اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 49

بنابراين ممكن است يكی از علوم چيزی را اثبات نمايد و فلسفه به‏ اثبات وی قناعت نورزد ، يا به نفی نظری بدهد و فلسفه به نفی وی اعتنايی‏ ننمايد . مثال 1 : با آزمايشهای طبی ، به دست آمده كه هنگام تفكر مثلا كيفيت‏ خاصی در ماده مغز حاصل می‏شود كه نام وی پيش دانشمند طبيعی " ادراك " است . معنای سخن وی اين است كه بحث و آزمايش در مورد ادراك ، اين پديده‏ مادی را می‏يابد ، ولی آيا در مورد ادراك ، موجود ديگری غير مادی به‏ همراه اين پديده مادی نيز هست يا نيست ؟ آزمايش و بحث طبيعی ساكت‏ است ( 1 ) ، اگر چنانچه موجود هم بوده باشد بحث طبيعی نمی‏تواند او را نشان بدهد، زيرا هر مقدمه نتيجه‏ای را می‏تواند بدهد كه از سنخ خودش باشد. اساسا روی غرض فنی در " طبيعيات " وجود و ماده به يك معنی است ( ماده مساوی است با وجود ) و نفی وجود مساوی با نفی ماده است . ولی چون نظر فلسفه اوسع است به مجرد اينكه بحث طبيعی از چيزی نفی‏ وجود كرد فلسفه به آن قناعت نكرده و به كاوش خود ادامه خواهد داد . مثال 2 : " رياضی " می‏گويد دو طرف معادله جبری كه مشتمل به ارقام‏ سلبی يا ايجابی می‏باشد ممكن است رقم ايجابی را از طرفی برداشته و تبديل‏ به رقم سلبی نموده و در طرف ديگر بگذاريم ، و بالعكس ، و اين سخنی است‏ برهانی و البته حق است . و " فلسفه " اين سخن را به معنای ثبوت نتايج مثبته می‏پذيرد نه به‏ معنی تبديل وجود به عدم يا به عكس آن . رويهم رفته مثل اين علوم و فلسفه‏ مثل يك خاركنی است كه تيشه خود را برداشته و برای كندن خار رهسپار كوه‏ می‏شود ، اگر كسی از كوه سرازير شده به وی گويد : " مرو چيزی نيست " معنای سخن وی اين است كه در كوه خاری نيست ، زيرا در ظرف غرض خاركن‏ " چيز " و " خار " يكی است ( خار = چيز ) و البته معنای سخن وی اين‏ نيست كه كوه و سنگ و خاك و سبزه و هيچ موجودی نيست . و اگر اين سخن‏ به صيادی كه سلاح به دست گرفته و متوجه كوه است گفته شود معنی " چيز " ، " شكار " خواهد بود زيرا پيش شكارچی " چيز " و " شكار " يكی‏ است ( چيز = شكار ) ، و همچنين . . . ولی كسی كه هدف عمومی دارد ، اين سخن ( چيزی نيست ) برای وی معنی‏ بسيار وسيعی می‏دهد به‏طوری كه ناچار است بگويد " دروغ است " . از بيان گذشته نتيجه گرفته می‏شود كه :

پاورقی : . 1 رجوع شود به مقاله . 3