آشنايي با قرآن 7 - صفحه : 165

كه عبور می‏كند ولی ] در عين حال يك نيروی كنترل‏كننده‏ای هست كه اگر بخواهد مانعی ايجاد كند و يا شرطی را از بين ببرد چنين خواهد كرد . مثال درجه بالاتری را درنظر می‏گيريم : شمری می‏خواهد سر امام حسين عليه‏ السلام را ببرد . اين شمر است كه دارد می‏برد و امام حسين عليه السلام يك‏ انسان است كه از گوشت و پوست و رگ و پی و امثال اينها ساخته شده است‏ و شمر هم انسان ديگری است كه قدرت و نيرو دارد ، شمشير و چاقو و نيزه‏ دارد . آيا اينجا هم می‏توانيم بگوييم اين كار به اذن‏الله انجام می‏پذيرد ؟ بله ، به اين معنا كه اگر خدا می‏خواست ، يعنی اگر مصلحت كلی اقتضا می‏كرد كه جبرا جلوی اين ظالم گرفته بشود و جبرا مانع مظلوميت اين مظلوم‏ بشود ، البته جلوی او گرفته می‏شد . ولی خداوند متعال در مورد كاری كه‏ انسانها از روی اراده و اختيار بايد بكنند امر به معنای دستور صادر كرده‏ است ، دستور داده است كه ظالم به اختيار خودش ظلم نكند و به مظلوم‏ دستور داده است كه از خود دفاع كند و دفاع كرده است . با همه اينها اگر ظالم باز بخواهد ظلم كند ، خدا اگر بخواهد به زور و به جبر مچش را بگيرد می‏گيرد . ولی اين كه خدا به جبر جلوی انسانها را بگيرد برخلاف نظام كلی‏ احسن است . اگر خداوند به جبر جلوی انسانها را بگيرد آنوقت نه كمالی‏ وجود خواهد داشت ، نه اطاعتی و نه معصيتی . شايد من نتوانسته باشم معنای كلمه " « باذن الله غ" را آن‏طور كه بايد و شايد تقرير كنم ، ولی اين مساله يعنی امر بين امرين در نظام تكوين ، يكی از اصول معارف قرآن است . همان‏طور كه در امور اختياری انسانها ، نه‏ جبر است و نه تفويض ، در نظام تكوين هم امربين امرين حاكم است . جبر اين است كه عليرغم خواست انسانها قدرتی آنها را به انجام كاری ملزم كند . تفويض يعنی به خود واگذارشدگی و استقلال . اصلا استقلال مطلق مساوی با واجب‏الوجود بودن است . كفربودن تفويض از كفربودن جبر