خدمات متقابل اسلام و ايران - صفحه : 645

ثانيا خود عرفا ، بعضی از سلاسل طريقت را به حسن بصری و از او به حضرت‏ امير عليه‏السلام می‏رسانند ، مانند سلسله مشايخ ابوسعيد ابوالخير ( 1 ) ابن‏النديم در الفهرست فن پنجم از مقاله پنجم سلسله ابومحمد ، جعفر خلدی‏ را نيز به حسن بصری می‏رساند و می‏گويد حسن هفتاد نفر از اصحاب بدر را درك كرده است . ثالثا بعضی از حكايات كه نقل شده است ، می‏رساند كه حسن بصری عملا جزء گروهی بوده است كه بعدها نام متصوفه يافتند بعدا بعضی از آن حكايات را به مناسبت نقل خواهيم كرد . حسن بصری ايرانی‏الاصل است . ب - مالك‏بن دينار . اين مرد اهل بصره است از كسانی بوده است كه كار زهد و ترك لذت را به افراط كشانده است ، داستانها از او در اين جهت‏ نقل می‏شود . وی در سال 131 هجری درگذشته است . ج - ابراهيم ادهم . اهل بلخ است ، داستان معروفی دارد شبيه داستان‏ معروف بودا . گويند : در ابتداء پادشاه بلخ بود و جرياناتی رخ داد كه‏ تأئب شد و در سلسله اهل تصوف قرار گرفت . عرفا برای وی اهميت زياد قائلند ، در مثنوی داستان جالبی برای او آورده است . ابراهيم در حدود سال 161 هجری درگذشته است . د - رابعه عدويه اين زن مصری الاصل و يا بصری الاصل و از اعاجيب روزگار است ، و چون چهارمين دختر خانواده‏اش بود " رابعه " ناميده شد . رابعه‏ عدويه غير از رابعه شاميه است كه او هم از عرفا است و معاصر جامی است‏ و در قرن نهم می‏زيسته است . رابعه عدويه كلماتی بلند و اشعاری در اوج‏ عرفان و حالاتی عجيب دارد . داستانی درباره عيادت حسن بصری و مالك‏بن‏ دينار و يك نفر ديگر از او نقل می‏شود كه جالب است . رابعه در حدود 135 يا 136 درگذشته است و بعضی گفته‏اند وفاتش در 180 يا 185 بوده است . ه - ابوهاشم صوفی كوفی ، اهل شام است ، در آن منطقه متولد شده و در

پاورقی : ( 1 ) تاريخ تصوف در اسلام ص 462 نقل از كتاب " حالات و سخنان‏ ابوسعيد ابوالخير " .

.