درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 44

ارسطو نقل می‏كنند . بنابراين شيخ در تفسير " كون شی‏ء من شی‏ء " گفت كه اين تعبير يا به‏ نحو بعديت صرف است ، مثل بودن ميوه از درخت ، يا به نحو بعديت نيست‏ . اگر به نحو بعديت نباشد خود دو قسم می‏شود : يا تمام جوهر اولی در دومی‏ باقی است يا جزء جوهر . شيخ بار ديگر برمی‏گردد و همين قسم دوم را به‏ تعبير ديگر بيان می‏كند ، اما در عبارت شيخ در اينجا تشويشی هست . می‏گويد : قسم دوم كه در مقابل بعديت قرار داشت خود شامل دو قسم است : در تبديل يك شی‏ء به شی‏ء ديگر ، يك وقت هست كه ماهيت شی‏ء اول چنان‏ است كه به سوی شی‏ء دوم حركت می‏كند و بدان مستكمل می‏شود و شی‏ء اول با تمام وجود خود حركت می‏كند و به سوی شی‏ء دوم می‏رود . اما گاهی چنين نيست‏ ، اگر شيئی به شی‏ء ديگر تبديل شود شی‏ء اول به سوی او حركت نمی‏كند ، بلكه‏ شی‏ء اول دارای صورتی متضاد با شی‏ء دوم است . حال اگر علتی از علل خارجی‏ اين صورت را فاسد كرد ، آن صورت متضاد جای خالی او را می‏گيرد . در اين‏ صورت شی‏ء اول و دوم دو چيز هستند نه يك چيز . صبی و رجل از نوع اول اين‏ قسم است و آب و هوا نوع دوم آن . صبی با تمام وجودش به سوی رجوليت‏ حركت می‏كند ، يعنی رجوليت كمالی است كه صبی آن را جستجو می‏كند و به‏ سوی او می‏رود . اما طبيعت آب چنان نيست كه بسوی هوائی برود ، يا هوا نيز چنان طبيعتی ندارد كه به سوی آبی برود . آب و هوا دو صورت متضاد هستند و متقابل . اما ماده آن هم استعداد اين را دارد كه صورت آبی را بپذيرد و هم استعداد پذيرفتن صورت هوائی را دارد . اگر علتی خارجی مثل‏ حرارت آمد و صورت آبی را فاسد كرد و آن را تبخير نمود ، ماده آب صورت‏ آبی را از دست می‏دهد و صورت هوائی به خود می‏گيرد . و برعكس ، اگر علت‏ خارجی ديگری پيدا شد و صورت هوائی را از بين برد ، همان ماده دو مرتبه‏ صورت آبی را می‏پذيرد . ( البته اين مثال مطابق با طبيعيات قديم است ) كه چنين اعتقاد داشتند كه هم آب به هوا تبديل می‏شود و هم هوا به آب‏ تبديل می‏شود . يعنی شايد آنها چنين