توحيد - صفحه : 214

می‏خوانم . اينها را می‏گويم برای اينكه مقايسه‏ای ميان طرز فكر غربيها و شرقيها به عمل بيايد . فرضيه دكارت دكارت يك فرضيه‏ای دارد كه ريشه‏اش غلط است ، ولی يك فكر مزخرفی كه‏ روی آن تبليغات خيلی زيادی كرده‏اند و يكی از مزخرف‏ترين حرفهای دنياست‏ ، همين حرفی است كه دكارت را در دنيا دكارت كرده است : " من فكر می‏كنم پس وجود دارم " . آمده است در همه چيز شك كرده است . خوب ، شكش كار بجايی است . هر فيلسوفی حق دارد در همه چيز شك كند تا در ميان‏ اين مشكوكات ، يقين واقعی را پيدا كند ، بسيار كار خوبی است ولی حالا كه‏ در همه چيز ، از طبيعت و ماوراء طبيعت و خدا و جسم و نفس و دين و حتی‏ در وجود خودش هم شك كرده است ، آمده است كه از يك نقطه يقين شروع‏ بكند . اول چيزی را كه به عنوان نقطه يقين می‏گيرد ، خود شك است . می‏گويد در هر چه كه شك كنم ، در خود شك كه شك نمی‏كنم ، چون شك وجود دارد پس من وجود دارم . می‏گويد من در اين شك می‏كنم ، در اين شك می‏كنم‏ ، . . . ولی من در اينكه شك می‏كنم ، ديگر شك نمی‏كنم ، پس من شك می‏كنم‏ ، پس من فكر می‏كنم ، پس من وجود دارم . البته اين حرف از نظر ادبی خيلی شيرين است ، اما از نظر علمی و فلسفی‏ خيلی حرف بی‏اساسی است ، حرفی است كه در ششصد سال قبل از دكارت طرح‏ شده و جوابش را هم داده‏اند ، ولی اروپاييها نمی‏خواهند قبول كنند كه چنين‏ چيزی نيست . عين اين حرف با جوابش در اشارات بوعلی هست . بوعلی‏ می‏گويد هر كسی وجود خودش را قبل از هر چيزی درك می‏كند ، نمی‏تواند به‏ وجود خودش به دليل ديگری پی ببرد ، علم نفس به ذات خودش حضوری است . بعد همين حرف را طرح می‏كند . اگر شما بگوييد نه ، من به وجود خودم هم از راه يك اثری از قبيل كار كردن و فكر كردن پی می‏برم ( ببينيد اينجا چه‏ حرف شيرينی می‏زند ) ، اگر بگوييد من چون كار می‏كنم وجود دارم ، به دليل‏ اينكه فكر می‏كنم وجود دارم ، از تو می‏پرسم : آيا تو كه از راه فكر كردن‏ می‏خواهی به وجود خودت پی ببری ، از فكر كردن ، فكر كردن مطلق را درك‏ می‏كنی ؟ می‏بينی فكر كردن وجود دارد ؟ [ در اين صورت ] از آن فقط به مفكر مطلق می‏توانی پی