جامعه و تاريخ - صفحه : 32

در اين آيه سخن از يك تصميم و اراده ناشايسته اجتماعی است ، سخن از تصميمی اجتماعی برای معارضه بيهوده با حق است و سخن در اين است كه كيفر چنين آهنگ و تصميم اجتماعی ، عذاب عمومی و اجتماعی است . در قرآن كريم احيانا مواردی ديده می‏شود كه كار يك فرد از افراد يك‏ اجتماع به همه آن اجتماع نسبت داده می‏شود و يا كار يك نسل به نسلهای‏ بعدی نسبت داده می‏شود ( 1 ) . و اين در مواردی است كه مردمی دارای يك‏ تفكر اجتماعی و يك اراده اجتماعی و به اصطلاح دارای يك روح جمعی می‏باشند . مثلا در داستان قوم ثمود عمل پی كردن شتر صالح را كه ناشی از يك فرد بود به همه آن قوم نسبت می‏دهد : " « فعقروها »" ( آن قوم آن شتر را پی كردند ) ، همه قوم را به عنوان مرتكب جرم می‏شمارد ، همچنانكه همه‏ آنها را مستحق مجازات برای آن عمل می‏داند و می‏گويد : " « فدمدم عليهم‏ ربهم »" ( 2 ) . علی ( عليه‏السلام ) در يكی از خطب نهج‏البلاغه در توضيح اين مطلب‏ می‏فرمايد : " « ايها الناس انما يجمع الناس الرضا و السخط » " ( 3 ) .

پاورقی :

. 1 مانند آيه 79 از سوره بقره : " فويل للذين يكتبون الكتاب‏ بأيديهم ثم يقولون هذا من عند الله ليشتروا به ثمنا قليلا فويل لهم مما

كتبت أيديهم و ويل لهم مما يكسبون »" و همچنين آيه 112 از سوره آل‏

عمران : " ضربت عليهم الذلة أينما ثقفوا الا بحبل من الله و حبل من‏ الناس و باؤا بغضب من الله و ضربت عليهم المسكنة ذلك بأنهم كانوا يكفرون بايات الله و يقتلون الانبياء بغير حق ذلك بما عصوا و كانوا

يعتدون »" . . 2 شمس / . 14 . 3 نهج‏البلاغه ، خطبه . 199