‏ حركت خاصی كه در زمان خاص و شرايط خاص انجام داده‏ايد ، معطوف كنيد و آن را در حالی كه محفوف و مقرون به يك سلسله شرايط و اوضاع است و مقارن يك سلسله حوادث ديگر است در نظر بگيريد ، می‏بينيد كه برخورد شما يا رفيقتان در آن نقطه معين و در آن لحظه معين به هيچ وجه تصادفی نبوده ، بلكه كاملا ضروری و طبيعی و نتيجه قهری حركت شما به قم بوده است و برای‏ كسی كه بر مجموع اوضاع و احوال شما دو نفر آگاه بوده كاملا قابل پيش بينی‏ نيز بوده است . اين برخورد از نظر كسی تصادفی است كه طبيعت كلی حركت از تهران به قم‏ را می‏بيند . البته طبيعت كلی و عمومی اين حركت يك سلسله لوازم محدود دارد . آنچه از محدوده آن لوازم خارج باشد ، از نظر طبيعت كلی اين حركت‏ امری تصادفی است . اما آنچه وجود دارد تنها طبيعت عام نيست ، آنچه‏ وجود دارد آن طبيعت است بعلاوه يك سلسله شرايط و ضمائم ، و يا در نظر گرفتن آن شرايط و ضمائم است كه تصادف از ميان بر می‏خيزد . در اينجا مثال ديگری ذكر می‏كنيم تا روشن شود چگونه تصادف و اتفاق يك‏ امر نسبی است ، يعنی از نظر كسی كه از اسباب و علل بی خبر است تصادف‏ است ، اما از نظر عالم به اسباب و علل ، تصادف و اتفاقی در كار نيست‏ . فرض كنيد دو نفر را كه هر دو عضو يك اداره‏اند و از يك