آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 71

درس نهم

احكام قضايا

تا اينجا قضيه را تعريف و سپس تقسيم كرديم . معلوم شد كه قضيه يك‏ تقسيم ندارد ، بلكه به اعتبارات مختلف تقسيماتی دارد . اما احكام قضايا : قضايا نيز مانند مفردات ، احكامی دارند . ما در باب مفردات گفتيم كه كليات با يكديگر مناسبات خاص دارند كه به نام‏ " نسب اربعه " معروف است . دو كلی را كه با هم مقايسه می‏كنيم ، يا متباين‏اند و يا متساوی و يا عام و خاص مطلق و يا عام و خاص من وجه . دو قضيه را نيز هنگامی كه با يكديگر مقايسه كنيم مناسبات مختلفی ممكن است‏ داشته باشند . ميان دو قضيه نيز يكی از چهار نسبت برقرار است و آنها عبارتند از : تناقض ، تضاد ، دخول تحت التضاد ، تداخل ( 1 ) .

پاورقی : ( 1 ) اگر دو قضيه را با يكديگر مقايسه كنيم ، يا اين است كه در موضوع‏ يا محمول يا هر دو با يكديگر شركت دارند و يا شركت ندارند . اگر اصلا شركت نداشته باشند مانند قضيه : " انسان حيوانی است تعجب كننده " و قضيه : " آهن فلزی است كه در حرارت منبسط می‏شود " كه هيچ وجه مشترك‏ ميان اين دو قضيه نيست >