حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 127

تتالی آنات باشد ، احتمالا از غير شيخ است . طرح اين اشكال به دو بيان بعد مرحوم آخوند می‏گويد : ابن حجت را می‏شود به دو حجت تحليل كرد ، به‏ اين بيان : بگوييم اگر حركت در جوهر باشد يا نوع در وسط باقی هست يا باقی نيست ، اگر باقی هست پس تغيير در جوهر نيست ، تغيير در اعراض‏ است . و اگر باقی نيست ، در اينجا است كه دو شق پيدا می‏كند و به صورت‏ دو استدلال در می‏آيد : يا اينست كه صورت اول معدوم شده است و صورت‏ جديد به وجود آمده است پس تتالی آنات شده است ، اين تقرير اول . از اين جواب می‏دهند كه اگر اين حرف را بگوييد ، اين را در تمام‏ حركات عالم می‏شود گفت : مگر در حركت در اعراض همين را نمی‏شود گفت ؟ آنجا هم می‏شود گفت : اگر شی‏ء در كيف خودش تغيير بكند آيا در وسط اين‏ تغيير نوع اول اين كيف باقی است يا باقی نيست ؟ اگر باقی هست ، پس‏ تغيير در خود كيف نيست و در عوارض آن است . نقل كلام در عوارض آن‏ می‏كنيم اگر اين نوع كيف معدوم شده است ، نوع ديگر كه به وجود آمده است‏ آيا بيش از يك آن وجود دارد ؟ اگر بيش از يك آن وجود دارد معنايش‏ سكون است و اگر در هر آنی يك نوع وجود دارد معنايش تتالی انواع است‏ كه محال است . پس ديديم كه اشكال در حركات عرضيه هم می‏آيد ، هر جوابی كه در اينجا می‏دهيد ما در حركت جوهريه می‏دهيم . ايشان می‏گويد همين حجت را به نحو ديگری هم می‏شود تقرير كرد كه اگر به‏ نحو دوم اين را تقرير بكنيم بيان اول لغو می‏شود . تقرير دوم اينست كه بگوييم : اگر جوهر تغيير بكند آيا در وسط اشتداد ، نوع باقی است يا نه ؟ اگر باقی است پس حركت در جوهر نيست . و اگر باقی نيست ، پس نياز به موضوعی داريم كه اين موضوع حافظ اين نوع و حافظ وحدت آن باشد .