آشنايي با علوم اسلامي 1 - صفحه : 52

سؤالات است فلسفه و علوم است . در عين حال منطق با پاسخ همه اينها كه‏ فلسفه و علوم می‏دهند سرو كار دارد . يعنی خود به اين پرسشها پاسخ نمی‏گويد ، اما طرز پاسخگويی صحيح را ارائه می‏دهد . در حقيقت منطق نيز به يكی از چگونگيها پاسخ می‏دهد و آن چگونگی تفكر صحيح است ، اما اين چگونگی از نوع‏ " چگونه بايد باشد " است نه از نوع " چگونه هست " ( 1 ) . نظر به اين كه به استثنای سؤال اول و سؤال هشتم همه سؤالات ديگر را با كلمه " آيا " در فارسی و يا " هل " در عربی می‏توان طرح كرد معمولا می‏گويند همه سؤالات در سه سؤال عمده خلاصه می‏شود : چيست ؟ ما ؟ آيا ؟ هل ؟ چرا ؟ لم ؟ حاجی سبزواری در منظومه منطق می‏گويد :

اس المطالب ثلاثه علم
مطلب " ما " مطلب " هل " مطلب " لم "

پاورقی : ( 1 ) اگر بپرسيد كه پاسخ به اين سؤالات بر عهده چه علمی است ؟ جواب‏ اين است كه در فلسفه الهی ثابت شده است كه پاسخگويی به سؤال اول و دوم‏ يعنی چيستی و هستی بر عهده فلسفه الهی است . پاسخگويی به سؤال نهم يعنی‏ چرايی كه سؤال از علت است ، اگر از علل اوليه يعنی علتهای اصلی كه خود آن علتها علت ندارند سؤال شود پاسخ آن با فلسفه الهی است ، اما اگر از علل نزديك و جزئی سؤال شود پاسخ آن بر عهده علوم است . اما پاسخ به‏ ساير سؤالات كه بسيار فراوان است يعنی سؤال از چگونگيها و چنديها و كجائيها و كيها ، همه بر عهده علوم است و به عدد موضوعاتی كه درباره‏ چگونگی آن موضوعات تحقيق می‏شود علوم تنوع پيدا می‏كند .