حرکت و زمان در فلسفه اسلامي2 - صفحه : 33

اصلا مسأله تركب جسم از ماده و صورت به معنای تركب حقيقت جسم است از يك امر مبهم و كلی و از يك امر شخصی و جزئی . به آن نحو كه ماده جزء است يعنی به وجوده الكلی و به وجوده الابهامی ، به همان نحو باقی است . اين خلاصه مطلب اين فصل است . البته آن مطلبی كه ديشب گفتيم كه مرحوم آخوند قبول دارند و آقای‏ طباطبائی هم اشاره كردند ، به قوت خودش باقی است ، كه اصلا مسأله كون و فساد ( را كه مرحوم آخوند در اينجا مماشاتا با ديگران قبول كرده و آنرا مستند برای صحت حركت جوهريه قرار داده است ) با بيان ديگر قابل توجيه‏ نيست و درست نيست . ولی ما بحسب همين اصل جدلی و مماشاتی هم كه الان‏ با شيخ داريم بحث می‏كنيم جواب همه اشكالات را داريم می‏دهيم . پس اگر به ما بگويند ماده كه در تشخصش تابع صورت است ، چطور شما می‏گوييد ماده مع صوره ما باقی است ؟ چون منظور شما اين است كه مع تشخص‏ ما باقی است . و اين مساوی است با اينكه بگوييم يك تشخصش از بين رفته‏ و تشخص ديگر جای آن آمده . پس يك ماده رفته و ماده ديگر آمده است . وقتی چنين باشد ، پس ماده باقی در اينجا نداريم . جواب می‏دهيم كه ماده باقی به نحو كلی و مبهم باقی است . ممكن است گفته شود به اين نحو باقی باشد دردی را دوا نمی‏كند . می‏گوييم‏ چرا ، اصلا آنكه جزء است ماده به نحو مبهم است .