آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 75

ديگری سالبه باشد هر دو صادق باشند . اما قسم چهارم : در اين قسم كه هر دو قضيه ، موجبه و يا هر دو سالبه‏ است ولی يكی كليه است و ديگری جزئيه ، توجه به يك نكته لازم است و وضع‏ را روشن می‏كند و آن اين كه در قضايا بر عكس مفردات همواره جزئيه اعم از كليه است . در مفردات همواره كلی اعم از جزئی است ، مثلا انسان اعم از زيد است ، ولی در قضايا ، قضيه " بعضی الف‏ها ب هستند " اعم است از قضيه " هر الف ب است " زيرا اگر هر الف ب باشد قطعا بعضی الف‏ها ب هستند ، ولی اگر بعضی الف‏ها ب باشند لازم نيست كه همه الف‏ها ب‏ باشند . صدق قضيه اعم ، مستلزم صدق اخص نيست اما صدق اخص مستلزم صدق‏ قضيه اعم هست ، و كذب قضيه اخص مستلزم كذب قضيه اعم نيست ، اما كذب‏ قضيه اعم مستلزم كذب قضيه اخص هست . پس اينها " متداخلين " می‏باشند اما به اين نحو كه همواره موارد قضيه كليه داخل در موارد قضيه جزئيه است‏ . يعنی هر جا كه كليه صادق باشد جزئيه هم صادق است ، ولی ممكن است قضيه‏ جزئيه در يك مورد صادق باشد و قضيه كليه صادق نباشد . با تأمل در قضيه " هر الف ب است " و قضيه " بعضی الف‏ها ب هستند " و همچنين با تأمل در قضيه " هيچ الفی ب نيست " و قضيه " بعضی‏ الف‏ها ب نيستند " مطلب روشن می‏شود .