فلسفه تاريخ2 - صفحه : 159

می‏گيرند . آسياب يك وسيله توليد ثروت نيست ، وسيله آماده‏كردن ثروت‏ به‏دست‏آمده است برای مصرف كردن ، چون اولا ابزارها همه ابزارهای اقتصادی‏ نيست ، ثانيا همه ابزارهای اقتصادی هم ابزار توليد نيست . فرض كنيد قلم و دوات در قديم ، خودنويس و خودكار در جديد ، اينها جز ابزارهای‏ زندگی هستند اما ابزار توليد نيستند ، مستقيما ثروت توليد نمی‏كنند . ابزار مصرفی هم همين‏طور است ، مستقيما ابزار توليد نيستند . اگر ما ابزار توليد را اين‏طور تعريف كنيم ، بگوييم وسائلی كه به آن وسيله انسان‏ ثروتی بر ثروتهای بشر می‏افزايد ، در اين صورت اينها ابزار توليد نيستند . بله ، اگر ما ابزار توليد را به يك معنای عامی تعريف كنيم ، بگوييم‏ مقصود از ابزار توليد ابزارهايی است كه به وسيله آن ابزار بشر يك كار مفيد ، يك كار لازم برای افراد ديگر ايجاد می‏كند ، به آن معنا آسياب هم‏ يك ابزار توليد است ، قلم خودنويس هم يك ابزار توليد است . به هر حال ما می‏خواهيم اينها را از همديگر بشكافيم . وقتی مثلا می‏گويند تكامل ابزار توليد ، [ آيا ] اين تكامل ابزار توليد را ما محدود كنيم به‏ همان ابزار مولد ثروت مثل كارخانه نساجی يا تراكتور ، يا اينكه به معنی‏ اعم بگيريم كه شامل اين جور چيزها هم بشود ؟ فرض كنيد [ قاشق . ] . قاشق‏ يك وسيله مصرف است ، ابزار مصرف است نه ابزار توليد . بعدها بايد بيشتر روی اينها بحث كنيم كه مقصود چيست .

. 2 نيروی توليدی

حال ابزار توليد تا اين حدود مشخص است كه به چه چيزهايی می‏گويند . نيروی توليدی چطور ؟ آيا نيروی توليدی كه می‏گوييم مقصود همان ابزار توليد است ؟ بدون شك ابزار توليد نيروی توليد هم هست . يك كارخانه نيروی‏ توليد است . ولی گاهی يك چيز نيروی توليد هست اما ابزار توليد نيست . خود انسان ، خود كارگر ، بازوی كارگر ، مغز كارگر يا مغز هر مفكری كه‏ اختراع می‏كند ، اينها همه نيروهای توليدی هستند ولی ابزار توليد نيستند . هر چه كه ما به قديمتر برويم نيروی توليد از ابزار توليد جداست ، به اين‏ معنا كه بشر ابزاری نداشته ، مستقيما كارها را انجام می‏داده است . هرچه‏ كه تمدن پيش آمده ، ابزار توليد زيادتر شده ولی در عين حال باز از نيروی‏ انسان بی‏نيازی پيدا نشده ، نيروی انسان خودش مولد است . اين هم نيروی‏ توليدی .