نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 260

كه اقتصاد آزاد خيلی موفق‏تر است ( البته با نقشه و برنامه‏ريزی ) و توليد و برداشت محصول در زمينه آزادی خيلی بيشتر است ، و علتش هم روشن است‏ . در اقتصاد دولتی افراد انگيزه و محرك برای كار ندارند لذا به اقل‏ مقدار ضروری كه جبر و زور اقتضا می‏كند اكتفا می‏كنند و طبعا از رشد توليد كاسته می‏شود ، لذا خود همين دولتهای سوسياليستی برای رشد توليد ، دو مرتبه به مالكيتهای خصوصی رو آورده‏ا ند . در آن نوشته آن آقا . . . ؟ لابد خوانديد كه نوشته است : اسلام هم اگر مالكيت خصوصی را اجازه می‏دهد در مواقع خاصی است و برای اين است كه بر رشد توليد افزوده بشود ، يعنی به‏ عنوان ثانوی است ، در صورتيكه اينجور نيست اين يك عنوان اولی است و هميشه وجود دارد انسانها اگر از نظر روحی به جائی برسند كه در عين اينكه‏ مالك مايملك خودشان هستند اشتراك را انتخاب كنند . اين اشتراك اسلامی‏ است نه اينكه انسان را مجبور به زندگی اشتراكی بكنند ( 1 ) . فصل ديگر ، تخت عنوان " بستگی نوآوری به فرهنگ " است . در اين فصل‏ نهايت درجه تقلب كرده است ، بستگی نوآوری به فرهنگ تيتر و عنوان خوبی‏ است و همان چيزی است كه ما می‏گوئيم . ما گفتيم كه ريشه نوآوريها و تكامل ، فرهنگ و نيروی ابتكار انسان است ، خدا انسان را متمايز از حيوانهای ديگر آفريده است ، يا به قول شما حيوان در مسير تكامليش به‏ انسان رسيده است ، انسانيت انسان يعنی يك بعد جديد در وجود او ، حالا قبول بكنيد نفخه الهی را قبول بكنيد يا نكنيد بهر حال يك بعد جديد به‏ هستی انسان داده شده است كه به موجب اين بعد جديد انسان خلاقيتی دارد كه‏ در هيچ حيوانی وجود ندارد و هيچ هم با عوامل مادی قابل توجيه نيست ، جز با روح الهی با هيچ چيزی قابل توجيه نيست و همين هم راز تكامل انسان‏ است . بعد از آن تيتر جالب ، می‏آيد ، فرهنگ را تقسيم می‏كند به فرهنگ مادی‏ و فرهنگ معنوی و مقصودش از فرهنگ مادی ، تمدن و ابزار توليد است اين‏ تعبير درست نيست . فرهنگ به امور معنوی گفته می‏شود ، نه خصوص‏ معنويات مذهبی بلكه معنويات بطور كلی ( علوم و معارف و نظاير آن ) ، اما به امور مادی فرهنگ نمی گويند . ظاهرا مقصود او از اين كار اين است‏ كه می‏خواهد بعضی از امور را تحت عنوان متغير بودن فرهنگ ، متغير بداند. بعد می‏گويد : " انسان برای حفظ حيات ناگزير از آن است كه همواره با طبيعت پيرامون خود بستيزد و نظراو عملا بر آن چيره گردد مبارزه انسان با طبيعت در جريان زمان بر منوال يگانه ادامه نمی يابد بلكه در هر دوره‏ای‏ به تناسب مقام تاريخی ( در چاپهای بعد - اقتصادی ) و ميراث فرهنگی‏ انسان و نيز تا اندازه‏ای موافق مقتضيات طبيعی به خود شكلی می‏گيرد " . اين مقتضيات طبيعی را توضيح نمی دهند ، ممكن است مقتضيات جغرافيائی‏ باشد چون اين در هر محيط جغرافی قهرا نياز خاصی پيدا می‏كند ، و ممكن است‏ هم نيازهای اقتصادی و اجتماعی مقصود باشد . يعنی تكامل از يك طرف بستگی‏ دارد به انباشتگی فرهنگی گذشته و از طرف ديگر بستگی دارد به نيازها ، اين حرف تا اينجا درست است ولی اين حرف كه گفت " انسان

پاورقی : 1 - [ نقد و بررسی ] فصل 22 كتاب " زمينه جامعه شناسی " در اينجا پايان می‏پذيرد .