درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 189

غايتی حركت می‏كند . باران كه می‏آيد روی كوهی می‏بارد و اين كوه را می‏شويد . لازمه قهری اينكه باران بريزد روی كوه و خاكهای روی سنگها اين است كه‏ اين خاكها شسته شود . بعد آب كه روی زمين شيب‏دار قرار گرفت لازمه‏اش‏ اين است كه آب گل آلودی پائين برود و بغل كوه هم كم كم تراشيده شود . فرض كنيد گنجی هم در آنجا هست . آن گنج هم پيدا شود . اين لازمه اين‏ حركت باران روی اين كوه است و امری ضروری است ، اما غايت طبيعت‏ نبوده . يعنی باران كه از آن بالا نيامده كه اين گنج را ظاهر كند . طبيعت‏ نيامده كه آب گل اينجا راه بيفتد . او برای غايتی ديگر كار خود را انجام‏ داده است ، ولی لازمه آن غايتش اين بوده است . تمام شرور عالم از اين قبيل است ، يعنی تمام شرور عالم غايت بالعرض‏ هستند ، يعنی ضرورتهای عالم طبيعت هستند . يعنی طبيعت روی نظام خودش‏ به سوی غايات خودش حركت می‏كند و از نظر غايات خودش كار حكيمانه‏ انجام می‏دهد ، ولی يك دسته امور ضروری كه لازمه لا ينفك طبيعت است آنها نيز رخ می‏دهد كه آنها غايت اصلی طبيعت نيستند . سخن ما در اينست كه جواب ذيمقراطيس و به خصوص پاسخ ماديون جديد را ما به اين بيان شيخ نمی‏توانيم بدهيم . اين بيانی كه ما تا اينجا كرديم‏ اين است كه هر چه در طبيعت رخ می‏دهد ضرورت است ، اتفاق نيست . ولی‏ طرف ما می‏گويد بسيار خوب بگوئيد ضرورت ، ولی اين امر ضروری آيا غايت‏ ضروری است يا غايت ضروری نيست . اگر هم آن را غايت بناميد ، غايت‏ بالعرض است نه غايت بالذات . نتيجه اين است كه اين نظريه می‏گويد درست است كه انسان در طبيعت به‏ وجود آمده و لازمه حركات طبيعت همين بوده و لازمه قهری حركات طبيعت اين‏ بوده كه انسان به وجود بيايد ، و بنابراين