حرکت و زمان در فلسفه اسلامي1 - صفحه : 453

فصل ( 24 ) بررسی وقوع حركت در پنج مقوله أين ، وضع ، كم ، كيف و جوهر ( 5 ) پاسخ به اشكالات وقوع حركت در جوهريه بحث درباره اشكالاتی است كه شيخ و ديگران بر حركت در جوهر وارد كرده‏ اند ، گفتيم يكی از اشكالات ، اشكال بقاء موضوع است ، كه در جوهر ، بحسب ظاهر ، موضوعی برای حركت باقی نيست . گفتيم مرحوم آخوند در اينجا بنای سخنشان بر قبول نياز هر حركت به موضوع باقی است و می‏گويد موضوع در اينجا برخلاف زعم شما باقی است ، و موضوع ماده است ، چون در حركت‏ جوهريه حركت در صور جوهريه واقع می‏شود و وقتی می‏گوييم " مافيه الحركه‏ " جوهر است ، مقصود صور جوهريه است ، و اما ماده كه قوه محض هست كه‏ اساسا خودش مستقلا حكمی ندارد ، و در احكام مختلف تابع صور است ، موضوع‏ حركت در جوهر است . اگر اشكال شود ماده به اين معنی كه هيچ حكمی ندارد ، چگونه می‏تواند موضوع واقع شود ، جوابش اين است كه مقصود ماده صرف نيست بلكه ماده مع‏ صورش ما موضوع است . در اينجا اين سؤال پيش می‏آيد كه حركت طبق فرض در صور انجام می‏گيرد و چنانچه موضوع حركت ماده مع صورش ما باشد آيا