نقدي بر مارکسيسم - صفحه : 73

اينكه يك مسئله اساسی است طرح نكرده‏اند . ممكن است بگويند همه كاره‏ خود ماده است و ماده واجب الوجود است . سپس می‏گويد : " چنين استدلالی ديگر به طور قاطع فراتر از نظريات فوئر باخ بود . همانطور كه فوئر باخ پندارگرائی هگل را به سطح طبيعت گرائی تنزل داده‏ بود ، به همان گونه نيز مريدانش طبيعت گرائی وی را به مادی گرائی تغيير دادند اما به يك مادی گرائی تحول گرائی با بيانی نوين " ( 1 ) . در اينجا اشاره شده است به اينكه فوئر باخ يك شخص بود بدون اينكه‏ مادی گرائی او از اصول تحول برخوردار باشد و به قول اينها يك مادی گرای‏ متافيزيكی بود ، يعنی مادی گرا بود ولی طرز تفكرش ديالكتيكی نبود و اينها بودند كه مادی گرائی متافيزيكی او را به مادی گرائی ديالكتيكی‏ تبديل كردند . اينجا دو سه مطلب هست كه به معارف‏اسلامی مربوط می‏شود و بايد طرح شود. يك مطلب كه مطلب بسيار مهمی است اين است كه : می‏گويند تغييرات‏ كمی كه تبديل به تغييرات كيفی شد ماهيت شيئی عوض می‏شود ، ماهيت شيئی‏ كه عوض شد ، قوانين مربوط به آن هم جبرا عوض می‏شود ، مثلا آب تا آب‏ است قوانين مخصوص مايعات را دارد ، ولی همينكه تبديل به بخار شد ، آن‏ قوانين ديگر بر آن حاكم نيست و يك سلسله قوانين ديگر كه مربوط به گازها است بر آن حكومت می‏كند ، به همين دليل جامعه وقتی مراحل را طی می‏كند ، وقتی به مرحله تازه رسيد ، ديگر قوانينی كه در مرحله سابق حاكم بود ، به‏ درد جامعه نمی خورد و جامعه‏ای كه با ماهيت جديد به وجود آمده است قانون‏ جديد می‏خواهد اين يكی از آن حرفهای مهمی است كه دارند ، راجع به اينكه‏ دين منفی است ، مخصوصا آنچه كه ما راجع به اسلام می‏گوييم كه دين جهانی و جاودانی است . از نظر اينها قانون ، نمی تواند جاودانی باشد . اين سخن را از دو راه‏ توجيه می‏كنند . يكی از اين راه كه هرچه كه در طبيعت پيدا می‏شود ، مقتضای‏ ذاتش اين است كه خودش در درون خودش نفی و انكار خودش را بپروراند پس اسلام هم از درون خودش نفی خودش را به وجود می‏آورد ، به حكم قانون‏ تضاد كه بر همه طبيعت حاكم است . قبلا گفتيم كه فلسفه بودن ، به سه‏ جاودانگی می‏انجامد ، جاودانگی روح ، جاودانگی حقيقت ، جاودانگی اخلاق ، برخلاف فلسفه شدن . پس ملاحظه می‏شود كه چگونه اصول ديالكتيكی هر كدام جداگانه تز اسلامی را نفی می‏كند و اينها كه می‏گويند اسلام با ديالكتيك سازگار است معلوم نيست‏ چگونه چنين حرفی را می‏زنند ، چطور می‏گويند منطق اسلام منطق ديالكتيك است‏ ( 2 ) . راه دوم اينكه جامعه وقتی تغيير كرد قهرا بايد قانون آن هم تغيير كند ، چون وقتی شيئی تغيير كمی كند ماهيتش تغيير می‏كند ، و قانونی كه بر ماهيتی مثلا آب حاكم بود نمی تواند بر ماهيت ديگر مثلا گاز حكومت كند ، پس جاودانگی دين با اعتراف

پاورقی : 1 - ماركس و ماركسيسم - ص . 30 2 - اين موضوع در آينده مجددا مورد بحث قرار خواهد گرفت .