شرح منظومه1 - صفحه : 81

تركيب اعتباری آن است كه اجزای مركب هر يك وجود مستقل و اثر مستقل‏ داشته باشند ولی به اعتبار يك جهت بالخصوص ، آن اجزای مستقل بالذات و مستقل بالاثر را ، شی‏ء واحد فرض می‏كنيم . مثلا عده‏ای از مردم كه دارای يك‏ مرام و مسلك و عقيده واحد هستند ، يك جنبه وحدت به آنها داده و مجموع‏ آنها را شی‏ء واحد فرض نموده و هر فرد را يك عضو و يك جزء از آن واحد اعتبار می‏كنيم ، مانند اينكه می‏گوييم " جامعه مسلمان " يا " حزب‏ كارگر " و آنگاه می‏گوييم فلان شخص جزء جامعه مسلمانان و يا عضو حزب‏ كارگر است . بديهی است كه هر يك از افراد اين جامعه و يا هر يك از اعضای اين حزب وجودی و شخصيتی جدا از وجود و شخصيت افراد ديگر دارد و مجموع افراد ، يك شخصيت و وجود مستقل و جدا غير از وجودهای مخصوص به‏ افراد ندارد ( 1 ) . اين قسم تركيب ، مانند تركيب حزب و ملت و فوج از افراد ، تركيب‏ اعتباری است . تركيب حقيقی آن است كه افراد استقلال در وجود و در اثر را از دست‏ داده و مجموعا شخص واحدی را كه دارای اثر واحد باشد تشكيل دهند . مركبات

پاورقی : 1 - اگر گفته شود جامعه يا حزبی كه افراد آن دارای مرامی واحد هستند مجموعا يك اثر واحد دارند كه همان مرام واحد است و لهذا هيچيك از افراد در اين اثر مستقل نيستند . پس چگونه گفته شد كه در اينجا افراد مستقل بالذات و مستقل بالاثر هستند ؟ در جواب می‏گوييم هنگامی كه از مرام‏ و مسلك واحد سخن گفته می‏شود منظور از وحدت وحدت شخصی نيست بلكه وحدت‏ نوعی است ، يعنی مرام و عقيده‏ای كه در ذهن و در قلب اين فرد نقش بسته‏ است ، با مرام و عقيده‏ای كه در ذهن و در قلب افراد ديگر است از يك‏ نوع و يك سنخ است و مثلا همه افراد دارای عقيده الهی هستند و همه طرفدار اجرای عدالت می‏باشند ، نه اينكه عقيده قائم به نفس اين فرد و عقيده‏ قائم به نفس آن فرد ديگر ، يك شخص از عقيده است .