حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 436

به اصالت ماهيت اقامه می‏كند و می‏گويد : اين كه می‏گوئيد در حركت اشتدادی مقوله از چند نوع می‏گذرد و اينكه‏ حركت قابل انقسام الی غيرالنهايه است ، ناچار بايد بگوييد انواع‏ غيرمتناهی وجود دارد . آن وقت سؤال می‏كنيم كه اين انواع غيرمتناهی‏ بالفعلند يا بالقوه ؟ اگر بالفعل باشند كه محال لازم می‏آيد چون در يك شی‏ء مثلا يك سيب كه در زمان معينی حركت اشتدادی پيدا می‏شود بايد بگوييد غيرمتناهی نوع بالفعل وجود داشته است ، يعنی در اين زمان معين انواع‏ بالفعل ، جدا از هم ، متحقق شده اند بطور غيرمتناهی . لازمه اين ، وجود زمان غير متناهی است چون هر يك از اين انواع احتياج به زمان دارند ، اگر بگوييد در " آن " قرار می‏گيرند نه در زمان ، اين نيز محال است چون‏ تشافع آنات ولو متناهی هم باشند محال است چه رسد به آنات غيرمتناهی ، ( اين بحث در مباحث زمان می‏آيد ) . پس روی اين حساب انواع نمی توانند بالفعل متحقق باشند و بايد گفت كه‏ اين انواع بالقوه هستند ، يعنی ذهن برای اين شی‏ء می‏تواند انواع غيرمتناهی‏ و متعدد انتزاع بكند ، مثل تقسيم يك خط به اجزاء متعدد غيرمتناهی كه‏ طبعا چون بالفعل نيستند غيرمتناهی بودنشان محال نيست . اكنون كه به اينجا رسيديم اگر ماهيت اصيل باشد معنايش اين است كه‏ وجود اعتباری است ، وجود كه اعتباری بود ، لازمه اش اين است كه در يك‏ حركت اشتدادی ماهيات غيرمتناهی بالفعل وجود داشته باشند كه محال است ، ولی اگر اصالت با وجود باشد ماهيت يك امر انتزاعی و اعتباری می‏شود يعنی يك وجود واحد است كه غيرمتناهی ماهيت از آن قابل اعتبار می‏باشد . پس اصالت با وجود است به دليل اين مقدماتی كه شما خودتان قبول داريد : يكی اين كه تشكيك در ماهيت محال است . دوم اين كه در حركت اشتدادی موضوع دائما از نوعی به نوعی وارد می‏شود .