درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 168

مطلق وجود دارد يا ندارد ؟ باز هم اين مطلب را مخصوصا تأكيد می‏كنيم كه‏ اين وجود مطلق اوسع و اشمل است از تعبيری كه امروز می‏گويند . وجود مطلقی‏ كه امروزيها در مقام اثبات يا نفی آن برمی‏آيند در مقابل وجود مقيد و محدودی كه حكما می‏گويند قرار ندارد ، بلكه در مقابل يك وجود محدود خاص‏ كه همان موجود متغير و نسبی است قرار دارد . وقتی موجود متغير شد لازمه‏ متغير بودن آن نسبی بودن آن است ، اگر چه لازمه نسبی بودن متغير بودن‏ نمی‏باشد . موجود نسبی يعنی موجود مشروط به شرايط و به زمان و مكان . در مقايسه با اين زمان وجود دارد و در مقايسه با زمان ديگر وجود ندارد . بنابراين وجود بطور مطلق بر او حمل نمی‏شود ، بطور نسبی حمل می‏شود . اگر از ما بپرسند آيا سعدی وجود دارد ؟ می‏گوئيم كه سعدی در زمان خودش وجود دارد ، در غير زمان خودش مثلا در قبل از قرن هفتم وجود نداشته است و بعد از قرن هفتم هم وجود نداشته است . شيئی كه مقيد به مكان است نيز چنين‏ است كه در غير آن مكان وجود ندارد . مثلا آيا اين كتاب وجود دارد ؟ اين‏ كتاب در اينجا وجود دارد ولی در آنجا وجود ندارد . اما وجود مطلق آن‏ وجودی است كه اين قيود و شرايط را نمی‏پذيرد ، نمی‏شود گفت كه در اينجا وجود دارد و در آنجا وجود ندارد ، در آسمان وجود دارد و در زمين وجود ندارد و يا بالعكس ، در اين زمان وجود دارد و در آن زمان وجود ندارد ، و نمی‏شود گفت با اين شرايط وجود دارد ولی با آن شرايط وجود ندارد . معلولها چنين هستند كه به شرط وجود علتشان موجودند و با عدم وجود علت‏ موجود نيستند .

دلايل منكرين وجود مطلق

كسانی كه می‏گويند وجود مطلق وجود ندارد ، از دو راه اين مطلب را بيان‏ می‏كنند : يكی از اين راه كه می‏گويند وجود مطلق مساوی با نيستی است ، بايد بگوئيم وجود چه چيزی [ تا از نيستی بيرون آيد ] . و " چه چيزی " همان ماهيت است . آنكه ما به آن ماهيت می‏گوئيم آنها چيز می‏گويند . از نظر آنها بايد گفت