فلسفه تاريخ1 - صفحه : 134

مورخ ، آن كسی كه امروز می‏خواهد تاريخ بنويسد بايد توجه به اين مسائل در گذشته داشته باشد مثلا ممكن است شخصی در گذشته فوق العاده مرد بزرگی بوده‏ از قلمها افتاده ، يا اصلا اسمش نيامده يا اگر اسمش آمده آنچنانكه بايد معرفی نشده ، و بر عكس شخص ديگری حجمی پيدا كرده بيش از حجم واقعی‏ خودش اينها چيزهايی است كه يك مورخ بايد بداند . خيال نمی‏كنم اين فصل بحث ديگری داشته باشد جز اينكه در واقع دعوت به‏ اين است كه مورخی كه امروز تاريخ می‏نويسد بايد اجتهاد كند ، به منقولات‏ گذشته اعتماد نكند به دلائلی كه گفتيم و آنچه مورخان گذشته نوشته اند اثری‏ است كه نتيجه تأثير متقابل مورخ است در واقعيات و واقعيات در مورخ ، نه همه آن ذهنيات مورخ است كه با واقعيات ارتباط نداشته باشد و نه همه‏ آن عين واقعيات است ، بلكه نتيجه تأثير واقعيات در مورخ و مورخ در واقعيات ، چيزی در آمده به صورت تاريخ ، مثلا ناسخ التواريخ يا تاريخ‏ طبری . آيا امكان ندارد كه مورخی هم بوده كه طبق يك ديد واقع بينانه وقايع را نوشته است ؟ اتفاقا در بحث بعد كه تحت عنوان " جامعه و فرد " دارد ، همين بحث‏ توضيح داده می‏شود به عقيده ما چرا ، كه در يكی از جلسات گذشته هم در اين‏ باره بحث كرديم ، بعد نيز روی آن بحث می‏كنيم نظر مذكور يك نوع نظری‏ است كه اخيرا در اروپا پيدا شده و كمی هم بوی ماركسيستی می‏دهد خود همين‏ " ای اچ كار " گويا بی‏علاقه به كمونيسم هم نيست .