انسان و سرنوشت - صفحه : 130

خود ، هم علم باری تعالی است و هم معلوم او ، زيرا ذات حق به ذات همه‏ اشياء از ازل تا ابد محيط است و ذات هر چيزی نزد او حاضر است . امكان‏ ندارد در تمام سراسر هستی موجودی از او پنهان بماند . او همه جاست و با همه چيز است : « فاينما تولوا فثم وجه الله ( 1 ) 0 و نحن اقرب اليه من حبل الوريد ( 2 ) 0 هو الاول والاخر والظاهر والباطن و هو بكل شی‏ء عليم »( 3 ) . عليهذا خود جهان با همه خصوصيات و نظامات ، از مراتب علم خداوند است . در اين مرتبه از علم ، علم و معلوم يكی است نه دو تا ، تا در آن‏ انطباق و عدم انطباق علم با معلوم فرض شود و آنگاه گفته شود اگر چنين‏ شود ، علم خداوند علم و اگر چنان شود ، جهل خواهد بود .

پاورقی : . 1 بقره / . 115 . 2 ق / . 16 . 3 حديد / . 3