سيري در نهج البلاغه - صفحه : 61

مثل او و دوم او فرض كنيم يا خود اوست و يا چيزی هست كه ثانی و دوم او نيست ، در اينگونه موارد وحدت عددی نيست ، يعنی اين وحدت در مقابل‏ اثنينيت و كثرت نيست و معنی اينكه يكی است اين نيست كه دو تا نيست‏ بلكه اينست كه دوم برای او فرض نمی‏شود . اين مطلب را با يك تمثيل می‏توان روشن كرد : می‏دانيم كه دانشمندان‏ جهان درباره تناهی يا عدم تناهی ابعاد عالم اختلاف نظر دارند ، بعضی مدعی‏ لاتناهی ابعاد جهانند و می‏گويند عالم اجسام را حد و نهايتی نيست ، بعضی‏ ديگر معتقدند كه ابعاد جهان محدود است و از هر طرف كه برويم بالاخره به‏ جائی خواهيم رسيد كه پس از آن جائی نيست مساله ديگری نيز محل بحث است‏ و آن اينكه آيا جهان جسمانی منحصر است به جهانی كه ما در آن زندگی‏ می‏كنيم و يا يك و يا چند جهان ديگر نيز وجود دارد ؟ بديهی است كه فرض جهان جسمانی ديگر غير از جهان ما فرع بر اينست كه‏ جهان جسمانی ما محدود و متناهی باشد . . تنها در اين صورت است كه‏ می‏توان فرض كرد مثلا دو جهان جسمانی و هر كدام محدود به ابعادی معين وجود داشته باشد . اما اگر فرض كنيم جهان جسمانی ما نامحدود است فرض جهانی‏ ديگر غير ممكن است زيرا هر چه را جهانی ديگر فرض كنيم خود همين جهان و يا جزئی از اين جهان خواهد بود . فرض وجودی ديگر مانند وجود ذات احديت با توجه