اصول فلسفه و روش رئاليسم1 - صفحه : 45

روشن است كه اين سخنان دو قضيه است و نه يكی ، زيرا گفتار نخستين ( جزئی از ماده پروتون است و به گرد خود می‏چرخد ) به برهان طبيعی و تجربه‏ علمی متكی است و گفتار دومی ( حركت دوری وضعی در خارج داريم ) به گفتار نخستين مستند است نه به برهان و تجربه مستقيما . و از همين جا روشن می‏شود كه چنانكه همه علوم در استواری كاوشهای خود متوقف و نيازمند به فلسفه می‏باشند ، فلسفه نيز درپاره‏ای از مسائل متوقف‏ به برخی از مسائل علوم می‏باشد كه از نتايج آنها استفاده كرده و مسأله‏ انتزاع نمايند ( 1 ) .

پاورقی : . 1 تا اينجا فرق فلسفه و علم معلوم شد و نيازمندی علوم به فلسفه از راه اثبات وجود موضوعاتشان نيز روشن شد . در اينجا مقصود بيان استفاده‏ای‏ است كه فلسفه گاهی از مسائل علوم می‏نمايد و اين استفاده البته به اين‏ نحو نيست كه پاره‏ای از مسائل علوم در صف مسائل فلسفی قرار بگيرد و يا آنكه مسأله فلسفی از مسأله علمی استنتاج شود ، بلكه به اين نحو است كه‏ فلسفه از مسائل علوم مسأله ديگری كه جنبه فلسفی دارد انتزاع می‏كند . در اينجا لازم است معنای " انتزاع " و فرق آن با " استنتاج " بيان‏ شود تا معلوم گردد كه مسأله فلسفی نه عين مسأله علمی است و نه مستنتج از آن ، بلكه منتزع از آن است . استنتاج : استنتاج در جايی گفته می‏شود كه ذهن از يك حكم كلی يك حكم‏ جزئی نتيجه بگيرد و به اصطلاح از كلی به جزئی پی ببرد ، مثلا پس از آنكه‏ بر ما ثابت شد هر موجود طبيعی فناپذير است ، نتيجه می‏گيريم پس درخت‏ هم كه موجود طبيعی است فناپذير است ، و اگر بخواهيم ترتيب منطقی بدهيم‏ اين‏طور می‏گوييم : " درخت موجودی است طبيعی و هر موجود طبيعی فناپذير است ، پس درخت فناپذير است " و اگر درست دقت شود معلوم می‏شود كه‏ علم به جزئی از علم به كلی زاييده شده است و مولود و نتيجه آن به شمار می‏رود . و البته هيچگاه ممكن نيست مسائل فلسفه از مسائل علوم استنتاج شود ، زيرا نتيجه دهنده از نتيجه داده شده بايد كلی‏تر باشد و حال آنكه مسائل‏ فلسفی خود كلی‏ترين مسائل است ، زيرا موضوع آنها وجود مطلق است و " وجود " كلی‏ترين موضوعات است . >