فلسفه اخلاق - صفحه : 49

ندارد بلكه ضد ميل در او وجود دارد ، ولی در مجموع وقتی كه حساب می‏كند می‏بيند مصلحت اين است كه دوا را بخورد تصميم می‏گيرد و علی رغم تنفر و بی ميلی خودش آن دوا را می‏خورد اراده يعنی تحت كنترل قرار دادن همه‏ ميلهای نفسانی و ضد ميلهای نفسانی يعنی تنفرها ، خوفها و ترسها خوف بر عكس ميل ، انسان را فراری می‏دهد ولی اراده گاهی با خوف هم مبارزه می‏كند ، می‏گويد : ايستادگی كن ، كه اسمش می‏شود شجاعت . پس اراده نيرويی است در انسان كه همه ميلها و ضد ميلها را ، همه‏ كششها و تنفرها ، خوفها ، بيمها و ترسها را تحت اختيار خود قرار می‏دهد و نمی‏گذارد كه يك ميل يا ضد ميل انسان را به يك طرف بكشد ، به عقل‏ می‏گويد : جناب عقل ! بيا بنشين محاسبه كن ببين در مجموع ، سعادت و مصلحت چه اقتضاء می‏كند ؟ هر چه را كه مصلحت اقتضاء می‏كند بگو ، اجرائش‏ با من . مطابق اين نظريه ، كار اخلاقی كاری است كه نه ناشی از تسلط يك ميل‏ باشد ولو آن ميل عاطفه محبت باشد [ و نه ناشی از تسلط يك ضد ميل ] يعنی‏ اگر شما مثل يك آدم مجبور ، تحت تأثير عاطفه محبت قرار بگيريد ، اين‏ اخلاقی نيست مثلا شما يكدفعه دلتان می‏سوزد ، بی اختيار می‏شويد و كاری را انجام می‏دهيد می‏گويند چرا اين كار را كردی ؟ می‏گوييد : دلم سوخت اين ، ضعف انسان است اگر عاطفه محبت در اختيار عقل و اراده باشد ، در يك جا عقل به اراده می‏گويد از اين ميل فردی پيروی كن ، و در جای ديگر می‏گويد پيروی نكن همين طور است در مورد اميال ديگر گرسنه ام ، احتياج به غذا دارم ، غذا خوردن مصلحت است اراده به ميل اجازه فعاليت می‏دهد ، من غذا را از روی ميل می‏خورم و تا يك