آشنايي با قرآن 5 - صفحه : 55

پس " « و ما ظلمناهم و لكن كانوا هم الظالمين »" كسی كاری نكرده ، همانی است‏كه خودت با خودت آورده‏ای و تا ( ابد ) هم با تو خواهد بود . اين البته راجع به همان افرادی است كه در جهنم خالد هستند ، و البته‏ ما می‏دانيم كه اين در وقتی است كه منشأ جهنمی شدن انسان اين باشد كه‏ دشمنی با حق و حقيقت ملكه و صورت انسان شده باشد ، فعليت انسان آن‏ باشد ، ولی اين را هم البته می‏دانيم كه بسياری از عذابها به نص خود آيه‏ قرآن پايان پذيرفتنی است ، يعنی همه اهل جهنم اين طور نيستند كه برای‏ ابد ( در آنجا ) باقی بمانند . در سوره " عم " می‏خوانيم كه " « لابثين‏ فيها احقابا »" ( 1 ) اصطلاحی است كه قرآن آورده : احقابی درنگ می‏كنند . مختلف است : كمتر ، زيادتر . آنهايی كه آن اصل جوهر انسانی‏شان فاسد نشده و آن اصل حقيقت و تسليم در مقابل حق شان از بين نرفته و تبديل به‏ دشمنی با حق و حقيقت نشده ، مثلا گناهانی از قبيل گناهان كبيره برايشان‏ پيدا نشده ، عذاب را می‏كشند ( ولی ) اين عذابها برای آنها خاصيت تصفيه‏ دارد ، تدريجا تصفيه می‏شوند ، وقتی كه تصفيه شدند نجات پيدا می‏كنند . حال افرادی كه به اين صورت در می‏آيند كه خالد هستند ، چقدرند ، آيا خيلی‏ كم هستند يا زيادند و يا خيلی اقل قليل هستند ، آن مطلب ديگری است كه‏ شايد هم همين طور باشد كه افرادی كه به اين شكل در می‏آيند كه خالد هستند و ديگر بيرون آمدن برای آنها نيست عده‏شان خيلی زياد نباشد ، ولی البته‏ افرادی وجود دارند . البته اينجا يك احتمال ديگر هم هست و آن اينكه مخاطب فقط همين اهل‏ جهنم باشند ، . . . ( 2 ) در ميان اهل جهنم هستند كسانی كه به دليل‏

پاورقی : . 1 نبأ / . 23 . 2 ( افتادگی از نوار است . )