فلسفه اخلاق - صفحه : 248

برگشته‏اند . می‏آيد جلو به اينها آفرين می‏گويد، ولی اينچنين آفرين می‏گويد: « مرحبا بقوم قضوا الجهاد الاصغر و بقی عليهم الجهاد الاكبر » ( 1 ) آفرين بر گروهی كه جهاد كوچكتر را انجام داده اند و جهاد بزرگتر باقی‏ مانده است يا رسول الله ! جهاد بزرگتر چيست ؟ خيال كردند صحنه ديگری‏ است نظير آن جنگ فرمود : « جهاد النفس » ( 1 ) . يعنی اسلام من دو جهاد می‏خواهد : هم در جبهه بيرون جهاد با انسانهای طاغی و متمرد ، و هم جهاد با نفس ، يكی به تنهايی كافی نيست مولوی اينجا واقعا تابلوی خوبی ساخته‏ است در آن شعرهايش كه می‏گويد :

ای شهان كشتيم ما خصم برون
ماند خصمی زان بتر در اندرون

شاهدم اين شعر است كه می‏گويد :

كشتن اين ، كار عقل و هوش نيست
شير باطن سخره خرگوش نيست

خيال نكنيد با فكر و عقل و فلسفه و علم بتوان دژ نفس را تسخير كرد ايمان می‏خواهد از عقل و هوش كاری ساخته نيست . اين بود كه گفتم آن خطايی كه آقای " توئين بی " می‏گويد ، اختراع‏ ماشين نيست آن خطا آزاد گذاشتن آز است آزاد گذاشتن آز از كجا پيدا شد ؟ از آنجا كه يگانه عامل در بند كننده آن را كه ايمان است از بشر گرفته‏