آشنايي با علوم اسلامي 3 - صفحه : 17

و جزء علوم ابتكاری مسلمين است . علم اصول در حقيقت " علم دستور استنباط " است . اين علم روش صحيح‏ استنباط از منابع فقه را در فقه به ما می‏آموزد . از اينرو علم اصول مانند علم منطق يك علم " دستوری " است و به " فن " نزديكتر است تا " علم " يعنی در اين علم درباره يك سلسله " بايد " ها سخن می‏رود نه‏ درباره يك سلسله " است " ها . بعضی خيال كرده‏اند كه مسائل علم اصول مسائلی است كه در علم فقه به آن‏ شكل مورد استفاده واقع می‏شود كه مبادء يعنی مقدمتين قيامات يك علم در آن علم مورد استفاده قرار می‏گيرد . از اين رو گفته‏اند كه مسائل و نتايج‏ در علم اصول " كبريات " علم فقه است . ولی اين نظر صحيح نيست . همچنانكه مسائل منطق " كبريات " فلسفه‏ قرار نمی گيرند مسائل اصول نيز نسبت به فقه همين طورند . اين مطلب‏ دامنه درازی دارد كه اكنون فرصت آن نيست . نظر به اينكه رجوع به منابع و مدارك فقه به گونه‏های خاص ممكن است‏ صورت گيرد و احيانا منجر به استنباطهای غلط می‏گردد كه بر خلاف واقعيت و نظر واقعی شارع اسلام است ، ضرورت دارد كه در يك علم خاص ، از روی‏ ادله عقلی و نقلی قطعی تحقيق شود كه گونه صحيح مراجعه به منابع و مدارك‏ فقه و استخراج و استنباط احكام اسلامی چيست ؟ علم اصول اين جهت را بيان‏ می‏كند . از صدر اسلام ، يك كلمه ديگر كه كم و بيش مرادف كلمه