حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 104

فصل 26 ( 3 ) ادامه براهين حركت در جوهر

بحث در براهين حركت جوهريه بود . تا اينجا مرحوم آخوند سه برهان ذكر كردند ، يك برهان را قبلا در باب ربط متغير به ثابت ذكر كردند كه عله‏ المتغير متغير ، و عله الثابت ثابت ، و علل متغيرات بايد منتهی بشوند به يك متغير بالذات ، كه در گذشته درباره آن بحث كرديم و در فصل " ربط حادث به قديم " نيز اين مسئله مطرح خواهد شد ، يك مطالب ديگر مانند ايرادهائی كه به اين برهان كرده‏اند و جواب آن بعدا بيان خواهد شد . دو برهان ديگر هم در اينجا خوانديم ، يكی از باب اينكه طبيعت مفيد آثار موجود در خودش نيست ، بلكه آثاری كه ما می‏بينيم يك سلسله توابع‏ هستند ، و ديديم كه مورد هجوم حاجی واقع شد و ايشان می‏خواستند به شدت‏ اين برهان را رد بكنند . در برهان سوم هم از راه تشخص پيش آمده بودند كه قبلا ذكر شد .

بيان شيخ در علت معده بودن طبيعت برای آثار خود

در اينجا بايد يك نكته‏ای را راجع به برهان دوم ياد آوری بكنم كه قبلا يادداشت كرده بودم و اخيرا مراجعه نكرده بودم ، لذا در جلسه پيش‏ فراموش كردم