فلسفه تاريخ1 - صفحه : 306

رخ می‏دهد و به علاوه زندگی اجتماعی ، زندگی طبيعی را از حالت اوليه خود خارج كرده و در نتيجه تا حد زيادی اين هماهنگی دستگاه ميل با دستگاه‏ طبيعت در زندگيهای اجتماعی از بين می‏رود در اثر عادات زياد ، كه عادات‏ طبيعت ثانوی برای انسان می‏شود ، يعنی انسان دو طبيعت پيدا می‏كند : طبيعت اولی و طبيعت ثانوی ، و طبيعت دوم بر ضد طبيعت اول است بعد انسان ميلهايی را كه ناشی از طبيعت دوم است ارضاء می‏كند بر ضد ميل‏ طبيعت اول مثلا انسان وقتی به سيگار كشيدن عادت كرد ميل بسيار شديد به‏ سيگار پيدا می‏كند اين ميل يك طبيعت دوم و عرضی است و با آن طبيعت‏ اولی هماهنگی ندارد ، و اين انسان است كه اينطور برای خودش طبيعتهای‏ ثانوی ايجاد می‏كند در حيوانات اين چيزها نيست مگر اينكه انسان به زور خودش حيوان را معتاد به عادتهايی كند ، مثل مارهايی به نام " عوامر " در عراق كه به وسيله انسان ، ترياكی می‏شوند . انسان موجود عجيبی است ، قادر است استثنائاتی در طبيعت خود به وجود آورد ، و لهذا انسانهای ابتدائی‏تر كمتر اينگونه ناهماهنگی در تمايلات و طبايعشان هست انسان هر چه متمدن تر می‏شود از طبيعت خودش دورتر می‏شود به عنوان مثال می‏توان از عادت كردن به غذاهای غير طبيعی نام برد در حيوانات مسأله پرخوری معنی ندارد ولی انسان گاهی بيش از ظرفيت خود می‏خورد ، چون با وسائل مصنوعی اشتهای كاذب برای خودش به وجود می‏آورد و اتساع معده ايجاد می‏كند و بعد از تكميل ظرفيت و رفع احتياج واقعا گرسنه‏ است ولی اين گرسنگی كاذب است ، می‏خورد و ناراحت می‏شود ، و اگر عقل و اراده و اختيار نداشت نمی‏توانست از مسير اصلی منحرف شود .