درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 409

شرح و توضيح متن

فصل فی نسبة المعقولات اليه ، و فی‏ايضاح أن صفاته الايجابيه والسلبيه‏ لاتوجب فی ذاته كثره ، و أن له البهاءالاعظم والجلال الارفع والمجد الغير المتناهی ، و فی تفصيل حال اللذه العقلية . ثم يجب أن يعلم أنه اذا قيل عقل للاول قيل علی المعنی البسيط الذی‏ عرفته فی كتاب النفس ، و أنه ليس فيه اختلاف صور مترتبه متخالفه كما يكون فی‏النفس علی المعنی الذی مضی فی كتاب النفس ، فهو لذلك يعقل‏ الاشياء دفعه واحده من غير أن يتكثر بها فی جوهره ، أوتتصور فی حقيقه ذاته‏ بصورها . ( 1 ) بل تفيض عنه صورها معقوله ، و هو أولی بأن يكون عقلا من‏ تلك الصور الفائضه عن عقليته ، ولانه يعقل ذاته ، و أنه مبدأ كل شی‏ء ، فيعقل من ذاته كل شی‏ء . در اينجا است كه شيخ به عقل بسيط اشاره كرده ، و ديگر بيش از اين هم‏ اشاره نكرده است و [ به كتاب نفس ارجاع داده است ، ] در ذات حق‏ تعالی چنين نيست كه صور مختلفی باشد كه آن صور متخالف يكديگر و يكی‏ مقدم بر ديگری باشد ، چنان كه در نفس هست . به عقيده شيخ ، اولا اين‏ نسبتها در نفس نسبت حلولی است ، و ثانيا اين صور با يكديگر تقدم و تأخر دارند ، يعنی يك صورت هست و بعد با تفكر ، يكی ديگر برای نفس‏ تدريجا و زمانا پيدا می‏شود . خيال نكنيد كه اين صور مثل اعراضی است كه‏ در آن واحد در يك شی‏ء جمع شده و حلول كرده‏اند ، اين جور نيست . و نيز چنين نيست كه خيال بكنيد نوعی اتحاد عاقل و معقول است . زيرا شيخ اتحاد عاقل و معقول [ در علم واجب به غير را ] قبول ندارد . و نيز چنين نيست‏ كه مانند نفس ، متصور به صورت اين معقول شود و به منزله ماده

پاورقی : 1 - در بعضی از نسخه‏ها بعد از " بصورها " اين جمله هست : " من غير أن تتكثر صورتها فی حقيقه ذاته بصورها " كه اين جمله غلط است [ و زائد است ] .