حکمتها و اندرزها - صفحه : 106

می‏كند ، نمی‏تواند به ميل خود و اراده خود راه خود را عوض كند و تغيير دهد و تنها انسان است كه در هر لحظه‏ای قادر است به سوی هر هدفی كه‏ اراده كند حركت خود را تغيير دهد . انسان بسياری از كمالات و ترقيات‏ خود را در پرتو تكليف و قانون و مسؤوليت قانونی طی می‏كند . برای انسان‏ بسی افتخار است كه می‏تواند حقی را به عهده بگيرد و وظيفه‏ای را گردن نهد . بسياری از افراد به نام آزادی می‏خواهند خود را از قيد تكاليف و حقوق‏ آزاد سازند ، و البته انسان می‏تواند آزاد زندگی كند و بايد هم آزاد زندگی‏ كند ولی به شرط اينكه انسانيت خود را حفظ كند ، يعنی از هر چيزی و هر قيدی می‏توان آزاد بود مگر از قيد انسانيت ، آدمی اگر بخواهد از قيد تكاليف و حقوق ، خود را آزاد بداند بايد قبلا از انسانيت استعفا بدهد و جزو جمادات و يا نباتات و حداقل جزو حيوانات در آيد تا بتواند از آنچه‏ لازمه انسانيت و شرط انسانيت است يعنی قبول وظايف و تكاليف و حقوق ، خود را آزاد سازد . ما همان طوری كه به موجب انسان بودن خود برای خود حقی قائليم و معتقديم چون انسان و كامل تر از ساير انواع آفريده شده‏ايم پس حق داريم‏ انواع استفاده‏ها از معادن و از درياها و از جنگلها و از گلها و گياه ها و از حيوانها و از زمينها بنماييم ، عينا به همين دليل حقوقی از همه اين‏ اشياء بر عهده ما هست كه بايد از عهده آن حقوق برآييم . اميرالمؤمنين‏ علی عليه السلام در اولين خطابه‏ای كه بعد از قبول خلافت ايراد كرد اين طور فرمود : " بندگان خدا ، خدا را در نظر بگيريد ، شما نسبت به جماعتها و شهرهای خدا و نسبت به افراد بندگان خدا ، نسبت به همه چيز مسؤوليت‏ داريد ، حتی نسبت به