معاد - صفحه : 195

جلوتر برود ، يعنی نه اينكه امثال ملاصدرا اينجا كه رسيده‏اند كميت شخصشان‏ لنگ بوده ، نه ، اينجا كه رسيده‏اند علم قديم به شكلی بوده كه اجازه‏ نمی‏داده است يك قدم جلوتر بروند ، ولی علم امروز در اينجا جلوی ما را باز كرده و همين راهی كه آقای مهندس رفته‏اند با اتكاء علم امروز بسيار راه مفيدی است . در ميان قدمای ما فقط مرحوم آقا علی مدرس با اينكه در عصر قديم هم هست ( متعلق به زمان ناصرالدين شاه است ) و ظاهر هم اين‏ است كه توجه به علم جديد نداشته ولی در عين حال در اين زمينه حرفهايی‏ زده كه بوی اين مطلب می‏آيد . چرا علم قديم اجازه نمی‏داده است ؟ آن روز هم عرض كردم و حالا تكرار می‏كنم : در علم قديم اين حرفها نمی‏توانسته مفهوم داشته باشد كه خورشيد يك روزی پير شود و از بين برود ، ماه پير شود و از بين برود ، زمين ما ساقط شود ، چون بر اساس فلكيات قديم بوده و افلاك يك حقايق ازلی و تا ابد بوده‏اند و زمين هم يك موجودی بوده كه برای هميشه بايد در مركز عالم‏ باقی بماند . خراب شدن عالم به طور كلی ، برای آنها نمی‏توانسته از نظر علمی مفهوم داشته باشد ، هر وقت می‏گفتند تعبدا می‏گفتند ولی از نظر علمی‏ نمی توانستند توجيه كنند . حالا كه قرآن می‏گويد : " « و الارض جميعا قبضته يوم القيامة و السموات‏ مطويات بيمينه »" ( 1 ) تصريح قرآن است : زمين در آن روز در قبضه‏ خداست و آسمانها به دست قدرت الهی در هم پيچيده می‏شود ، اگر ما اين‏ مرحله را هم توانستيم حل كنيم كه خود آقای مهندس در اين مرحله گامهای‏ خيلی مؤثر و مفيدی برداشته‏اند يعنی مرحله‏ای كه تمام عالم به سوی قيامت‏ می‏رود ، كه آن خواصی كه عرض كردم [ پديد می‏آيد ] كه نظامات عوض می‏شود و تغيير می‏كند و عالم می‏رود به سويی كه در آنجا انسانها ديگر پيری ندارند ، فرسودگی ندارند ، مردن ندارند ، تكليف نمی‏تواند آنجا وجود داشته باشد ، اجل و مهلت مقرر و از اين حرفها نمی‏تواند وجود داشته باشد ، وسوسه‏ نمی‏تواند وجود داشته باشد و در آنجا حيات بر موت غلبه می‏كند يا به‏ تعبير ما در آنجا روح بر جسم غلبه می‏كند ، نظام جنبه‏های حكومت روح بر جسم است نه جسم بر روح ، اگر ما اين مطلب را طی كنيم و برويم جلوتر ، يك قدم بسيار بزرگی را برداشته‏ايم . تنها آن [ توجيه كه معاد ، جسمانی‏ است ] نمی‏تواند م عاد قرآن را حل كند .

پاورقی : . 1 زمر / . 67