درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 344

شی‏ء صادر می‏شود و از حيثيت امكانی آن شی‏ء ديگر صادر می‏شود . پس در آن‏ واحد از عقل دو موجود صادر می‏گردد . به همين ترتيب از عقل دوم ، تا اينكه می‏رسد به عقل فعال و هيولی . در اينجا هم می‏گويد عقل دارای دو حيثيت است . به همين جهت عقل مساوی‏ با عدد اثنين است . البته منظور از عقل در اينجا عقل انسان نيست ، عالم‏ عقل است . عالم عقل مساوی با اثنين است . عقل مقابل اثنان است يعنی‏ اثنان عددی است كه با عقل تناسب دارد . " و المعدود الذی فيه ثلاثيه هو النفس ، اذ زاد علی الاعتبارين اعتبارا ثالثا " . آن معدودی كه دارای سه حيثيت است نفس می‏باشد : يكی حيثيت امكان‏ ذاتی و ديگری حيثيت وجوب از ناحيه علت و ديگری تعلقش به شی‏ء ديگر كه‏ ناشی از تعلقش به ماده است كه عقل چنين تعلقی نداشت . البته اين تعلق‏ را كتاب بيان نمی‏كند ولی علی القاعده بايد مقصودش همين باشد . " و المعدود الذی فيه أربعه هو الطبيعيه اذ زاد علی الثلاثه رابعا " . كه لابد حيثيت چهارمش همان حيثيت زمانی و مكانی طبيعت است . يعنی‏ علاوه بر اينكه آنچه در طبيعت است به ماده تعلق دارد ، خودش هم فی ذاته‏ يك امر زمانی است . طبيعت دارای يك حيثيت امكانی و يك حيثيت وجوبی‏ و يك حيثيت تعلق به ماده و يك حيثيت زمانی است كه مجموعا چهار حيثيت می‏شود . پس ، ببينيد : اين چهار عددی كه آنها را اصل می‏دانست ، يعنی يك و دو و سه و چهار ، خود عدد وحدت را خارج از همه اعداد قرار داد و مساوی با ذات واجب تعالی دانست . عالم عقل با عدد دو برابر می‏شود و عالم نفس با عدد سه و عالم طبيعت با عدد چهار . " و ثم النهايه أعنی نهايه المبادی‏ء ، وما بعدها المركبات ، فما من‏ موجود مركب الا وفيه من العناصر والنفس والعقل شی‏ء ، اما عين أو أثر حتی‏ ينتهی الی السبعه فيقدر المعدودات علی ذلك وينتهی الی العشره " . به عقيده اينها هيچ موجود مركبی نيست مگر اينكه هم از طبيعت ، هم از