شرح منظومه2 - صفحه : 154

و قياس كن بر او ( وجود ) ، هر آنچه ( صفت ) را كه ممتنع نيست و ممكن است برای وجود ، و بدون اينكه وجود حالت جسميت به خود بگيرد آن‏ صفت بر وجود واقع می‏شود . پس باز گرد و همه آنها را ( آن صفات را ) ، در ذات و واقع يكی قرار بده ، پس كثرت ، در چيزهائی ( مفاهيم ) است‏ كه انتزاع شده‏اند . شرح : در اين دو بيت درباره‏ء صفات واجب الوجود ، بحث شده است . در بيت اول ، اجمالا اشاره شده است كه ذات واجب الوجود متصف به برخی‏ صفات ، می‏گردد ، و برخی صفات ديگر از او سلب می‏شود . به عبارت ديگر واجب الوجود ، دارای پاره‏ای صفات ثبوتيه و پاره ای‏ صفات سلبيه است و به طور ضمنی معيار صفات ثبوتيه و صفات سلبيه ذكر شده است . مطلبی كه لازم است گفته شود اين است كه : احكام و صفاتی كه برای يك‏ موجود اثبات می‏شوند ، بر قسم است : يا اين است كه آن موجود ، از آن‏ جهت كه موجود است ، متصف به آن صفت می‏گردد ، يا اين كه صرف موجوديت‏ برای اتصاف به آن صفت كافی نيست ، مثلا موجود از آن جهت كه موجود است‏ ، متصف می‏شود به اين كه واحد است يا كثير ، بالفعل است يا بالقوه ، علت است يا معلول ، ولی موجود ، از آن جهت كه موجود است ، متصف‏ نمی‏شود به اين كه كوتاه است يا دراز ، متحرك است يا ساكن ، سفيد است‏ يا سياه ، بلكه پس از آن كه در مرتبه قبل ، تعينی خاص برای وجود پيدا می‏شود ، درمرتبه بعد ، اين صفات و احكام پيدا می‏شود مثلا درباره يك جسم‏ صحيح است گفته شود كه آيا مكعب است يا كروی يا استوانه ای ؟ و درباره‏ يك آواز صحيح است كه گفته شود آيا بلند است يا كوتاه ؟ آيا زير است‏ يا بم ؟ و درباره‏ء يك خوردنی صحيح است گفته شود شيرين است يا