آشنايي با قرآن 6 - صفحه : 12

" « بسم الله الرحمن الرحيم » " بعد " الله " با اسم " رحمن " روبرو می‏شويم . " رحمن " از نظر لغوی مبالغه در رحمت است ، در عنايت‏ وجود و بخشندگی ، و اين اسم به غير خداوند اطلاق نمی‏شود ، بر خلاف بعضی از اسمهای ديگر مثل " رحيم ) ( كه ) به غير خدا هم " رحيم " می‏شود گفت . در واقع " رحيم " امری است كه فی حد ذاته می‏تواند مراتب و درجات‏ داشته باشد كه شامل به اصطلاح رحمت امكانی هم بشود ، بمعنی رحمت از آن‏ جهت كه منسوب به يك ممكن الوجود است ، و لهذا در قرآن به پيغمبر اكرم‏ " رحيم " اطلاق شده است : " « لقد جاءكم رسول من انفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رؤوف رحيم »" ( 1 ) . كلمه‏های " رؤوف " و " رحيم " هم از اسماء الله است ولی از اسمائی است كه اختصاص به‏ خداوند ندارد ، يعنی در عين اينكه شأنی از شؤون الهی را بيان می‏كند به‏ غير خدا هم اطلاق می‏شود ، يعنی رحمت به آن معنی كه در " رحيم " هست و رأفت به آن معنی كه در " رؤوف " هست به اصطلاح درجه امكانی هم دارد كه می‏شود آن را به يك ممكن نسبت داد . ولی " رحمن " به آن معنای " مبالغه‏ای " كه دارد ، يعنی آن نهايت درجه رحمت و رحمت شامله‏ای كه‏ تمام هستی را در برگرفته است ، مثلا خود پيغمبر هم به تمام وجود خودش‏ مشمول رحمن است ، و هر موجود و مخلوق ديگری . اين ( اسم ) به غير خدا اطلاق نشده است . اكثريت قريب به اتفاق آيات اين سوره مباركه تذكر و يادآوری نعمتها و آلاء پروردگار است ، و لهذا از يك طرف با لفظ " « الرحمن »" شروع‏ می‏شود ( كه ) رحمت است و از طرف ديگر مكرر مانند يك ترجيع بند 31 بار اين آيه تكرار شده است : " « فبای الاء ربكما تكذبان »". مخاطب، جن و

پاورقی : . 1 توبه / . 128