اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 159

از اين روی فلاسفه كه به واقعيت جهان معلومات معتقد بودند ( در مقابل‏ سوفسطائيان كه جزء فلاسفه به شمار نمی‏روند ) از دوره‏های قديم به دو دسته‏ متمايز تقسيم شدند : . 1 " جزميون " يا " يقينيون " كه تحصيل علم مطابق با واقع را ممكن‏ می‏دانند يعنی ذهن انسان را دارای خاصيتی می‏دانند كه می‏تواند اشياء را آنطور كه هستند درك كند و به يك سلسله قواعد منطقی قائل‏اند كه رعايت‏ كامل آن قواعد ، ذهن را از خطا حفظ می‏كند . . 2 " شكاكان " كه خاصيت مزبور را نفی می‏كنند و در حقيقت بودن‏ معلومات بشری ترديد می‏كنند . ولی جزميون بعدها شبهات شكاكان را نيز يك نوع سفسطه تلقی كردند ، آنها را هم جزء سوفسطائيان به شمار آوردندو بين " سوفسطائی " و " شكاك " امتيازی قائل نشدند و يكباره " فيلسوف " به كسی گفتند كه : اولا عالم را هيچ در هيچ نداند . ثانيا پی بردن به حقايق جهان را ميسر و ممكن بداند .

عقيده قدما

اين دو جهت از تعريفی كه قدما برای فلسفه ( به معنای عام ) می‏نمودند خوب پيداست . قدما در تعريف " فلسفه " می‏گفتند : " فلسفه عبارت است از آگاهی به احوال موجودات عينی و خارجی به همان‏ نحو كه در واقع و نفس الامر هستند تا اندازه‏ای كه در استطاعت بشر است‏ " . ( 1 ) ناگفته نماند كه اضافه كردن اين جمله ( تا اندازه‏ای كه در استطاعت بشر است ) برای اين نكته بود كه انسان هر چند می‏تواند با درست راه بردن فكر به كشف حقايق نائل شود اما از طرف ديگر حقايق جهان بی‏پايان است و استعداد بشر محدود ، پس بشر فقط به كشف پاره‏ای از حقايق جهان می‏تواند نائل شود و اما " علم كل " نصيب

پاورقی : . 1 هوالعلم باحوال اعيان الموجودات علی ما هی عليه فی نفس الامر بقدر الطاقه البشريه .