بيست گفتار - صفحه : 48

يكی از شعرا در مدحش گفت : " امروز ديگر سنت پيغمبر ، عزيز و محترم شد ، مثل اينكه خوار نشده‏ بود . حالا ديگر سنت پيغمبر با كمال افتخار خودنمايی و تجلی می‏كند و نشانه‏های باطل و زور را از بالا به زمين می‏افكند . اين بدعتگزاران ( يعنی‏ عدليه ) پشت كردند و به جهنم رفتند و ديگر بر نخواهند گشت . خداوند به‏ وسيله خليفه متوكل كه تابع سنت پيغمبر و علاقه‏مند به سنت پيغمبر است ، داد دل مسلمانان را از اين بدعتگزاران گرفت . متوكل همان كسی است كه‏ خليفه پروردگار من است ، پسر عموی رسول خداست و بهترين فرد خاندان‏ عباسی است ، همان كسی است كه دين را ياری كرد و از تفرقه نجات داد . خداوند عمر او را زياد كند و سايه او را بر ما مستدام بدارد و او را سلامت نگه دارد و به پاداش اين ياری بزرگ كه از دين كرد ، او را در بهشت برين همنشين پيغمبر خود قرارش دهد " . اين بود مختصری از جريان تاريخی اين مسأله كه در اثر بحث از عدل الهی‏ و پيروزی منكرين اصل عدل الهی و در اثر سرايت كردن افكار غير عدليه در عدليه ، اصل عدل اجتماعی اسلام هم به روزگار بدی افتاد و سرنوشت شومی‏ پيدا كرد . اين اضطراب و تشويش فكری برای عالم اسلام گران تمام شد .

اشعری گری اسلامی و سوفسطايی گری يونانی

اين فكر كه در اسلام ميان دو دسته در موضوع حق پيدا شد كه آيا حق و عدالت مقياس دين است يا دين مقياس حق و عدالت است ، شبيه است به‏ آنچه در ميان فلاسفه از قديم الايام درباره حقيقت پيدا شد : آيا حقيقتی در واقع و نفس الامر هست و ذهن ما