درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 215

مطرح می‏شود . گاهی اوقات دو طرف كه دو نظريه خلاف يكديگر دارند ، دليلی‏ كه بر مدعای خود اقامه می‏كنند ، دليلی است كه مستقيما ادعای خودشان را اثبات می‏كند . ولی گاهی نه ، دليل بطور مستقيم مدعای آنها را اثبات‏ نمی‏كند . دليل مدعای طرف مخالف را نقض می‏كند . ولی اين مقدمه هم در ذهن هست كه از اين دو مدعا يكی را بايد قبول كرد . وقتی آن يكی باطل‏ باشد ، پس اين درست است . چون هر دو نمی‏تواند درست باشد و هر دو هم‏ نمی‏تواند باطل باشد ، اگر آن باطل بود پس اين درست است . اين بيانی هم كه اينها ( انباذقلس و اتباعش ) در اينجا می‏گويند همينطور است . دليلی ندارند كه اينطور بوده بلكه اين فرضيه است ، دليلشان بر نفی صحت قول مخالف است . می‏گويند اگر ما بخواهيم بگوئيم غير از اين است ، بايد بگوئيم كه‏ طبيعت كارهايش را از روی قصد انجام می‏دهد . مگر طبيعت رويه و فكر و شعور دارد كه كاری را برای هدفی انجام دهد ؟ معنی ندارد كه بگوئيم طبيعت‏ اينكار را برای غايتی انجام می‏دهد ، زيرا طبيعت رويه و شعور ندارد . دليل ديگرشان اينستكه اگر طبيعت كارها را از روی برنامه و غايتی انجام‏ می‏داد ، اينهمه چيزهائيكه با هيچ غايتی قابل توجيه نيست نبايد موجود می‏شد . اين تشويهات " زشتيها " نمی‏بايست در طبيعت وجود داشته باشد . مثلا در طبيعت انسان بوجود می‏آيد كه دو تا سر دارد ، سه تا پا دارد چهار تا دست دارد ، يا چشمش مثلا يك وضع خاصی دارد ، خلقت‏های مشوهی كه حتی‏ نگاه كردن به آنها هم ناراحت كننده است . اگر طبيعت فعلش برای غايتی‏ بود نمی‏بايست اينها بوجود می‏آمد . بعلاوه در طبيعت زوائد هم بوجود می‏آيد ، يعنی چيزهائی بوجود می‏آيد كه‏ اصلا اضافه و زائد است . مثلا اينكه ممكن است شخصی دارای دو قلب باشد ، در حاليكه انسان با يك قلب هم زندگی می‏كند ، و اينطور هم نيست كه دو قلب لازم باشد وگرنه بايد گفت همه كسانی كه يك قلب دارند ناقص‏اند . بنابراين زوائد در طبيعت وجود دارد [ و اگر افعال طبيعت غايت داشت‏ اينها بوجود نمی‏آمدند ] .