حکمتها و اندرزها - صفحه : 252

نمی‏توان از بركات دين استفاده كرد . همه می‏دانيم كه يكی از مسائلی كه‏ مورد اعجاب محققين و مورخين جهان است شدت و سرعت تأثير دين مبين اسلام‏ است در عصری كه ظهور كرد ، هم به سرعت و در مدت كم نفوذ كرد و هم‏ تأثيرش عميق و شديد بود كه انقلابها و تحولهای سياسی و فرهنگی كه بعدها پيش آمد نتوانست آن را متزلزل كند ، رسول خدا از دنيا رفت در حالی كه‏ مردم فوج فوج با كمال ميل و رغبت به دين خدا وارد می‏شدند ( « يدخلون فی‏ دين الله افواجا ») ( 1 ) ولی تدريجا از تأثير شديد آن كاسته شد . وقتی‏ كه زمان خودمان را با زمان رسول اكرم مقايسه می‏كنيم می‏بينيم از حيث تحت‏ تأثير واقع شدن مردم نسبت به دين ، تفاوت از زمين تا آسمان است . اين‏ هم به نوبه خود مساله‏ای است ، يك مساله مهم اجتماعی است ، اين تفاوت‏ علتی دارد ، آن علت چيست ؟ می‏دانيم بعضی‏ها پيش خود اين طور خيال می‏كنند و اين مساله را اين طور حل می‏كنند كه علت اين است كه عصر دين تدريجا منقضی می‏شود ، در آن عصر و آن عهد كه تأثير تعليمات دين زياد بود روح عصر و زمان آن طور تعليمات‏ را ايجاب می‏كرد ولی حالا روح عصر و زمان طوری ديگر ايجاب می‏كند ، و ايجاب می‏كند كه آن تعليمات تدريجا از بين برود و چيز ديگر جای آن را بگيرد . اين جواب ممكن است در نظر افرادی كه دين را به منزله ابزاری از ابزارهای زندگی فرض می‏كنند كه هر روز جای خود را به ابزاری بهتر و كاملتر می‏دهد پسنديده باشد ولی اصولا عرض می‏كنم كه دين جزو

پاورقی : . 1 نصر / . 2