آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 124

بيان مطلب اين است : هنگامی كه در شكل اول مثلا می‏گوييم : هر انسان حيوان است ( صغرا ) . هر حيوان جسم است ( كبرا ) . پس انسان جسم است ( نتيجه ) . قضيه " هر انسان جسم است " به حكم اين كه مولود و نتيجه دو قضيه‏ ديگر است ، زمانی معلوم ما خواهد شد كه قبلا به هر دو مقدمه ، از آن جمله‏ كبرا ، علم پيدا كرده باشيم . به عبارت ديگر : علم به نتيجه موقوف است‏ بر علم به كبرا . از طرف ديگر ، قضيه كبرا به حكم اين كه يك قضيه كليه‏ است ، آنگاه معلوم ما خواهد شد كه قبلا هر يك از جزئيات آن معلوم شده‏ باشد . پس قضيه " هر حيوان جسم است " آنگاه برای ما معلوم و محقق‏ خواهد شد كه قبلا انواع حيوانات و از آن جمله انسان را شناخته و علم پيدا كرده باشيم كه جسم است . پس علم به كبرا ( هر حيوان جسم است ) موقوف‏ است بر علم به نتيجه . پس علم به نتيجه موقوف است بر علم به كبرا و علم به كبرا موقوف‏ است بر علم به نتيجه ، و اين خو دور صريح است . اين ايراد همان است كه‏ بنا به نقل " نامه دانشوران " ابوسعيد ابوالخير بر ابوعلی سينا هنگام‏ ملاقاتشان در نيشابور ايراد كرد و بوعلی بدان پاسخ گفت . نظر به اين كه‏ پاسخ بوعلی مختصر و خلاصه است و ممكن است برای افرادی مفهوم نباشد ما با توضيح بيشتری و با اضافاتی پاسخ می‏دهيم سپس عين پاسخ بوعلی را ذكر می‏كنيم . پاسخ ما اين است :