مساله ربا - صفحه : 265

زياده بگيرد . 19 - لغت ربا كه استعمال می‏شده است آيا تنها مفهوم زياده را دارد يعنی زياده يك جنس از مثل خودش در كيل و وزن ، يا مقصود زياده در ماليت و افز ايش ثروت به وسيله قرض يا معامله نسيه است ؟ اگر معنی‏ دوم را در نظر بگيريم همچنانكه در ربای قرضی هست ناچار ربای معاملی را بايد محصور كنيم به مورد نسيه از يك طرف كه فائده نيز عايد طرف نقد باشد و در اين صورت است كه به طور حتم بايد بگوئيم ربای معاملی به‏ واسطه حريم ربای قرضی تحريم شده است ، و الا يا بايد قبول كنيم كه نظر اسلام در ربای قرضی فقط به اين بوده است كه مال قرض داده شده نسبت به‏ آنچه پس گرفته می‏شود افزايش كمی نداشته باشد ( و قطعا اينطور نيست‏ زيرا ملاك جر نفع است و نظر به منفعت است ) و در اين صورت ربای اسلامی‏ حتی در قرض نيز جنبه اقتصادی ندارد و با ربای اقتصادی اشتراك لفظی دارد . و يا بايد قبول كنيم كه ربای قرضی اسلامی و ربای معاملی اسلامی اشتراك‏ لفظی دارند . به هر حال بحث در اينكه آيا اطلاق ربا در فقه در باب قرض‏ و در باب معامله به اشتراك لفظی است يا معنوی بحث جالبی است و بايد حتما طرح شود . 20 - مجموع راههای فرار از ربا : 1 - بيع شرط . با دخالت حاكم قابل تصحيح است . 2 - رهن تصرف . 3 - منتقل كردن منافع به وسيله يك معامله و شرط در آن معامله منتقل‏ كردن اصل را به برابر خود و آن به سه نحو است :