درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 253

اگر ما در واجب‏الوجود فرض تعدد كنيم ، يا اين است كه اختلاف اين‏ متعددها به حسب تمام ذات است و مباين بالذات با يكديگرند ، و يا اختلافشان به بعض ذات است ، يعنی وجه مشترك ذاتی دارند و وجه امتياز ذاتی . و يا اينكه اختلاف آنها با يكديگر در عوارض ولواحق و مشخصات‏ فردی است . ملاك تشخصات فردی چيست ؟ نظير همان چيزهائی است كه ما قبلا گفتيم . شيخ در اينجا فقط بطور كلی عوارض و مشخصات را مطرح می‏كند . حالا آن مشخصات چه هستند ، فعلا كاری نداريم .

ادامه بحث در فرض دو واجب‏الوجود متغاير به تمام ذات

گفتيم كه در كلام شيخ روی اين فرض تكيه نشده است كه دو واجب‏الوجود مفروض مختلف به تمام ذات باشند ، يعنی هيچ وجه مشتركی ميان آنها نباشد . همين سبب شده است كه شخصی بنام ابن كمونه شبهه معروف خودش را كه‏ شبهه دشواری برای بعضی هم جلوه كرده ، ايراد كند . و بگويد كه مانعی‏ ندارد كه واجب‏الوجود متعدد باشد و اينها به تمام ذات متباين با يكديگر باشند .

هويتان بتمام الذات قد
خالفتا لابن الكمونة استند

چطور شده كه اين مطلب در بيان شيخ نيامده است ؟ عرض كرديم كه اين از آن جهت نبوده است كه غفلتی شده باشد . بلكه از آن جهت است كه با مقدماتی كه شيخ ذكر كرده جائی برای اين شق باقی نمی‏ماند . زيرا فرض‏ اينست كه اگر چه گفته می‏شود واجب‏الوجود متعدد است و به تمام ذات از يكديگر متباينند ، ولی بالاخره در يك امر با يكديگر مشترك هستند ، و آن‏ اينكه هر دو مصداق واجب‏الوجود هستند ، و واجب‏الوجود بر هر دو صدق می‏كند ، هر دو در وجوب وجود با هم اشتراك دارند . اگر بگوئيم در واجب‏الوجود هم اشتراك ندارند ، معنايش اين است كه يا يكی از آنها واجب‏الوجود نيست و يا هيچ كدام واجب‏الوجود نيستند . پس واجب‏الوجود متعدد نيست .