جاذبه و دافعه علي - صفحه : 74

در قسمتی از آيات و روايات از همنشينی و دوستی مردم ناپاك و آلوده‏ سخت بر حذر داشته است و در قسمتی از آنها به دوستی پاكدلان دعوت كرده‏ است .

پاورقی : > در حسن معشوق از عيب او غفلت می‏كند كه : حب الشی‏ء يعمی و يصم » دوستی هر چيز كور و كر می‏كند . و من عشق شيئا أعشی بصره و امرض قلبه » . هر كس كه چيزی را دوست دارد چشمش را معيوب و دلش را مريض می‏كند . ( نهج البلاغه ، خطبه 107 ) سعدی در گلستان می‏گويد : هر كسی را عقل خود به كمال نمايد و فرزند خود به جمال . اين اثر سوء با آنچه در متن خوانديم كه اثر عشق حساسيت هوش و ادراك‏ است ، منافات ندارد . حساسيت هوش از اين نظر است كه انسان را از كودكی خارج كرده و قوه را به فعليت می‏رساند و اما اثر سوء عشق اين نيست‏ كه آدمی را كودن می‏كند ، بلكه آدمی را غافل می‏كند ، مسئله كودنی غير از مسئله غفلت است . بسياری از اوقات اشخاص كم هوش در اثر حفظ تعادل‏ احساسات ، كمتر در غفلت می‏باشند . عشق فهم را تيزتر می‏كند اما توجه را يك جهت و متوحد می‏سازد و لهذا در متن گفته شد كه خاصيت عشق توحد است ، و در اثر همين توحد و تمركز است‏ كه عيب پيدا می‏شود و از توجه به امور ديگر می‏كاهد . بالاتر از آن ، نه تنها عشق عيب را می‏پوشاند بلكه عيب را حسن جلوه‏ می‏دهد ، زيرا يكی از آثار عشق اينست كه هرجا پرتو افكند آنجا را زيبا می‏كند ، يك ذره حسن را خورشيد ، بلكه سياهی را سفيدی و ظلمت را نور جلوه می‏دهد و به قول وحشی :

اگر در كاسه چشمم نشينی
بجز از خوبی ليلی نبينی

و ظاهرا به اين علت است كه عشق مثل علم نيست كه صددرصد تابع معلوم‏ باشد . عشق جنبه داخلی و نفسانيش بيش از جنبه خارجی و عينی می‏باشد يعنی‏ ميزان عشق تابع ميزان حسن نيست بلكه بيشتر تابع ميزان استعداد و مايه‏ عاشق است . در حقيقت عاشق >