حکمتها و اندرزها - صفحه : 110

اطاعت كردن ، شاگرد نيز حقوقی بر معلم دارد از حسن تعليم و تربيت و مراقبتها و دقتها و حسن عمل و غيره . و همچنين است زن و شوهر ، هر كدام‏ بر ديگری حقوقی دارند . هر كسی كه فكر می‏كند به گردن ديگری حقی دارد ، در همان حال بايد بداند مديون او هم هست . تنها ذات مقدس باری تعالی كه‏ غنی كامل و مالك مطلق است از اين قانون مستثنی است ، خداوند متعال بر مخلوقات خود حقوقی دارد و بندگان او مديون فضل و نعمت او و مسؤول امر او می‏باشند ولی ذات مقدس او مديون هيچ موجودی نمی‏باشد ، كه علی عليه‏ السلام فرمود : اگر در تمام جهان هستی موجودی باشد كه بر ديگران حق داشته‏ باشد و ديگران بر او حقی نداشته باشند او ذات اقدس الهی است . در عين‏ حال ذات اقدس الهی اطاعت خويش را حق خود بر مردمان خوانده و پاداشی‏ كه به فضل و رحمت خود به بندگان عنايت می‏كند به عنوان حق مردمان بر خودش به رسميت شناخته . تكاليف الهی جز ارشاد بشر به مصالح واقعی‏ خودش نيست . اين دستورها و او امر برای سود ذات مقدس خداوند نيست ، او منزه و مستغنی از همه آنهاست . پاداشی كه برای اين اطاعتها مقرر فرموده لطف و عنايت است ، در عين حال نام اين لطف و عنايت را " حق‏ " گذاشته است و خود را به عنوان مديون بشر به اجر و ثواب نام برده‏ است . از جمله خصوصيات حق كه علی عليه السلام ذكر فرموده يكی اين است كه در زبان و سخن خيلی آسان است و در عمل و تحقق مشكل ، می‏فرمايد : در مرحله‏ سخن و توصيف و شرح دادن و ذكر مزايا و خوبيها هيچ ميدانی به وسعت ميدان‏ حق نمی‏رسد ، چقدر خوب و آسان می‏توان در اطراف حق گفت و نوشت و توصيف‏ كرد كه در