مساله ربا - صفحه : 50

جديد است نه يك امر جديد ، همان طور كه در باب بيمه گفتيم كه بيمه به‏ اين شكل در قديم وجود نداشته ولی ما كلياتی داريم كه آن كليات ، عموم و اطلاق دارد و محدوديتی ندارد . اما يك تعبيراتی در بعضی احاديث خصوصا احاديث شيعه وجود دارد كه آن تعبيرات تا حدود كمی ربا را محدود می‏كند به همان ربای مصرفی . ولی آيات قرآن به نظر می‏رسد كه چنين نيست . البته‏ از بعضی آيات قرآن می‏توان استشمام كرد كه نظر قرآن به قرضهائی است كه‏ در مورد درماندگان بايد داد . چون در بعضی جاها ربا را در مقابل صدقه‏ می‏آورد : « يمحق الله الربا و يربی الصدقات ». اما جاهايی هم هست كه‏ ربا را در مقابل بيع قرار می‏دهد و بالخصوص يكی دو جا هست كه تعبير به‏ ظلم می‏كند . در اين موارد اگر نظرش به مبارزه با بيرحمی و قساوت جامعه‏ بود و می‏خواست بگويد جای رحم كردن است و جای اين است كه از منفعت و حق مشروعتان بگذريد ، ديگر معنی نداشت كه تعبير به ظلم كند بگويد : « فلكم رؤس اموالكم لا تظلمون و لا تظلمون ». راجع به كسانی كه قبلا قرض‏ ربوی داده بودند قرآن فرمود كه همان رأس المال‏ها يعنی عين مالتان را بگيريد . سودها را ديگر حق نداريد بگيريد. آنوقت « لا تظلمون و لا تظلمون‏ . نه شما ظلم می‏كنيد با گرفتن سود ، و نه مظلوم واقع می‏شويد با از دست‏ دادن سرمايه‏تان . از اين تعبير قرآن به نظر می‏رسد كه اساسا قرآن سود گرفتن از قرض را ظلم می‏داند . و می‏دانيم كه ظلم يعنی گرفتن چيزی بدون حق و بدون يك مجوز . البته مجوز طبيعی نه مجوز قانونی . در واقع عدل هم يعنی به هر مستحقی‏ آنچه را كه استحقاق دارد دادن . و ظلم