مساله ربا - صفحه : 167

اين وجه نظر به عدالت است . بسياری از باحثين مسلمان ، وجه مذكور را پذيرفته‏اند و اصل " ثروت‏ بايد تنها مولود كار باشد " را درست دانسته‏اند . و چون نقضی می‏شود بر آنها كه اسلام مستغل داری و اجاره را جايز دانسته است و حال آنكه رابطه‏ ثروت و كار در آنجا نيز قطع است ، جواب داده‏اند كه در اجاره عين‏ مستأجره به تدريج مستهلك می‏شود و از بين می‏رود ، و مال الاجاره در قبال‏ همين استهلاك است ، و چون عين مستأجره با كار پيدا شده است لذا موجر در قبال كار خودش اخذ ثمن می‏كند و حلال است . به عبارت ديگر فرقی نيست كه‏ شخص اجير شود برای كار كردن و اجرت بگيرد ، يا آنكه ملك خود را كه‏ همان كار متراكم و مجسم خود او است اجاره بدهد و در قبالش اجرت بگيرد ( كار بر دو قسم است : كار متراكم و كار غير متراكم ) ( 1 ) . طبق اين بيان فرق ربا و اجاره واضح است ، زيرا در ربا كه اجاره پول‏ است اصل پول در ذمه بدهكار محفوظ است و استهلاك ندارد ولی در اجاره‏ اعيان استهلاك تدريجی محقق است . اين وجه را هر چند بسياری از باحثين مصری و اتباع آنها پذيرفته‏اند ولی‏ به نظر ما صحيح نيست . اولا قبول نداريم كه همواره بايد ثروت از راه كار پيدا شود . آنچه مسلم‏ است اين است كه استثمار يعنی غصب دسترنج و محصول كار ديگران ظلم است‏ و حرام است . و اما اينكه صرف قطع

پاورقی : 1 - برای تشبيه ، [ استاد شهيد ] داستان قرآن خوان شبهای برات را كه‏ قرآنهای خوانده را در انبانی دميده و ذخيره كرده بود و می‏فروخت بيان‏ كردند .