انسان کامل - صفحه : 288

خود را مكتب محبت می‏نامند ولی چنانكه عرض كرديم در مكتب محبت به‏ جائی رفته‏اند كه مكتب آنها را بايد " مكتب ضعف " ناميد ، يعنی‏ مكتب " ضعف ستائی " است ، نه مكتب محبت . ولی مكتب هنديها را می‏شود مكتب محبت ناميد . مكتب محبت چيست ؟ مكتب محبت كمال انسان را مساوی با خدمت به خلق و محبت كردن به مردم‏ می‏داند ، يعنی درست نقطه مقابل مكتب نيچه . هرچه را كه نيچه نفی می‏كرد ، اينها نقطه مقابلش را می‏گويند . می‏گويند اساسا انسان كامل يعنی انسانی‏ كه خيرش به خلق خدا برسد ، انسانيت يعنی خير رساندن به خلق . الان هم در مكتبهای فرنگی گواينكه چنانكه عرض كردم خود فرنگيها عملا به اين حرف‏ پايبند نيستند وقتی می‏گويند انسانيت و انسانگرائی ، مقصودشان همين خدمت‏ به مردم و محبت به مردم است . مجلات‏و جرائد ما هم وقتی می‏گويند فلان چيز " انسانی است " يا " انسانی نيست " جز اين قصد نمی‏كنند ( 1 ) . وقتی می‏گويند فلان چيز انسانی است يعنی از نظر خلق خدا خيرخواهانه است و " انسانی نيست " يعنی به نفع مردم نيست . بنابراين از نظر اينها انسانيت جز خدمت به مردم و خلق خدا چيز ديگری نيست . گاهی در بين شعرای ما هم تعبيرات مبالغه آميزی شده است . مثلا سعدی می‏گويد :

عبادت به جز خدمت خلق نيست
به تسبيح و سجاده و دلق نيست

پاورقی : . 1 حال بر حسب قصد آنها می‏گويم ، اما به اينكه اينها هم در عمل جور ديگری هستند كاری ندارم .