آشنايي با علوم اسلامي 2 - صفحه : 120

عرفای دوره اسلامی است . شطحيات فراوان گفته است . به كفرو ارتداد و ادعای خدائی متهم شد ، فقها تكفيرش كردند و در زمان مقتدر عباسی به دار آويخته شد . خود عرفا او را به افشای اسرار متهم می‏كنند . حافظ می‏گويد :

گفت آن يار كزو گشت سردار بلند
جرمش آن بود كه اسرار هويدا می‏كرد.

بعضی او را مردی شعبده باز می‏دانند . خود عرفا او را تبرئه می‏كنند و می‏گويند سخنان او و بايزيد كه بوی كفر می‏دهد در حال سكر و بی خودی بوده‏ است . عرفا از او به عنوان " شهيد " ياد می‏كنند . حلاج در سال 306 يا 309 به‏ دار آويخته شد ( 1 ) .

پاورقی : . 1 در مقدمه چاپ هشتم " علل گرايش به ماديگری " بحث نسبتا مبسوطی‏ درباره حلاج كرده‏ايم و نظريه بعضی از ماترياليستهای معاصر را كه كوشيده‏اند او را " ماترياليست " . معرفی كنند رد كرده‏ايم .