خدمات متقابل اسلام و ايران - صفحه : 653

است ، بدی را نيكی كردن كار خواجه عبدالله انصاری است " . ابن رباعی نيز از او است :

عيب است بزرگ بر كشيدن خود را
از جمله خلق برگزيدن خود را
از مردمك ديده ببايد آموخت
ديدن همه كس را و نديدن خود را

خواجه عبدالله در هرات متولد و در همانجا در سال 481 درگذشته و دفن‏ شده است و از اين جهت به ( پير هرات ) معروف است . خواجه عبدالله‏ كتب زياد تأليف كرده . معروفترين آنها كه از كتب درسی سير و سلوك‏ است و از پخته‏ترين كتب عرفان است كتاب ( منازل السائرين ) است . بر اين كتاب شرحهای زياد نوشته شده است . ز - امام ابوحامد محمد غزالی طوسی از معروفترين علمای منقول بود . رئيس جامع نظاميه بغداد شد و عاليترين پست روحانی زمان خويش را حيازت‏ كرد . اما احساس كرد نه آن معلومات و نه آن مناصب روحش را اشباع‏ نمی‏كند ، از مردم مخفی شد و به تهذيب و تصفيه نفس مشغول شد . ده سال در بيت‏المقدس دور از چشم آشنايان به خود پرداخت ، در همان وقت به عرفان‏ و تصوف گرائيد . و ديگر تا آخر عمر زير بار منصب و پست نرفت . كتاب‏ معروف ( احياء علوم‏الدين ) را بعد از دوره رياضت تأليف كرد و در سال‏ 505 در طوس كه وطن اصليش بود درگذشت .

قرن ششم

الف - عين القضاه همدانی ، از پرشورترين عرفا است ، مريد احمد غزالی‏ برادر كوچكتر محمد غزالی كه او نيز از عرفا است بوده است ، كتب زياد تأليف كرد . اشعار آبداری دارد كه خالی از شطحيات نيست ، بالاخره‏ تكفيرش كردند و كشتند و جسدش را سوختند و خاكسترش را برباد دادند . در حدود سالهای 533 525 كشته شد . ب - سنائی غزنوی ، شاعر معروف ، اشعار او از عرفانی عميق برخوردار است