جامعه و تاريخ - صفحه : 142

يعنی اصول ماركسيسم جز اين اجازه نمی‏دهد و اگر احيانا ماركس در برخی‏ آثار خود بر خلاف اين گفته است ، از مواردی است كه ماركس نخواسته‏ ماركسيست باشد و بعدا خواهيم گفت اين موارد كم نيست . اكنون اين پرسش‏ پيش می‏آيد كه ماركس و انگلس موضع روشنفكرانه خود را با توجه به اصول‏ ماركسيسم چگونه توجيه خواهند كرد ؟ ماركس و انگلس هيچ كدام از طبقه‏ پرولتاريا نيستند ، دو نفر فيلسوف‏اند و نه كارگر و معذلك بزرگترين‏ تئوری كارگری را به وجود آورده‏اند . پاسخ ماركس به اين پرسش شنيدنی است . در كتاب تجديد نظرطلبی . . . چنين می‏گويد : " ماركس بسيار كم از روشنفكران سخن می‏گويد . ظاهرا آنها را قشر خاصی‏ نمی‏شمار د ، بلكه بخشی از طبقات ديگر بويژه بورژوازی می‏پندارد . در ( كتاب ) 18 برومر اعضای آكادمی ، روزنامه‏نگاران ، دانشگاهيان و دادرسان‏ را نيز مانند كشيشان و افسران ارتش‏جزو بورژواها می‏شمارد . در بيانيه‏ هنگامی كه می‏خواهد از تئوری دانان طبقه كارگر كه منشأ پرولتری ندارند - مانند انگلس و خودش - نام ببرد ، آنها را همچون روشنفكران معرفی نمی‏كند ، بلكه همچون " دسته‏هايی از طبقه فرمانروا . . . كه در پرولتاريا فرو افتاده‏اند " و " عناصر فراوانی جهت آموزش و پرورش او آورده‏اند " می‏خواند " ( 1 ) . ماركس هيچ گونه توضيح نمی‏دهد كه چگونه او و انگلس از آسمان طبقه‏ فرمانروا لغزيده و به زمين طبقه فرمانبردار " هبوط "

پاورقی : . 1 همان مأخذ ، ص . 340