آشنايي با علوم اسلامي 3 - صفحه : 147

جنايت عمدی اين است كه آن جنايت از روی قصد صورت گرفته باشد مثل‏ اينكه كسی كس ديگر را به قصد كشتن می‏زند و او می‏ميرد ، اعم از آنكه با آلت قتاله مثلا با شمشير يا تفنگ بزند يا آلت غير قتاله مثلا سنگ . همين كه قصد جدی او كشتن طرف بوده است كافی است كه عمد شمرده شود . شبه عمد اين است كه در فعل خود قاصد هست ولی آنچه واقع شده منظور نبوده است . مثلا شخصی به قصد مجروح كردن كسی ، او را چاقو می‏زند و منجر به قتل او می‏گردد ، يا مثلا طفلی را به قصد تأديب می‏زند و او می‏ميرد ، و از آن جمله است كار پزشك كه به قصد معالجه دوا می‏دهد ولی دوايش مضر واقع می‏شود و سبب قتل مريض می‏گردد . اما خطاء محض اين است كه اصلا قصدی نداشته است ، مثل اينكه كسی تفنگ‏ خود را اصلاح می‏كند و تير خالی می‏شود و منجر به قتل می‏گردد ، و يا اينكه‏ راننده‏ای به طور عادی در جاده حركت می‏كند و منجر به كشتن فردی می‏گردد . در مورد قتل عمد و شبه عمد وراث ميت حق قصاص دارند ، يعنی تحت نظر حكومت اسلامی ، قاتل وسيله اولياء ميت اعدام می‏شود . ولی در خطا محض‏ قاتل اعدام نمی شود بلكه بايد به اولياء مقتول ديه بپردازد . . 12 كتاب الديات . ديه نيز مانند قصاص در مورد جنايات است و مانند قصاص حقی است برای مجنی عليه ( و يا ورثه او ) برجانی ، با اين‏ تفاوت كه قصاص نوعی معامله به مثل است ولی ديه