توحيد - صفحه : 123

برای آن كافی بود ( نه اينكه علت فاعلی گذشته است و تقريبا تقدم زمانی‏ دارد ؟ ) يعنی آنچه در گذشته واقع شده است برای آنچه در آينده واقع شده‏ است صد درصد كافی است ، علت غايی موضوع پيدا نمی‏كند ، يعنی صد درصد " گذشته " است كه " حاضر " را به وجود آورده ، حوادث را گذشته‏ها به‏ سوی جلو می‏رانند ، در پشت سر واقع شده‏اند و اينها را به وجود می‏آورند . همان‏طور كه عرض كردم ، آن حركتی كه خار ساعت می‏كند صد درصد بستگی دارد به حوادثی كه قبل از آن وجود پيدا كرده ، از آن كوكی كه شما روی فنر كرديد ، فنر را سفت كرديد و از نيروی بازگشتی كه در فنر وجود دارد كه‏ اين خودش را پس می‏كشد فشار می‏آورد روی ساير چرخها ، خواه ناخواه ، اضطرارا ، جبرا اين خار بايد روی همين حساب حركت كند ، آنهاست كه اين‏ را به وجود آورده ، هيچ چيز ديگری در كار نيست . ولی اگر گذشته صد درصد د خالت ندارد ، مثلا پنجاه درصد دخالت دارد ، آينده هم برای اين حادثه‏ دخالت دارد ، يعنی مثل اينكه يك چيزی هم در جلو قرار گرفته و اين شی‏ء را به سوی خودش می‏كشد ، هم سائق دارد هم قائده ، هم راننده دارد هم‏ جلوكش ، هم از پشت سر اين را می‏رانند و هم از جلوی رو اين را می‏كشند ، به طوری كه اگر گذشته به تنهايی می‏بود كافی نبود ، [ در اين صورت علت‏ غايی موضوع پيدا می‏كند ] . چون علت غايی مربوط به آينده است ، آينده‏ نسبت به اين گذشته هميشه يك جاذبه‏ای دارد . پس حاضر ، هم با گذشته‏ خودش مربوط است و هم با آينده خودش كه اگر آن آينده به هيچ وجه نمی‏بود و بنا نبود به وجود بيايد ، گذشته نيز به وجود نمی‏آمد . پس هر گذشته‏ای ، هم به گذشته‏تر از خودش مربوط است ، كه اگر آن گذشته‏تر نمی‏بود به وجود نمی‏آمد ، هم به آينده مربوط است ، يعنی اگر آينده نمی‏بود يا نمی‏شد وجود پيدا كند باز هم اين به وجود نمی‏آمد . هم به آينده مربوط است ، يعنی اگر آينده نمی‏بود يا نمی‏شد وجود پيدا كند باز هم اين به وجود نمی‏آمد . آنگاه‏ می‏گويند اگر ما در جريانی اين جور ديديم كه گذشته ، او را سر دوراهی قرار می‏دهد اما در ميان دو راه ، اين شی‏ء يك راه را انتخاب می‏كند ، اين‏ آينده است كه اين راه را برای او انتخاب می‏كند . حالا من باز مثال‏ برايتان عرض می‏كنم ، و از همين مثالها بايد دليل بياوريم . ببينيد ماشين چقدر می‏تواند منظم باشد ، يعنی حساب كنيم چه كاری‏ می‏تواند كار ماشينی باشد و تا چه حد می‏تواند باشد . ماشينهايی در دنيا به‏ وجود آمده است كه شما در مقابل آنها به زبانی فصيح حرف می‏زنيد ، مثلا شما به زبان انگليسی فصيح حرف می‏زنيد ، آن دستگاه تمام گفته‏های شما را به زبان فرانسه ترجمه می‏كند ، كه