آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 211

طبيعت مساوی است با حركت ، و حركت مساوی است با حدوث و فناء مستمر و دائم و لا ينقطع . بنابر اصل حركت جوهريه ، چهره جهان ارسطوئی به كلی دگرگون می‏شود . بنابراين اصل ، طبيعت و ماده مساوی است با حركت ، و زمان عبارت است‏ از اندازه و كشش اين حركت جوهری ، و ثبات مساوی است با ماوراء الطبيعی بودن . آنچه هست يا تغيير مطلق است ( طبيعت ) و يا ثبات مطلق‏ است ( ماوراء طبيعت ) . ثبات طبيعت ، ثبات نظم است نه ثبات وجود و هستی . يعنی بر جهان ، نظام مسلم ولا يتغيری حاكم است ولی محتوای نظام كه‏ در داخل نظام قرار گرفته است متغير است بلكه عين تغيير است . اين جهان‏ ، هم هستيش ناشی از ماوراء است و هم نظامش ، و اگر حكومت جهان ديگر نمی‏بود اين جهان كه يكپارچه لغزندگی و دگرگونی است رابطه گذشته و آينده‏اش قطع بود .

گشت مبدل آب اين جو چند بار
عكس ماه و عكس اختر بر قرار

در درس ششم اشاره كرديم كه تقسيمات اوليه هستی ، يعنی تقسيماتی كه‏ مستقيما تقسيم موجود بما هو موجود است ، در حوزه فلسفه اولی است . اكنون می‏گوييم كه بحث ثابت و متغير تا قبل از صدرالمتألهين در حوزه‏ طبيعيات شمرده می‏شد ، زيرا هر حكم و هر تقسيمی كه مربوط به جسم بما هو جسم باشد مربوط به طبيعيات است . چنين گفته می‏شد كه اين جسم است كه يا ثابت است و