مساله ربا - صفحه : 30

و رابعا غزالی چون به همه چيز جنبه اخلاقی می‏دهد ، خيلی جنبه اخلاقی و فردی داده است و خيال كرده كه ربا از آن جهت حرام است كه انسان پول را از آن جهت می‏خواهد كه پول برای آن جهت قرار داده نشده است . تلويحا می‏خواهد بگويد هيچ علتی جز اين جهت ندارد . به موضوع « لا تظلمون و لا تظلمون »و موضوع « و ما اتيتم من ربا ليربو فی اموال الناس » توجه‏ نكرده است . 3 - علامه طباطبائی توجه كرده‏اند كه دليل ايشان فقط در ربای مصرفی جاری‏ است . در ربای توليدی بيانی ديگر ذكر كرده‏اند . ادله‏ای كه بالاجمال‏ والاشاره ذكر كرده‏اند از اين قرار است : الف : اقل ما فيه انه يوجب انجرار المال تدريجا الی المال الموضوع‏ للربا من جانب . اين دليل را به تمركز ثروت و فاصله طبقاتی می‏توان تفسير كرد . خلاصه‏اش‏ اين است كه لازمه ربا پيدايش سرمايه دارهای بزرگ است ، لازمه ربا اضافه‏ شدن ربح به سرمايه است . جواب اين است : در تجارت و مضاربه نيز چنين است . به علاوه بايد ديد اصل ثروتی كه از ربا به دست آيد مشروع است و ثروت مشروع نيز نبايد متمركز شود ، يا اصل ثروتی كه از راه ربا به دست آيد نامشروع است ؟ در صورت اول راه علاج آن اخذ ماليات است نه بستن راه تحصيل ثروت مشروع ، و صورت دوم را اين دليل بيان نمی‏كند . ب : و يوجب ازدياد رؤس اموال التجاره واقتدارها ازيد مما هی عليها بحسب الواقع .