درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 333

فيحصل من هذا ان جميع ما ليس بكمی فهو متعلق بالماده ، والمتعلق بالماده‏ مبدؤه ما ليس متعلقا بالماده ( 1 ) ، فتكون التعليميات هی المبادی‏ء ، و تكون هی المعقولات بالحقيقه ، و سائر ذلك غير معقول ، ولذلك فليس واحد يحد اللون والطعم وغير ذلك حدا يعبأ به ، انما هو نسبه الی قوه مدركه فلا يعقلها عندهم العقل انما يتخيلها الخيال تبعا للحس ( 2 ) . قالوا و أما الاعداد و المقادير و أحوالها فهی معقوله لذاتها ، فهی اذن‏ المفارقه . و قوم جعلوها مبادی‏ء ولم يجعلوها مفارقه ، وهم اصحاب‏ فيثاغورث ، وركبوا كل شی‏ء من الوحده والثنائيه ( 3 ) ، وجعلوا الوحده فی‏ حيز الخير والحصر ، وجعلوا الثنائيه فی حيز الشر و غير الحصر . ( 4 ) وقوم جعلوا المبادی‏ء الزائد والناقص والمساوی ، وجعلوا المساوی مكان‏ الهيولی ، اذ عنه الاستحاله الی الطرفين ( 5 ) .

پاورقی : 1 - هر چه كه به ماده تعلق دارد ناچار منشأ دارد كه اين منشأ به ماده‏ تعلق ندارد . 2 - غير كميت اصلا به عقل در نمی‏آيد ، فقط محسوس و متخيل است . رنگ‏ و طعم و نظير آن به همين دليل قابل تحديد نيستند ، چون تحديد تعقل است . اينها اساسا به عقل در نمی‏آيند . البته همه اينها بر خلاف سخنانی است كه‏ حكما می‏گويند كه لون و طعم و نظير آن تحت يك مقوله كلی عقلی در می‏آيد . 3 - ما اينجا سه خصلت بيان كرديم : يكی اينكه امور تعليميات مبادی‏ء هستند ، يعنی تشكيل دهنده امور مادی هستند ، ديگر اينكه معقول منحصرا اينها هستند ، سوم اينكه وجود عينی اينها وجود مجرد است نه مادی . شيخ‏ می‏گويد ولی قومی به مبدئيت تعليميات برای اشياء قائل هستند ولی به مجرد بودن آنها قائل نيستند . اينها اصحاب فيثاغورث می‏باشند ، كه هر چيزی را مركب از وحدت و دو تائی دانسته‏اند . ظاهرا اينجا مقصود فرديت و زوجيت‏ است . 4 - خير و شر را چنين توجيه كرده‏اند كه از وحدت خير بر می‏خيزد و از ثنائيت شر . ظاهرا از [ مطالعات ] سابق چنين يادم هست كه فيثاغورث‏ گفته است كه عدد فرد خير است و عدد زوج شر . و خير و شر را هم در عالم‏ به فرد و زوج نسبت می‏دهد . 5 - قوم ديگری از وحدت صحبت نكرده‏اند ، بلكه زائد و ناقص و مساوی را كه ما از خواص تعليميات می‏دانيم مبدأ دانسته‏اند . يعنی گفته‏اند آنچه كه‏ در خارج وجود دارد يا مساوی وجود دارد از آن >