نظري به نظام اقتصادي اسلام - صفحه : 182

جنينی باشد ( نقل از آنتی دمورينگ انگلس ) . در برابر وجود بيدادگريهای‏ اجتماعی و نبودن راه حلی متناسب با تحول اقتصادی ، انسانها هميشه تمايل‏ داشته‏اند كه در مغز خود سيستمهای اجتماعی بهتری به عنوان جانشين روشی كه‏ موجب اين بيدادگريها بوده است بسازند . سوسياليسم در پايان قرن هجدهم و آغاز قرن نوزدهم چنين بود . از توماس موربس تا لوئی بلان و از نظر مردانی چون سن سيمون ، فدريه ، اون و كابه ، سوسياليسم اساسا عكس العملی‏ است در قبال بيدادگريهای اجتماعی . اميل دوركهايم ، آن را " فريادی از درد " می‏دانست . اين نوع سوسياليسم نه به تحولات اقتصادی متكی است و نه به قوانينی كه از وجود آنها بی اطلاع می‏باشد ، بلكه از عقل و ادراك و روح عدالتخواهی مردم مدد می‏طلبد ، هم با توده‏های مردم ، هم با هيئتهای‏ حاكمه ، هم با فقرا و هم با توانگران سر و كار دارد ( 1 ) . ما اين نوع‏ سوسياليسم را كه تخيلی نام گرفته بود ، ادراكی می‏ناميم ، زيرا يك ادراك‏ روحی است ، ادراكی كه به واسطه وجود بيدادگريهای اجتماعی برانگيخته شده‏ و لكن بجای آن كه راه حل اين بيدادگريها را در تحولات اجتماعی بجويد ، در مغز آدميان جستجو می‏كند " ( 2 ) . ايرادی كه بر اين بيان وارد است ، يكی اين است كه از طرفی سوسياليسم‏ به اصطلاح تخيلی را عكس العملی از درد می‏داند ،

پاورقی : . 1 اين نوع خود دو نوع است ، يك نوع صرفا عكس العمل درد است كه‏ ارزش زياد ندارد ، نوع ديگر بيداری روح و فطرت عدالتخواه بشر است كه‏ ممكن است از كانون رفاه هم برخيزد . . 2 چرا و به چه دليل ؟ ظاهرا اين ادعا هيچ علتی ندارد مگر محافظت بر اصول تصنعی ماترياليسم تاريخی .