درسهاي الهيات شفا1 - صفحه : 64

نوع از نظر ماهوی كارش تمام است و در مورد نوع فقط می‏توان سؤال كرد كه تحقق دارد يا تحقق ندارد ، مشاراليه خارجی است يا نيست . اما در مورد جنس ، سؤال اين است كه ضمن كدام نوع وجود دارد . نوع يك ماهيتی‏ است متحصل در عقل و در خارج ، وجودش بتبع ديگری نيست . اما جنس‏ ماهيتی است لا متحصل هم ذهنا و هم خارجا و وجودش بتبع نوع است . آن وقت بحث در اين می‏شود كه نوع عوارضی هم پيدا می‏كند كه به آن‏ مشخصات می‏گويند . در قديم بحثی بوده است كه اصولا مشخص چيست . مثلا انسان از جهت انسان كلی است ، ولی زيد شخص است و بر كثير صدق نمی‏كند . زيد هم كه انسان است ، پس چرا زيد قابل صدق بر كثيرين نيست ؟ می‏گويند زيرا زيد انسان است بعلاوه يك سلسله مشخصات . مشخصات چيست ؟ در جواب می‏گويند كونه فی امكان كذا ، فی زمان كذا ، . . . اينها مشخصات‏ است . فارابی در اين مورد سخنی دارد كه در زمان خودش زياد مورد توجه واقع‏ نشده است و آن اينكه : تمام اينها كه شما آنها را مشخصات می‏خوانيد ، در واقع مشخصات نيستند ، زيرا همه اينها خودشان كلی هستند كونه فی هذا المكان ، فی هذا الزمان ، . . . همه كلی است و ضميمه كردن اينها به‏ انسان باز يك كلی می‏سازد ، منتها كلی منحصر در فرد . ولی سخن در اين‏ است كه آنچه در خارج است كلی منحصر به فرد نيست ، بلكه خود شخص است‏ . آن وقت پس اين چيست كه شخص را شخص می‏كند ؟ جواب اين است كه خود وجود ، شخص را شخص می‏كند . وجود خارجی است كه مساوی با شخصيت و عينيت است ، اما هر چه كه در ذهن باشد ولو مفاهيم جزئی ، " كلی " خواهد بود . . . در مورد اعراض می‏گويند ملاك تشخص آنها ، اضافه آنها به موضوعشان‏ می‏باشد . شيخ می‏گويد يك دسته از مشخصات از قبيل اضافه است ، اما يك‏ عده از مشخصات از اين قبيل نيستند مانند شكل زيد ، قد زيد ، . . . و اينها هم دو دسته‏اند : يكدسته آنهائی كه گرفتن آنها از شی‏ء مساوی است با معدوم شدن شی‏ء و يكدسته ديگر آنهائی كه حذفشان موجب تبديل شدن اين فرد به فرد ديگر می‏شود .