اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 158

چنانكه می‏دانيم ارسطو " منطق " را كه ميزان و مقياس درست فكر كردن‏ است به همين منظور تدوين نمود و در فن برهان منطق نتيجه برهان را " يقين " يعنی ادراك مطابق با واقع دانست و برای تحصيل يقين به وسيله‏ برهان ، به كار بردن محسوسات و معقولات هر دو را معتبر شمرد يعنی هم‏ برای ادراك حسی و هم برای ادراك عقلی ارزش يقينی قائل شد و پايه فلسفه‏ جزمی ( دگماتيسم ) را به اين وسيله استوار نمود .

مكتب شكاكان

ولی در همان زمان مكتب ديگری تأسيس شد كه " سپتی سيسم " يا " مكتب شكاكان " خوانده می‏شود . پيروان اين مكتب به عقيده خود راه وسطی‏ را پيش گرفتند ، نه پيرو سوفسطائيان شدند كه گفتند واقعيتی در ماوراء ذهن انسان اصلا وجود ندارد و نه فلسفه جزمی را كه مدعی بود به ادراك‏ اشياء آنطور كه در واقع و نفس الامر هستند می‏توان نائل شد پسنديدند . پيروان اين مكتب گفتند ادراكات انسان از امور جهان بستگی كامل دارد با وضع خاص ذهن شخص ادراك كننده ، و آنچه هر كس از امور جهان می‏فهمد آنچنان است كه ذهن وی اقتضا كرده نه آنچنانكه آن شی در واقع و نفس‏الامر هست ، ممكن است اشياء در واقع چگونگی خاصی داشته باشند و ما به حسب‏ اقتضای خاص ذهن خود آنها را با كيفيت ديگری ادراك كنيم . پيرهون مؤسس اين مكتب ده دليل كه از آن جمله است " تأثير دخالت‏ شرايط زمانی و مكانی و كيفيت ساختمان قوای ادراكی شخص ادراك كننده " اقامه كرد بر نفی ارزش يقينی ادراكات ، و ثابت نمود كه ادراكات ما نسبت به اشياء بستگی دارد به يك سلسله عوامل خارجی و يك سلسله عوامل‏ داخلی و با تغيير آن عوامل تغيير می‏كند ، پس ما نبايد بگوييم اشياء را آن گونه كه در واقع و نفس‏الامر هستند درك می‏كنيم بلكه بايد بگوئيم آنها را آن گونه كه وضع ساختمان قوای ادراكی ما در تحت تأثير شرايط مخصوص‏ اقتضا می‏كند ادراك می‏كنيم ، اما حقيقت چيست نمی‏دانيم . اين جماعت گفتند راه صحيح برای انسان در جميع مسائل خودداری از رأی‏ جزمی است ، جميع مسائل علمی و فلسفی حتی رياضيات را به عنوان احتمال و يا ترديد بايد تلقی نمود . فلسفه شكاكان در مقابل فلسفه جزمی از اينجا پايه‏گذاری شد .