شرح منظومه1 - صفحه : 64

در ذهن نقش می‏بندد و وجود پيدا می‏كند ماهيت شی‏ء خارجی نيست ، بلكه‏ كيفيتی است كه از بعضی جهات مشابه شی‏ء خارجی است . و اين است معنی‏ مصراع بالا :

و قيل بالاشباح الاشيا انطبعت .

طرفداران اين نظريه مقدمه سوم از مقدمات پنجگانه بالا را انكار می‏كنند . نظريه " شبح " متداولترين نظريات وجود ذهنی است . در ميان نظريات‏ مربوط به وجود ذهنی دو نظر است كه در درجه اول اهميت قرار دارد يكی‏ نظريه فلاسفه كه همان مدعای وجود ذهنی در اين كتاب است و ديگر نظريه " شبح " كه ساده‏ترين نظريات است . اما ساير نظريات كه بعضی را نقل‏ كرديم و بعضی بعدا نقل خواهد شد برای پيدا كردن راه فرار از اشكالات وجود ذهنی پيدا شده است و بس . نظريه " شبح " همان است كه ماديين نيز آن را می‏پذيرند ، ماديين كه‏ به ذهن مستقل از مغز قائل نيستند معتقدند كه علوم و ادراكات ما عبارت‏ است از يك سلسله آثار كه در لابلای مغز و اعصاب ما پيدا می‏شود و بديهی‏ است كه آن آثار را به هيچ وجه نمی‏توان پيدايش ماهيت خارجی شی‏ء ادراك‏ شده در ظرف مغز تلقی كرد . نظريه " شبح " به حكم آنچه در مقدمه بحث گفتيم و ادله وجود ذهنی نيز آن را تأييد می‏كنند مردود است ، تفصيل مطلب را از جای ديگر بايد جست ( 1 ) . 2 - نظريه ديگر اينست كه ماهيات اشياء در ذهن پديد می‏آيد ولی منقلب‏ می‏شوند به ماهيت كيف . چنانكه می‏دانيم بسياری از اشياء به شی‏ء ديگر متبدل می‏شوند ، عنصری به عنصر ديگر و مركبی به مركب ديگر تبدل می‏يابد . ماهيات نيز در ذهن انقلاب می‏يابند .

پاورقی : 1 - رجوع شود به " اصول فلسفه روش رئاليسم " . جلد اول .