نظري به نظام اقتصادي اسلام - صفحه : 47

آيا ممكن است بدون دخالت طبيعت ، تنها با كار يا با كار و سرمايه‏ ايجاد ثروت كرد ؟ البته نه ، زيرا ثروت بالاخره يا ماده‏ای است از مواد ساخته شده طبيعت ، و يا امری است كه به طبيعت تعلق دارد ، مانند امتياز تأليفات علمی و ادبی و يا امتياز اختراعات و اكتشافات . آيا ممكن است تنها طبيعت و سرمايه ، توليد ثروت كند و كار هيچ گونه‏ دخالتی نداشته باشد ؟ ظاهرا هنوز چنين وسيله‏ای برای بشر پيدا نشده است ، و شايد به اين نحو كه حتی سرمايه ( كارخانه ) احتياج به مدير و مراقب و متخصص نداشته باشد ، هرگز تحقق نخواهد يافت ، ولی به معنی اين كه تمام‏ كارهای توليدی را سرمايه ( كارخانه ) انجام دهد ، و كار ، تنها همان باشد كه صرف امور تخصصی يا غير تخصصی می‏شود ، البته امری ممكن است ، و هر چه‏ صنعت پيشرفت می‏كند از دخالت مستقيم كار و كارگر در توليد كاسته می‏شود و بر دخالت سرمايه افزوده می‏گردد .