اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 141

استدلال باشند و اگر طرف به هيچ اصلی اذعان نداشته باشد و برای هر مقدمه‏ دليل بخواهد ، تا بی‏نهايت پيش خواهد رفت و قهرا حصول نتيجه غير ميسر خواهد بود . يكی از ماديين در مقام رد سفسطه ايده‏آليستها ، برای اثبات وجود عالم‏ خارج ، به فرضيه لاپلاس و اينكه زمين از خورشيد جدا شده و سالها در حال‏ التهاب بوده و پس از ميليونها سال موجودات زنده و از آن جمله انسانها و از آن جمله شخص ايده آليست كه همه چيز را ذهنی می‏داند [ پديد آمده‏اند ] متمسك شده و اين را استدلال قاطعی در رد سفسطه ايده آليستها پنداشته‏ است . واضح است كه اين‏گونه استدلالات در رد كسی كه خورشيد و زمين و انسانهای‏ روی زمين و بالاخره همه جهان را صور ذهنی و بی‏واقعيت می‏داند و اساسا علم‏ و فلسفه را بی‏معنی می‏شمارد چقدر بيهوده است . در متن اين مقاله كه كيفيت وقوع خطا بررسی شده منظور اقامه دليل بر رد مدعای سوفسطائيان نيست بلكه منظور جواب شبهه‏ای است ( شبهه 2 از شبهات‏ مقاله 2 ) كه درباب كاشفيت علم و خطای قوای ادراكی ايراد نموده‏اند . در متن اين مقاله بررسی شده كه هيچ علمی بی‏مكشوف نيست و هيچگاه قوای‏ ادراك كننده در كار خود اشتباه نمی‏كنند ، منشأ وقوع خطاها و اشتباهات‏ چيز ديگری است كه شرح داده شده است .

. 2 ميزان تشخيص حقيقت از خطا چيست ؟

از يك سلسله حقايق مسلمه كه ذهن ما آنها را در كمال بداهت و روشنی‏ می‏يابد بگذريم به مسائل ديگری برمی‏خوريم كه بر ما روشن نيست و بايد آنها را از طريق فكری و استدلالی كشف كنيم و همچنانكه وجود يك سلسله حقايق‏ مسلمه بر ما مسلم است اين مطلب نيز مسلم است كه بشر گاهی در كوششهای‏ علمی و استدلالی خود خطا می‏كند و به غلط می‏افتد . پس بايد ديد وسيله‏ای‏ برای تشخيص صحيح از سقيم و حقيقت از خطا هست يا نه ، و آن وسيله چيست‏ ؟ مقياس و معيار تشخيص حقيقت از خطا " منطق " ناميده می‏شود . معروف‏ترين و شايد قديمی‏ترين اسلوبهای منطقی همان است كه ارسطو موفق به‏ جمع و تدوين آنها شده . در تحول جديد اروپا منطق ارسطو مورد اعتراض و انتقاد دانشمندان قرار گرفته