حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 18

موضوع است . و صور متشخصه كه مراتب صورت است ما فيه الحركه است . پس ما در باب حركت جوهريه هم عينا موضوعی داريم كه غير از ما فيه‏ الحركه است و آن موضوع هم باقی و مستمر است . سؤال : پس اين حركت جوهريه نيست . چون ماده كه جوهر است ثابت است‏ . استاد : قبلا گفته‏ايم كه ماده از خودش فعليت ندارد . فعليت آن تابع‏ فعليت جوهر است . اينكه ماده با صوره ما باقی باشد ، سه جور ممكن است : يكی اينكه‏ صورتش عوض نشود . ماده مع صوره شخصيه باقی باشد . ديگر اينكه صورت به نحو تبادل عوض بشود . صورتی برود و صورت ديگر بيايد . اين باز هم حركت نيست . جور سوم اينكه صور ماده دائما و متدرجا تغيير می‏كند ولی اين هميشه با صوره مائی اعتبار می‏شود . يعنی به اعتبار اينكه هيچوقت بلاصورت نيست ، می‏گوييم ماده مع صوره ما موضوع است .

تلاش غير لازم در اثبات موضوع در حركت كميه

مرحوم آخوند بعد از اينكه موضوع در حركت جوهريه را به موضوع در كون و فساد نقض كردند وارد اشكال در حركت كميه شدند كه عين همين اشكال در آنجا هم بوده است و شيخ به دليل همين اشكال حركت جوهريه را نفی كردند ، ولی حركت كميه را چون يك چيز محسوسی است نمی‏توانستند نفی كنند ولی در توجيه آن شديدا گير كردند و چند احتمال به نحو " لعل ، لعل " ذكر كردند . اين " لعل " ها نشان می‏دهد كه خودش هم ايمانی به اين " لعل " ندارد . در آخر هم می‏گويند شايد بعدها قضيه حل بشود . شيخ اشراق هم جور ديگری دچار اشكال در حركت كميه شده است .