آشنايي با قرآن 5 - صفحه : 37

يعنی مطابق آنچه كه ما از قرآن استنباط می‏كنيم آنجا روح محض نيست كه هر چه لذت باشد منحصرا لذت روحی باشد و رنج و درد هم منحصرا رنج و درد روحی باشد . در اين دنيا بدون شك ما دو لذت داريم ، روانشناسی هم دو نوع لذت برای انسان می‏شناسد ( و دو نوع رنج هم داريم ) : لذتهای جسمانی‏ ( و لذتهای روحانی ) ، كه خود لذت جسمانی هم باز روحی است ، يعنی اگر روح نباشد جسم لذت نمی‏برد . مقصود از " لذت جسمی " لذتی كه جسم می‏برد نيست ، چون جسم قطع نظر از روح ، يك مرده و يك جماد است . لذات‏ جسمانی يعنی لذاتی كه انسان با روحش می‏برد از راه جسم ، و به عبارت‏ ديگر لذات عضوی . لذات عضوی خاصيتش اين است كه اولا اختصاص دارد به‏ يك عضو معين ، و ثانيا با يك محرك بيرونی ارتباط دارد ، يعنی در وقتی‏ است كه يك تأثير متقابلی است ميان يك عامل بيرونی و عامل درونی . مثلا انسان اگر دستش را بگذارد روی حرير ، خوشش می‏آيد ، احساس می‏كند كه‏ دستش خوشش می‏آيد ، ديگر آن وقت پايش خوشش نمی‏آيد ، چشم يا گوشش هم‏ خوشش نمی‏آيد . علاوه بر اين تابع يك عامل بيرونی هم عجالتا هست ، يعنی‏ دستش در اثر تماس با يك شی‏ء ديگر خوشش می‏آيد ، اين تماس كه برطرف‏ بشود ، لذت هم بر طرف شده . لذتی كه انسان از يك آواز می‏برد از راه‏ گوش است نه از راه چشم . باز لذت چشم اختصاص به چشم دارد ، چنانكه‏ دردهای جسمی هم همين طور است . اگر سوزنی به كف دست انسان فرو برود انسان درد را در همين جا احساس می‏كند ، يعنی آن وقت ديگر دندانش درد نمی‏كند ، می‏گويد دستم درد می‏كند ، واقعا احساس می‏كند دستش درد می‏كند . وقتی كه انسان دندانش درد می‏كند باز درد را در آن احساس می‏كند و نمی‏گويد چشمم درد می‏كند . اين است كه لذتها و دردهای جسمی را