علل گرايش به ماديگري - صفحه : 96

فلسفه اين مطلب را روشن كرديم و مورد استفاده ديگران قرار داديم . و به هر حال آنچه در اين ميان ، بنابر همه مكاتب ، مسلم شد اين است‏ كه ريشه نيازمندی اشياء به علت ، صرف " شی‏ء " بودن يا " موجود " بودن نيست و اشياء فقط به دليل اينكه موجودند ، نيازمند به علت نمی‏ باشند . موجوديت بيش از آنكه دليل نياز باشد ، دليل بی نيازی است . از مجموع آنچه كه تاكنون گفتيم دو مطلب معلوم شد : الف . اينكه احيانا می‏گوييم " هر چيزی و يا هر موجودی علت می‏خواهد " تعبير ناصحيحی است ، بلكه يك غلط فاحش است . تعبير صحيح اين است‏ كه هر ناقصی نيازمند به علت است ، و چنانكه دانستيم مكاتب مختلفی كه‏ در اين باره بحث كرده‏اند ، در ارائه نقصی كه ملاك نيازمندی به علت‏ می‏شود اختلاف نظر دارند ، ولی قدر مسلم اين است كه هر ناقصی نيازمند به‏ علت است ، نه هر چيز اعم از آنكه ناقص باشد يا كامل . ب . تصور ما درباره علت نخستين روشن شد . معلوم شد علت نخستين كه‏ همان ذات قديم كامل واجب الوجود نامتناهی است ، از آن جهت علت‏ نخستين است كه هستی عين ذات اوست ، و هستی كامل است نه ناقص ، و نا محدود است نه محدود ، تا منشأ نياز به علت پيدا شود . معنی علت نخستين‏ اين نيست كه او خودش علت خود و پايه گذار خود و سامان دهنده خويش‏ است ، و هم معنی علت نخستين اين نيست كه با ساير موجودات ديگر از نظر نياز به علت فرقی ندارد و او به حكم يك استثناء از قانون عليت خارج‏ شده است . اينجا ممكن است در ذهن افرادی كه تمرينی در اين مسائل