عدل الهي - صفحه : 312

شرايط تكوينی و شرايط قراردادی غالبا افراد ، مقررات الهی را در خلقت و آفرينش ، و پاداش و كيفر ، و سعادت و شقاوت ، با مقررات اجتماعی بشری قياس می‏گيرند ، در صورتی‏ كه اين امور تابع شرايط تكوينی و حقيقی است و جزئی از آن است ، ولی‏ اوضاع و مقررات اجتماعی ، تابع مقررات اعتباری قراردادی است . مقررات‏ اجتماعی می‏تواند تابع شرايط قراردادی باشد ولی مقررات خلقت و آفرينش و از آن جمله پاداش و كيفر الهی نمی‏تواند تابع اين شرايط باشد بلكه تابع‏ شرايط تكوينی است . برای روشن ساختن فرق يك سيستم تكوينی و يك سيستم‏ اعتباری مثالی می‏زنيم : می‏دانيم كه در سيستمهای اجتماعی ، هر كشوری برای خودش مقررات و قوانين خاصی دارد . مقررات اجتماعی ، در برخی مسائل ، ميان دو نفر كه از لحاظ شرايط طبيعی و تكوينی مساوی هستند ولی از نظر شرايط اعتباری و قراردادی تفاوت دارند - مثل اينكه يكی تبعه آن كشور است و ديگری نيست‏ - تفاوت قائل می‏شود . مثلا وقتی كه می‏خواهند در ايران افرادی را استخدام كنند اگر يك نفر ايرانی و يك نفر افغانی هر دو از لحاظ شرايط تكوينی برابر باشند و برای‏ استخدام شدن مراجعه كنند ، امكان دارد كه ايرانی استخدام شود و افغانی به‏ علت اينكه تبعه ايران نيست استخدام نگردد . در اينجا اگر شخص افغانی‏ بگويد من از لحاظ شرايط طبيعی با آن ايرانی كه استخدام شده است كاملا مساوی هستم ، اگر او سالم است من هم سالمم ، اگر او جوان است من هم‏ جوانم ، اگر او متخصص در فلان كار است من هم متخصصم ، پاسخ می‏شنود كه‏ مقررات اداری اجازه نمی‏دهد كه شما را استخدام كنيم . با يك امر قراردادی ، وضع همين شخص افغانی تغيير می‏كند و مانند ديگران می‏گردد ، يعنی مراجعه می‏كند و برگ تابعيت ايران می‏گيرد . بديهی‏ است كه برگ تابعيت تأثيری در شخصيت واقعی او ندارد ، ولی او از نظر مقررات اجتماعی ، شخص ديگر شده است . معمولا اعتبار شرايط قراردادی با عدم رعايت مساوات در شرايط واقعی و تكوينی توأم است . ولی در مسائلی كه تابع مقررات اجتماعی و قراردادی نيست و صرفا تابع‏ شرايط تكوينی است ، مطلب طوری ديگر است . مثلا اگر خدای ناخواسته يك بيماری نظير " وبا " به ايران بيايد ، تفاوتی بين تبعه