فطرت - صفحه : 253

« و اخترعهم علی مشيته اختراعا » آنها را بر طبق مشيت خودش اختراع‏ كرد اختراع كردنی . " اختراع " نيز همان معنای " ابداع " را می‏رساند يعنی [ فقط ] از ناحيه خداوند ، اختراع است ، چنانكه مثلا ضبط صوت را يك كسی ابتدا می‏گوييم اختراع كرده ، بعد ديگران هر چه می‏آيند می‏سازند ديگر عمل اينها اختراع شمرده نمی‏شود . « ثم سلك بهم طريق ارادته و بعثهم فی سبيل محبته » . بعد كه اينها را آفريد ، اينان را راه برد ( 1 ) و به راه انداخت در طريق اراده خودش . به قرينه جمله بعدی معنايش اين است : در طريق اينكه خلق ، او را اراده‏ كنند نه در طريقی كه او اراده كرده است در راهی كه او را می‏خواهند ، آنها را به راه انداخت و به حركت درآورد . جمله بعد مطلب را بيشتر روشن می‏كند : « و بعثهم فی سبيل محبته » خلق را در راه محبت خودش‏ برانگيخت ( خيلی جمله عجيبی است ) يعنی اصلا تمام اين حركتها و جنبشهای‏ خلق ، چه خودشان بفهمند و چه خودشان نفهمند ، در طريق محبت خداست . در مسأله عشق يك بحثهايی طرح كرديم ، [ گفتيم ] حتی آن كسی هم كه غير خدا را می‏جويد ، محرك اصلی‏اش جستجوی خداست ، اشتباه مصداق كرده . حال ، كلمه " خلق " كه در ابتدای اين جمله بود : " « ابتدع بقدرته الخلق » " ممكن است مقصود از آن ، مطلق خلق و آفرينش باشد كه قهرا شامل انسان‏ هم می‏شود . در اين صورت معنای جمله اين است كه تمام دار وجود در طريق‏ محبت الهی در حركت است ، آن گياه هم كه حركت می‏كند جز عشق او چيزی در سر ندارد ، آن سنگ

پاورقی : . 1 " سلك " سلوك كردن و راه رفتن است . " سلك " وقتی با " ب " " باء تعديه ) ذكر می‏شود يعنی راه بردن .