درسهاي الهيات شفا2 - صفحه : 188

است ، باز هم ذات را علی‏الاطلاق واجب‏الوجود می‏گيرند ، نه به شرط اينكه‏ مقارن با شيئی باشد يا مقارن نباشد . اگر گفتيم ذات واجب‏الوجود ذات‏ مجهولی است ، آن ذات مجهول را " الف " می‏ناميم . همان " الف " است كه وجوب وجود دارد . آنجا هم نمی‏شود گفت اگر وجود با " الف " مقارن شود ، آن " الف " واجب بالذات است و اگر وجود مقارن نشود واجب بالذات نيست . معنای اينكه " الف " واجب بالذات است اين‏ است كه عدم بر اين " الف " محال است علی ای حال ، نه اينكه اگر وجود ضميمه‏اش شد عدم بر او محال است . [ اگر چنين باشد با ممكنات يكی می‏شود . ] ممكنات هم همين جور هستند . هر ممكنی با اين قيد كه وجود ضميمه‏اش‏ شود عدم بر او محال است . چون بعد از آنكه وجود ضميمه‏اش ش د و در حالی‏ كه وجود ضميمه‏اش هست ، عدم عارض نمی‏شود ، در غير اين صورت اجتماع‏ نقيضين پيش می‏آيد . پس به هر حال همينكه ثابت كرديم كه وجوب وجود خودش حقيقت است ، به اين معنا است كه در واقع خود اين وجوب وجود عين واجب بالذات است‏ . در چنين صورتی نمی‏شود گفت ممكن بالذات است . و وقتی وجوب وجود خودش حقيقت است و خودش واجب است ، ديگر نمی‏توانيم ماهيت را فرض‏ كنيم . زيرا همين‏قدر كه بخواهيم ماهيت‏را فرض كنيم ناچاريم رابطه اين‏ وجوب وجود را با اين ماهيت در نظر بگيريم . و اين رابطه يا لزومی است‏ يا غيرلزومی . اگر غير لزومی باشد آن ديگر ماهيت نمی‏شود ، مثل يك صفت است . و اگر رابطه لزومی شد ، اين رابطه لزومی با وجوب وجود و با واجب‏الوجود بودن‏ وجوب وجود منافات دارد . وقتی كه نفس وجوب وجود واجب‏الوجود است ، ديگر نمی‏توان گفت لازم است به فلان شی‏ء تعلق داشته باشد . [ زيرا اين‏ لزوم به اين معنی است كه ] اگر تعلق نداشته باشد اين واجب‏الوجود ، ديگر واجب‏الوجود نيست ، پس واجب بالذات نيست . در حاليكه واجب بالذات‏ نمی‏تواند به چيزی مشروط باشد .