آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 179

خود را از آنجا آغاز می‏كنند متفاوت است . متكلمين خصوصا معتزله مهمترين‏ اصل متعارفی كه به كار می‏برند " حسن و قبح " است ، با اين تفاوت كه‏ معتزله حسن و قبح را عقلی می‏دانند و اشاعره ، شرعی . معتزله يك سلسله‏ اصول و قواعد بر اين اصل مترتب كرده‏اند از قبيل " قاعده لطف " و " وجوب اصلح بر باری تعالی " و بسيار مطالب ديگر . ولی فلاسفه اصل حسن و قبح را يك اصل اعتباری و بشری می‏دانند و اشاعره ، شرعی . معتزله يك سلسله اصول و قواعد بر اين اصل مترتب كرده اند از قبيل " قاعده لطف " و " وجوب اصلح بر باری تعالی " و بسيار مطالب‏ ديگر . ولی فلاسفه اصل حسن و قبح را يك اصل اعتباری و بشری می‏دانند ، از قبيل‏ مقبولات و معقولات عملی كه در منطق مطرح است و فقط در " جدل " قابل‏ استفاده است نه در " برهان " . از اينرو فلاسفه كلام را " حكمت جدلی‏ " می‏خوانند نه " حكمت برهانی " . يكی ديگر اين كه متكلم ، بر خلاف فيلسوف ، خود را " متعهد " می‏داند ، متعهد به دفاع از حريم اسلام . بحث فيلسوفانه يك بحث آزاد است يعنی‏ فيلسوف هدفش قبلا تعيين نشده كه از چه عقيده‏ای دفاع كند ولی هدف متكلم‏ قبلا تعيين شده است . روش كلامی به نوبه خود به سه روش منشعب می‏شود : الف - روش كلامی معتزلی . ب - روش كلامی اشعری . ج - روش كلامی شيعی . شرح كامل هر يك از اين روشها در اين درس ميسر نيست و نيازمند بحث‏ جداگانه‏ای است . معتزله زيادند ، ابوالهذيل علاف ، نظام ، جاحظ ، ابوعبيده معمربن مثنی كه در قرنهای دوم و سوم هجری می‏زيسته‏اند و قاضی‏