بيست گفتار - صفحه : 362

يك موسيقی يكنواخت از حركت افلاك هميشه بلند است ولی چون مردم هميشه‏ می‏شنوند هيچ وقت نمی شنوند . همچنين اگر انسان در محيطی بد بو يا خوشبو باشد هيچ وقت آن بو را احساس نمی كند . و نيز به همين دليل است كه اغنيا حساسيت خود را نسبت به لذتها و خوشيها از دست می‏دهند و فقرا نيز حساسيت خود را نسبت به سختيها از دست می‏دهند ، يعنی آنها كه بيشتر به موجبات لذت می‏رسند كمتر احساس‏ می‏كنند و آنها كه كمتر می رسند بيشتر . و همچنين آنها كه بيشتر با مصائب‏ روبرو می‏شوند ، كمتر سختی آن را حس می‏كنند و آنها كه كمتر روبرو می‏شوند ، بيشتر احساس می‏كنند . همچنين است قدرت و عجز . اگر فرضا بشر به همه چيز قادر بود و در برابر هيچ چيزی عاجز و ناتوان نبود ، نه در خودش و نه در چيز ديگری عجز را نمی ديد ، نمی توانست بفهمد كه قدرت هم موجودی است از موجودات اين‏ عالم ، با آنكه همه كار را با قدرت می‏كرد خود قدرت را نمی ديد ، با اينكه غرق در قدرت بود قدرت را درك نمی كرد ، و اگر عجز مطلق هم بود و قدرت نبود عجز نيز شناخته نمی شد . همچنين است علم و جهل . اگر فرض كنيم جهل در عالم نبود و بشر همه چيز را می‏دا نست و در برابر هيچ حقيقتی نادانی خود را احساس نمی‏كرد و در روشنايی علم همه چيز برايش روشن و آشكار بود ، با اينكه غرق در علم بود و همه چيز را با نور علم می‏ديد ، از خود علم غافل بود . همه چيز را می‏ديد و می‏فهميد و به او التفات داشت الا خود علم كه نمی‏توانست به او التفات‏ داشته باشد . ولی وقتی كه جهل در برابر علم آشكار شد و به كمك دستگاه‏ گيرنده فكری آمد ، التفات و توجه نسبت به علم هم پيدا می‏شود ، فهميده‏