انسان کامل - صفحه : 307

آشكار و پيدا شود و البته منظور آنها از " او " خداست ، فانی شدن " من " در " او " يعنی فانی شدن انسان در خدا . اين مكتب در اين جهت با مكتب عرفا شركت دارد كه طرفدار منهدم شدن و شكستن " من " است ، ولی نه برای اينكه " او " پيدا شود و ظاهر و آشكار گردد ، بلكه ضمير متكلم [ وحده ] " من " از بين برود ، برای‏ اينكه " ما " پيدا شود . از نظر اينها انسان كامل ، انسانی نيست كه‏ عارف باشد و بگويد ليس فی جبتی الا الله ، بلكه انسان كامل آن انسانی‏ است كه " من " خود را در جمع مستهلك كرده باشد . چنين انسانی آنچه كه‏ حس نمی‏كند " من " است و آنچه كه حس می‏كند " ما " است . بسياری از مكتبهای ديگر هم تا اين اندازه اين مطلب را قبول دارند . حتی مكتبهائی هم كه " من " را برای پيدا شدن " او " منهدم می‏كنند ، با پيدا شدن " ما " مخالف نيستند و از اينكه " من " تبديل به " ما " شود حمايت می‏كنند .

خلاصه سخن اين مكتب

اين مكتب كه انسان كامل را آن انسانی می‏داند كه در او " من " تبديل‏ به " ما " شده باشد راهش را هم ارائه می‏دهد ، می‏گويد : هر جا كه‏ اشيائی به " من " تعلق ندارند و به " ما " تعلق دارند ، اين [ تعلق ] سبب " ما " بودن افراد است . وقتی شما تعلقات اشياء به انسانها را نگاه كنيد ، می‏بينيد دو جور است : يك سلسله امور است كه در هر جامعه‏ای‏ به " ما " تعلق دارد . مثلا آيا زبان فارسی مال من