خاتميت - صفحه : 107

پيغمبر شما يك سوره‏ای نازل شده است كه كيفيت آن اينست : « بسم الله‏ الرحمن الرحيم ، قل هو الله احد . . . ». اينست كه پيغمبر اكرم فرمود : « العلماء ورثة الانبياء » ( 1 ) علما جانشينان پيغمبران هستند ، در چه‏ قسمت ؟ در اينكه به آنها وحی می‏شود ؟ خير ، در اينكه حافظ و نگهدارنده‏ مواريث انبياء هستند . اما يك وظيفه ديگر غير از وظيفه حفظ مواريث انبيا هست كه در اهميت‏ كمتر نيست . آن وظيفه عبارت است از جزئيات را بر كليات منطبق كردن ، فروع را بر اصول تطبيق دادن و برگردانيدن كه نام آن [ ( اجتهاد ) ] است‏ . چه جمله خوبی دارد محمد اقبال پاكستانی . می‏گويد : اجتهاد در اسلام‏ نيروی محركه دين است . در اين خطبه‏ای كه خواندم اميرالمؤمنين جمله‏ای دارد كه بايد بگويم اين‏ جمله ما فوق اينست كه ما برای آن قيمت تعيين بكنيم ، و روی اين جهات‏ است كه من می‏گويم اين صفات ، مخصوص مطلق مؤمنين و متقين نيست . می‏فرمايد : « قد نصب نفسه لله سبحانه فی ارفع الامور » ، خودش را در آن بالاترين‏ درجات قرار می‏دهد كه ديگر جائی و مقامی در اسلام بالاتر از آن نيست . آن‏ چه مقامی است ؟ « من اصدار كل وارد عليه و تصيير كل فرع الی اصله » (2). هر واردی را ( هر سؤالی كه بر او عرضه بشود ) جواب نداده رد نمی‏كند ، بلكه آن را در اين كارخانه روحی و فكری خود وارد می‏كند و بعد حل كرده ، و حل شده آن را صادر می‏كند و می‏داند كه هر فرعی و شاخه‏ای را با كدام تنه‏ و ريشه بايد متصل كرد ، هر جزئی را به كدام كل بايد برگردانيد . بنابراين‏ بحث ما

پاورقی : . 1 اصول كافی ، ج 1 ، ص . 32 . 2 نهج البلاغه ، خطبه . 86