مساله شناخت - صفحه : 94

مكتب امپريستها را كه شناخت را تك مرحله‏ای و حسی محض می‏دانند و همچنين مكتب راسيوناليستها ( 1 ) را كه شناخت را تك مرحله‏ای و عقلی‏ محض می‏دانند صريحا نفی می‏كنند . از نظر اينها شناخت سه مرحله دارد : احساس ، تعقل و عمل ( 2 ) ، همان كه در علوم طبيعی معمول است . می‏دانيد طرز كاربرد علوم تجربی چنين است : دانشمند ابتدا به بررسی و مشاهده امور می‏پردازد . فرض كنيد پزشك است و راجع به بيماری سل مطالعه‏ می‏كند . احوال مسلولها ، عوارض و حالات آنها را به دقت زير نظر می‏گيرد . اگر نداند كه علت سل چيست و از چه عاملی پيدا می‏شود ، از مسلول‏ می‏پرسد چه مدت است كه اين بيماری را احساس می‏كنی ؟ چند وقت است كه‏ تب كرده‏ای ؟ در كجا زندگی می‏كردی ؟ خانه‏ات نمور بود يا نه ؟ خانه‏ات‏ آفتاب داشت يا نه ؟ با چه كسی معاشرت داشتی ؟ از اين قبيل مسائل را از بيمار می‏پرسد . يا اگر علت بيماری كشف شده است ، راجع به معالجات‏ مطالعه می‏كند و داروهای مختلف را آزمايش می‏نمايد . در مطالعات اجتماعی هم همينطور است . كسی كه می‏خواهد جامعه‏ای را بشناسد اول به بررسی و مشاهده می‏پردازد ، به مجموعه اوضاع يك شهر نگاه‏ می‏كند ، اول ترافيكش را مطالعه می‏كند كه آيا ترافيك شهر ، كند است يا تند ، مغازه‏ها را مطالعه می‏كند ، آمار می‏گيرد : چند مغازه كتابفروشی است‏ ؟ چند مغازه مشروب فروشی

پاورقی : 1 . rationalist . 2 البته اگر به اين ترتيب كه من می‏گويم گفته بودند برای خودشان بهتر بود ، به اين ترتيب نمی‏گويند ، ولی نتيجه حرفشان همين است .