بيست گفتار - صفحه : 184

می‏داد . در جای ديگر متصوفه را می‏بينيم كه به حضور آن حضرت رفت و آمد و سؤال‏ و جواب می‏كردند كه نمونه مختصری از آن را قبلا عرض كردم . زمان امام صادق ( ع ) زمانی بود كه برخورد افكار و آراء و جنگ عقايد شروع شده بود و ضرورت ايجاب می‏كرد كه امام كوشش خود را در اين صحنه و اين جبهه قرار دهد . هميشه بايد در اين گونه امور به اثر كار توجه داشت‏ : سيدالشهداء ( ع ) دانست كه شهادتش اثر مفيد دارد ، قيام كرد و شهيد شد و اثرش هنوز هم باقی است ، امام صادق ( ع ) فرصت را برای تعليم و تأسيس كانون علمی مناسب ديد ، به اين كار همت گماشت . بغداد كه كانون‏ جنبش علمی اسلامی صدر اسلام است در زمان امام صادق ( ع ) بنا شد . ظاهرا ايشان آخر عمر سفری به بغداد آمده است . اثر امام صادق ( ع ) است كه‏ می‏بينيم شيعه ، در مقدم ساير فرق ، در علوم اسلامی پيشقدم و مؤسس شد و يا لااقل دوش به دوش ديگران حركت كرد و در همه رشته‏ها از ادب و تفسير و فقه و كلام و فلسفه و عرفان و نجوم و رياضی و تاريخ و جغرافی كتابها نوشت‏ و رجال بزرگ بيرون داد و عالی‏ترين و نفيس‏ترين آثار علمی را به جهان‏ تحويل داد . اگر امروز می‏بينيم اصلاح طلبانی ، به رسميت مذهب شيعه بعد از هزار سال اقرار و اعتراف می‏كنند به خاطر اين است كه شيعه يك مكتب‏ واقعی اسلامی است و آثار شيعی در هر رشته نشان می‏دهد كه ديگر نمی‏توان‏ اتهامات سياسی به آن بست . اين آثار مولود ايمان و عقيده است ، سياست‏ نمی‏تواند اينچنين فقه يا اخلاق يا فلسفه و عرفان يا تفسير و حديثی به وجود آورد . رسميت امروز شيعه معلول طرز كار و