تعليم و تربيت در اسلام - صفحه : 384

يعنی اگر قبلا فكر می‏كرديم ، اين جور تصميم نمی‏گرفتيم كه تصميم گرفتيم . معنای اينكه انسان بايد روی كاری كه می‏خواهد انجام دهد فكر بكند ، اين‏ است كه به قول امروز به عكس‏العمل‏ها و لوازم آن كار فكر كند ، كه اين‏ كار چه اثری به دنبال خود می‏آورد ؟ چه عكس‏العمل‏هايی ايجاد می‏كند ؟ مرا به كجا خواهد كشاند ؟ و به تعبيری كه پيغمبر اكرم فرمود : عاقبت آن‏ چيست ؟

عاقبت بينی

شخصی آمد خدمت رسول اكرم و عرض كرد : يا رسول‏الله ! به من نصيحتی و موعظه‏ای بفرمائيد . نوشته‏اند كه ايشان سه بار اين جمله را تكرار كردند ، فرمودند : آيا اگر من بگويم تو به كار می‏بندی ؟ گفت : بله . ( البته اين‏ تكرار برای اين بود كه جمله‏ای كه می‏خواستند بگويند ، بيشتر در ذهنش رسوخ‏ پيدا بكند و بفهمد كه جمله با ارزشی است و نبايد فراموش بكند ) . بعد فرمود : « اذا هممت بامر فتدبر عاقبته » ( 1 ) . هرگاه می‏خواهی كاری را انجام دهی ، اول درباره عاقبت آن كار تدبر كن ، بعد تصميم بگير . اساسا لغت تدبر كه از ماده " دبر " هست ، همان مفهوم عاقبت بينی‏ را دارد . " تدبر " و " ادبار " از يك ماده هستند . اقبال و ادبار كه ما می‏گوئيم ، " اقبال " رو آوردن است و " ادبار " پشت كردن . " تدبر " معنايش اين است كه انسان آن نهايت امر ، آن عاقبت كار ، و آن‏ پشت سر كار را ببيند تنها چهره كار را نبيند . هر كاری يك

پاورقی : . 1 بحار . 339 / 71