ده گفتار - صفحه : 160

مردم آنروز می‏توانستند به آنجاها بروند نام برده می‏شده ، و يا علت‏ اينست كه در آنزمان چين به عنوان يك مهد علمی و صنعتی معروف بوده است‏ . اين حديث می‏گويد تحصيل علم ، جا و مكان معين ندارد ، همان طوری كه‏ وقت و زمان معين هم ندارد . ممكن است يك تكليف و فريضه از لحاظ جا و مكان محدوديت داشته باشد ، نشود آن را در همه جا انجام داد ، مثلا اعمال حج از لحاظ محل و مكان هم‏ مقيد و محدود است . مسلمانان حتما بايد اعمال حج را در مكه ، در همان‏ سرزمينی كه توحيد و اسلام از آنجا طلوع كرد و به ساير جهانيان رسيد ، در اطراف خانه‏ای كه به دست ابراهيم و فرزند پاك نهادش بنا شد انجام يابد . مسلمانان نمی‏توانند با هم توافق كنند و نقطه ديگری را برای اعمال حج‏ انتخاب كنند . پس اين تكليف از اين نظر محدوديت دارد ، اما در انجام‏ فريضه علم هيچ نقطه معين در نظر گرفته نشده ، هر جا كه علم هست آنجا جای‏ تحصيل و به دست آوردن است ، می‏خواهد مكه باشد يا مدينه ، مصر باشد يا شام يا عراق ، يا دورترين نقاط جهان ، می‏خواهد در مشرق باشد يا مغرب . يك سلسله احاديث داريم در باب فضل مهاجرت و مسافرت برای علم به‏ نقاط دوردست ، و حتی آيه كريمه " « و من يخرج من بيته مهاجرا الی الله‏ و رسوله ثم يدركه الموت فقد وقع اجره علی الله »" ( 1 ) به مهاجرت و مسافرت در طلب علم تفسير شده است . در يكی از احاديث معتبر ما

پاورقی : 1 - سوره نساء ، آيه 100 : [ و هر كس از خانه خود به سوی خدا و پيامبرش برای هجرت خارج شود و در راه بميرد اجرش با خداست ] .