مساله ربا - صفحه : 202

معيشت هيچ نداشته باشد . و حتی ممكن است كسی اصلا درآمد نداشته باشد نه‏ برای معيشت و نه برای اجاره . آيا در اين صورت اجاره گرفتن ظلم است ؟ يا نسيئه فروختن به چنين كسی ظلم است ؟ در حالی كه بين نقد و نسيئه از لحاظ قيمت می‏توان تفاوت گذاشت . خلاصه آنكه بايد بيان كرد كه ربا گرفتن اخذ مال غير است ظلما تا اعساری‏ كه از اين طريق پيدا می‏شود فساد محسوب شود وگرنه صرف فقدان مقترض دليل‏ بر ظلم بودن اخذ ربا نيست ، و بايد گفت كه فاقد شدن چنين مقترضی از جهت قلت درآمد خود او است كه محصول كار آتيه خود را در زمان جلوتر صرف می‏كند ( 1 ) . 7 - سپس در مورد قرضهای توليدی چنين می‏فرمايد : " الربا التجاری الذی‏ يجری عليه أمر البنوك و غيرها كالربا علی القرض و الا تجارية فأقل ما فيه أنه يوجب انجرار المال تدريجا الی المال الموضوع للربا " . ايراد اين سخن اين است كه چه مانعی در اين امر می‏باشد ؟ اگر شما اصل سرمايه‏ داری را حرام بدانيد حرفی است . ولی وقتی سرمايه داری را فی الجمله‏ مشروع می‏دانيد بايد برای تحريم اين نوع اقامه دليل كنيد ، گذشته از اينكه‏ اگر تراكم ثروت برای اجتماع مضر باشد نبايد جلوی فعاليت فرد را گرفت‏ بلكه بايد بر آن ماليات بست تا حق فرد و اجتماع هر دو منظور گردد . سپس می‏فرمايد " و يوجب ازدياد رؤس اموال التجاره

پاورقی : 1 - و می‏توان به تعبير ديگر اعتراض كرد و آن اين است كه شما در صدد بيان ظلم بودن ربا هستيد ولی بيان شما نتيجه می‏دهد كه به مقترض معسر بايد ترحم كرد و اين همان اصطناع معروف است كه بر اساس عاطفه و احسان‏ است نه بر اساس عدل و حق .