انسان کامل - صفحه : 57

می‏كند ، با زبان رمزی خود ، همين موضوع را كه شب وقت عبادت و روز موقع‏ حركت و رفتن به دنبال زندگی است ، در اشعارش آورده است :

روز در كسب هنر كوش كه می‏خوردن روز
دل چون آينه در زنگ ظلام اندازد
آن زمان وقت می‏صبح فروغ است كه شب
گرد خرگاه افق پرده شام اندازد

( 2 )

پاورقی : > می‏خواهند آنان را وسيله‏ای برای گمراهی و انحراف جوانان قرار دهند . وقتی جوانان ببينند يك شخصيت خيلی بزرگ و شاعر هنرمند عالی كارش‏ شرابخواری و هرزگی بوده ، می‏گويند بنابراين ما هم برويم مثل حافظ بشويم ، از او كه بهتر نيستيم ، در صورتی كه اشعار حافظ ، همه ، عرفان و معنی‏ است و تمام شعرهايش به صورت رمز است . تاريخ اينطور بيان كرده كه‏ اساسا يك مرد عالم بوده نه شاعر ، و تا دويست سال بعد [ از وفاتش ] عالمی شمرده می‏شد كه گاهی هم شعر می‏گفته است . بعد از دويست سال‏ جنبه‏های علمی او " مغفول عنه " و فراموش شد و به صورت يك شاعر ، معروف شد . عالمی بود كه كارش تفسير قرآن هم بود و اصلا مفسر قرآن بود و معمولا كتاب " كشاف " زمخشری را تدريس می‏كرد . مردی بود عارف و مفسر و عالم ، و اساسا در اين عوالمی [ كه برخی می‏گويند ] نبوده است ، ولی‏ زبان شعرش ، زبان رمز است . . 2 [ استاد در حواشی خود بر " ديوان حافظ " در كنار اين شعر چنين‏ نوشته‏اند : " مقصود اين است كه روز ، وقت خلوت و حالات خاص نيست : ان لك فی النهار سبحا طويلا ، شب است كه وقت خلوت و انس و فيض است‏

: " ان ناشئة الليل هی اشد وطأ و اقوم قيلا 0 و من الليل فتهجد به‏

نافلة لك عسی ان يبعثك ربك مقاما محمودا ». بنابراين ، اين دو بيت‏ در رديف ابياتی است كه از ذكر و ورد و مناجات و خلوت سحر ، ياد كرده‏ است " . سپس استاد محل ابيات ديگر حافظ در اين زمينه را مشخص‏ كرده‏اند ] .