پيرامون جمهوري اسلامي - صفحه : 140

استحاله می‏گويند : كالغدوه تصير ترايا والخشبه المتنجسه اذا صارت رمادا اوالماء المتنجس بخارا والكلب ملحا وهكذا كالنطفه تصير حيوانا و الطعام‏ النجس جزء من الحيوان و در باب انقلاب می‏گويند : كالخمر ينقلب خلاسواء كان بنفسه او بعلاج ( عروه الوثقی ، باب مطهرات ) سيد در مسأله 5 مطهرات عروه می‏گويد : الانقلاب غير الاستحاله ، اذ لا تتبدل فيه الحقيقه‏ النوعيه بخلافها و لهذا لا تطهر المتنجسات به وتطهر بها ولی آقای حكيم در مستمسك می‏گويد با انقلاب هيچ چيز پاك نمی شود حتی نجاسات ، و طهارت‏ خمر منقلب به خل استثنا است و در تحرير الوسيله استحاله و انقلاب خمر به خل را در يك مقوله قرار داده و گوئی نظر بر اينست كه انقلاب الخمر الی الخل نيز نوعی تبدل حقيقت است پس استثنا نيست . فلاسفه اصطلاحا تغيير كيفی را استحاله می‏نامند و انقلاب را تغيير ماهوی - بر عكس اصطلاح امثال سيد در عروه الوثقی - و بنابر اصالت ماهيت ، انقلاب ذات را محال می‏دانند و لهذا تغيير ماهوی و كيمياوی عناصر به‏ يكديگر را طرفداران اصالت ماهيت محال می‏دانستند بر خلاف اصات وجوديها بلكه طبق نظر اصالت وجوديها هر حركت اشتدادی مستلزم انقلاب آنا فانا ماهوی است :

كون المراتب فی الاشتداد
انواعا استنار للمراد

( منظومه سبزواری ) سيد صدرالدين دشتكی در وجود ذهنی به نوعی انقلاب و تغيير ذاتی و ماهوی‏ قائل است :

و قبل بالانفس و هی انقلبت

( منظومه سبزواری ) ولی انقلاب در عصر ما يك مفهوم اجتماعی پيدا كرده است كه با اصطلاحات‏ فلسفی نزديك است - نه با اصطلاح لغوی