خاتميت - صفحه : 91

يك چيزی در زندگی و تاريخ بشر جاويد بماند ؟ ! جاويد ماندن خلاف جبر تاريخ است . حالا ما می‏خواهيم اين جبر تاريخ را تفسير بكنيم و توضيح بدهيم و ببينيم‏ كه آيا معنی درستی دارد يا خير ؟ و چنانچه معنی درستی دارد آيا لازمه‏اش‏ آن است كه هيچ چيزی در تاريخ بشر جاويد نماند يا خير ؟ جبر تاريخ دو كلمه است : جبر تاريخ . كلمه [ ( جبر ) ] يعنی حتميت . جبر در مفهوم‏ فلسفی غير از مفهوم عرفی است كه معنايش اكراه است . خود كلمه [ ( جبر ) ] يعنی حتميت ، اجتناب ناپذيری ، و به تعبير ديگر يعنی ضرورت ، و در اصطلاح فلاسفه خود ما يعنی وجوب . اگر می‏گويند يك چيزی جبری است ، يعنی‏ حتمی است ، خلافش ناممكن است . مثلا در مسائل رياضی اگر گفتند جبرا 25 = 5 x 5 معنايش اين نيست كه اين تساوی با زور و قوه جابره و جائره‏ای‏ برقرار شده است ، معنايش اين است كه عقلا خلاف آن محال است . جبر تاريخ يعنی چه ؟ يعنی عوامل تاريخی ، عواملی كه در تاريخ زندگی اجتماعی‏ بشر مؤثر هستند ، تأثيرات جبری دارند . [ ( تأثيرات جبری دارند ) ] يعنی چه ؟ يعنی اثرات و اثر بخشيدنهای اين عوامل حتمی و غير قابل تخلف‏ است . اين معنی كلمه [ ( جبر تاريخ ) ] . حالا می‏خواهيم ببينيم كه آيااين مطلب درست است و ما بايد قبول بكنيم‏ ؟ آيا در قرآن چيزی آمده است كه جبر تاريخ را نفی يااثبات كرده باشد يا نه ؟ از نظر فلسفی چطور ؟ [ ( جبر ) ] به مفهوم فلسفی دو قسم است ، يكی جبر در طبيعت است به‏ اصطلاح ، در خلقت است ، و يكی جبر در تاريخ . جبر در خلقت و طبيعت‏ معنايش اينست كه اين دنيائی كه ما در آن هستيم ، اين خلقت و آفرينش‏ يك سلسله قوانين قطعی و ضروری و حتمی و غير قابل تخلف دارد ، هرج و