انسان کامل - صفحه : 198

بنابراين ، انسان كامل اسلام با انسان كامل عرفان در اين جهت فرق می‏كند . عقل در انسان كامل اسلام رشد و نمو كرده و در كمال احترام است ، در صورتی كه در انسان كامل عرفان ، عقل همانطور كه گفتيم تحقير می‏شود . مسئله ديگر ، " جامعه‏گرا ئی " بود كه اين را هم در جلسه گذشته عرض‏ كردم . ( 1 )

روگردانی از طبيعت

در اين جلسه يك مطلب ديگر را عرض می‏كنم و آن اين است كه عرفان‏ منطقش اين است : " از خود بطلب ( 2 ) هر آنچه خواهی كه توئی " ، [ يعنی ] عرفان مكتبی درون گراست . در اين مكتب دل از جهان بزرگتر است ، يعنی اگر تمام عالم را يك طرف و آنچه را كه آنها " دل " ( 3 ) می‏گويند طرف ديگر بگذاريم ، دل از همه عالم بزرگتر است . آنها به عالم‏ ، " انسان صغير " و به دل ، " انسان كبير " می‏گويند و چون جهان و دل‏ را يكی می‏دانند [ به اين معنا كه ] دو نسخه مختلف از دو عالم متطابق‏ هستند جهان را " عالم صغير " و دل را " عالم كبير " می‏نامند . نه‏ اينكه بگويند انسان ، عالم صغير است و اين عالم ، عالم كبير ، می‏گويند اين عالم كه ما آن را عالم

پاورقی : . 1 اگر لازم شد راجع به [ جامعه‏گرائی ] توضيح بيشتری می‏دهم . . 2 " از خود بطلب " يعنی از دل بطلب ، از درون بطلب . . 3 دلی كه آنها می‏گويند يعنی همان روح الهی ای كه در هر انسانی دميده‏ شده است : و نفخت فيه من روحی ».