حکمتها و اندرزها - صفحه : 67

و حيوان تنها به دست ديگری بايد تربيت شود ، بايد شخصی ديگر باغبان و مربی و سازنده وجود او باشد . شك نيست كه انسان احتياج دارد به معلمان‏ و مربيانی كه آنها هادی و راهنما و سازنده وجود او بوده باشند . ولی‏ انسان يك فلز يا يك سنگ گران قيمت نيست كه او را به دست يك صنعتگر ماهر بدهيم و همه آرايش و پيرايش او را از آن صنعتگر بخواهيم ، انسان‏ يك گياه نيست كه او را بدست باغبان بسپاريم و فقط باغبان را مسئول همه‏ چيز او بدانيم ، انسان از آن جهت كه انسان است علاوه بر قوای نباتی و احساساتی حيوانی دارای قوه عقل و اراده است ، عقل و اراده نمی‏گذارد كه‏ صد در صد تابع عوامل خارجی باشد ، مانند يك فلز و يك سنگ تابع حركات‏ دست يك صنعتگر باشد ، مانند يك گياه به هر دست كه او را بپرورند برويد و مانند يك طوطی در پس آيينه او را نگه دارند و هر چه به او تلقين شود تكرار كند ، بلكه يك نوع استقلال و حريت اراده‏ای دارد كه ممكن‏ است با وجود همه عوامل خارجی كاملا تحت تأثير قرار نگيرد ، يعنی صد در صد مجبور و تحت تأثير عوامل بيرون از وجود خود نيست ، در نهايت كار خودش بايد درباره خودش بينديشد و خودش درباره خودش تصميم بگيرد ، و مادامی كه خودش درباره خودش نينديشد انديشه ديگران درباره او كافی‏ نيست ، مادامی كه خودش درباره خودش تصميم نگيرد اراده و تصميم ديگران‏ درباره او كافی نيست . اين است كه بزرگان دين گفته‏اند : " آن كس كه در قلب خود واعظی برای خود ندارد موعظه موعظه كنندگان‏ فايده‏ای به حالش نمی‏بخشد " .