درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 162

تضاد شرح داده‏ايم . ( 1 ) اين نيز مطلبی بود كه چون به اينجا مربوط بود عرض كردم ، برای اينكه‏ توجه داشته باشيد كه يك طرز تفكری وجود دارد كه می‏گويد وجود مطلق‏ نمی‏تواند وجود داشته باشد و حقيقت ندارد ، وقتی وجود می‏تواند وجود داشته‏ باشد كه به يك شی‏ء تعلق پيدا كرده باشد . قهرا شيئی كه در مقابل وجود فرض می‏شود همان ماهيت است . سؤال : امروزيها می‏گويند كه مطلق چنان سعه‏ای دارد كه هم وجود و هم عدم‏ را شامل می‏شود . استاد : منظور وجود مطلق است ؟ - : آنها بطور كلی می‏گويند كه مطلق شامل عدم و وجود است . بعد هم‏ می‏گويند كه اين نظر را " قيصری " هم گفته است . استاد : نه ، بيخود می‏گويند ، در بيانات او نيست . مطلق شامل عدم و وجود است يعنی چه ؟ آيا مطلق خودش وجود دارد يا ندارد ؟ اين مطلق يا موجود است يا معدوم . اگر موجود باشد ، آيا اين همان وجود مطلق است يا وجود شی‏ء مطلق ؟ بالاخره يكی از اين دو تا است . اگر بگوئيم همان وجود مطلق است ، ديگر غلط است كه بگوئيم شامل وجود و عدم می‏شود . و اگر بگوئيم وجود شی‏ء مطلق است ، در واقع ماهيت را مطلق فرض كرده‏ايم ، يعنی‏ ذاتی را فرض كرده‏ايم كه آن ذات مطلق است . پس مطلق ماهيت می‏شود ، اين را می‏گوئيد هم شامل وجود می‏شود و هم عدم . ماهيت اصلا نمی‏تواند مطلق‏ باشد ، ماهيت مساوی است با محدود بودن . قيصری هم آن حرف را نزده است‏ ، حرف قيصری درباره وجود است ، همه تكيه او روی وجود است . اصلا عرفا هستند كه برای اولين بار مسأله اصالت وجود را طرح كردند ، البته بيان‏ آنها فلسفی نبود و با بيان خودشان بود .

پاورقی : 1 - [ مقالات فلسفی جلد اول ] .