آشنايي با علوم اسلامي 2 - صفحه : 35

شايسته پرستش ، خداوند است يا غير خداوند ، مثلا انبياء و اولياء نيز شايسته پرستشند . در اين جهت ترديد نيست كه غير خدا شايسته پرستش‏ نيست . اختلاف در اين است كه آيا استشفاعات و توسلات عبادت است يا نه ؟ پس نزاع فی ما بين ، صغروی است نه كبروی . علمای اسلام با بيانات‏ مبسوط و مستدل نظريه وهابيان را رد كرده‏اند . توحيد صفاتی همان است كه مورد اختلاف معتزله و اشاعره است . اشاعره ، منكر توحيد صفاتی می‏باشند و معتزله طرفدار . توحيد افعالی نيز مورد اختلاف معتزله و اشاعره است ، با اين تفاوت كه در اينجا كار بر عكس‏ است ، يعنی اشاعره طرفدار توحيد افعالی و معتزله منكر آن می‏باشند . اينكه معتزله خود را اهل التوحيد می‏خوانند و توحيد را يكی از اصول‏ پنجگانه خويش می‏شمارند ، مقصودشان توحيد صفاتی است نه توحيد ذاتی يا توحيد در عبادت ( زيرا اين دو قسم از توحيد محل خلاف نيست ) و نه توحيد افعالی ، زيرا اولا معتزله منكر توحيد افعالی می‏باشند و ثانيا عقيده خويش‏ را در مورد توحيد افعالی تحت عنوان " اصل عدل " كه اصل دوم از اصول‏ پنجگانه آنها است بيان می‏كنند . اشاعره و معتزله در باب توحيد صفاتی و توحيد افعالی سخت در دو قطب‏ مخالف قرار گرفته‏اند . معتزله طرفدار توحيد صفاتی و منكر توحيد افعالی‏ می‏باشند و اشاعره بالعكس ، و هر كدام استدلالهايی در اين زمينه آورده‏اند . ما در فصل مربوط ، عقيده خاص شيعه را درباره اين دو قسم توحيد بيان‏ خواهيم كرد .