جاذبه و دافعه علي - صفحه : 168

پاورقی : > دوران قدرت صاحبان بدعت از ميان رفت و ريسمانشان سست شد و سپس‏ منقطع گشت و حزبی كه شيطان جمعشان كرده بود همدگر را خواندند تا جمعشان‏ را متفرق كنند هم مسلكان ! آيا آنان در بدعتهايشان فقيه يا امام قابل‏ اتباعی داشتند ؟ مكتب اخباريگری نيز - كه يك مكتب فقهی شيعی است و در قرنهای يازدهم‏ و دوازدهم هجری به اوج قدرت خود رسيد و با مكتب ظاهريون و اهل حديث در اهل سنت بسيار نزديك است و از نظر سلوك فقهی هر دو مكتب سلوك واحدی‏ دارند و تنها اختلافشان در احاديثی است كه بايد پيروی كرد - يك نوع‏ انفكاك تعقل از تدين است . اخباريها كار عقل را به كلی تعطيل كردند و در مقام استخراج احكام اسلامی‏ از متون آن ، درك عقل را از ارزش و حجيت انداختند و پيروی از آن را حرام دانستند و در تأليفات خويش بر اصوليين - طرفداران مكتب ديگر فقهی‏ شيعی - سخت تاختند و می‏گفتند فقط كتاب و سنت حجتند . البته حجيت‏ كتاب را نيز از راه تفسير سنت و حديث می‏گفتند و در حقيقت قرآن را نيز از حجيت انداختند و فقط ظاهر حديث را قابل پيروی می‏دانستند . ما اكنون در صدد نيستيم كه طرزهای مختلف تفكر اسلامی را دنبال كنيم و مكتبهای پيرو انفكاك تعقل از تدين را كه همان روح خارجيگری است بحث‏ كنيم - اين بحثی است كه دامنه ای بسيار وسيع دارد - بلكه تنها غرض‏ اشاره‏ای به تأثير فرق در يكديگر بود و اينكه مذهب خارجيگری با اينكه‏ ديری نپائيد اما روحش در تمام قرون و اعصار اسلامی جلوه گر بوده است تا اكنون كه عده‏ای از نويسندگان معاصر و روشنفكر دنيای اسلام نيز طرز تفكر آنان را به صورت مدرن و امروزی درآورده‏اند و با فلسفه حسی پيوند داده‏اند .