درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 369

شده است ؟ اين در واقع برهانی است كه شيخ در اينجا اقامه كرده است بعد بيانی‏ دارد كه با كلمه " و أيضا " شروع می‏شود . يك احتمال وجود دارد كه اين‏ بيان تكميل همان برهان باشد و يا اينكه خود برهانی مستقل باشد و عبارت‏ نارسا آمده باشد شبيه آن چيزی كه راجع به وحدت واجب الوجود ، در ابتدا ، داشتيم ، كه بعضی از محشين می‏گفتند اين يك برهان است و بعضی می‏گفتند دو برهان است .

برهان دوم شيخ

اين برهان به اين صورت شروع می‏شود كه از اول سراغ فرد مادی می‏رود كه‏ توأم با اين عوارض است و به آن فرد مجرد محتاج است البته می‏دانيد كه‏ او از مجرد به مفارق تعبير می‏كند ، و مثل اينكه در ترجمه به عربی اول‏ كلمه مفارق را بكار می‏بردند ولی بعدها كلمه مجرد هم استفاده شده است . بهرحال منظور از مفارق و مجرد يك معنا است . شيخ می‏گويد اين فرد مادی كه توأم با ماده و عوارض ماده است ، يا محتاج به آن مفارق است يا نيست . اگر محتاج به آن مفارق باشد يا اين‏ محتاج لذاتها است و لماهيتها است يا اين احتياج لماهيتها نيست بل لامر مفارق عن ماهيتها و ذاتها است . اگر بگوئيم محتاج به آن مفارق نيست ، پس بايد اين مفارق را علت و مبدأ اين مادی ندانيم و حال آنكه نظر شما اينست كه آنها علل و مبادی اشياء مادی هستند . فرضا مفارقاتی باشند كه‏ در نوعيت با اين محسوسات شريك باشند و افرادی از همين نوع باشند ولی‏ آنها هيچ رابطه علت و معلولی با اين محسوسات نداشته باشند ، خود نظريه‏ ديگری است كه غير از نظريه شما است كه معتقديد فرد مفارق علت فرد محسوس است . اگر كسان ديگری بيايند اين نظريه را بدهند و بگويند كه هر نوعی كه در اين عالم افراد محسوس دارد افراد معقولی هم در عالم عقل دارد ولی هيچ رابطه‏ای ميان افراد معقول و افراد محسوس نيست و آنها علت‏ اينها نمی‏باشند ، نظريه ديگری را ارائه كرده‏اند . كه اگر كسی اين نظر را انتخاب كند ، می‏گوئيم : اولا ، وقتی افراد محسوس احتياجی به آن مفارقات‏