فلسفه تاريخ1 - صفحه : 155

است كه بر ماده حيات افراد پيدا شده ، و آن چيزی است كه به همه اينها وحدت می‏دهد . آيا اين پديده جديد علت نمی‏خواهد ؟ علتش حتما بايد ماوراء باشد اين خودش دليل ماوراء است و هميشه اين‏ را دليل ماوراء طبيعت می‏گيرند می‏گويند اگر طبيعت ماورائی نمی‏داشت هرگز هيچ مركب حقيقی به وجود نمی‏آمد . پس علتش آن عناصر قبلی يقينا نيست ؟ عناصر قبلی ، مقدمات هست آنها را می‏گويند علت مادی ولی علت فاعلی‏ نيست مقدمات قبلی زمينه است برای پيدايش اين حالت جديد ، و اين‏ حالت جديد صددرصد حادث است . حال اين منشهای به اصطلاح نبوتی كه فرهنگهای جديدی به وجود می‏آورند مستقل از جامعه ، و برای خودشان يك منش مستقلی هستند و جامعه در آنها اثری نداشته . . . ما قبول داريم ، اينها كه قبول ندارند . يعنی اين رد آن حساب می‏شود . شك ندارد . اينها روی همين حسابها كه كليت می‏دهند [ به ساخته شدن‏ شخصيت و منش افراد توسط جامعه ، ] حتی می‏بينيد كه نقش قهرمانها را انكار می‏كنند تا چه رسد به اين كه بيايند برای پيغمبران يك امر به اصطلاح‏ ماوراء اجتماعی قائل شوند بديهی است كه وحی يك امر ماوراء اجتماعی است‏ اينها كه اين جور فكر می‏كنند قهرا آن را قبول نمی‏كنند .